phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng THCS. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THCS huyện Tuy Phƣớc, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THCS huyện Tuy Phƣớc, tỉnh Bình Định. e 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trên thế giới Quản lý là một trong những loại hình lao động quan trọng nhất trong các hoạt động của con ngƣời chỉ có trong xã hội loài ngƣời. Ở đâu có con ngƣời là ở đó có quản lý. Vì vậy nó là một hoạt động đặc trƣng bao tr m lên mọi mặt đời sống xã hội, trong đó có giáo dục.
Khi xã hội phát triển thì giáo dục ngày càng đƣợc quan tâm về mọi mặt. Vấn đề nâng cao chất lƣợng giáo dục nói chung và nâng cao chất lƣợng quản lý HĐDH nói riêng trong các nhà trƣờng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nƣớc trên thế giới. John Dewey lý luận r ng nhà trƣờng phải đƣợc tổ chức dƣới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp tác. Đây chính là xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học (PPDH) nh m phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS thông qua việc hợp tác giữa thầy và trò.
Dewey đặt lên vai ngƣời thầy trách nhiệm hết sức nặng nề, nếu ngƣời thầy làm tốt nhiệm vụ của mình, s không cần bất kỳ một hình thức cải cách nào khác. Một công đồng dân chủ, hợp tác có thể đƣợc hình thành ngay từ trong lớp học [15]. Một nghiên cứu khác đƣợc thực hiện vào năm 2011, tại Hoa Kỳ, thảo luận về vai trò của ngƣời làm Hiệu trƣởng (HT) trong các trƣờng học. Vai trò quản lý trong định hƣớng nâng cao chất lƣợng HĐDH thu hút đƣợc sự chú ý của công chúng.
Nhóm nghiên cứu đƣa ra các giải pháp về quản lý HĐDH và đề ra các phƣơng hƣớng phát triển các phƣơng pháp quản lý HĐDH trong tƣơng lai. Stronge, tác giả của cuốn Những phẩm chất của ngƣời giáo viên hiệu quả [14] đề cập đến quá trình đào tạo, quản lý cách GV soạn bài, dạy bài và cách quản lý lớp học. Tại các quốc gia khác, Bộ Giáo dục Nam Phi đã yêu cầu các nhóm nghiên cứu giáo dục quốc gia này đƣa ra Bộ hƣớng dẫn về công tác quản lý HĐDH nh m nâng cao chất lƣợng giáo dục trong các trƣờng phổ thông từ năm 2008. Điều này cho thấy r ng không chỉ ở các quốc gia phát triển mà ngay cả ở các quốc gia đang phát triển cũng rất quan tâm đến công tác quản lý HĐDH nh m h trợ GV, nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực, giáo dục các công dân tƣơng lai của đất nƣớc.
Các nhà QLGD Nga rất quan tâm đến việc nâng cao chất lƣợng dạy học thông qua các biện pháp quản lý và cho r ng kết quả các hoạt động của nhà trƣờng phụ thuộc vào việc tổ chức và quản lý của đội ngũ GV. Nhiều tác giả nhƣ V. Xukhomlinxki đã đƣa ra một số công việc quản lý của HT trƣờng phổ thông, trong đó có đề cập đến việc xây dựng và bồi dƣỡng đội ngũ GV, tổ chức hội thảo khoa học trong đội ngũ GV về các vấn đề đổi mới quá trình dạy học (QTDH), PPDH và giáo dục HS. Các tài liệu nhƣ: Chính sách dạy học và hoạt động của lớp học: Cải cách Toán học ở California của Cohen & Hill (1998); Ảnh hƣởng của kiến thức toán học của GV đối với việc dạy d thành quả HS của H.
Ball (2007); Năng lực và các ý tƣởng học Toán và nguồn cảm hứng cho sự phát triển của giảng dạy và học tập toán học ở Đan Mạch của Đại học Roskilde, Đan Mạch (2011),… đều nhấn mạnh đến vai trò quản lý đối với năng cao chất lƣợng HĐDH môn Toán. Nghiên cứu về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở Việt Nam Tác giả Trần Kiểm với tài liệu Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục [16] đã khái luận về phƣơng pháp luận macxit, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, các cách tiếp cận hiện đại, ví dụ, sơ đồ PERT, 5 tiêu chuẩn SMART, thang bậc nhu cầu do Maslow đề ra… e 9 Đi vào nghiên cứu cụ thể, tác giả Phan Trọng Ngọ về Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường [22] và tác giả Lê Văn Tiến với tác phẩm Phƣơng pháp dạy học môn Toán [29] trình bày đầy đủ về PPDH môn Toán và các tình huống điển hình trong dạy học môn Toán ở trƣờng phổ thông hiện nay. Tác phẩm Giáo trình PPDH môn Toán ở THPT theo định hƣớng tích cực tác giả B i Thị Hƣờng đi sâu vào nghiên cứu PPDH nh m PTNLHS; chỉ ra cách thức GV tiến hành hoạt động dạy để PTNLHS. Bên cạnh HĐ dạy của GV còn có HĐ học của HS.
