phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về phát triển du lịch bền vững. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Quảng Bình. Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp phát triển du lịch Quảng Bình theo hƣớng bền vững trong thời gian tới.
4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Du lịch là hiện tƣợng kinh tế - xã hội tồn tại khách quan trong lịch sử loài ngƣời và nằm trong nội tại phát triển của con ngƣời do nhu cầu tự nhiên, khách quan về vật chất, văn hóa, tinh thần và tâm linh. Ngày nay, du lịch trở thành một ngành quan trọng đem lại lợi ích to lớn trên nhiều lĩnh vực cho hầu hết các quốc gia, dân tộc. Phát triển du lịch không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà kinh tế mà còn cả những nhà quản lý, những ngƣời hoạch định chính sách và chỉ đạo thực tiển, các doanh nghiệp, tổ chức và các cá nhân liên quan đến hoạt động du lịch. Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học, các đề tài, luận văn, bài viết về hoạt động du lịch, phát triển du lịch.
Tuy nhiên, cho đến những năm 80 của thế kỷ XX, xuất hiện khái niệm “Phát triển bền vững”, thì khi đó cũng xuất hiện các nghiên cứu khoa học liên quan đến các khía cạnh phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. Và cũng từ đó, vấn đề phát triển du lịch bền vững đƣợc nhiều quốc gia, nhà nghiên cứu đề cập với cách tiếp cận và tổ chức thực hiện khác nhau. Tuy nhiên, điểm chung các nghiên cứu về phát triển du lịch theo hƣớng bền vững cho thấy phát triển du lịch không chỉ đơn thuần mang lại lợi ích to lớn về kinh tế lâu dài, mà còn mang lại lợi ích về mặt chính trị, văn hóa – xã hội, ngoại giao, quốc phòng an ninh, đảm bảo công bằng, phát triển, tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch và phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Việt Nam nói chung, cũng nhƣ ở nhiều địa phƣơng nói riêng.
Đây là nguồn tài liệu quý giá và hữu 5 ích để tác giả kế thừa, học tập kinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn của mình. Các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch ở Việt Nam nói chung - Cuốn sách “Thị trƣờng du lịch” của Nguyễn Văn Lƣu, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1998. Tác phẩm trình bày những vấn đề khái quát, tổng quan về thị trƣờng du lịch nhƣ: Khái niệm, đặc trƣng của thị trƣờng du lịch, phân loại thị trƣờng du lịch, phân tích một số yếu tố cơ bản trên thị trƣờng du lịch. - Cuốn sách “Du lịch và kinh doanh du lịch” của Nguyễn Hồng Giáp, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội 1996.
Tác phẩm đã phân tích hiện tƣợng, bản chất, khái niệm du lịch, các nguồn lực để phát triển du lịch, các thể loại du lịch và kinh doanh du lịch. - Cuốn sách “Kinh tế du lịch” của Nguyễn Hồng Giá, NXB Trẻ, 2002. Công trình này đã đƣa ra những khái niệm chung về du lịch, sản phầm du lịch, kinh tế du lịch từ nhiều gốc độ khác nhau của nhiều học giả, nhiều nhà nghiên cứu. Từ đó tác giả đã phân tích vị trí của ngành du lịch, các thành phần chủ yếu cho sản phẩm du lịch và các đơn vị hoạt động du lịch theo quan điểm của tác giả.
- Luận án Tiến sỹ: “Những điều kiện và giải pháp chủ yếu để phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn” của tác giả Nguyễn Đức Lợi, Hà Nội, 1996. Tác giả đã tập trung phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn, tiềm năng và thực trạng của ngành du lịch Việt Nam, từ đó Luận án nêu định hƣớng và đề xuất những giải pháp chủ yếu để phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn. - Luận văn Thạc sỹ: “Phát triển du lịch Việt Nam trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế” của tác giả Lê Mai Khanh, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2005. Tác giả đã nghiên cứu tổng quan về toàn ngành du lịch Việt Nam, nghiên cứu kinh nghiệm quốc 6 tế, khái quát những thành tựu, hạn chế và khuyết điểm của du lịch Việt Nam thời gian qua, đánh giá khái quát tiềm năng, thế mạnh và triển vọng.
Từ đó đề xuất hệ thống các giải pháp phát triển du lịch Việt Nam trong hiện tại và tƣơng lai. - Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu (2001): “Du lịch bền vững”, NXB ĐHQGHN. Cuốn sách giới thiệu những vấn đề về mối quan hệ giữa du lịch và môi trƣờng, khái niệm, nguyên tắc, chính sách của du lịch bền vững, du lịch bền vững ở những vùng sinh thái nhạy cảm nhƣ du lịch miền núi, du lịch ven biển… - Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu khác. Các công trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu và đƣa ra quan điểm về phát triển du lịch bền vững, bƣớc đầu xây dựng khung lý luận về phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Việt Nam.đây là tài liệu quý giá giúp tác giả tiếp cận, kế thừa về mặt lý luận và thực tiến để nghiên cứu và hoàn thành mục tiêu của đề tài đã chọn.
