Tổng quan nghiên cứu

Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tại huyện An Lão, một huyện miền núi nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Bình Định với tổng dân số năm 2019 đạt 27.837 người, lực lượng thanh niên ghi nhận 8.850 người, chiếm khoảng 29,98% dân số toàn huyện. Trong đó, thanh niên là người dân tộc thiểu số, chủ yếu gồm đồng bào dân tộc Hre và Bana, có 2.836 người, chiếm tỷ lệ 32,05% trong tổng số thanh niên địa phương. Đây là nguồn nhân lực trẻ đóng vai trò nòng cốt đối với sự phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp và giữ gìn an ninh biên giới, trật tự xã hội tại 10 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện.

Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về thanh niên tại địa bàn huyện An Lão đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Các chương trình phát triển kinh tế - xã hội chưa gắn kết chặt chẽ với nhu cầu đào tạo và giải quyết việc làm cho thanh niên vùng cao. Tình trạng học viên thanh niên dân tộc thiểu số sau học nghề vẫn chưa tìm được việc làm ổn định, cùng với việc sinh viên cử tuyển ra trường chưa được bố trí công tác phù hợp vẫn còn tồn tại. Thêm vào đó, một bộ phận thanh niên miền núi còn thiếu kỹ năng sống, trình độ học vấn hạn chế và có tâm lý trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng quản lý nhà nước về công tác thanh niên, đặc biệt là nhóm đối tượng thanh niên dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện An Lão giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp mang tính khả thi nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn tiếp theo. Nghiên cứu hướng đến việc nâng tỷ lệ giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn lên trên 85%, giảm tỷ lệ thanh niên thiếu việc làm xuống dưới mức 5% và chuẩn hóa 100% trình độ nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác thanh niên cấp cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên làm kim chỉ nam xuyên suốt. Khung lý thuyết của công trình được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Quản lý hành chính công hiện đại và Lý thuyết Phát triển tâm lý - xã hội của nhà tâm lý học Erik Erikson về các giai đoạn trưởng thành của con người. Dưới góc độ quản lý công, quản lý nhà nước về công tác thanh niên là sự tác động có tổ chức của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thông qua quyền lực pháp lý và hệ thống chính sách, nhằm tạo lập môi trường thuận lợi định hướng thanh niên học tập, lao động, rèn luyện nhân cách và phát huy tối đa tiềm năng cống hiến cho xã hội.

Các khái niệm cốt lõi được định hình chặt chẽ theo hệ thống văn bản pháp lý hiện hành tại Việt Nam. Điều 1 Luật Thanh niên năm 2020 (Luật số 57/2020/QH14) xác định thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi. Công tác thanh niên được định nghĩa theo Nghị định số 120/2007/NĐ-CP là tổng hòa các hoạt động của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội nhằm giáo dục, bồi dưỡng và phát huy vai trò xung kích của thanh niên.

Bên cạnh đó, luận văn quán triệt các chủ trương lớn của Đảng như Nghị quyết số 25-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cùng các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011-2020 (Quyết định số 2474/QĐ-TTg) và quy định chức năng quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ (Nghị định số 48/2008/NĐ-CP).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiên cứu dữ liệu thứ cấp và điều tra thực nghiệm sơ cấp để bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội giai đoạn 2015-2020 của UBND huyện An Lão, số liệu của Chi cục Thống kê huyện An Lão và các văn bản chỉ đạo của Huyện ủy, Huyện đoàn An Lão.

Để thu thập dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra xã hội học với quy mô cỡ mẫu 250 người, áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Mẫu khảo sát được chia thành hai nhóm đối tượng đại diện: nhóm 1 gồm 200 cán bộ Đoàn, cán bộ Hội và đoàn viên thanh niên đang sinh hoạt tại cơ sở; nhóm 2 gồm 50 đồng chí nguyên là cán bộ Đoàn hiện đang công tác tại các cơ quan, đơn vị, ban ngành trên địa bàn huyện An Lão. Phương pháp chọn mẫu phân tầng giúp phản ánh đa chiều từ cả chủ thể thực thi chính sách và đối tượng thụ hưởng trực tiếp.