Nếu HS chủ động, tích cực, tự giác, biết phƣơng pháp tự học, tự nghiên cứu thì học sinh s nhanh chóng nắm vững tri thức, phát triển toàn diện nhân cách [13]. Nghị Quyết phát triển giáo dục của Đảng ta trong Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI nêu r : Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề cối l i cấp thiết, từ quan điểm, tƣ tƣởng chỉ đạo đến mục tiêu nội dung phƣơng pháp, cơ chế chính sách, điều kiện đảm bảo thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nƣớc đến hoạt động quản trị của các cơ sở GD&ĐT và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân ngƣời học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ngƣời học. Trong thời gian gần đây có nhiều đề tài nghiên cứu HĐDH môn Toán và dạy học theo định hƣớng PTNLHS, nhƣng quản lý HĐDH môn Toán theo định hƣớng PTNLHS chƣa đƣợc nghiên cứu nhiều.
Đây là đề tài chuyên sâu, có tính khả thi cao trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1. Quản lý, hoạt động, dạy học 1. Quản lý Khái niệm quản lý đƣợc nhiều nhà khoa học đề cập đến, điển hình nhƣ Frederick W.
Taylor cho r ng: Quản lý là biết đƣợc chính xác điều bạn e 10 muốn ngƣời khác làm và sau đó thấy đƣợc r ng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất. Ông đƣa ra các tƣ tƣởng chính của thuyết quản lý theo khoa học là tiêu chuẩn hóa công việc, chuyên môn hóa lao động, cải tạo các hệ quản lý [32]. Nguyễn Quốc Chi, Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho r ng Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức b ng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra. Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hƣớng đích của chủ thể quản lý tới đối tƣợng quản lý nh m đạt mục tiêu đề ra [12].
Đặng Quốc Bảo thì Quản lý là quá trình gây tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nh m đạt mục tiêu chung [2]. Từ những cách tiếp cận khái niệm quản lý nêu trên, chúng ta thấy quản lý là một hệ thống bao gồm hai nhân tố là chủ thể quản lý và khách thể quản lý. Hai nhân tố này có quan hệ tƣơng h với nhau nh m thực hiện mục đích chung của tổ chức. Chủ thể quản lý là ngƣời đề ra các mục tiêu cần phải đạt đƣợc, những chủ trƣơng, biện pháp cần thực hiện, huy động các nguồn lực, điều hành hoạt động của tổ chức nh m đạt đƣợc mục đích của tổ chức.
Còn khách thể quản lý là ngƣời chịu sự tác động của chủ thể quản lý, thực hiện các quyết định quản lý nh m đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức. Nhƣ vậy, theo chúng tôi: Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều phối các nguồn lực nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Hoạt động Mọi hoạt động của con ngƣời đều có tính mục đích. Con ngƣời hiểu đƣợc mục đích hoạt động của mình, từ đó mới định r chức năng, nhiệm vụ, động lực của hoạt động để đạt hiệu quả trong công việc.
Trong lịch sử của nhân loại, tính mục đích trong hoạt động và tầm nhìn về lợi ích của hoạt động con e 11 ngƣời thể hiện r trong nền giáo dục của các dân tộc và quốc gia từ xƣa đến nay. Hoạt động của con ngƣời dành cho việc dạy và học luôn đƣợc chú trọng và đề cao. Hồ Chủ tịch từng nhắc lại một bài học của ngƣời xƣa: Vì lợi ích mƣời năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng ngƣời. Dạy học là dạy ngƣời.
Trong quan niệm của ngƣời Việt, ngƣời thầy đƣợc coi là một nhân tố góp phần quan trọng, quyết định sự nghiệp của con ngƣời. Câu tục ngữ Không thầy đố mày làm nên có ý nghĩa nhƣ vậy. Lý thuyết về hoạt động chú trọng vai trò của chủ thể hoạt động. Chủ thể (con ngƣời) chủ động tổ chức, điều khiển các hoạt động (hành vi, tinh thần, trí tuệ,.
) tác động vào đối tƣợng (sự vật, tri thức,…). Hoạt động của con ngƣời đƣợc phân biệt với hoạt động của loài vật ở tính mục đích của hoạt động. Nghĩa là chủ thể (con ngƣời) thực hiện ý đồ của mình, biến cái vật chất đƣợc chuyển vào trong đầu m i ngƣời đƣợc cải biến trong đó (K.Marx) thành hiện thực. Nhƣ vậy, nhờ có hoạt động, con ngƣời làm ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu cụ thể của mình.
Hiểu nhƣ trên, hoạt động có những đặc điểm sau đây: - Chủ thể của hoạt động, tức là ngƣời thực hiện các hành động - làm việc theo kế họach, ý đồ nhất định.