Luận văn thạc sĩ hoạt động kinh doanh nhượng quyền thương mại ứng dụng trong ngành thực phẩm ở tp hcm thực trạng và giải pháp hoàn thiện

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động kinh doanh nhượng quyền thương mại trong ngành thực phẩm tại TP HCM, thực trạng và giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Phan Thanh Hải Tú
• Người hướng dẫn: TSKH. Ngô Công Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Thương mại
• Đề tài: Hoạt Động Kinh Doanh Nhượng Quyền Thương Mại Ứng Dụng Trong Ngành Thực Phẩm Ở TP. HCM - Thực Trạng Và Giải Pháp Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Lý thuyết về nhượng quyền thương mại
• 1.1. Khái quát về nhượng quyền thương mại
• 1.1.1. Khái niệm nhượng quyền thương mại
• 1.1.2. Mục đích của hoạt động franchise
• 1.1.2.1. Từ phía bên nhượng quyền
• 1.1.2.2. Từ phía bên nhận quyền
• 1.1.3. Các hình thức nhượng quyền thương mại
• 1.1.4. Những nội dung quan trọng của nhượng quyền thương mại
• 1.1.4.1. Tính đồng bộ & hệ thống và tính địa phương trong hệ thống nhượng quyền thương mại
• 1.1.4.2. Thương hiệu – tài sản vô hình – trong các hệ thống nhượng quyền thương mại
• 1.1.4.3. Phí nhượng quyền
• 1.1.5. Các ngành nghề có thể nhượng quyền thương mại
• 1.1.6. Ưu và nhược điểm của mô hình kinh doanh nhượng quyền
• 1.1.7. Quá trình phát triển của mô hình franchise trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.8. Vai trò của franchise trong quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới
• 1.1.8.1. Vai trò của nhượng quyền thương mại đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp
• 1.1.8.2. Vai trò của nhượng quyền thương mại đối với nền kinh tế
• 1.2. Những đặc điểm hoạt động kinh doanh nhượng quyền trong ngành thực phẩm
• 1.2.1. Thực phẩm là một trong những ngành có ứng dụng nhiều nhất trong hoạt động kinh doanh nhượng quyền
• 1.2.2. Các đặc trưng riêng của hoạt động nhượng quyền trong ngành thực phẩm
• 1.3. Quy định pháp Franchise trong luật Việt Nam và các nước trên thế giới
• 1.3.1. Pháp luật về nhượng quyền ở Việt Nam
• 1.3.1.1. Tổng quan hệ thống pháp luật về nhượng quyền của Việt Nam
• 1.3.1.2. Một số nhận xét rút ra
• 1.3.2. Pháp luật về nhượng quyền ở một số nước trên thế giới
• 1.4. Một số kinh nghiệm về franchise của các nước và các tập đoàn trên thế giới
• 1.4.1. Kinh nghiệm của một số nước
• 2. Chương 2: Thực trạng hoạt động nhượng quyền thương mại ngành thực phẩm tại Tp. HCM
• 2.1. Tổng quan về hoạt động nhượng quyền thương mại ở Tp. HCM trong thời gian qua
• 2.2. Hoạt động nhượng quyền thương mại trong ngành thực phẩm ở Tp. HCM
• 2.2.1. Thực trạng hoạt động nhượng quyền thương mại trong ngành thực phẩm ở Tp. HCM trong thời gian qua
• 2.2.1.1. Các doanh nghiệp trong nước kinh doanh nhượng quyền tại Tp. HCM
• 2.2.1.2. Các doanh nghiệp nước ngoài kinh doanh nhượng quyền tại Tp. HCM
• 2.2.2. Những thành tựu trong hoạt động nhượng quyền trong ngành thực phẩm ở Tp. HCM
• 2.2.3. Những hạn chế trong hoạt động nhượng quyền trong ngành thực phẩm ở Tp. HCM
• 2.3. Cơ hội và thách thức của Tp. HCM trong hoạt động nhượng quyền thương mại ngành thực phẩm
• 2.3.1. Những cơ hội của Tp. HCM trong kinh doanh nhượng quyền ngành thực phẩm
• 2.3.1.1. Yếu tố liên quan đến thị trường và người tiêu dùng ảnh hưởng đến hoạt động nhượng quyền ở Tp. HCM
• 2.3.1.2. Nền kinh tế tăng trưởng tốt – nền chính trị ổn định
• 2.3.1.3. Doanh nghiệp Tp.HCM phù hợp với kinh doanh nhượng quyền
• 2.3.1.4. Yếu tố liên quan đến kinh doanh nhượng quyền
• 2.3.1.5. Các yếu tố khác
• 2.3.2. Thách thức trong hoạt động nhượng quyền thương mại ngành thực phẩm của Tp. HCM
• 3. Chương 3: Những giải pháp thúc đẩy hoạt động nhượng quyền thương mại ngành thực phẩm tại Tp. HCM
• 3.1. Những giải pháp thúc đẩy hoạt động nhượng quyền thương mại ngành thực phẩm tại Tp. HCM
• 3.1.1. Căn cứ của giải pháp
• 3.1.2. Giải pháp vi mô
• 3.1.2.1. Cho người nhượng quyền - Xây dựng một mô hình kinh doanh nhượng quyền chuyên nghiệp và hiệu quả
• 3.1.2.2. Cho người nhận quyền – Nhận quyền một cách hiệu quả
• 3.1.3. Giải pháp vĩ mô
• 3.2. Hệ thống kiến nghị
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hoạt động kinh doanh nhượng quyền thương mại

