phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, kết cấu đề tài gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc cấp huyện, thành phố Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc huyện Sơn Dƣơng, tỉnh Tuyên Quang. Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc huyện Sơn Dƣơng, tỉnh Tuyên Quang. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN, THÀNH PHỐ 1.
Cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nƣớc cấp huyện, thành phố 1. Khái niệm - Khái niệm ngân sách nhà nước: Khái niệm NSNN đƣợc định nghĩa theo Luật NSNN năm 2015 nhƣ sau: “Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. [20] - Khái niệm ngân sách nhà nước cấp huyện, thành phố: Ngân sách cấp huyện, thành phố là một bộ phận của NSNN, là dự toán thu, chi ngân sách huyện, thành phố đƣợc lập theo phân cấp của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm điều kiện vật chất cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của bộ máy Nhà nƣớc ở cấp huyện, thành phố. Đầu tƣ XDCB là một bộ phận của hoạt động đầu tƣ, đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân Đầu tƣ XDCB là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính,vật chất, nguồn nhân lực và trí tuệ để xây dựng, sửa chữa và cấu trúc hạ tầng, mua sắm trang thiết bị, bồi dƣỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thƣờng xuyên nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo tiềm lực mới cho nền kinh tế xã hội, tạo việc làm, nâng cao đời sống của mọi ngƣời trong xã hội.
Khái niệm vốn đầu tư XDCB: Vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ NSNN đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nền kinh tế, là một trong những yếu tố cần thiết để xây dựng cơ sở vật chất cho nền kinh tế. Vốn đầu tƣ XDCB là toàn bộ chi phí cho việc khảo sát, quy hoạch xây 6 dựng, chuẩn bị đầu tƣ, chi phí thiết kế xây dựng, chi phí mua sắm và lắp đặt thiết bị và các chi phí khác ghi trong tổng dự toán. Theo Nghị định 385-HĐBT ngày 7 tháng 11 năm 1994 của Hội đồng bộ trƣởng về việc bổ sung, thay thế điều lệ quản lý XDCB thì "Vốn đầu tƣ XDCB là toàn bộ chi phí đã bỏ ra để đạt đƣợc mục đích đầu tƣ bao gồm: chi phí cho việc khảo sát quy hoạch xây dựng, chi phí chuẩn bị đầu tƣ, chi phí thiết kế và xây dựng chi phí mua sắm, lắp đặt máy móc, thiết bị và các chi phí khác đƣợc ghi trong tổng dự toán” [13]. Các văn bản pháp luật sau Nghị định này không đƣa ra định nghĩa về VĐT XDCB nữa.
Tuy nhiên, thuật ngữ “Vốn đầu tƣ XDCB” vẫn đƣợc sử dụng rộng rãi trong nhiều văn bản pháp luật hiện nay. Vốn đầu tƣ XDCB là giá trị tài sản xã hội đã đƣợc sử dụng nhằm thực hiện các dự án đầu tƣ XDCB mang lại hiệu quả trong tƣơng lai. Hay nói cách khác, đầu tƣ phát triển là đầu tƣ mang lại kết quả làm tăng giá trị sản lƣợng hàng hoá, dịch vụ nâng cao mức thu nhập bình quân của mỗi quốc gia, nhƣng ý nghĩa quan trọng nhất của đầu tƣ phát triển là làm thay đổi cơ cấu KT - XH của mỗi quốc gia. Vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ NSNN đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nền kinh tế, là một trong những yếu tố cần thiết để xây dựng cơ sở vật chất cho nền kinh tế.
Nhƣ vậy, Vốn đầu tư XDCB là toàn bộ chi phí cho việc khảo sát, quy hoạch xây dựng, chuẩn bị đầu tư, chi phí thiết kế xây dựng, chi phí mua sắm và lắp đặt thiết bị và các chi phí khác ghi trong tổng dự toán. Khái niệm quản lý vốn đầu tư XDCB từ ngân sách cấp huyện, thành phố Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý bằng một hệ thống phƣơng pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tƣợng quản lý, tiếp cận đến mục tiêu cuối cùng phục vụ cho lợi ích của con ngƣời. Quản lý là hoạt động có mục đích của chủ thể tuân theo những nguyên tắc nhất định và là quá trình thực hiện đồng thời hàng loạt các chức năng liên kết hữu cơ với nhau từ dự toán - kế hoạch hóa - tổ chức thực hiện - động viên phối hợp - điều chỉnh - hạch toán kiểm tra. Quản lý NSNN nói chung đƣợc hiểu là quá trình tác động của Nhà nƣớc đến NSNN, nhằm làm cho các hoạt động của NSNN một mặt theo đúng pháp luật Nhà nƣớc, mặt khác kích thích kinh tế phát triển, bồi dƣỡng, tạo lập nguồn thu cho ngân 7 sách và sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm các khoản chi ngân sách, bảo đảm sự cân đối giữa thu, chi ngân sách.
