Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục quản lý quá trình dạy học tại trường trung học phổ thông lê chân thị xã đông triều tỉnh quảng ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh

Bài viết khám phá phương pháp quản lý dạy học tại THPT Lê Chân, tập trung phát triển năng lực học sinh qua tiếp cận hiện đại và hiệu quả.

• Tác giả: Thái Duy Hưng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Thị Hoàng Yến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý quá trình dạy học tại Trường Trung học Phổ thông Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học

Quản lý quá trình dạy học tại trường THPT Lê Chân theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh là một nội dung quan trọng trong giáo dục hiện đại. Quản lý giáo dục không chỉ đơn thuần là việc tổ chức và điều hành mà còn là việc phát triển năng lực cho học sinh. Theo đó, quá trình dạy học cần được thiết kế sao cho phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực của học sinh. Việc áp dụng phương pháp dạy học hiện đại, chú trọng đến sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học. Nghiên cứu cho thấy rằng, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia và phát triển năng lực cá nhân.

1.1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học

Nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học đã được nhiều tác giả quan tâm. Các nghiên cứu này chỉ ra rằng, việc quản lý hiệu quả không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn góp phần phát triển toàn diện năng lực của học sinh. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc áp dụng các mô hình quản lý mới, như mô hình quản lý theo năng lực, đã cho thấy những kết quả tích cực. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng, năng lực học sinh không chỉ được hình thành từ kiến thức mà còn từ kỹ năng thực hành và khả năng tư duy phản biện. Do đó, việc quản lý quá trình dạy học cần phải linh hoạt và thích ứng với nhu cầu thực tiễn của học sinh.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý quá trình dạy học

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quản lý quá trình dạy học tại trường THPT Lê Chân. Đầu tiên, giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các phương pháp dạy học. Họ cần được bồi dưỡng và nâng cao năng lực chuyên môn để có thể áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học mới. Thứ hai, học sinh cũng cần được khuyến khích tham gia tích cực vào quá trình học tập. Việc tạo ra một môi trường học tập thân thiện, cởi mở sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc thể hiện bản thân. Cuối cùng, các yếu tố bên ngoài như chính sách giáo dục, cơ sở vật chất cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình quản lý dạy học.

II. Thực trạng quản lý quá trình dạy học tại THPT Lê Chân

Thực trạng quản lý quá trình dạy học tại trường THPT Lê Chân cho thấy nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Trường đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học hiện đại, tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế trong việc thực hiện. Năng lực học sinh chưa được phát triển đồng đều giữa các môn học. Một số giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc học sinh không phát huy được khả năng sáng tạo và tư duy độc lập. Đặc biệt, việc đánh giá kết quả học tập của học sinh chưa thực sự phản ánh đúng năng lực thực tế của các em. Do đó, cần có những biện pháp cải tiến trong quản lý quá trình dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục.

2.1. Đánh giá thực trạng dạy học

Đánh giá thực trạng dạy học tại trường THPT Lê Chân cho thấy rằng, mặc dù trường đã có nhiều nỗ lực trong việc cải tiến phương pháp dạy học, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Giáo viên cần được đào tạo thêm về các phương pháp dạy học mới, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ ban giám hiệu trong việc thực hiện các chương trình bồi dưỡng. Học sinh cũng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động ngoại khóa để phát triển kỹ năng mềm và năng lực xã hội. Việc đánh giá kết quả học tập cần được thực hiện một cách toàn diện hơn, không chỉ dựa vào điểm số mà còn phải xem xét đến sự tiến bộ và phát triển của từng học sinh.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng

Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý quá trình dạy học tại trường THPT Lê Chân bao gồm cả yếu tố nội bộ và yếu tố bên ngoài. Yếu tố nội bộ như cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh đều có vai trò quan trọng trong việc quyết định chất lượng dạy học. Yếu tố bên ngoài như chính sách giáo dục, cơ sở vật chất và sự hỗ trợ từ cộng đồng cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình này. Để nâng cao chất lượng dạy học, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ ban giám hiệu đến giáo viên và học sinh.

