CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Bối cảnh nghiên cứu Trong những năm gần đây du lịch được biết đến như một ngành kinh doanh có lợi nhuận và có thể có vai trò to lớn trong cán cân ngoại hối của các quốc gia. Là một ngành dịch vụ, du lịch sử dụng nhiều lao động, đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra cơ hội việc làm và giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp.
Du lịch cung cấp một phương thức quan trọng để mở rộng cơ sở kinh tế của một quốc gia thông qua liên kết với các khu vực nông nghiệp, công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Ngoài ra, như Goeldner và cộng sự (2006) đã chỉ ra, du lịch được cho là có tác động tích cực đến hòa bình thế giới. Khi mọi người đi du lịch khắp nơi với mong muốn chân thành để tìm hiểu thêm về các nước láng giềng toàn cầu của họ, kiến thức và hiểu biết ngày càng tăng. Sau đó, ít nhất một bước khởi đầu đã được thực hiện trong việc cải thiện giao tiếp trên thế giới, điều này dường như rất quan trọng trong việc xây dựng những nhịp cầu đánh giá cao, tôn trọng lẫn nhau và tình bạn.
Theo dự đoán của WTO, trong tương lai, ngành du lịch sẽ đứng đầu các ngành khác trên quan điểm thu nhập và phần lớn nhất của thương mại quốc tế sẽ được phân bổ cho du lịch (Streimikiene và cộng sự, 2021). Đáng chú ý là thu nhập của ngành này, sau dầu mỏ, là thu nhập lớn nhất thế giới. Du lịch là một trong những bộ phận năng động của nền kinh tế thế giới, nó được sử dụng cho sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế và xã hội. Ngành này luôn được coi là một trong những mục tiêu và quy hoạch tổng thể của các xã hội có sức hút du lịch.
Trong định hướng phát triển ngành công nghiệp không khói, dường như phát triển du lịch ở các quốc gia không còn là sự lựa chọn nữa mà nó là vấn đề sống còn và cấp bách (Nguyen và cộng sự, 2019). Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) là một thành phố lớn với lịch sử hình thành và phát triển trên 300 năm. Đây là điểm đến du lịch hấp dẫn với nhiều công trình kiến trúc, di tích lịch sử và những nét văn hóa dân gian độc đáo. Thành phố là một trong những điểm đến du lịch năng động nhất Việt Nam.
Với lịch sử phong phú và sự hòa quyện giữa nền văn hóa truyền thống và hiện đại, thành phố này luôn thu hút du khách bởi sự đa dạng của mình. Nhiều năm qua, ngành du lịch đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của thành phố. Ngành du lịch đạt được nhiều kết quả tích cực. Việc phát triển du lịch có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển chung.
Du lịch giúp quảng bá văn hóa, tăng nguồn thu ngoại tệ, tạo việc làm, 2 thúc đẩy phát triển các vùng và xóa đói giảm nghèo. hành phố Hồ Chí Minh "được biết đến là trung tâm kinh tế, văn hóa, và giáo dục của Việt Nam" (Nguyen, 2021). Nổi tiếng với các di tích lịch sử như Dinh Độc Lập và Nhà thờ Đức Bà, nó cũng là nơi có Chợ Bến Thành, một trong những khu chợ sầm uất và đầy màu sắc, nơi du khách có thể tìm mua mọi thứ từ thực phẩm đến hàng lưu niệm. Đặc thù của TP.HCM không chỉ gói gọn trong những điểm tham quan nổi tiếng mà còn ở nền ẩm thực đường phố đa dạng và phong phú, phản ánh sự hòa trộn giữa các ảnh hưởng văn hóa.
Hơn nữa, sự kiện như lễ hội Âm Nhạc Quốc tế là minh chứng cho sự phát triển không ngừng của ngành nghệ thuật đương đại tại đây. Theo Báo cáo Thống kê Du lịch 2023, TP.HCM đã "đón nhận 5 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20% so với năm trước" (Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, 2023), một con số ấn tượng cho thấy sức hút không ngớt của thành phố này. Thành phố cũng là điểm kết nối quan trọng, từ đây, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến các địa điểm du lịch khác như Đồng bằng sông Cửu Long hay các bãi biển đẹp ở miền Trung Việt Nam. Đầu năm 2019, Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành chiến lược phát triển du lịch đến năm 2030.
Các chỉ tiêu cụ thể cũng được đề ra như: lượng khách quốc tế đạt 8,5 triệu lượt, tăng 12% so với 2018; khách nội địa đạt 32,77 triệu lượt, tăng 13%; tổng thu đạt 150.000 tỷ đồng, tăng 10%. Đây là những tín hiệu tích cực cho sự phát triển du lịch thành phố (Long Hồ, 2019). Du lịch không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn mang lại nhiều lợi ích xã hội sâu rộng. Thứ nhất, du lịch tạo ra hàng triệu việc làm và thu nhập ổn định cho người dân từ các dịch vụ như lưu trú, ăn uống, vận chuyển, vui chơi giải trí.
Đây là cơ hội việc làm quan trọng cho lao động địa phương. Thứ hai, sự phát triển của du lịch thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa giữa các vùng miền trong nước cũng như quốc tế. Điều này góp phần mở rộng tầm nhìn, hiểu biết lẫn nhau giữa các cộng đồng. Thứ ba, du lịch có tác dụng giáo dục bồi dưỡng thể chất, tinh thần và truyền thống cho người dân.
