Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN THCS 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên và bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên Ở Việt Nam công tác BDGV rất được chú trọng và có nhiều nghiên cứu về BDGV, tập trung vào các vấn đề sau: Đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng, mục tiêu, nội dung, hình thức và PPBD. - Đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng: Các nghiên cứu trong nước cho rằng đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng phân loại theo môn học và cấp học giảng dạy; phân loại theo mục tiêu: bồi dưỡng chuẩn hóa, chuẩn nghề nghiệp, bồi dưỡng đổi mới PPDH và KTĐG, bồi dưỡng nâng cao cho đối tượng giáo viên dạy học sinh giỏi, bồi dưỡng nâng cao năng lực sử dụng CNTT trong dạy học, bồi dưỡng dạy học tích hợp, bồi dưỡng phương pháp nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng; bồi dưỡng thay SGK; bồi dưỡng phẩm chất đạo đức nhà giáo, bồi dưỡng chính trị.
- Mục tiêu, nội dung và hình thức bồi dưỡng: Mục tiêu bồi dưỡng nhằm nâng cao phẩm chất, trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, năng lực tự học cho giáo viên giúp họ nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.Với yêu cầu về năng lực và phẩm chất của học sinh được xác định trong chương trình mới thì giáo viên cũng phải có các năng lực tương ứng. Các năng lực cần phát triển cho giáo viên bao gồm: Các năng lực chung như: Năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực ICT. và các năng lực dạy học, như: Năng lực tìm hiểu học sinh và môi trường giáo dục, năng lực giáo dục nhân cách, năng lực lên lớp giảng bài, năng lực đánh giá kết quả giáo dục, dạy học, năng lực giao tiếp với học sinh và phụ huynh học sinh, năng lực kết hợp giáo dục gia đình, nhà trường 6 và xã hội, năng lực phát triển nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu khoa học.trong các năng lực này thì năng lực lên lớp giảng bài là cần thiết bồi dưỡng nhất [7]. Về nội dung bồi dưỡng, việc nâng cao chất lượng ĐNGV bao gồm nhiều nội dung tập trung vào: bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, kiến thức liên quan và các tiến bộ khoa học khác trong lĩnh vực chuyên ngành; bồi dưỡng kiến thức sư phạm và kỹ năng thực hành giảng dạy, trong đó chú trọng đổi mới về nội dung và PPDH; bồi dưỡng nâng cao trình độ ngoại ngữ; bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng tin học và ứng dụng CNTT trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Theo các tác giả Vũ Quốc Chung và Nguyễn Văn Cường thì mô hình NLNN của giáo viên trong thế kỷ 21 bao gồm: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục, năng lực đánh giá và năng lực đổi mới và phát triển. Vì vậy, BDGV theo định hướng chuẩn và NLNN theo hai mô hình cơ bản là chương trình bồi dưỡng theo khả năng cung cấp của cơ quan bồi dưỡng và chương trình bồi dưỡng định hướng nhu cầu người học [16]. Theo báo cáo tổng kết đánh giá của Đề tài về giải pháp cải cách công tác đào tạo, BDGV, chủ nhiệm Đề tài Nguyễn Thị Bình cho rằng công tác BDGV hằng năm cho cả ba cấp học tập trung vào các chủ đề sau: lý luận giáo dục chung; kiến thức môn học; PPDH tích cực; nội dung, PPDH theo chương trình SGK mới; sử dụng thiết bị dạy học; sử dụng CNTT vào dạy học; đổi mới KTĐG kết quả học tập của học sinh; dạy học tự chọn cho giáo viên THCS và THPT [6]. Theo Vũ Văn Dụ, năng lực giáo viên phổ thông về sử dụng thiết bị, dạy thực hành, thí nghiệm nhìn chung các môn học còn rất yếu.
Hầu hết các giáo viên hạn chế về sử dụng máy vi tính. Nguyên nhân do chất lượng đào tạo các mặt này ở các trường sư phạm chưa đáp ứng nhu cầu. Trong bối cảnh CNTT bùng nổ, muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống và nâng cao chất lượng giáo dục nhất thiết phải đổi mới PPDH theo hướng áp dụng CNTT và các thiết bị dạy học hiện đại để phát huy mạnh mẽ tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành và hứng thú học tập của học sinh [18]. Phạm Quang Trình cho rằng việc ứng dụng CNTT ở trường 7 phổ thông là hết sức cần thiết.
Hiệu quả của việc ứng dụng CNTT trong dạy học phụ thuộc rất lớn vào công tác bồi dưỡng CNTT cho giáo viên. Nội dung bồi dưỡng bao gồm những nội dung ứng dụng CNTT trong dạy học; ứng dụng CNTT trong soạn giáo án, tìm kiếm tài liệu, thực hiện bài giảng, hỗ trợ đa phương tiện, đánh giá kết quả học tập của học sinh, chia sẻ thông tin, tài nguyên dạy học và ứng dụng CNTT trong học tập của học sinh. Vềhình thức bồi dưỡng, theo Trần Bá Hoành cho rằng hình thức bồi dưỡng cần phải đa dạng, phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của giáo viên. Có nhiều hình thức bồi dưỡng: bồi dưỡng tập trung, bồi dưỡng tại chỗ, bồi dưỡng từ xa, bồi dưỡng trực tuyến và TBD.
