Luận văn: Chính sách đào tạo nghề & sinh kế người dân VQG Tràm Chim Đồng Tháp – Quách Thị Diệu

Hướng dẫn chi tiết cách sử dụng Microsoft Word để soạn thảo, định dạng luận văn, khóa luận một cách chuyên nghiệp và hiệu quả. Nắm vững các tính năng quan

• Tác giả: Quách Thị Diệu
• Người hướng dẫn: GS.TS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính công
• Đề tài: Chính sách đào tạo nghề và sinh kế người dân: Trường hợp các xã vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim huyện Tam Nông tỉnh Đồng Tháp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đào tạo nghề vùng đệm Tràm Chim

Vườn Quốc gia Tràm Chim thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp là khu bảo tồn đất ngập nước quan trọng. Các xã vùng đệm xung quanh vườn quốc gia có điều kiện kinh tế đặc thù. Người dân chủ yếu sống bằng nông nghiệp và đánh bắt thủy sản. Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn được triển khai nhằm chuyển đổi cơ cấu nghề nghiệp. Đề án Đào tạo nghề cho lao động nông thôn giai đoạn 2011-2016 được thực hiện trên địa bàn. Mục tiêu giúp người dân có thêm kỹ năng nghề nghiệp mới. Các đối tượng ưu tiên bao gồm hộ nghèo, cận nghèo, người có công với cách mạng. Người dân tộc thiểu số và người tàn tật cũng thuộc diện được hỗ trợ. Chương trình đào tạo tập trung vào các nghề sơ cấp và đào tạo dưới ba tháng. Hình thức đào tạo phù hợp với điều kiện lao động thực tế của người dân địa phương.

1.1. Địa lý kinh tế và đặc điểm tự nhiên vùng đệm

Các xã vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim nằm trong vùng Đồng Tháp Mười. Địa hình chủ yếu là đất ngập nước theo mùa. Kinh tế địa phương phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và thủy sản. Người dân canh tác lúa nước kết hợp đánh bắt cá tự nhiên. Mùa nước nổi mang lại nguồn lợi thủy sản dồi dào. Tuy nhiên, đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Thu nhập bình quân thấp, thiếu việc làm ổn định. Điều kiện tự nhiên ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và cơ hội học nghề của người dân.

1.2. Mục tiêu và đối tượng của chính sách đào tạo nghề

Chính sách đào tạo nghề nông thôn hướng đến chuyển đổi cơ cấu lao động. Mục tiêu giúp người dân tiếp cận nghề mới phù hợp thị trường. Đối tượng ưu tiên gồm hộ nghèo, cận nghèo và người có công cách mạng. Người dân tộc thiểu số, tàn tật, mất đất canh tác được hỗ trợ đặc biệt. Chương trình đào tạo nghề sơ cấp và dưới ba tháng được triển khai rộng rãi. Hình thức đào tạo linh hoạt, phù hợp điều kiện học tập của người lao động. Chính quyền địa phương đóng vai trò tổ chức và hỗ trợ kinh phí đào tạo.

II. Phân tích thực trạng đào tạo nghề vùng đệm Tràm Chim

Thực trạng đào tạo nghề tại các xã vùng đệm Tràm Chim cho thấy nhiều kết quả đạt được. Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án được thành lập từ cấp huyện. Công tác phổ biến chính sách được triển tranh tích cực qua nhiều kênh thông tin. Cán bộ xã đóng vai trò chính trong tuyên truyền, chiếm 50% nguồn thông tin. Đài truyền thanh địa phương tiếp cận 26,67% người dân biết về chính sách. Thông tin qua người đã học nghề chiếm 23,33%. Đánh giá cho thấy 87,78% người lao động hài lòng với chương trình đào tạo. Tuy nhiên, cơ sở vật chất các trường dạy nghề còn nhiều hạn chế. Thiếu thiết bị thực hành hiện đại ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Nguồn kinh phí chủ yếu phụ thuộc ngân sách nhà nước. Giáo viên thiếu trang thiết bị giảng dạy đạt chuẩn. Học viên không được tiếp cận công nghệ mới trong quá trình thực tập.

