phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về khu công nghiệp Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Hƣng Yên giai đoạn từ 2005 -2015 Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng, giải pháp phát triển các khu công nghiệp tỉnh Hƣng Yên giai đoạn 2016 – 2020, tầm nhìn 2030 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KHU CÔNG NGHIỆP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước KCN là một trong những mô hình cụ thể của loại hình ĐKKT trên thế giới. Từ năm 1574, Italia đã nghiên cứu và thực hiện việc xây dựng một ĐKKT vào loại sớm nhất trên toàn cầu dƣới dạng một Thƣơng cảng tự do.
Mô hình về KCN xuất hiện chậm hơn mô hình Thƣơng cảng tự do. Ở Anh có KCN đầu tiên của mình vào năm 1896. Sau chiến tranh thế giới thứ II, nhu cầu đầu tƣ vào công nghiệp từ quốc gia này tới quốc gia khác ngày càng lớn đã thổi một làn gió mới vào mô hình KCN truyền thống, trong đó xuất hiện những mục tiêu mới của KCN, đặc biệt là thu hút đầu tƣ của nƣớc ngoài. Trong thập kỷ 70, 80 của thế kỷ 20, hàng loạt quốc gia khác đã rầm rộ xây dựng KCX để đón nhận làn sóng đầu tƣ ào ạt từ các quốc gia có lợi thế về vốn, công nghệ, thị trƣờng… vào công nghiệp.
Trong khi nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ gặt hái đƣợc những kết quả đáng khích lệ từ phát triển KCX (nhƣ Thụy Điển, Ấn Độ, Ai Cập, Đài Loan…) thì không ít quốc gia khác lại không đạt đƣợc nhƣ vậy, thậm chí thất bại. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều quốc gia không mặn mà với mô hình KCX, tìm kiếm mô hình khác thích hợp và hiệu quả hơn, trong đó: Hàn Quốc nghiên cứu và thực hiện phát triển theo mô hình KCN tập trung; Trung Quốc nghiên cứu và thực hiện phát triển theo mô hình KCN Hƣơng Trấn (thu hút các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nƣớc đầu tƣ vào các ngành công nghiệp, dịch vụ), mô hình KKT mở (quy mô rất lớn về không gian và địa bàn, đa dạng về ngành nghề, trong đó công nghiệp đƣợc chú trọng để khuyến khích các doanh nghiệp trong nƣớc và nƣớc ngoài đầu tƣ). 4 Việc quy hoạch các KCN tập trung qua đó thu hút các nhà đầu tƣ xây dựng hạ tầng KCN và áp dụng các cơ chế ƣu đãi cho các doanh nghiệp đầu tƣ hoạt động trong KCN sẽ tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất công nghiệp địa phƣơng và tăng khả năng quản lý của nhà nƣớc đối với các hoạt động sản xuất trong KCN. Bên cạnh đó, phát triển KCN sẽ giúp thúc đẩy hoạt động chuyển giao, đổi mới công nghệ sản xuất.
Nghiên cứu Chinese Science and Technology Industrial Parks của Susan M. Walcott (2003) đã xem xét vai trò các KCN Trung Quốc trong việc thu hút các công nghệ hiện đại để sản xuất các hàng hóa có chất lƣợng đƣa ra thị trƣờng trong nƣớc và quốc tế. Tác phẩm này đã đƣa ra các lập luận dựa trên các lý thuyết về liên kết KCN trong bối cảnh của Trung Quốc với các khác biệt ở các địa phƣơng khác nhau, từ Tây An ở phía Tây tới Bắc Kinh ở phía Bắc, Tô Châu – Thƣơng Hải ở duyên hải và Shenzhen – Dongguan ở Đông Nam. Bên cạnh đó, tác gải cũng khẳng định rằng, việc phát triển sản xuất trong các KCN sẽ có tác động lan tỏa thúc đẩy sự phát triển của các vùng lân cận và của toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Hội nghị quốc tế về “Khu công nghiệp sinh thái” tổ chức tại Hyderabad, Ấn Độ năm 2009 đã thu hút sự tham gia của hơn 80 đại biểu đến từ các quốc gia nhƣ Đức, Tunisia, Ấn Độ, Indonesia, Maroc, Bangladesh và Philippines. Mục đích chính của hội nghị là để tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý bền vững các KCN và tăng cƣờng hợp tác trong tƣơng lai. Tại hội nghị này, các nhà nghiên cứu tập trung vào khái niệm, các khía cạnh pháp lý và chính sách liên quan đến KCN. Tình hình nghiên cứu trong nước Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học trong nƣớc phân tích và đánh giá thực trạng phát triển các KCN.