Để tinh thông nghề nghiệp người giáo viên cần phải được bổ sung kiến thức, trong đó TBĐ đóng vai trò hết sức quan trọng. Quá trình đào tạo ở trường sư phạm chỉ là sự đào tạo ban đầu, đặt cơ sở cho quá trình đào tạo tiếp tục, trong đó tự học, tự đào tạo đóng vai trò quan trọng, quyết định sự thành đạt của mỗi giáo viên. Trong luận án “Quản lý hoạt động TBD nghiệp vụ sư phạm của giáo viên trường THCS trong giai đoạn hiện nay” tác giả Lục Thị Nga cho rằng để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông thì người giáo viên phải TBD, tự nghiên cứu khoa học và cần phải biến hoạt động bồi dưỡng thành hoạt động TBD [30]. Các hình thức bồi dưỡng chuyên môn còn bao gồm: tổ chức hội thảo theo chuyên đề, thao giảng, sinh hoạt tổ chuyên môn, sinh hoạt cụm tổ chuyên môn.
- Phương pháp bồi dưỡng: Các nghiên cứu trong nước đều cho rằng PPBD giáo viên hiện nay ở nước ta chủ yếu là phương pháp thuyết trình gắn với hình thức bồi dưỡng tập trung. Các nhà nghiên cứu cho rằng PPBD cần phải được đổi mới theo hướng phát huy năng lực người học và được vận dụng sáng tạo theo các hình thức bồi dưỡng khác nhau. Đổi mới PPDH trong nhà trường phải bắt đầu từ người giáo viên, điều này có nghĩa là PPBD cũng phải được đổi mới một cách tích cực và hiệu quả. 8 Nói về dạy học sáng tạo, tác giả Trần Thị Bích Liễu cho rằng, thế kỉ 21 là thế kỉ của các nền kinh tế dựa trên tri thức và kinh tế sáng tạo.
Nguồn nhân lực cần có năng lực sáng tạo. Vì vậy, giáo viên cần có các kĩ năng dạy học để phát triển sự sáng tạo cho học sinh. Dạy học để phát triển sự sáng tạo là các hình thức dạy học có mục đích phát triển tư duy và hành vi sáng tạo cho người học. Tóm lại, các nghiên cứu ở nước ngoài thể hiện công tác BDGV của các nước phát triển đặc biệt được quan tâm, được coi là yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục.
BDGV được thực hiện đồng bộ theo tiến trình đổi mới dạy học, giáo dục. Mục tiêu, nội dung bồi dưỡng gắn với thực tiễn và nhu cầu thiết thực của từng giáo viên. Nội dung bồi dưỡng bao gồm những kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng sử dụng ICT, thiết bị hỗ trợ dạy học, trình độ ngoại ngữ. Hình thức bồi dưỡng đa dạng, PPBD theo hướng phát huy năng lực người học nhằm nâng cao NLNN cho ĐNGV đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền giáo dục hiện đại.
Trong xu thế hội nhập, các nghiên cứu trong nước đã đưa ra những vấn đề đổi mới về BDGV tiếp cận theo các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới. Đặc biệt, các tác giả đều đề cập đến việc đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức và PPBD, ứng dụng ICT vào bồi dưỡng. Đề cao hình thức bồi dưỡng trực tuyến và hướng tới TBD của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, với một nền giáo dục trong giai đoạn đang phát triển như ở nước ta, vẫn còn nhiều bất cập, công tác BDGV cũng chịu tác động lớn.
Vì vậy, các tác giả đi sâu vào những vấn đề cải tiến những bất cập, trong đó chú trọng đến việc đổi mới hình thức, PPBD, khắc phục những yếu kém kéo dài theo kiểu “bao cấp” kém hiệu quả. Các nghiên cứu trong nước đã góp phần tích cực nhằm đổi mới công tác bồi dưỡng giáo viên. Tuy nhiên, so với các nghiên cứu ở nước ngoài, các tác giả trong nước chưa quan tâm vào những vấn đề cụ thể về chuyên môn sâu, tính đặc thù về đối tượng giáo viên, đối tượng học sinh mà giáo viên dạy học, tính đặc 9 thù vùng miền để xác định được nhu cầu sát thực nhất của mỗi giáo viên nhằm hướng tới mục tiêu chung mà mỗi người cần hướng tới. Liên minh Châu Âu cho rằng, phát triển chuyên môn cho ĐNGV là vấn đề trọng tâm để nâng cao chất lượng giáo dục của các trường học.
Chất lượng giáo dục cao chỉ có thể được đảm bảo bằng việc đào tạo, BDGV một cách liên tục và bằng chất lượng rèn tay nghề cho giáo viên và các nhân viên phục vụ hoạt động giáo dục và dạy học trong nhà trường. Theo Dutto, giáo viên không chỉ là người giỏi về chuyên môn mà còn phải là người học liên tục, suốt đời. Bồi dưỡng phát triển chuyên môn cho giáo viên là chính bản thân giáo viên tham gia vào quá trình bồi dưỡng và quản lí các hoạt động bồi dưỡng của mình chứ không chỉ là việc cấp trên quản lí hoạt động bồi dưỡng này. Giáo viên phải chính là người xác định được các điểm mạnh, điểm yếu và các nhu cầu bồi dưỡng của bản thân.
Các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng phát triển chuyên môn cho giáo viên tập trung vào các vấn đề sau: đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng; mục tiêu, nội dung, hình thức bồi dưỡng và PPBD. UNESCO nhấn mạnh, trong nền giáo hiện đại thì vai trò, vị trí chức năng của người giáo viên đã thay đổi với những yêu cầu cao hơn. Những thay đổi đó đòi hỏi cần phải nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên, đặc biệt phải coi trọng hơn việc bồi dưỡng thường xuyên với nhiều hình thức đa dạng và có hệ thống các tri thức kỹ năng cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của họ.