2.1. Kết quả đào tạo nghề giai đoạn 2011 2016

Giai đoạn 2011-2016, công tác đào tạo nghề đạt nhiều kết quả tích cực. Số lượng lao động được đào tạo tăng dần qua các năm. Các nghề đào tạo chủ yếu phù hợp nhu cầu địa phương. Nghề nông nghiệp và thủy sản được ưu tiên triển khai. Tỷ lệ học viên hoàn thành khóa học đạt mức cao. Nhiều người dân áp dụng kiến thức vào sản xuất thực tế. Thu nhập của lao động được đào tạo cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, tỷ lệ chuyển đổi nghề sau đào tạo còn hạn chế. Người dân chủ yếu áp dụng kỹ thuật mới vào nghề cũ.

2.2. Hạn chế và khó khăn trong triển khai chính sách

Nhiều hạn chế tồn tại trong quá trình triển khai đào tạo nghề. Cơ sở vật chất các cơ sở dạy nghề chưa được đầu tư đầy đủ. Đa số cơ sở dạy nghề là công lập, phụ thuộc ngân sách nhà nước. Không tự chủ được nguồn kinh phí mua sắm thiết bị. Máy móc thiết bị cũ kỹ, không đáp ứng yêu cầu đào tạo hiện đại. Giáo viên thiếu cập nhật kiến thức và công nghệ mới. Chương trình đào tạo chưa hoàn toàn gắn với nhu cầu thị trường lao động. Người học gặp khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tế sản xuất.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo nghề sinh kế

Để nâng cao hiệu quả chính sách đào tạo nghề cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở dạy nghề. Trang bị máy móc thiết bị hiện đại phục vụ đào tạo thực hành. Thứ hai, đa dạng hóa nguồn kinh phí đào tạo ngoài ngân sách nhà nước. Huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên dạy nghề. Đào tạo bồi dưỡng thường xuyên cho cán bộ giảng dạy. Thứ tư, gắn đào tạo nghề với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Xây dựng chương trình đào tạo phù hợp đặc thù kinh tế địa phương. Thứ năm, tăng cường công tác tư vấn hướng nghiệp cho người dân. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của đào tạo nghề. Hỗ trợ học viên sau đào tạo trong quá trình tìm kiếm việc làm.

3.1. Đầu tư cơ sở vật chất và nguồn lực đào tạo

Đầu tư cơ sở vật chất là giải pháp cấp thiết hiện nay. Cần bố trí kinh phí mua sắm thiết bị hiện đại cho các cơ sở dạy nghề. Nâng cấp phòng học, xưởng thực hành đạt tiêu chuẩn đào tạo. Xây dựng mối liên kết với doanh nghiệp trong đào tạo và tiêu thụ sản phẩm. Tạo điều kiện cho học viên thực tập tại các cơ sở sản xuất. Đa dạng hóa hình thức đào tạo linh hoạt, phù hợp người học. Ưu tiên đào tạo các nghề có triển vọng việc làm cao tại địa phương. Phát triển chương trình đào tạo ngắn hạn, tập trung kỹ năng thực tế.

3.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ và chương trình đào tạo

Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên là yếu tố then chốt. Cần đào tạo bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giảng viên thường xuyên. Cập nhật kiến thức mới và phương pháp giảng dạy hiện đại. Xây dựng chương trình đào tạo gắn liền nhu cầu thực tế thị trường. Khảo sát nhu cầu học nghề của người dân để điều chỉnh nội dung đào tạo. Tăng cường thời gian thực hành trong chương trình đào tạo. Hợp tác với các cơ sở đào tạo uy tín để nâng cao chất lượng. Tổ chức đánh giá hiệu quả đào tạo định kỳ để cải tiến liên tục.