Hoạt động kinh doanh nhượng quyền thương mại là một phương thức kinh doanh phổ biến, đặc biệt trong ngành thực phẩm. Mô hình này cho phép các doanh nghiệp mở rộng thị trường nhanh chóng mà không cần đầu tư lớn. Nhượng quyền thương mại giúp tăng cường sự hiện diện của thương hiệu trên thị trường, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho cả bên nhượng quyền và bên nhận quyền. Trong bối cảnh TP.HCM, một trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, mô hình này đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm.

1.1. Khái niệm và mục đích

Nhượng quyền thương mại được định nghĩa là một thỏa thuận giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, trong đó bên nhận quyền được phép sử dụng thương hiệu, hệ thống kinh doanh và hỗ trợ từ bên nhượng quyền. Mục đích chính của hoạt động kinh doanh nhượng quyền là tăng doanh thu và mở rộng thị trường. Bên nhượng quyền có thể nhanh chóng xâm nhập vào các thị trường mới mà không cần đầu tư lớn, trong khi bên nhận quyền được hưởng lợi từ thương hiệu uy tín và hệ thống kinh doanh đã được chứng minh.

1.2. Các hình thức nhượng quyền

Có nhiều hình thức nhượng quyền thương mại, bao gồm nhượng quyền phân phối sản phẩm và nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh. Trong ngành thực phẩm, hình thức nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh phổ biến hơn, vì nó đảm bảo sự đồng nhất về chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Các thương hiệu lớn như KFC, McDonald's đã áp dụng thành công mô hình này tại TP.HCM, tạo nên sự phát triển mạnh mẽ của thị trường thực phẩm.

II. Thực trạng hoạt động nhượng quyền thương mại tại TP

TP.HCM là một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, nơi hoạt động kinh doanh nhượng quyền đang phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, ngành thực phẩm là lĩnh vực có nhiều tiềm năng và đã thu hút nhiều thương hiệu lớn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để phát triển bền vững.

2.1. Thành tựu và hạn chế

Trong những năm qua, hoạt động nhượng quyền thương mại tại TP.HCM đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Các thương hiệu lớn như KFC, McDonald's, và Phở 24 đã mở rộng mạng lưới kinh doanh, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và đóng góp vào sự phát triển kinh tế của thành phố. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong quản lý, sự cạnh tranh khốc liệt, và những rào cản pháp lý.

2.2. Cơ hội và thách thức

TP.HCM có nhiều cơ hội để phát triển hoạt động kinh doanh nhượng quyền, đặc biệt trong ngành thực phẩm. Sự tăng trưởng kinh tế ổn định, nhu cầu tiêu dùng cao, và sự ủng hộ từ chính quyền địa phương là những yếu tố thuận lợi. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh khốc liệt từ các thương hiệu quốc tế và sự thiếu kinh nghiệm của các doanh nghiệp địa phương trong việc quản lý và phát triển thương hiệu.

III. Giải pháp thúc đẩy hoạt động nhượng quyền thương mại

Để thúc đẩy hoạt động kinh doanh nhượng quyền tại TP.HCM, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía doanh nghiệp và chính quyền. Các giải pháp này không chỉ giúp khắc phục những hạn chế hiện tại mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của ngành thực phẩm.

3.1. Giải pháp vi mô

Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả, đào tạo nhân lực chuyên nghiệp, và nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ hiện đại vào quản lý và vận hành cũng là yếu tố quan trọng giúp tăng cường hiệu quả kinh doanh.