Song song với điều tra bảng hỏi, phương pháp chuyên gia được triển khai thông qua phỏng vấn sâu các lãnh đạo chủ chốt như Chủ tịch UBND huyện, Trưởng phòng Nội vụ huyện An Lão nhằm xác định những rào cản mang tính thể chế. Toàn bộ dữ liệu định lượng được phân tích bằng phương pháp thống kê mô tả và thống kê so sánh thông qua phần mềm Microsoft Excel, giúp phân tích rõ các chỉ số tương quan về hiệu quả quản lý nhà nước, công tác phổ biến giáo dục pháp luật và mức độ hài lòng của thanh niên trong khung thời gian nghiên cứu 5 năm từ năm 2016 đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại huyện An Lão đã mang lại những phát hiện quan trọng về thực trạng quản lý nhà nước đối với thanh niên dân tộc thiểu số:

Thứ nhất, về quy mô và cơ cấu lực lượng thanh niên, toàn huyện có 8.850 thanh niên, trong đó thanh niên dân tộc thiểu số chiếm 32,05% với 2.836 người, phân bố rải rác trên diện tích tự nhiên 69.035 ha, nơi đất lâm nghiệp chiếm hơn một nửa tổng diện tích. Địa hình miền núi chia cắt khiến việc tập hợp đoàn viên và tổ chức các phong trào thanh niên gặp nhiều khó khăn về mặt địa lý.

Thứ hai, về công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm, trong giai đoạn 2015-2020, huyện đã bồi dưỡng và tập huấn nghề cho 4.451 người, trong đó tổ chức đào tạo nghề tập trung cho 1.061 người. Huyện giải quyết việc làm bình quân cho gần 250 lao động mỗi năm và đưa 153 lao động đi xuất khẩu lao động (trung bình 31 người mỗi năm). Mặc dù đạt được những kết quả ban đầu, tỷ lệ thanh niên dân tộc thiểu số sau khi hoàn thành các khóa đào tạo nghề ngắn hạn có việc làm đúng chuyên môn chỉ đạt khoảng 60% đến 65%, còn lại trên 35% vẫn rơi vào tình trạng thiếu việc làm hoặc quay lại làm nương rẫy truyền thống với năng suất thấp.

Thứ ba, về hệ thống thiết chế văn hóa và chính sách an sinh xã hội, huyện An Lão đã đạt được những bước tiến vượt bậc với 100% trạm y tế xã có bác sĩ khám chữa bệnh, 10/10 xã thị trấn đạt chuẩn quốc gia về y tế và 100% người dân tham gia bảo hiểm y tế. Hệ thống cơ sở vật chất ghi nhận 57/57 thôn có nhà văn hóa và 13 trường học đạt chuẩn quốc gia. Tuy nhiên, mức độ khai thác các nhà văn hóa thôn dành cho hoạt động sinh hoạt thanh niên dân tộc thiểu số còn hạn chế, hiệu suất sử dụng định kỳ chỉ đạt dưới 40% công suất thực tế.

Thứ tư, về tổ chức bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ, kết quả điều tra trên 250 phiếu khảo sát chỉ ra rằng hơn 60% cán bộ Đoàn và đoàn viên đánh giá đội ngũ công chức kiêm nhiệm làm công tác quản lý nhà nước về thanh niên ở cấp xã còn thiếu kiến thức chuyên sâu về kỹ năng hành chính công và phương pháp vận động đồng bào dân tộc thiểu số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về mặt khách quan, An Lão là huyện vùng sâu, cách trung tâm thành phố Quy Nhơn khoảng 120 km, xuất phát điểm kinh tế thấp, nguồn thu ngân sách địa phương hạn hẹp nên kinh phí phân bổ cho các đề án thanh niên còn phụ thuộc lớn vào ngân sách tỉnh. Về mặt chủ quan, sự phối hợp liên ngành giữa Phòng Nội vụ, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội với Huyện đoàn An Lão chưa thực sự đồng bộ. Một bộ phận thanh niên dân tộc thiểu số còn tồn tại tâm lý tự ti, thiếu động lực vươn lên làm giàu chính đáng.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự biến động của lực lượng lao động thanh niên qua đào tạo giai đoạn 2016-2020, kết hợp bảng ma trận so sánh mức độ hài lòng của cán bộ Đoàn đối với các chính sách hỗ trợ vay vốn sản xuất. Việc trực quan hóa dữ liệu này giúp làm nổi bật khoảng cách giữa chỉ tiêu đào tạo lý thuyết và khả năng tạo việc làm thực tế trên địa bàn.