IV. Ứng dụng và triển vọng phát triển đào tạo nghề vùng đệm

Kết quả nghiên cứu về chính sách đào tạo nghề vùng đệm Tràm Chim có giá trị ứng dụng rộng rãi. Mô hình đào tạo nghề nông thôn có thể áp dụng tại các vùng tương tự. Bài học kinh nghiệm từ huyện Tam Nông giúp các địa phương khác triển khai hiệu quả hơn. Chính sách đào tạo nghề cần được điều chỉnh phù hợp từng giai đoạn phát triển. Liên kết đào tạo với doanh nghiệp tạo đầu ra bền vững cho lao động. Phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Tràm Chim mở ra cơ hội nghề mới. Người dân có thể chuyển đổi sang làm dịch vụ du lịch, hướng dẫn viên. Đào tạo nghề gắn với bảo tồn thiên nhiên tạo sinh kế bền vững. Tương lai cần xây dựng chiến lược đào tạo nghề dài hạn. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Mô hình đào tạo nghề gắn với du lịch sinh thái

Phát triển du lịch sinh thái tại Tràm Chim tạo cơ hội nghề nghiệp mới. Đào tạo nghề hướng dẫn viên du lịch cho người dân địa phương. Bồi dưỡng kiến thức về hệ sinh thái đất ngập nước cho lao động. Phát triển dịch vụ homestay, nhà hàng phục vụ du khách. Đào tạo kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ cơ bản cho người dân. Xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với văn hóa địa phương. Mô hình này giúp tăng thu nhập và bảo tồn môi trường. Người dân vừa bảo vệ vườn quốc gia vừa phát triển kinh tế bền vững.

4.2. Chiến lược phát triển đào tạo nghề dài hạn

Chiến lược đào tạo nghề dài hạn cần phù hợp xu hướng phát triển kinh tế. Xây dựng kế hoạch đào tạo nghề theo giai đoạn 5 năm. Dự báo nhu cầu lao động thị trường để điều chỉnh ngành nghề đào tạo. Đầu tư phát triển trung tâm đào tạo nghề chất lượng cao tại địa phương. Hợp tác quốc tế trong đào tạo và chuyển giao công nghệ. Xây dựng hệ thống đánh giá và cấp chứng chỉ nghề chuẩn hóa. Tạo cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề. Phát triển đào tạo nghề trực tuyến để mở rộng tiếp cận người học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn là một trong những trụ cột an sinh xã hội chiến lược của Việt Nam. Thực hiện Quyết định số 1956/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với tổng nguồn lực đầu tư gần 26.000 tỷ đồng, mục tiêu trọng tâm là đào tạo nghề cho khoảng 1 triệu lao động nông thôn mỗi năm và bồi dưỡng 100.000 lượt cán bộ, công chức cấp xã nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.

Tại huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp, khu vực vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim bao gồm 5 xã và 1 thị trấn (Thị trấn Tràm Chim, Phú Đức, Phú Hiệp, Phú Thọ, Tân Công Sính, Phú Thành B) có quy mô dân số 47.973 người, chiếm xấp xỉ 45% tổng dân số toàn huyện. Mặc dù địa phương đã nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 17% năm 2010 lên 25% năm 2015, chất lượng giải quyết việc làm và tính bền vững của sinh kế sau đào tạo vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Người dân phần lớn làm việc theo tính chất mùa vụ, chưa khai thác triệt để tiềm năng du lịch sinh thái của khu Ramsar Tràm Chim và còn phụ thuộc vào sự hỗ trợ của chính quyền trong khâu tiêu thụ sản phẩm.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính công của tác giả Quách Thị Diệu, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ Sử Đình Thành tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, tập trung làm rõ thực trạng thực thi chính sách đào tạo nghề, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả đào tạo và sinh kế của người dân các xã vùng đệm trong giai đoạn 2016–2017 dựa trên số liệu quản lý giai đoạn 2011–2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp giải pháp tài chính công và quản lý địa phương nhằm nâng mức thu nhập bình quân của người lao động từ 2 đến 3 triệu đồng/tháng lên mức ổn định hơn, đồng thời giảm thiểu áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên trái phép vào vùng lõi bảo tồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Vốn nhân lực (Human Capital Theory) và Khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework - DFID), kết hợp các tiêu chí kiểm định chất lượng đào tạo theo tiêu chuẩn ILO 500 của Tổ chức Lao động Quốc tế và Thông tư số 19/2010/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tương tác giữa 5 nhóm nhân tố cốt lõi tác động đến kết quả đào tạo nghề bao gồm: chương trình giáo trình giảng dạy; năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý; điều kiện cơ sở vật chất cùng nguồn lực tài chính công; nhận thức của người học và cộng đồng xã hội; môi trường kinh tế - chính sách tại địa phương.