Các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch ở địa phương - Luận văn Thạc sỹ kinh tế chính trị của Vƣơng Minh Hoài: “Phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Quảng Ninh”, Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Năm 2011. Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững; phân tích, đánh giá thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2001 – 2010; đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Quảng Ninh. Hạn chế của luận văn này là chƣa là rõ về mặt lý luận nội dung của phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. Vì vậy sự phân tích thực trạng phát triển du lịch ở Quảng Ninh chƣa gắn chặt với quan điểm phát triển bền vững.
- Luận văn Thạc sỹ kinh tế chính trị của Lâm Thị Hồng Loan: “Phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Ninh Bình”, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2012. 7 Luận văn đã nghiên cứu về mặt lý luận, khái niệm, nguyên tắc phát triển du lịch bền vững; các tiêu chuẩn phát triển du lịch toàn cầu. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2000 – 2011; đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Ninh Bình. Tuy nhiên, luận văn chƣa nghiên cứu về mặt lý luận, nội dung của phát triển du lịch bền vững, chƣa phân tích thực trạng cơ chế chính sách của tỉnh Ninh Bình liên quan đến phát triển du lịch của Ninh Bình theo hƣớng bền vững.
Ngoài ra còn có nhiều luận văn Thạc sỹ, đề tài nghiên cứu về phát triển du lịch nói chung, phát triển du lịch bền vững nói riêng ở các địa phƣơng. Nhìn chung, các luận văn Thạc sỹ, đề tài nói trên với những cách tiếp cận theo các chuyên ngành khác nhau nhƣng đều đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về phát triển du lịch theo hƣớng bền vững; phân tích, đánh giá thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững tại địa bàn nghiên cứu; đề xuất các giải pháp phát triển du lịch theo hƣớng bền vững phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phƣơng đƣợc nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về du lịch ở tỉnh Quảng Bình - Luận văn Thạc sỹ kinh tế chính trị của Nguyễn Thị Lài: “Tăng cƣờng dự án đầu tƣ phát triển du lịch bền vững ở tỉnh Quảng Bình”. Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Năm 2007.
- Luận văn đã đề cập đến cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển du lịch bền vững ở Quảng Bình. Vai trò, vị trí và tầm quan trọng của việc đầu tƣ các chƣơng trình, dự án để phát triển du lịch bền vững ở Quảng Bình. Qua đó đề ra một số giải pháp để tăng cƣờng đầu tƣ các dự án nhằm phát triển du lịch bền vững ở Quảng Bình trong thời gian tới. Tuy nhiên, Luận văn chỉ tiếp cận ở mức độ là tăng cƣờng các dự án đầu tƣ để phát triển du lịch bền vững mà chƣa đề cập đến toàn diện, tổng thể các giải pháp để phát triển du lịch Quảng Bình thật sự theo hƣớng bền vững.
8 - Luận văn Thạc sỹ quản lý văn hóa của Lê Hùng Phi: “Quản lý di tích danh thắng gắn với phát triển du lịch ở tỉnh Quảng Bình”, Đại học Huế, Năm 2009. - Tác giả Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển du lịch, mối quan hệ giữa di thắng với phát triển du lịch và mối quan hệ giữa công tác quản lý nhà nƣớc các di thắng và phát triển du lịch, từ đó đề ra các giải pháp để tăng cƣờng quản lý các di thắng gắn với phát triển du lịch ở Quảng Bình. Tuy nhiên, Luận văn đang tiếp cận ở góc độ hẹp là mối quan hệ giữa quản lý di thắng với phát triển du lịch và mới ở góc độ phát triển du lịch, chƣa đề cập sâu đến việc phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. - Luận văn Thạc sỹ lịch sử Đảng của Lê Diệu Linh: “Đảng bộ tỉnh Quảng Bình lãnh đạo phát triển ngành kinh tế du lịch từ năm 2001 đến năm 2009”.
Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Năm 2011. - Luận văn đã làm rõ vai trò của phát triển kinh tế du lịch trong sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; nhấn mạnh vai trò và tầm quan trọng của sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Bình đối với việc phát triển ngành kinh tế du lịch giai đoạn 2001 – 2009 và đề xuất các giải pháp để tăng cƣờng sự lãnh đạo của Tỉnh ủy và các cấp ủy Đảng đối với việc phát triển kinh tế du lịch Quảng Bình trong thời gian tới.