3.2. Giải pháp vĩ mô

Chính quyền cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để thúc đẩy hoạt động nhượng quyền thương mại, bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, và tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo để nâng cao nhận thức về mô hình kinh doanh này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nhượng quyền thương mại trên thế giới đã khẳng định vị thế là một trong những phương thức kinh doanh hiệu quả nhất với hơn 16.000 hệ thống đang hoạt động và tạo ra doanh thu thường niên vượt mức 1.000 tỷ USD. Tại Việt Nam, phương thức này bắt đầu tăng tốc mạnh mẽ từ những năm 2000 với tốc độ tăng trưởng trung bình đạt khoảng 15% đến 20% mỗi năm. Tính đến năm 2006, thị trường nội địa đã ghi nhận khoảng 70 hệ thống nhượng quyền thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó ngành chế biến thực phẩm và đồ uống chiếm tỷ trọng chủ đạo. Tuy nhiên, tại Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế năng động bậc nhất cả nước – việc ứng dụng mô hình kinh doanh này trong ngành thực phẩm vẫn còn ở giai đoạn sơ khai, chưa khai thác hết quy mô thị trường tiêu dùng và nguồn lực sẵn có của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về nhượng quyền thương mại, phân tích toàn diện thực trạng hoạt động chuyển nhượng quyền kinh doanh ngành thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhận diện các cơ hội, thách thức và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện mô hình. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong mốc thời gian từ năm 1996 đến năm 2006, đồng thời đưa ra các định hướng phát triển cho giai đoạn hậu gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học giúp các doanh nghiệp ẩm thực nâng cao tỷ lệ sống sót từ mức trung bình 23% của các cơ sở kinh doanh độc lập lên hơn 90% khi vận hành theo chuỗi nhượng quyền chuẩn hóa, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng bền vững của ngành thương mại - dịch vụ đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng của hai lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết nhượng quyền thương mại hiện đại và Lý thuyết quản trị tài sản thương hiệu.

Mô hình nghiên cứu phân định rõ hai phương thức nhượng quyền căn bản:

• Nhượng quyền phân phối sản phẩm: Nhà sản xuất cấp quyền phân phối hàng hóa gắn với nhãn hiệu nhưng không chuyển giao cách thức quản lý.
• Nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh: Bên nhượng quyền chuyển giao toàn bộ hệ thống điều hành, bí quyết công nghệ, cẩm nang vận hành và hỗ trợ đào tạo liên tục.

Hệ thống khái niệm chủ chốt được làm rõ gồm có:

• Bên nhượng quyền và Bên nhận quyền: Hai chủ thể độc lập ràng buộc bởi hợp đồng thương mại.
• Phí nhượng quyền ban đầu: Khoản chi phí cố định chi trả quyền sử dụng thương hiệu và tiếp nhận chuyển giao hệ thống ban đầu, dao động từ 10.000 USD đối với các thương hiệu nội địa đến hơn 1.500.000 USD đối với chuỗi đa quốc gia.
• Phí duy trì thương hiệu định kỳ: Khoản trích nộp hàng tháng từ 1% đến 8% trên tổng doanh thu nhằm duy trì hoạt động tư vấn, kiểm soát chất lượng và tiếp thị chung.
• Nhượng quyền độc quyền và Nhượng quyền phát triển khu vực: Các hình thức phân quyền mở rộng mạng lưới kinh doanh theo địa bàn địa lý.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các kỹ thuật phân tích kinh tế thực chứng, thống kê mô tả, tổng hợp và đối chiếu dữ liệu.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Cục Sở hữu Trí tuệ (bao gồm dữ liệu 120.000 nhãn hiệu được cấp văn bằng bảo hộ và 21.000 đơn nộp bảo hộ năm 2005), Bộ Thương mại, Hiệp hội Nhượng quyền Quốc tế (IFA), Hiệp hội Nhượng quyền Nhật Bản (JFA) và Hiệp hội Nhượng quyền Singapore (FLA).

Về phương pháp định tính, tác giả triển khai phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình và phương pháp chuyên gia. Cỡ mẫu nghiên cứu thực tế gồm 5 chuỗi kinh doanh thực phẩm và đồ uống tiêu biểu tại Thành phố Hồ Chí Minh: Phở 24, Cà phê Trung Nguyên, Bánh kẹo Kinh Đô, KFC và Lotteria. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cho cả hai nhóm thương hiệu nội địa tiên phong và các tập đoàn nhượng quyền đa quốc gia. Ngoài ra, nghiên cứu tiến hành tham vấn chuyên sâu trực tiếp với chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nhượng quyền tại Việt Nam (TS. Lý Quí Trung - sáng lập chuỗi Phở 24) nhằm làm sáng tỏ những góc khuất trong quản trị vận hành chuỗi và các rào cản pháp lý thực tiễn trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, ngành thực phẩm và dịch vụ ăn uống chiếm ưu thế tuyệt đối trong cơ cấu các chuỗi nhượng quyền. Tỷ lệ này tương đồng với cấu trúc tại các thị trường phát triển trong khu vực: tại Nhật Bản, ngành thực phẩm chiếm 40% tổng số hệ thống nhượng quyền và 23% số lượng cửa hàng; tại Singapore, ngành thực phẩm và ăn uống chiếm 29% số lượng hệ thống.