Người tham gia du lịch có cơ hội trải nghiệm, học hỏi và rèn luyện bản thân. Như vậy, lợi ích của du lịch không chỉ dừng lại ở kinh tế mà còn lan tỏa đến nhiều mặt của đời sống xã hội. Sự phát triển du lịch mang đến cơ hội để con người và xã hội phát triển toàn diện (Nguyễn Quyết & Võ Thanh Hải, 2015).HCM là đô thị lớn nhất cả nước về dân số và quy mô kinh tế, là địa phương có đóng góp ngân sách lớn nhất, có tốc độ tăng trưởng kinh tế gấp khoảng 1,5 lần cả nước. Dù đã là đầu tàu kinh tế của cả nước, nhưng nhiều thách thức mới đang khiến kinh 3 tế thành phố bị chững lại, cần cơ chế đặc thù để tạo bước đột phá.
Theo đó các phường, xã, thị trấn tiếp tục tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin nhằm giải quyết nhanh, hiệu quả các thủ tục hành chính cho nhân dân, doanh nghiệp. Cùng với đó, kiên trì thực hiện chủ trương lập lại trật tự vỉa hè, thực hiện đồng bộ tại tất cả các phường, xã, thị trấn với nhiều mô hình, phương án tổ chức lại vỉa hè phù hợp với thực tế. Các phường, xã, thị trấn thường xuyên quan tâm chăm lo đến gia đình chính sách, huy động các nguồn lực thực hiện tốt chương trình giảm nghèo bền vững của thành phố, ổn định cuộc sống người dân,… Thông qua những tác động của cơ chế đặc thù đối với nền kinh tế TP.HCM nói chung, đối với ngành du lịch của Thành phố nói riêng, chính vì vậy cần nghiên cứu phát triển du lịch TP.HCM trong bối cảnh cơ chế đặt thù về mặt thực tiễn. Trong những năm qua, ngành du lịch TP.HCM đã nỗ lực, sáng tạo, tổ chức có định kỳ một số sự kiện du lịch mang tầm vóc quốc gia và quốc tế, dần khẳng định thương hiệu của mình.
Để tổ chức, triển khai các sự kiện du lịch một cách hiệu quả, ngành du lịch thành phố đã đề cao và nâng cao tính chuyên nghiệp bằng cách tìm hiểu nhu cầu của khách du lịch trong và ngoài nước, để từ đó xác định được những hoạt động, sự kiện cần được xây dựng và đầu tư chiều sâu (Hoàng Trọng Tuân, 2015); ví dụ, Hội chợ du lịch quốc tế ITE-HCMC, Ngày hội du lịch, Lễ Hội Áo Dài, Giải Marrathon Quốc tế, Lễ Hội khinh khí cầu,…. Pile (2019) chỉ ra rằng TP.HCM hiện đang được xếp hạng là thành phố năng động thứ hai trên thế giới (sau Bangalore ở Ấn Độ) dựa trên các yếu tố góp phần tăng trưởng kinh tế lâu dài như đổi mới, truyền cảm hứng, đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Du lịch thành phố khiến du khách sửng sốt bởi giao thông năng động bậc nhất, những điểm tham quan mang đầy dấu vết lịch sử, những món ăn đặc trưng vùng miền, đặc biệt là café đường phố của Sài Gòn. Tuy nhiên, vấn đề ô nhiễm môi trường cùng vấn đề an ninh cho du khách trở thành những điểm tiêu cực của du lịch TP.HCM trong mắt du khách nước ngoài.
Nghiên cứu cho rằng, chính quyền thành phố nên thành lập một lực lượng cảnh sát du lịch để giải quyết các vấn đề này. Nhằm phát triển du lịch trong cơ chế đặc thù, TP.HCM đã tăng cường liên kết với các quốc gia trên thế giới, các nước trong khu vực, cũng như các địa phương trong cả nước về đầu tư phát triển cơ sở vật chất du lịch và sản phẩm du lịch, liên kết với các công ty du lịch quốc tế về khai thác thị trường khách du lịch, xúc tiến quảng bá hình ảnh du lịch (Nguyễn Lê Thủy Trúc, 2020).HCM cũng đã thu hút nhiều doanh nghiệp nước ngoài đến đầu tư phát triển 4 cơ sở lưu trú du lịch cao cấp, đạt tiêu chuẩn quốc tế. Các doanh nghiệp du lịch này đã từng bước xây dựng thương hiệu vững mạnh, xây dựng chuỗi giá trị ngành (Nguyễn Quyết & Võ Thanh Hải, 2015). Tuy nhiên, ngành du lịch TP.HCM vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục.
Tài nguyên du lịch đang đứng trước nguy cơ bị cạn kiệt vì sự khai thác chưa hợp lý (Đặng Hữu Sự, 2000). Mặc dù thành phố có không ít tài nguyên du lịch như các công trình kiến trúc cổ, các di tích lịch sử (trong đó có nhiều di tích được xếp hạng Nhà nước), hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ, Khu du lịch Vườn Cò Thủ Đức, Khu du lịch Đầm Sen…Song để có ngày càng nhiều sản phẩm đa dạng, phong phú, tăng sức hấp dẫn thu hút khách du lịch đến thành phố, kéo dài thời gian lưu trú, nâng mức chi tiêu của khách du lịch là một bài toán không dễ dàng. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực ngành du lịch thành phố đang đứng trước thách thức phải nhanh chóng nâng cao trình độ chuyên môn và quản lý một cách chuyên nghiệp để đáp ứng yêu cầu phát triển, đặc biệt là đáp ứng nhu cầu của khách du lịch quốc tế.HCM là đầu mối giao thông của các tỉnh thành phía Nam (bao gồm đường sắt, đường bộ, đường thủy và đường hàng không), là trung tâm chuyển khách du lịch quan trọng nhất nước ta (Nguyễn Tất Thắng & Nguyễn Đình Cơ, 2023).