Hay nói cách khác, quản lý ngân sách Nhà nƣớc là việc sử dụng những công cụ, biện pháp tổng hợp để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách Nhà nƣớc và thực hiện phân phối, sử dụng nguồn quỹ đó một cách hợp lý, có hiệu quả nhằm thỏa mãn các nhu cầu của Nhà nƣớc và đạt đƣợc các mục tiêu kinh tế - xã hội. [Nguyễn Hữu Hải, (2014), Giáo trình quản lý nhà nước về kinh tế, NXB Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội] [19] Quản lý ngân sách nhà nƣớc cấp huyện, thành phố là việc huyện, thành phố sử dụng những công cụ, biện pháp tổng hợp để tập trung một phần nguồn tài chính, hình thành quỹ ngân sách của huyện, thành phố và thực hiện phân phối, sử dụng quỹ đó một cách hợp lý có hiệu quả nhằm thực hiện các yêu cầu của Nhà nƣớc giao cho địa phƣơng và đạt đƣợc các mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phƣơng. Từ khái niệm quản lý, khái niệm vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN cấp huyện, theo tác giả, quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN cấp huyện là việc huyện sử dụng các công cụ, biện pháp tổng hợp để tập trung một phần nguồn tài NSNN của huyện sử dụng cho hoạt động đầu tƣ XDCB nhằm thực hiện các yêu cầu của Nhà nƣớc giao cho địa phƣơng về phát triển cơ sở hạ tầng và đạt đƣợc các mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phƣơng. Các nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản Tùy từng cách tiếp cận khác nhau mà ngƣời ta phân loại nguồn vốn đầu tƣ XDCB khác nhau.
Phân theo mục đích sử dụng nguồn vốn từ nguồn vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản bao gồm: Vốn cho xây lắp: Là chi phí để xây dựng mới, mở rộng và khôi phục các loại nhà cửa, vật kiến trúc (có thể sử dụng lâu dài hoặc tạm thời) đƣợc ghi trong dự toán xây dựng và chi phí cho việc lắp đặt máy móc vào nền, bệ cố định (gắn liền với công dụng của tài sản cố định mới tái tạo). Vốn cho đầu tƣ thiết bị: là phần vốn để mua sắm, vận chuyển và bốc dỡ các máy móc thiết bị, công cụ sản xuất từ nơi mua đến tận công trình. Vốn cho chi phí xây dựng cơ bản khác: Là những phần vốn chi cho các công việc có liên quan đến xây dựng công trình nhƣ chi phí thăm dò khảo sát, 8 thiết kế công trình, bồi thƣờng GPMB, di chuyển vật kiến trúc, chi phí chuẩn bị khu đất để xây dựng, chi phí cho các công trình tạm phục vụ cho thi công (lán trại, kho tàng, điện và nƣớc), chi phí đào tạo cán bộ công nhân vận hành sản xuất sau này, chi phí lƣơng chuyên gia (nếu có), chi phí chạy thử máy có tải, thử nghiệm và khánh thành… Phân loại theo nguồn hình thành thì vốn đầu tư XDCB từ ngân sách nhà nước bao gồm: + Nguồn vốn thu trong nƣớc (thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ bán, cho thuê tài sản, tài nguyên của đất nƣớc…và các khoản thu khác). + Nguồn vốn từ nƣớc ngoài (vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA, nguồn viện trợ NGO).
Phân loại theo các phân cấp quản lý ngân sách chia vốn đầu tư XDCB từ NSNN gồm: + Vốn đầu tƣ XDCB của ngân sách trung ƣơng đƣợc hình thành từ các khoản thu của ngân sách trung ƣơng đầu tƣ vào các dự án phục vụ cho lợi ích quốc gia. Nguồn vốn này đƣợc giao cho các bộ, ngành quản lý sử dụng. + Vốn đầu tƣ XDCB của ngân sách địa phƣơng đƣợc hình thành từ các khoản thu ngân sách địa phƣơng đầu tƣ vào các dự án phục vụ cho lợi ích của từng địa phƣơng. Nguồn vốn này thƣờng đƣợc giao cho các cấp chính quyền địa phƣơng (tỉnh, huyện, xã) quản lý thực hiện.
Phân theo mức độ kế hoạch hoá, vốn đầu tư từ NSNN được phân thành: + vốn đầu tƣ xây dựng tập trung: nguồn vốn này đƣợc hình thành theo kế hoạch với tổng mức vốn và cơ cấu vốn do Thủ tƣớng Chính phủ quyết định giao cho từng bộ, ngành và từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng. + Vốn đầu tƣ XDCB từ nguồn thu đƣợc để lại theo Nghị quyết của Quốc hội: thu từ thuế nông nghiệp, thu bán, cho thuê nhà của Nhà nƣớc, thu cấp quyền sử dụng đất, chuyển quyền sử dụng đất… + Vốn đầu tƣ XDCB theo chƣơng trình quốc gia. + Vốn đầu tƣ XDCB thuộc NSNN nhƣng đƣợc để lại tại đơn vị để đầu tƣ tăng cƣờng cơ sở vật chất nhƣ: quảng cáo truyền hình, thu học phí,. Vốn NSNN đầu tƣ 9 cho XDCB thƣờng có quy mô lớn và không có khả năng thu hồi trực tiếp, có tác dụng chung cho nền KT - XH nhƣng các thành phần kinh tế khác không có khả năng hoặc không muốn tham gia đầu tƣ.
Hơn nữa, nguồn vốn cấp phát trực tiếp từ ngân sách không hoàn lại nên đây là nguồn vốn dễ bị thất thoát, lãng phí nhất đòi hỏi phải quản lý chặt chẽ 1.