Thứ hai, mô hình nhượng quyền chứng minh tính ưu việt vượt trội về tỷ lệ sống sót của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, tỷ lệ duy trì hoạt động thành công của các cửa hàng nhận quyền trong ngành thực phẩm đạt trên 95%, trong đó hơn 90% đối tác nhận quyền của Cà phê Trung Nguyên tiếp tục ký hợp đồng gia hạn sau khi hết hạn chu kỳ ban đầu, trái ngược hoàn toàn với tỷ lệ chỉ 23% doanh nghiệp nhỏ kinh doanh độc lập tồn tại sau 5 năm theo thống kê quốc tế.

Thứ ba, doanh thu và cấu trúc tài chính có sự phân hóa sâu sắc giữa thương hiệu trong nước và quốc tế. Doanh thu nhượng quyền tại Việt Nam giai đoạn 1996 - 1997 tăng gần 3 lần từ 1,5 triệu USD lên 4,0 triệu USD, trong đó các cơ sở nước ngoài chiếm tới 3,7 triệu USD (chiếm 92,5% tổng doanh thu), các cơ sở nguồn gốc từ Mỹ đạt 2,8 triệu USD. Về mặt chi phí, phí nhượng quyền ban đầu của thương hiệu toàn cầu như KFC đạt khoảng 250.000 USD, McDonald's từ 500.000 đến 1.500.000 USD; trong khi thương hiệu Việt Nam như Phở 24 áp dụng mức phí 10.000 USD tại thị trường nội địa và 15.000 USD khi xuất khẩu sang thị trường Đông Nam Á.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh quy luật thị trường: nhu cầu ăn uống là nhu cầu thiết yếu, có tần suất tiêu dùng cao, vốn đầu tư linh hoạt và dễ dàng chuẩn hóa công thức hơn các ngành công nghiệp nặng. Việc các đơn vị nhận quyền đạt tỷ lệ thành công trên 95% xuất phát từ sức mạnh cộng hưởng của thương hiệu sẵn có, quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và cẩm nang vận hành được hoàn thiện qua nhiều năm thử nghiệm.

Trên các biểu đồ phân tích cơ cấu ngành nghề và bảng thống kê doanh thu giai đoạn 1996 - 2000, dữ liệu cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa tiềm năng thị trường Thành phố Hồ Chí Minh và quy mô mạng lưới thực tế. Với 70 hệ thống nhượng quyền vào năm 2006, thị trường Việt Nam còn quá nhỏ bé khi đặt cạnh 800 hệ thống của Malaysia (năm 2000) hay 2.000 hệ thống tạo ra 1,8 triệu việc làm của Trung Quốc. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ điểm nghẽn pháp lý: Luật Thương mại 2005 (Điều 284 đến 291) và Nghị định 35/2006/NĐ-CP tuy đã tạo hành lang bước đầu nhưng chưa có sự đồng bộ với Luật Sở hữu Trí tuệ 2005 và Luật Chuyển giao Công nghệ 2006, dẫn đến tình trạng khái niệm thương hiệu chưa được công nhận đầy đủ như một tài sản vô hình độc lập để chuyển nhượng theo quy định tài chính - thuế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đối với các doanh nghiệp nhượng quyền (Franchisor), cần tiến hành xây dựng và chuẩn hóa toàn diện bộ cẩm nang vận hành (Operations Manual), quy trình chế biến, công thức sản phẩm và tiêu chuẩn bài trí không gian trong vòng 6 đến 12 tháng trước khi cấp quyền thương mại, nhằm giảm thiểu ít nhất 30% thời gian đào tạo cơ sở mới và bảo đảm tính đồng bộ toàn hệ thống.

Thứ hai, thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chất lượng định kỳ hàng tháng đối với tất cả các chi nhánh nhận quyền, duy trì tỷ lệ tuân thủ tiêu chuẩn thương hiệu đạt mức tối thiểu 95%. Bên nhượng quyền cần chủ động đàm phán với các tổ chức tín dụng để bảo lãnh hạn mức vay vốn với lãi suất ưu đãi cho các đối tác nhận quyền tiềm năng, đồng thời minh bạch hóa tài liệu cung cấp thông tin theo chuẩn mực quốc tế.