Hệ thống khái niệm nền tảng được chuẩn hóa trong công trình gồm:

• Nghề và đào tạo lao động kỹ thuật: Quá trình trang bị có hệ thống về kỹ năng thực hành, tri thức chuyên môn và thái độ lao động để người học tự tạo việc làm hoặc tìm kiếm việc làm với năng suất cao.
• Lao động nông thôn: Lực lượng lao động tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào các ngành kinh tế nông thôn, có đặc thù phân tán, thu nhập thấp và chịu tính mùa vụ sâu sắc.
• Chất lượng đào tạo nghề: Mức độ đáp ứng mục tiêu phát triển năng lực hành nghề thực tế của người học so với chuẩn đầu ra và nhu cầu của thị trường lao động.
• Sinh kế bền vững: Năng lực duy trì và nâng cao nguồn thu nhập ổn định, đối phó và phục hồi sau các biến cố kinh tế - môi trường mà không làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên bản địa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2011–2016 của Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông, Niên giám thống kê huyện năm 2014, các số liệu chuyên đề của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Tam Nông và Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa thông qua phiếu điều tra bảng hỏi in sẵn kết hợp phỏng vấn sâu cá nhân và quan sát thực tế. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 90 học viên đã hoàn thành các khóa đào tạo nghề ngắn hạn dưới 3 tháng.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng tại 6 đơn vị hành chính vùng đệm, chọn đều 15 học viên tại mỗi xã/thị trấn (Thị trấn Tràm Chim, Phú Đức, Phú Hiệp, Tân Công Sính, Phú Thành B, Phú Thọ). Cỡ mẫu này bảo đảm tính đại diện cho các cụm dân cư sống ven rừng tràm và vùng ngập nước đặc thù.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để thực hiện phương pháp thống kê mô tả (tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm) và phương pháp so sánh dữ liệu chuỗi thời gian 2011–2016. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này xuất phát từ mục tiêu lượng hóa chính xác cơ cấu nhân khẩu học, mức độ hài lòng của học viên đối với từng tiêu chí đào tạo và đối chiếu sự biến chuyển tỷ lệ lao động qua đào tạo giữa các giai đoạn chính sách.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu sơ cấp được tiến hành tập trung trong giai đoạn 2016–2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu quản lý và dữ liệu khảo sát thực tế tại huyện Tam Nông đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, quy mô mở lớp và cơ cấu ngành nghề có sự chênh lệch lớn giữa lĩnh vực phi nông nghiệp và nông nghiệp. Giai đoạn 2011–2016, toàn bộ các xã vùng đệm đã mở được 160 lớp dạy nghề với 4.156 học viên tham gia. Trong đó, nghề phi nông nghiệp chiếm ưu thế áp đảo với 134 lớp và 3.376 học viên (chiếm 81,23% tổng số học viên), trong khi nghề nông nghiệp chỉ mở được 26 lớp với 780 học viên (chiếm 18,77%). Thị trấn Tràm Chim là địa bàn có số lượng người học cao nhất với 98 lớp và 2.552 học viên, tiếp theo là xã Phú Đức với 21 lớp và 545 học viên. Tổng ngân sách hỗ trợ học nghề trên toàn huyện theo Đề án 1956 đã giải ngân cho nghề nông nghiệp 520,905 triệu đồng (1.276 người) và nghề phi nông nghiệp đạt trên 9 tỷ đồng (7.014 người).

Thứ hai, cơ cấu giới tính và học vấn của người học nghề mang tính đặc thù cao. Trong mẫu khảo sát 90 học viên, nữ giới chiếm tỷ lệ vượt trội với 72,22% (65 người), trong khi nam giới chỉ chiếm 27,78% (25 người). Về trình độ văn hóa, người có trình độ trung học cơ sở (lớp 6 đến lớp 9) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 56,67% (51 người), trình độ trung học phổ thông (lớp 10 đến lớp 12) chiếm 32,22% (29 người), và trình độ tiểu học (lớp 1 đến lớp 5) chiếm 11,11% (10 người).