III. Biện pháp quản lý quá trình dạy học

Để nâng cao hiệu quả quản lý quá trình dạy học tại trường THPT Lê Chân, cần đề xuất một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng chương trình đào tạo cho giáo viên nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Thứ hai, cần cải tiến phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh, khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Cuối cùng, cần thực hiện đánh giá kết quả học tập một cách toàn diện, không chỉ dựa vào điểm số mà còn phải xem xét đến sự tiến bộ và phát triển của từng học sinh.

3.1. Đề xuất biện pháp 1 Xây dựng chương trình đào tạo cho giáo viên

Chương trình đào tạo cho giáo viên cần được thiết kế sao cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Cần tổ chức các khóa bồi dưỡng về phương pháp dạy học hiện đại, giúp giáo viên nắm vững các kỹ năng cần thiết để áp dụng vào giảng dạy. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn tạo động lực cho giáo viên trong công việc. Hơn nữa, cần có sự hỗ trợ từ ban giám hiệu trong việc thực hiện các chương trình bồi dưỡng này.

3.2. Đề xuất biện pháp 2 Cải tiến phương pháp dạy học

Cải tiến phương pháp dạy học là một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Cần khuyến khích giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào quá trình học tập. Việc này sẽ giúp học sinh phát triển năng lực học sinh, từ đó nâng cao kết quả học tập. Đồng thời, cần có sự đánh giá và phản hồi thường xuyên để điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý quá trình dạy học tại trường THPT theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh. Chương 2: Thực trạng quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh. Chương 3: Biện pháp quản lý quá trình dạy học tại Trường THPT Lê Chân, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 1.

Tổng quan nghiên cứu quá trình dạy học và quản lý quá trình dạy học 1. Một số nghiên cứu về quá trình dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh Ngay từ thời cổ đại, nghiên cứu về phát triển năng lực trong dạy học đã xuất hiện với những tên tuổi các triết gia như Platon, Khổng Tử, Mạnh Tử, v. Từ thế kỷ 19 đến nửa đầu thế kỷ 20, thời kỳ này phát triển năng lực hầu như được đồng nhất với phát triển năng lực trí tuệ (Bine-Simon, R. Cuối thế kỷ 20, tâm lý học giáo dục và tâm lý học phát triển đã mở rộng khái niệm năng lực, nó không chỉ là trí tuệ, đặc biệt là xuất hiện những quan niệm mới về năng lực gắn với nội dung văn hóa (năng lực văn hóa), xã hội (năng lực xã hội), sự tồn tại (kỹ năng sống), tình cảm (năng lực biểu cảm), bên cạnh đó có những thứ năng lực còn bí ẩn khác, trong đó có yêu tố thuộc về tiềm thức hoặc vô thức.

Hiện nay, tiếp cận năng lực trong giáo dục học sinh là vấn đề khoa học có phạm vi rất rộng lớn, tiêu biểu cho tư tưởng giáo dục hiện đại. Vấn đề này đã được các nhà khoa học thảo luận, cụ thể: (1) Đào tạo dựa vào năng lực (Competency-based Training) hay giáo dục dựa vào năng lực (Competency-based Education) hay học tập dựa vào năng lực (Competency-based Learning), bản chất của các tiếp cận này là cụ thể hóa triết lý giáo dục hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm, trước hết là năng lực của họ. Đây là tư tưởng hiện đại mà nền tảng triết học đã được L.X Vưgotsky, Xavier Roegirs và J.Piaget xác lập có hai khía cạnh: Tận dụng năng lực có sẵn và phát triển năng lực mới của người học trong quá trình dạy học [21], [33], [35]; 5 (2) Chương trình dựa vào năng lực thực hiện, bản chất là đào tạo theo năng lực thực hiện, xong nhấn mạnh yếu tố chương trình trong đào tạo nghề nó được phát triển trên cơ sở phân tích nghề và thị trường lao động [34]; (3) Dạy học dựa trên phong cách học tập, là hướng nghiên cứu mới. Bởi phong cách học tập tích hợp cả khí chất, nét tính cách, tình cảm và năng lực, do đó dạy học theo phong cách học tập cũng là một chiến lược dạy học phân hóa theo tiếp cận năng lực, thí dụ năm 1995 John W Burke đã xuất bản tài liệu “Giáo dục và đào tạo dựa trên năng lực thực hiện” [39].