Thứ ba, đối với các nhà đầu tư nhận quyền (Franchisee), cần thực hiện quy trình thẩm định năng lực tài chính, khảo sát kỹ lưỡng lưu lượng khách hàng tại địa điểm kinh doanh tối thiểu 30 ngày và nghiên cứu chi tiết điều khoản hợp đồng về phí bản quyền (từ 1% đến 8% doanh thu) cũng như quyền sở hữu tài sản khi chấm dứt thỏa thuận.

Thứ tư, đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Thương mại, Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh), cần khẩn trương ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn cơ chế định giá và hạch toán tài sản thương hiệu trong giao dịch thương mại; đồng thời triển khai Chương trình Phát triển Nhượng quyền Quốc gia giai đoạn 2007 - 2010 theo kinh nghiệm của Malaysia, hỗ trợ gói tín dụng ưu đãi và miễn giảm thuế kinh doanh có thời hạn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ khởi nghiệp theo chuỗi nhượng quyền.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm chủ doanh nghiệp và nhà sáng lập chuỗi ẩm thực (F&B): Tham khảo phương pháp xây dựng mô hình kinh doanh nhượng quyền khép kín, cách thức đóng gói bí quyết công nghệ và xây dựng cơ cấu thu phí nhượng quyền ban đầu cũng như phí duy trì thương hiệu hàng tháng từ 1% đến 8% một cách khoa học.

Nhóm nhà đầu tư cá nhân và bên nhận quyền tiềm năng: Sử dụng các tiêu chí đánh giá trong luận văn để nhận diện rủi ro hợp đồng, phân tích tính khả thi của địa điểm và lựa chọn thương hiệu nhượng quyền uy tín nhằm đạt tỷ lệ an toàn vốn đầu tư trên 90%.

Nhóm nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý thương mại: Nắm bắt các bất cập giữa Luật Thương mại, Luật Dân sự và Luật Sở hữu Trí tuệ, từ đó tham khảo kinh nghiệm quản lý của Mỹ (quy chế tài liệu thông tin nhượng quyền UFOC) và chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi của Malaysia để hoàn thiện thể chế.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế - Thương mại: Khai thác hệ thống lý thuyết chuẩn mực về franchise, phương pháp tiếp cận chuyên gia và các số liệu nghiên cứu tình huống thực tiễn từ các thương hiệu như Phở 24, Cà phê Trung Nguyên và KFC phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Nhượng quyền thương mại trong ngành thực phẩm mang lại lợi thế gì vượt trội cho doanh nghiệp khởi nghiệp?

Mô hình nhượng quyền giúp bên nhận quyền thừa hưởng thương hiệu uy tín, công thức món ăn chuẩn hóa và hệ thống quản trị bài bài. Dữ liệu thực tế cho thấy mô hình này giúp nâng tỷ lệ thành công của các cơ sở kinh doanh lên trên 92% - 95%, giảm thiểu đáng kể rủi ro phá sản so với tỷ lệ thất bại lên tới 77% của các nhà hàng mở mới độc lập.

Cấu trúc chi phí tài chính trong một hợp đồng nhượng quyền F&B gồm những khoản nào?

Bên nhận quyền phải thanh toán phí nhượng quyền ban đầu để nhận quyền kinh doanh và chuyển giao công nghệ, dao động từ 10.000 USD (chuỗi nội địa) đến hơn 1.500.000 USD (chuỗi quốc tế). Ngoài ra, định kỳ hàng tháng phải trích nộp phí duy trì thương hiệu từ 1% đến 8% trên doanh thu và đóng góp khoảng 4,5% ngân sách cho các chiến dịch tiếp thị chung của hệ thống.

Hoạt động nhượng quyền thương mại tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của các văn bản pháp luật then chốt nào?

Hoạt động này chịu sự điều chỉnh chủ yếu từ Điều 284 đến 291 Luật Thương mại năm 2005, Nghị định số 35/2006/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết hoạt động nhượng quyền thương mại, Thông tư số 09/2006/TT-BTM của Bộ Thương mại hướng dẫn đăng ký hoạt động, kết hợp cùng các quy định liên quan trong Luật Sở hữu Trí tuệ 2005 và Luật Chuyển giao Công nghệ 2006.

Vì sao ngành chế biến thực phẩm luôn chiếm tỷ trọng cao nhất trong các hệ thống nhượng quyền?

Ngành thực phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng thiết yếu hằng ngày, quy mô thị trường tiêu thụ rộng lớn, vốn đầu tư mặt bằng và trang thiết bị linh hoạt hơn các lĩnh vực dịch vụ phức tạp. Tại các quốc gia như Nhật Bản hay Singapore, tỷ trọng chuỗi F&B luôn chiếm từ 29% đến 40% tổng số hệ thống nhượng quyền toàn quốc.