Thứ ba, kênh tiếp cận thông tin chính sách phát huy hiệu quả từ cơ sở nhưng cơ sở vật chất đào tạo còn nhiều hạn chế. Có 50,0% học viên biết đến chính sách đào tạo nghề thông qua sự tuyên truyền trực tiếp của cán bộ xã, 26,67% qua đài truyền thanh huyện/xã và 23,33% qua chia sẻ của những người đã học trước đó. Đánh giá về chất lượng khóa học, 87,78% học viên (79 người) nhận định giáo trình và nội dung giảng dạy đáp ứng được yêu cầu thực tế. Tuy nhiên, có tới 53,33% học viên (48 người) đánh giá cơ sở vật chất, máy móc và trang thiết bị thực hành chưa đảm bảo; 14,44% cho rằng cán bộ quản lý còn trẻ thiếu kinh nghiệm và 15,56% đề xuất cần thay đổi phương pháp sư phạm, đưa hình ảnh và công nghệ trình chiếu vào bài giảng.

Thứ tư, hiệu quả tạo việc làm bước đầu hình thành các mô hình sinh kế nhưng thu nhập chưa cao. Toàn huyện duy trì được 31 tổ nghề với 528 hội viên. Các nghề phi nông nghiệp hiệu quả gồm đan ghế nhựa, đan giỏ xách nhựa, kết hạt cườm, may công nghiệp, làm sản phẩm thủ công từ cây lục bình; nghề nông nghiệp nổi bật có ươm cây giống bạch đàn, nuôi bò, chế biến khô cá lóc. Mức thu nhập bình quân của lao động sau đào tạo đạt từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng/người/tháng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến chất lượng đào tạo nghề chưa tạo ra bước đột phá về thu nhập bắt nguồn từ sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng nguyên liệu và thị trường tiêu thụ đầu ra. Nhiều tổ nghề đan lát, may mặc bị gián đoạn hoạt động khi nguồn nguyên liệu không liên tục. Bên cạnh đó, các khóa đào tạo ngắn hạn dưới 3 tháng chỉ đủ cung cấp kỹ năng giản đơn, trong khi các nghề kỹ thuật cao như sửa chữa xe máy, máy vi tính hay điện thoại di động đòi hỏi thời gian thực hành chuyên sâu nên học viên khó thành thạo tay nghề để tự mở tiệm kinh doanh độc lập.

So sánh với các nghiên cứu thực nghiệm của Tăng Minh Lộc về cơ cấu dạy nghề nông thôn và nghiên cứu của Nguyễn Văn Đại về đào tạo nghề vùng đồng bằng, kết quả tại Tam Nông phản ánh đúng quy luật chung: việc dạy nghề nếu chỉ chạy theo chỉ tiêu số lượng mà chưa gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và quy hoạch du lịch sinh thái sẽ dẫn đến tình trạng lao động bỏ nghề hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được trình bày trực quan rất hiệu quả qua các biểu đồ: Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu giới tính người học (72,22% nữ so với 27,78% nam); biểu đồ cột ghép so sánh tương quan số lớp đào tạo giữa ngành nghề phi nông nghiệp (134 lớp) và nông nghiệp (26 lớp) qua các năm 2011–2016; và bảng ma trận đánh giá chất lượng phản ánh mức độ đáp ứng của trang thiết bị đào tạo (46,67% đạt chuẩn và 53,33% chưa đạt chuẩn). Sự trực quan hóa này giúp các nhà quản trị nhận diện rõ ràng các điểm nghẽn hạ tầng kỹ thuật cần ưu tiên nguồn vốn can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề và tạo sinh kế bền vững cho cư dân vùng đệm:

Thứ nhất, nâng cấp cơ sở vật chất và hiện đại hóa thiết bị giảng dạy thực hành. Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông cần chỉ đạo phân bổ ngân sách sự nghiệp giáo dục nghề nghiệp hàng năm, nâng tỷ lệ phòng thực hành đạt chuẩn từ mức 46,67% hiện nay lên trên 85% vào năm 2023. Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện cần chủ động mua sắm các trang thiết bị hiện đại, máy may công nghiệp thế hệ mới và mô hình nông nghiệp công nghệ cao để học viên được tiếp cận quy trình sản xuất tiên tiến.