Theo nghiên cứu quốc tế, tiếp cận năng lực trong giáo dục luôn dẫn đến những nghiên cứu, phát triển những khung năng lực khác nhau - mục tiêu của dạy học theo từng môn học cụ thể. Nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực so với các cách tiếp cận khác, có những hướng nghiên cứu sau: (1) Tác giả J. Rodge “Tiếp cận năng lực trong dạy học tập trung vào ết quả học tập, nhắm tới những gì người học dự iến phải làm được hơn là nhắm tới những gì họ cần phải học được”. Như vậy, hai tác giả khẳng định dạy học theo tiếp cận năng lực có nét đặc trưng là nhấn mạnh yếu tố làm được và thực hiện được [38]; (2) Khi tổng kết lý thuyết về tiếp cận dựa trên năng lực trong dạy học và phát triển, K.

Paprock [40] đã chỉ tiếp cận này có năm đặc tính cơ bản. Những đặc tính trên đã chỉ ra cách tiếp cận này có những ưu thế vượt trội so với các cách tiếp cận khác trong dạy học; (3) Theo S. Kerka [42], những tiêu chuẩn đo lường khách quan và việc chú trọng vào kết quả đầu ra của những năng lực cần thiết để tạo ra kết quả là vấn đề được các nhà hoạch định chính sách GD&ĐT và phát triển nguồn nhân lực quan tâm và đặc biệt nhấn mạnh. Dạy học theo tiếp cận năng lực, các tác giả đã nghiên cứu các mô hình năng lực như sau: 6 (1) R.E Boyatzid cho rằng phát triển dạy học dựa trên mô hình năng lực cần xử lý một cách hệ thống ba khía cạnh sau: Xác định các năng lực; phát triển chúng; đánh giá chúng một cách khách quan [36].

(2) Để xác định được các năng lực, thường là dựa vào kết quả đầu ra. Từ đó xác định vai trò của giáo viên - người có trách nhiệm phải tạo ra kết quả đầu ra này. Vai trò là tập hợp các hành vi được mong đợi của một người theo địa vị công việc và những nghĩa vụ của người đó. Thuật ngữ “vai trò công việc” đề cấp tới việc thực hiện nhiệm vụ cụ thể của một người.

Trên cơ sở vai trò đó, xác định các năng lực cần thiết, phù hợp để thực hiện tốt các vai trò này. Từ những hiểu biết về năng lực, các nhà nghiên cứu trên thế giới, trong tiếp cận của mình, họ đã sử dụng những mô hình năng lực sau: Những mô hình dựa trên hành vi, tính cách của cá nhân trong việc xác định “con người cần phải làm gì để vai trò của mình được thực hiện”; Những mô hình dựa trên các kiến thức, kỹ năng theo đuổi việc xác định “những iến thức và ỹ năng gì cần phải có ở mỗi con người” để thực hiện tốt vai trò của mình; Những mô hình dựa trên tiêu chuẩn, kết quả đầu ra trong việc xác định “con người ở nơi làm việc, họ cần phải đạt được những gì”. Tiếp cận với sản phẩm đầu ra, là mô hình được các nhà nghiên cứu trên thế giới đặc biệt quan tâm và đồng tình. Mô hình dựa trên năng lực cần chú ý năng lực năng lực còn là những đòi hỏi của các vai trò, nhiệm vụ và những công việc.