Doanh nghiệp F&B Việt Nam cần chuẩn bị điều kiện gì để xuất khẩu mô hình nhượng quyền ra quốc tế?

Doanh nghiệp cần sở hữu văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ tại thị trường mục tiêu, chuẩn hóa cẩm nang vận hành bằng ngoại ngữ, thiết lập chuỗi cung ứng nguyên liệu đạt chuẩn vệ sinh an toàn quốc tế và áp dụng hình thức nhượng quyền độc quyền (Master Franchise) như bài học thành công của Phở 24 tại Indonesia hay Cà phê Trung Nguyên tại Nhật Bản và Singapore.

Kết luận

• Hoạt động nhượng quyền thương mại ngành thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh sở hữu tiềm năng tăng trưởng vượt bậc với mức tăng dự báo trên 20% mỗi năm trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.
• Mô hình chuỗi chuẩn hóa chứng minh tính hiệu quả vượt trội với tỷ lệ hoạt động thành công của các đơn vị nhận quyền đạt trên 95%, giúp giải quyết bài toán thiếu hụt vốn và năng lực quản trị cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
• Quy mô thị trường năm 2006 với khoảng 70 hệ thống còn rất khiêm tốn so với khu vực, đòi hỏi sự bứt phá mạnh mẽ từ các thương hiệu ẩm thực nội địa thông qua việc nâng cao năng lực cạnh tranh và chuẩn hóa quy trình vận hành.
• Hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo hộ quyền tài sản đối với thương hiệu và triển khai các chương trình tín dụng hỗ trợ cấp quốc gia trong giai đoạn 2007 - 2010 là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy thị trường nhượng quyền phát triển lành mạnh.
• Các doanh nghiệp F&B cần chủ động tiếp cận mô hình nhượng quyền chuyên nghiệp, tham khảo ngay các khuyến nghị quản trị chuỗi từ luận văn để xây dựng nền tảng mở rộng mạng lưới kinh doanh an toàn và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Lý thuyết về nhượng quyền thương mại 1. Khái quát về nhượng quyền thương mại 1. Khái niệm nhượng quyền thương mại Nhượng quyền thương mại được dịch từ tiếng Anh là franchise và có nhiều định nghĩa khác nhau. Theo định nghĩa của Hội Đồng Thương Mại Liên Bang Hoa Kỳ: “Franchise là một đồng hay thoả thuận giữa ít nhất hai người, trong đó: người mua franchise được cấp quyền bán hay phân phối sản phẩm, dịch vụ theo cùng một kế hoạch hay hệ thống tiếp thị của người chủ thương hiệu.

Hoạt động kinh doanh của người mua franchise phải triệt để tuân theo kế hoạch hay hệ thống tiếp thị này, gắn liền với nhãn hiệu, thương hiệu, biểu tượng, khẩu hiệu, tiêu chí, quảng cáo và những biểu tượng thương mại khác của chủ thương hiệu. Người mua franchise phải trả một khoản phí trực tiếp hay gián tiếp, gọi là phí franchise”. Còn theo định nghĩa trong Luật thương mại của Quốc Hội nước Việt Nam số 36/2005/QH11 ngày 14/06/2005 thì “Nhượng quyền thương mại là một hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau đây: (1) Việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ được tiến hành theo cách thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền; (2) Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận nhượng quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh” Dù có nhiều định nghĩa như vậy nhưng tóm lại, nhượng quyền thương mại là một phương thức kinh doanh trong đó, phải đảm bảo các yếu tố sau: 11 Trước hết là có sự tham gia của hai chủ thể (1) là bên nhượng quyền và là người chủ của thương hiệu (franchisor); và (2) là bên nhận quyền và là người thuê thương hiệu (franchisee). Trong định nghĩa của nhượng quyền, thương hiệu là yếu tố quan trọng và cốt lõi nhất.

Sự hiện hữu của franchise phụ thuộc chủ yếu vào thương hiệu vì thương hiệu uy tín sẽ đem lại sự nhận biết, sự tiêu dùng của khách hàng. Ngoài ra, định nghĩa cũng nêu rõ rằng bên nhận quyền có quyền được phân phối hay bán các hàng hóa và dịch vụ của bên nhượng quyền ở một khu vực nhất định, trong thời gian nhất định, nhưng phải tuân theo các kế hoạch hay hệ thống marketing của bên nhượng quyền để đảm bảo thương hiệu được đề cập ở trên luôn là một thể thống nhất và đảm bảo thương hiệu của bên bán không bị ảnh hưởng. Đồng thời bên nhận quyền cũng phải trả cho bên nhượng quyền một khoản phí nhất định gọi là phí franchise. Mục đích của hoạt động franchise Tại sao lại có hoạt động này, tại sao lại có người nhượng quyền kinh doanh của mình mà không tự làm hay tại sao có người lại đi mua thương hiệu của người khác.