Thứ hai, đổi mới phương thức đào tạo gắn kết với chuỗi giá trị du lịch sinh thái Vườn Quốc gia Tràm Chim. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Tam Nông cần chủ trì phối hợp với Ban Quản lý Vườn Quốc gia và các doanh nghiệp lữ hành ký kết hợp đồng đào tạo theo đơn đặt hàng. Mục tiêu trong giai đoạn 2021–2025 là bảo đảm trên 80% học viên các lớp thủ công mỹ nghệ lục bình, chế biến đặc sản khô cá lóc và hướng dẫn viên du lịch cộng đồng có việc làm ngay sau tốt nghiệp, nâng mức thu nhập bình quân từ 2–3 triệu đồng lên 4,5–6 triệu đồng/tháng.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng quản lý lớp học. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Tháp cùng Ủy ban nhân dân huyện cần tổ chức các khóa bồi dưỡng phương pháp sư phạm hiện đại, phấn đấu 100% giáo viên ứng dụng bài giảng số hóa, video trực quan trong giảng dạy trước năm 2022. Đồng thời, bố trí cán bộ quản lý lớp học có kinh nghiệm thực tế để kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của học viên.

Thứ tư, phát triển mạng lưới liên kết tiêu thụ sản phẩm và hỗ trợ nguồn vốn khởi nghiệp. Các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ các xã Phú Đức, Phú Thọ, Tân Công Sính, Phú Hiệp, Phú Thành B và Thị trấn Tràm Chim cần củng cố 31 tổ nghề hiện có, kết nối với Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện để giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi cho 100% tổ hợp tác có dự án sản xuất khả thi trong giai đoạn 2022–2024, tạo chuỗi liên kết tiêu thụ hàng thủ công mỹ nghệ ổn định ra thị trường toàn quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý công tại địa phương. Cán bộ thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Tháp, Ủy ban nhân dân huyện Tam Nông và Ban Chỉ đạo Đề án 1956 cấp huyện/xã có thể sử dụng các phát hiện thực chứng để tối ưu hóa việc phân bổ ngân sách tài chính công, nâng cao hiệu quả công tác khảo sát nhu cầu đào tạo và giám sát chất lượng giải quyết việc làm sau đào tạo.

Nhóm 2: Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế, Tài chính công, Quản lý công và Phát triển nông thôn. Luận văn cung cấp khung phân tích chuẩn mực về đánh giá chính sách công, phương pháp khảo sát thực địa tại vùng nông thôn ngập nước và hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian phong phú phục vụ các nghiên cứu so sánh sinh kế.

Nhóm 3: Ban Quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên, Vườn Quốc gia và các tổ chức phi chính phủ về môi trường. Công trình mang lại case study điển hình về giải pháp phát triển sinh kế cộng đồng vùng đệm nhằm giảm thiểu áp lực xâm nhập và khai thác tài nguyên sinh thái trái phép, phục vụ mục tiêu quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững.

Nhóm 4: Lãnh đạo các Trung tâm giáo dục nghề nghiệp, Hợp tác xã và Doanh nghiệp tiểu thủ công nghiệp. Các đơn vị đào tạo và cơ sở sản xuất có thể tham khảo mô hình liên kết đào tạo theo địa chỉ, thiết kế chương trình học gắn với nguồn nguyên liệu bản địa như cây lục bình và thủy sản nước ngọt để tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu trọng tâm của chính sách đào tạo nghề tại các xã vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim là gì? Mục tiêu cốt lõi là trang bị kỹ năng nghề phi nông nghiệp và nông nghiệp ứng dụng công nghệ cho lao động nông thôn, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 17% lên trên 25%, giúp tạo việc làm tại chỗ với mức thu nhập từ 2 đến 3 triệu đồng/tháng. Qua đó, chính sách giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương và giảm thiểu áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên trái phép tại Vườn Quốc gia.

2. Vì sao tỷ lệ lao động nữ tham gia học nghề tại các xã vùng đệm lại chiếm tới 72,22%? Tỷ lệ nữ giới chiếm ưu thế do đặc thù các ngành nghề mở lớp chủ yếu là tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ như đan giỏ nhựa, may công nghiệp, làm sản phẩm thủ công từ cây lục bình và kết cườm. Đây là những công việc phù hợp với thời gian nhàn rỗi mùa vụ, tính chất khéo léo của lao động nữ và có thể nhận nguyên liệu về gia công trực tiếp tại hộ gia đình.