Trên thế giới, trong quá trình tăng trưởng và phát triển của các tổ chức, mô hình năng lực được sử dụng rất phổ biến ở cấp vi mô và ngày càng phát triển mạnh mẽ [36]. Ở Việt Nam, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về tiếp cận năng lực trong dạy học, tuy nhiên lại không có phương hướng rõ ràng. Từ đầu thế kỷ 21 tới nay mới hình hình thành như một hướng nghiên cứu và ngày càng có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đặc biệt. Nơi thực hiện những nghiên cứu cơ bản và có hệ thống đầu tiên về chủ đề này là Viện khoa học giáo dục Việt Nam, 7 nhằm mục đích chuẩn bị cho khung chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015.

Trên cơ sở cải cách giáo dục nghề và giáo dục đại học cuối thế kỉ 20 đầu thế kỉ 21, Viện nghiên cứu và phát triển giáo dục cũng đã có nghiên cứu về tiếp cận năng lực trong dạy học. Tuy nhiên, các tác giả chưa thực sự nghiên cứu đầy đủ và mới chỉ thực hiện được những bước đầu tiên. Sau đây là một số hướng nghiên cứu về dạy học theo tiếp cận năng lực ở nước ta: (1) Nghiên cứu về thiết kế chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực: Các tác giả Đỗ Ngọc Thống [26], Lương Việt Thái [24], Nguyễn Công Khanh [16], cho rằng chương trình dạy học định hướng năng lực là chương trình định hướng kết quả đầu ra, nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học. “Sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học là chất lượng đầu ra.

Không quy định những nội dung dạy học chi tiết mà chương trình này quy định những kết quả đầu ra của mục tiêu quá trình dạy học, từ đó đưa ra hướng dẫn chung trong việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả quá trình dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu của quá trình dạy học tức là đạt kết quả đầu ra theo mong muốn. Kết quả học tập hay mục tiêu học tập, mà người học mong muốn thường được biểu hiện qua hệ thống các năng lực. Những mong muốn về kết quả học tập, được mô tả chi tiết, và có thể quan sát được, đánh giá được. Người học cần đạt được những yêu cầu và kết quả đã quy định trong chương trình.

(2) Nghiên cứu về tổ chức hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực: Các tác giả Đặng Quốc Bảo và Nguyễn Sĩ Thư [1], tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực là giúp người học thấu hiểu “Học để làm gì - Học cái gì” để có năng lực đích thực; đồng thời người học được tiếp cận với cách “học hiệu quả” để có năng lực bền vững. Bên cạnh đó, tác giả đã chỉ ra những năng lực tư duy nền tảng trong quá trình dạy học cần trang bị cho người học, đó là: Tư duy nguyên tắc (thông thạo một lĩnh vực chính, ít nhất một lĩnh vực chuyên môn; Tư duy tổng hợp (biết tổng hợp các ý kiến 8 kiến chuyên môn khác nhau thành một tổng thể, kết nối tổng thể này với tổng thể khác); Tư duy sáng tạo (khám phá và làm rõ vấn đề, những đòi hỏi thực tiễn); Tư duy tôn trọng (có sự nhận biết và thấu hiểu những vấn đề khác nhau giữa các dòng tư tưởng); Tư duy đạo đức (thực hiện tốt trách nhiệm cá nhân). Bên cạnh đó, có tác giả lại cho rằng, để tổ chức hiệu quả hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực cần chú ý đến việc vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, tạo điều kiện cho người học thực hành, vận dụng kiến thức trong những tình huống đa dạng. Nếu trong quá trình dạy học, người dạy không tổ chức được các hoạt động phù hợp cho người học thì những năng lực mong muốn không hình thành ở họ - điều mà dạy học theo tiếp cận năng lực hướng tới [19], [20], [32].

(3) Nghiên cứu về đánh giá kết quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học: Một số tác giả cho rằng, không thể phán đoán được sự thành công của một chương trình dạy học hoặc của người học nếu như không có minh chứng về mức độ đạt được các năng lực ở người học. Đó chính là lý do cấn có sự đánh giá trong quá trình giáo dục.