Có thể nói, mục đích của hoạt động franchise là đem lại lợi nhuận cho người mua và người bán. Từ phía bên nhượng quyền Mục đích của bên nhượng quyền sơ cấp hay chủ thương hiệu khi bán franchise: • Nhượng quyền là cách nhanh nhất để một thương hiệu xâm nhập vào một quốc gia, lãnh thổ hay khu vực mà người chủ thương hiệu chưa nắm nhiều về thói quen tiêu dùng, văn hóa, cách thức xâm nhập hay kênh phân phối của quốc gia, khu vực mà họ muốn xâm nhập. • Bên cạnh đó, chủ thương hiệu sẽ tiết kiệm được một chi phí đáng kể thông qua việc nhượng quyền này. Khoản chi phí này nằm ở việc chi phí đầu tư nhân lực, vật lực cho các cửa hiệu ở các vùng mà chủ thương hiệu muốn xâm nhập, chi phí mua 12 hàng giá rẻ hơn do tận dụng ưu thế mua hàng nhiều.

Ngoài ra, là các chi phí về tiếp thị, quảng cáo cũng được tiết giảm hơn do chia sẻ cho các cửa hiệu… • Gia tăng sự thành công và nổi tiếng của thương hiệu. Biến thương hiệu thành một thương hiệu toàn cầu và khi thị trường càng mở rộng thì thương hiệu lại càng có giá trị. Thương hiệu càng có giá trị thì phí franchise thu được càng cao. Sự tác động qua lại đó làm cho sự thành công của hoạt động franchise càng giá trị hơn.

• Và hai mục đích trên cũng không ngoài mục đích lớn hơn là tăng doanh thu, lợi nhuận cho chủ thương hiệu. Lợi nhuận họ có được không chỉ từ phí franchise ban đầu từ các hợp đồng chuyển nhượng mà còn là phí hàng tháng do các cửa hiệu nhượng quyền phải trả cho chủ thương hiệu cho những hoạt động hỗ trợ mang tính liên tục như: đào tạo, huấn luyện, tiếp thị, nghiên cứu phát triển sản phẩm mới; ngoài ra, còn có thể có thêm phí bán các nguyên liệu đặc thù. Từ phía bên nhận quyền Đối với người nhận quyền, mục đích của họ khi mua cũng không ngoài việc đem lại nhiều lợi nhuận cho mình. • Mục đích của người nhận quyền là giảm tính rủi ro và dễ thành công hơn trong hoạt động kinh doanh, nhất là đối với những cá nhân còn mới mẻ trong hoạt động vốn không dễ dàng này.

• Các doanh nghiệp kinh doanh bằng hoạt động nhượng quyền cũng dễ dàng được ngân hàng cho vay vốn để làm ăn, mở rộng sản xuất do xác suất thành công của họ cao hơn và các ngân hàng cũng tin tưởng họ hơn. Chủ thương hiệu với uy tín của mình cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc thuyết phục hay đảm bảo các ngân hàng cho người nhận quyền vay tiền. • Và một mục đích nữa của người mua franchise là họ sẽ nhận được sự hỗ trợ từ phía chủ thương hiệu và bên nhượng quyền thứ cấp rất nhiều. Không chỉ là sự hỗ trợ từ những bước đầu tiên trong việc thành lập một cửa hiệu, trang trí, thiêt 13 kế…mà còn sau đó và liên tục trong việc hỗ trợ về huấn luyện nhân viên, hỗ trợ phát triển sản phẩm mới… • Cuối cùng, chắc chắn một mục đích không thể thiếu của những người nhận quyền là tạo tính chuyên nghiệp cho chính mình bằng cách mua những mô hình kinh doanh, những sản phẩm có thương hiệu nổi tiếng, những cách thức kinh doanh…rất chuyên nghiệp của những công ty lớn với các thương hiệu nổi tiếng.

Các hình thức nhượng quyền thương mại Tuỳ theo tiêu chí phân loại mà chúng ta có thể phân chia hoạt động franchise theo nhiều hình thức khác nhau. Theo tiêu chí lãnh thổ, ta có thể chia hoạt động franchise theo 3 loại: o Nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam: là hình thức mà chủ thương hiệu là các thương hiệu nước ngoài đầu tư vào Việt Nam theo hình thức franchise. Có thể kể đến các thương hiệu nước ngoài nhượng quyền ở Việt Nam như: KFC, MsDonald’s, Jollibee… o Nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài: là hình thức mà các thương hiệu Việt Nam đầu tư ra nước ngoài bằng cách nhượng quyền. Trung Nguyên, Phở 24 là hai trong các thương hiệu nổi tiếng ở Việt Nam đã nhượng quyền một cách thành công ra nước ngoài.