Nhiều nghiên cứu đã có đánh giá khá sâu sắc và nêu bật đƣợc các đặc trƣng, tồn tại cơ bản của các 5 KCN, các doanh nghiệp trong KCN hiện nay cũng nhƣ các chính sách và thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc đối với các KCN.Các công trình nghiên cứu về vấn đề này có thể chia thành các “nhóm tài liệu” theo nội dung nhƣ sau: Nhóm tài liệu về xây dựng và phát triển KCN bao gồm: + Nguyễn Ngọc Dũng (2009), chuyên đề “Định hướng phát triển các KCN ở Việt Nam đến năm 2015 và tầm nhìn đến năm 2020”. Chuyên đề này nghiên cứu về việc hoàn thiện mô hình đơn vị sự nghiệp có thu trong lĩnh vực đầu tƣ phát triển kết cấu hạ tầng KCN ở một số địa phƣơng có điều kiện kinh tế khó khăn. + Nguyễn Ngọc Dũng (2011), luận án Tiến sĩ “Phát triển các KCN đồng bộ trên địa bàn Hà Nội 2011” đƣa ra lý luận về phát triển KCN đồng bộ trong quá trình CNH, HĐH và hội nhập của thủ đô Hà Nội; từ đó đề xuất xây dựng thí điểm mô hình KCN đặc thù của thủ đô. + Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ (2015) “Xây dựng các khu kinh tế: kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam”.
Đây là báo cáo chuyên san nói về những ƣu thế của khu kinh tế, khu công nghiệp trên thế giới; từ đó đúc kết cho Việt Nam những bài học quý giá;đồng thời đúc kết những thuận lợi cũng nhƣ khó khăn sẽ gặp phải trong quá trình xây dựng và phát triển các khu kinh tế trong đó có KCN. + Nguyễn Chơn Trung, (2004): “Phát triển các KCN, KCX trong quá trình CNH – HĐH”(luận văn thạc sĩ kinh tế). Luận văn đã trình bày một số vấn đề về sự hình thành và phát triển các KCN, KCX; phân tích thực trạng phát triển KCN, KCX ở các tỉnh phía Nam; từ đó đƣa ra những giải pháp phát triển các KCN, KCX. Nhóm công trình nghiên cứu đi vào phân tích tác động của các cơ chế, chính sách đến sự phát triển của các KCN: + Ngô Thắng Lợi, Bùi Đức Tuân, Vũ Thành Hƣởng, Vũ Cƣơng (2006): “Ảnh hưởng của chính sách tới phát triển các KCN ở Việt Nam”.
Nghiên cứu 6 này nêu rõ những tồn tại trong việc phát triển các KCN nhƣ: vấn đề cạnh tranh không lành mạnh về thu hút đầu tƣ giữa các địa phƣơng, vấn đề ô nhiễm môi trƣờng,… Từ đó các tác giả đề xuất các khuyến nghị thay đổi chính sách nhằm đảm bảo cho sự phát triển các KCN. + Lê Hồng Yến (1996), “Hoàn thiện chính sách cơ chế quản lý nhà nước đối với các khu công nghiệp ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay (qua thực tiễn khu công nghiệp các tỉnh phía Bắc)”, Luận án tiến sĩ tại trƣờng Đại học Thƣơng mại. Luận án đã vạch ra những khó khan, bất cập trong cơ chế quản lý của Nhà nƣớc đối với các KCN, từ đó đƣa ra những đóng góp nhằm hoàn thiện hơn chính sách pháp luật đối với các KCN, tạo tâm lý yên tâm cho các nhà đầu tƣ khi bỏ vốn vào các KCN. Nhóm công trình nghiên cứu thực trạng, giải pháp phát triển các KCN: + Võ Thanh Thu (2005): “Nghiên cứu những giải pháp phát triển các KCN Việt Nam trong điều kiện hiện nay”.