Khi so sánh với kinh nghiệm quản lý thanh niên dân tộc thiểu số tại tỉnh Gia Lai (nơi thanh niên dân tộc thiểu số chiếm 39,5% lực lượng thanh niên toàn tỉnh), tỉnh bạn đã tổ chức 445 lớp chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho 14.631 thanh niên và xây dựng 347 mô hình trang trại vay vốn tạo việc làm cho 2.902 lao động trẻ. Bài học từ Gia Lai cho thấy huyện An Lão hoàn toàn có thể nhân rộng các mô hình làng thanh niên lập nghiệp và kinh tế tập thể, đặc biệt tận dụng tiềm năng sinh thái tại xã vùng cao An Toàn với độ cao gần 1.000m so với mực nước biển để phát triển du lịch và nông nghiệp công nghệ cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về công tác thanh niên dân tộc thiểu số tại huyện An Lão trong giai đoạn mới, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và nâng cao trách nhiệm ban hành chính sách phát triển thanh niên. Ủy ban nhân dân huyện An Lão chủ trì, phối hợp với Phòng Nội vụ cụ thể hóa các mục tiêu của Luật Thanh niên năm 2020 thành Chương trình phát triển thanh niên huyện giai đoạn 2021-2030. Chỉ tiêu mục tiêu cần đạt là 100% cơ quan chuyên môn và UBND 10 xã, thị trấn xây dựng kế hoạch thực hiện công tác thanh niên hàng năm gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương, hoàn thành phê duyệt trong quý I hàng năm.

Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo nghề và tạo việc làm bền vững cho thanh niên dân tộc thiểu số. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Huyện đoàn An Lão khảo sát nhu cầu thị trường lao động để mở các lớp dạy nghề gắn với thế mạnh lâm nghiệp và chế biến nông sản. Phấn đấu nâng tỷ lệ thanh niên dân tộc thiểu số có việc làm sau đào tạo lên trên 80%, giải quyết việc làm mới cho ít nhất 300 lao động thanh niên mỗi năm và duy trì chỉ tiêu xuất khẩu lao động trên 35 người hàng năm giai đoạn 2021-2025.

Thứ ba, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác thanh niên. Phòng Nội vụ phối hợp với Trung tâm Chính trị huyện tổ chức định kỳ 2 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ mỗi năm về kỹ năng quản lý nhà nước, chính sách dân tộc và phương pháp dân vận cho 100% cán bộ chuyên trách công tác thanh niên cấp xã và cán bộ Đoàn cơ sở.

Thứ tư, đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật và tối ưu hóa hiệu quả các thiết chế văn hóa. Huyện đoàn An Lão phối hợp với Phòng Văn hóa - Thông tin và Công an huyện phát huy tối đa công năng của 57 nhà văn hóa thôn và Đài truyền thanh 10 xã. Mục tiêu là giảm 50% số vụ vi phạm trật tự an toàn giao thông trong độ tuổi thanh thiếu niên, thu hút trên 70% thanh niên dân tộc thiểu số tham gia thường xuyên vào các hoạt động văn hóa lành mạnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương cấp huyện, tỉnh. Các đơn vị như UBND huyện, Sở Nội vụ, Ban Dân tộc có thể sử dụng số liệu và đề xuất của luận văn để tham mưu, hoạch định chính sách công, xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách cho thanh niên tại các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhóm 2: Đội ngũ cán bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Liên hiệp Thanh niên các cấp. Công trình là cẩm nang hữu ích giúp cán bộ Đoàn cơ sở nắm vững quy định pháp lý, đổi mới mô hình tập hợp thanh niên vùng cao, gắn kết phong trào thanh niên với phát triển kinh tế du lịch và bảo tồn bản sắc văn hóa Bana, Hre.

Nhóm 3: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý công, Hành chính công, Chính sách công. Luận văn cung cấp khung lý thuyết chuẩn hóa, mô hình nghiên cứu thực chứng với cỡ mẫu 250 đối tượng khảo sát và phương pháp tiếp cận chính sách thanh niên theo Luật Thanh niên năm 2020.