Phở 24 đã nhượng quyền thành công tại Jakarta- Indonesia. Trung Nguyên – thương hiệu cà phê hàng đầu ở Việt Nam thì đã nhượng quyền ở rất nhiều nước như: Singapore, Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc, Mỹ, Đức, Australia. o Nhượng quyền trong nước: hiện nay, các thương hiệu Việt Nam nhượng quyền trong nước đã bắt đầu phát triển. Chúng ta có thể thấy Kinh Đô, một thương hiệu bánh kẹo nổi tiếng với chuỗi các cửa hàng bánh kẹo nhượng quyền.

Ngoài ra còn có Phở 24, Cà phê Trung nguyên, Foci, Ninomax. Theo hình thức hoạt động của lĩnh vực này, cuốn “Franchise for Dummies” (tác giả Dave Thomas, Michael Seid) đã phân chia franchise thành các hình thức mà bên nhận và nhượng quyền sẽ hoạt động. Các hình thức này bao gồm: 14 o Nhượng quyền phân phối sản phẩm (product distribution franchise): Nước uống Coca-cola, Lốp xe Goodyear, Xe hơi Ford…là những ví dụ cho hình thức kinh doanh nhượng quyền phân phối sản phẩm. Đây là hình thức mà người nhượng quyền cho phép người nhận quyền phân phối sản phẩm do mình sản xuất, dịch vụ của mình trong phạm vi khu vực và thời gian nhất định, sử dụng thương hiệu (brand), biểu tượng, tên nhãn hiệu (trade mark), logo, slogan (khẩu hiệu)…Điểm khác biệt của hình thức này là bên nhượng quyền sẽ không nhượng lại cách thức kinh doanh.

Những ngành công nghiệp sử dụng hình thức nhượng quyền này có thể thấy là ngành sản xuất thức uống nhẹ, ngành công nghiệp ô tô và xe tải, phụ tùng ô tô, xăng dầu…Hình thức nhượng quyền này trên thực tế không phổ biến như hình thức nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh. o Nhượng quyền sử dụng công thức kinh doanh (business format franchise): là hình thức chuyển nhượng phổ biến nhất, còn gọi là nhượng quyền kinh doanh hay nhượng quyền thương mại được đề cập trong Luật Việt Nam. Đây là hình thức nhượng quyền chặt chẽ hơn hình thức trên, trong đó bên nhượng quyền không chỉ cho phép bên nhận nhượng quyền được phân phối sản phẩm dưới thương hiệu của người nhượng quyền mà còn chuyển giao kỹ thuật kinh doanh, công thức điều hành quản lý và huấn luyện nhân viên cho bên nhận nhượng quyền. Đây là một sự khác biệt quan trọng so với hình thức trên vì bên nhượng quyền sẽ chuyển nhượng cho bên nhận quyền tất cả các yếu tố để tạo nên một hệ thống đồng bộ chẳng hạn như: phải chọn địa điểm kinh doanh ở đâu, chuẩn bị sản phẩm như thế nào, mua nguyên vật liệu ở đâu…Bên nhượng quyền cũng thường giúp bên nhận nhượng quyền trong việc điều hành, quản lý cơ sở nhượng quyền.

Ngược lại, bên nhận nhượng quyền sẽ trả cho bên nhượng quyền khoản phí bao gồm phí trọn gói 1 lần (fee) và phí hàng tháng dựa trên doanh số (royalty). 15 Nếu phân chia theo hình thức phát triển hoạt động franchise, hình thức mà bên nhượng quyền (franchisor) mong muốn phát triển hoạt động franchise của mình, ta sẽ thấy có các loại franchise như sau: o Franchise độc quyền (Master franchise): Đây là hình thức nhượng quyền mà chủ thương hiệu cấp phép cho người mua độc quyền kinh doanh thương hiệu của mình trong một khu vực nhất định (thành phố, lãnh thổ, quốc gia.) trong một thời gian nhất định. Trong trường hợp này, người mua master franchise có thể nhượng lại cho bên thứ ba dưới hình thức franchise phát triển khu vực (Area development franchise) hay franchise riêng lẻ (single-unit franchise). Lúc này, người mua master franchise sẽ thay mặt cho chủ thương hiệu ký kết hợp đồng nhượng quyền với bên thứ ba và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ thương hiệu trong khu vực mà họ được nhượng quyền.