Đây là đề tài khoa học cấp nhà nƣớc, từ việc nghiên cứu những hạn chế trong việc phát triển các KCN trong điều kiện kinh tế thị trƣờng, hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, tác giả đề xuất những giải pháp cần thiết để khắc phục những hạn chế đó. + Đào Thị Hồng Lam (2006): “Thực trạng và giải pháp phát triển các KCN tại tỉnh Hải Dương” (luận văn thạc sỹ kinh tế). Tác giả đi sâu nghiên cứu hoạt động tại các KCN nhƣ hoạt động của các ngành nghề, tình hình lao động làm việc tại các doanh nghiệp trong KCN, từ đó đề ra giải pháp phát triển KCN tỉnh Hải Dƣơng. Nhóm công trình nghiên cứu đề cập đến khía cạnh cụ thể nào đó trong phát triên các KCN cho một địa phương hoặc cả nước: + Lê Xuân Bá (2007): “Cơ chế, chính sách thu hút đầu tư của các thành phần kinh tế vào lĩnh vực xây dựng nhà ở cho công nhân tại các KCN, KCX”.
Đề tài đã phân tích yếu tố cơ chế, chính sách trong thu hút đầu tƣ vào các KCN, 7 KCX, đặc biệt là những cơ chế, chính sách về xây dựng nhà ở cho công nhân. Trong việc phân tích thực trạng thực hiện cơ chế, chính sách thu hút đầu tƣ của các thành phần kinh tế vào xây dựng nhà ở cho công nhân tại các KCN, KCX; tác giả đã đánh giá những kết quả đạt đƣợc, chƣa đạt đƣợc cũng nhƣ nguyên nhân và đƣa ra các giải pháp để khắc phục những nguyên nhân đó. + Hoàng Hà, Ngô Thắng Lợi, Vũ Thành Hƣởng: “Một số giải pháp phát triển việc làm, nhà ở đảm bảo đời sống cho người lao động và đảm bảo an ninh nhằm phát triển các KCN tỉnh Hưng Yên trong quá trình CNH, HĐH” (đề tài cấp Bộ). Đề tài đi sâu vào những khó khăn gặp phải trong quá trình phát triển KCN trong đó đi sâu vào vấn đề tạo công ăn việc làm và đặc biệt là xây dựng nhà ở cho công nhân; từ đó đƣa ra những giải pháp, khuyến nghị về chính sách nhằm thu hút đầu tƣ của Nhà nƣớc và của các doanh nghiệp,… nhằm bảo đảm đời sống, an ninh cho ngƣời lao động.
Đánh giá tổng quát về những khoảng trống trong các công trình nghiên cứu và xác định trọng tâm nghiên cứu của luận văn Các nghiên cứu đƣợc tổng quan ở trên đã xem xét những khía cạnh về hiệu quả phát triển các KCN nhƣ vai trò, chính sách, đánh giá hoạt động xây dựng kết cấu hạ tầng và thu hút đầu tƣ trong KCN. Gần đây, đã có một số nghiên cứu về phát triển bền vững cho các KCN; vấn đề tác động KT - XH trong phát triển các KCN của cả nƣớc nói chung, một số tỉnh, thành phố nói riêng. Đây là những nguồn tƣ liệu quan trọng mà tác giả có thể kế thừa và phát triển trong quá trình thực hiện luận văn. Tuy nhiên, chƣa có công trình nào nghiên cứu về thực trạng các KCN ở tỉnh Hƣng Yên trong giai đoạn 2005 - 2015.