Nhóm 4: Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp triển khai dự án phát triển cộng đồng. Dữ liệu thực tế về 2.836 thanh niên dân tộc thiểu số tại An Lão là nguồn tài liệu tin cậy để xây dựng các chương trình tài trợ sinh kế, hỗ trợ khởi nghiệp xanh và nâng cao năng lực cho thanh niên nghèo miền Trung.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới cốt lõi của luận văn trong việc tiếp cận công tác thanh niên là gì? Luận văn tiếp cận vấn đề từ góc độ quản lý nhà nước thay vì đơn thuần xem xét dưới góc độ công tác vận động quần chúng của tổ chức đoàn thể. Đề tài bám sát các điểm mới của Luật Thanh niên năm 2020, tập trung giải quyết các bất cập đặc thù của 2.836 thanh niên dân tộc thiểu số tại địa bàn miền núi thông qua việc lượng hóa dữ liệu thực nghiệm.

Tại sao hiệu quả đào tạo nghề cho thanh niên dân tộc thiểu số tại An Lão giai đoạn qua chưa cao? Dù huyện đã tập huấn cho 4.451 người và dạy nghề cho 1.061 lao động, nhưng trên 35% học viên sau học nghề vẫn thiếu việc làm ổn định. Nguyên nhân chính là do nội dung đào tạo chưa bám sát nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và chưa gắn liền với chuỗi giá trị sản phẩm lâm nghiệp đặc thù của địa phương.

Luận văn đã đúc rút bài học kinh nghiệm nào từ mô hình quản lý của tỉnh Gia Lai? Nghiên cứu chỉ ra bài học quý từ Gia Lai trong việc triển khai 347 trang trại thanh niên vay vốn tạo việc làm cho 2.902 lao động trẻ và xây dựng 245 làng thanh niên lập nghiệp. Từ đó, An Lão có thể áp dụng để quy hoạch các mô hình kinh tế nông - lâm kết hợp tại xã vùng cao An Toàn.

Ý nghĩa của phương pháp chọn mẫu phân tầng 250 đối tượng khảo sát là gì? Phương pháp chọn mẫu phân tầng gồm 200 cán bộ, đoàn viên đương nhiệm và 50 nguyên cán bộ Đoàn giúp thu thập đánh giá toàn diện. Mẫu khảo sát đại diện đầy đủ cho cả đối tượng trực tiếp thực thi chính sách và đối tượng thụ hưởng tại 10 xã, thị trấn, bảo đảm độ tin cậy khoa học cao cho các kết luận.

Giải pháp nào là đột phá để giảm thiểu tệ nạn xã hội trong thanh niên miền núi? Giải pháp đột phá là kết hợp giữa việc tạo việc làm ổn định cho gần 250 lao động mỗi năm với việc phát huy công năng của 57 nhà văn hóa thôn. Khi thanh niên có thu nhập tự chủ và không gian sinh hoạt văn hóa lành mạnh, các nguy cơ sa vào tệ nạn xã hội sẽ được triệt tiêu tận gốc.

Kết luận

Tổng kết lại những nội dung chính, luận văn thạc sĩ đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra thông qua các kết quả cụ thể:

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về quản lý nhà nước đối với công tác thanh niên dân tộc thiểu số dựa trên Luật Thanh niên năm 2020.
  • Khảo sát và phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng quản lý 8.850 thanh niên huyện An Lão thông qua mẫu điều tra xã hội học 250 người.
  • Xác định chính xác các điểm nghẽn về đào tạo nghề, tỷ lệ thất nghiệp trên 35% của thanh niên dân tộc thiểu số và tình trạng thiếu hụt biên chế chuyên trách cấp cơ sở.
  • Đúc rút kinh nghiệm thực tiễn từ tỉnh Gia Lai và đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ có tính ứng dụng cao cho giai đoạn 2021-2030.
  • Xác lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, Phòng Nội vụ và Huyện đoàn An Lão nhằm nâng cao hiệu lực thực thi chính sách công.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, giúp cấp ủy và chính quyền huyện An Lão hoạch định các chính sách an sinh xã hội cho đồng bào dân tộc thiểu số. Để các giải pháp sớm đi vào thực tiễn, UBND huyện cần nhanh chóng phê duyệt Đề án phát triển thanh niên giai đoạn mới ngay trong quý II tới. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên hãy tham khảo ngay khung phân tích này để áp dụng hiệu quả vào công tác quản trị công tại địa phương.