3. Điểm nghẽn lớn nhất trong công tác đào tạo nghề tại huyện Tam Nông giai đoạn 2011–2016 là gì? Có hai điểm nghẽn lớn nhất: khoảng 53,33% học viên đánh giá cơ sở vật chất, thiết bị thực hành của cơ sở dạy nghề chưa đảm bảo; và tính thiếu bền vững của thị trường tiêu thụ đầu ra. Nhiều tổ nghề gặp khó khăn khi nguồn cung nguyên liệu không đều đặn, dẫn đến thu nhập của lao động bị gián đoạn.

4. Những mô hình nghề nào đang phát huy hiệu quả kinh tế tốt nhất tại địa phương? Các mô hình duy trì hiệu quả cao gồm 31 tổ nghề với 528 hội viên, tập trung vào nghề phi nông nghiệp như sản phẩm thủ công từ lục bình, may công nghiệp, đan ghế nhựa; và nghề nông nghiệp như ươm cây giống bạch đàn, chế biến khô cá lóc, chăn nuôi bò. Các mô hình này đem lại thu nhập bình quân ổn định từ 2 đến 3 triệu đồng/tháng cho mỗi lao động.

5. Luận văn đóng góp gì mới cho công tác quản lý tài chính công trong đào tạo nghề? Luận văn đã lượng hóa hiệu quả sử dụng nguồn kinh phí ngân sách giải ngân qua Đề án 1956 (chi trả hơn 9,5 tỷ đồng hỗ trợ học viên nông nghiệp và phi nông nghiệp), chỉ ra sự cần thiết phải chuyển dịch cơ chế cấp phát tài chính từ dàn trải theo chỉ tiêu số lượng sang cơ chế đặt hàng đào tạo gắn chặt với hiệu quả tạo việc làm và chuỗi giá trị du lịch sinh thái.

Kết luận

• Luận văn đã tổng kết toàn diện kết quả thực thi Đề án 1956 tại 6 xã và thị trấn vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim với 160 lớp đào tạo cho 4.156 học viên, nâng tỷ lệ lao động có tay nghề của huyện lên 25%.
• Nghiên cứu chỉ ra cơ cấu người học có 72,22% là lao động nữ và 56,67% có trình độ trung học cơ sở; thu nhập sau đào tạo đạt mức bình quân 2.000.000 đến 3.000.000 đồng/tháng thông qua 31 tổ nghề.
• Xác định điểm nghẽn trọng yếu tại cơ sở vật chất đào tạo (53,33% chưa đảm bảo) và tính thiếu liên kết giữa cơ sở dạy nghề với chuỗi giá trị du lịch sinh thái và thị trường tiêu thụ sản phẩm.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp tài chính công và quản trị địa phương giai đoạn 2020–2025, tập trung nâng tỷ lệ phòng học đạt chuẩn lên trên 85% và bảo đảm trên 80% học viên có việc làm ổn định.
• Công trình là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác hoạch định chính sách an sinh xã hội, quản lý tài chính công và phát triển sinh kế bền vững tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và cộng đồng học thuật quan tâm đến vấn đề phát triển sinh kế nông thôn gắn liền bảo tồn sinh thái nên khai thác sâu các phát hiện và khung giải pháp từ luận văn thạc sĩ này nhằm triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: LÝ THUYẾT TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm nghề, đào tạo và đào tạo nghề * Nghề là gì Giáo trình kinh tế lao động của Trường Đại học kinh tế Quốc dân Hà Nội: “Nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức (hiểu biết) và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định”. Hiện nay, ở các quốc gia đều có quan niệm khác nhau về nghề và được định nghĩa khác nhau.

Khái niệm “nghề” ở Pháp: “Là một loại lao động có thói quen về kỹ năng, kỹ xảo của một người để từ đó tìm được phương tiện sống”. Khái niệm “nghề” ở Đức: “Là hoạt động cần thiết cho xã hội ở một lĩnh vực lao động nhất định đòi hỏi phải được đào tạo ở trình độ nào đó”. Đối với Nga, “Nghề” được định nghĩa “là một loại hoạt động lao động đòi hỏi có sự đào tạo nhất định và thường là nguồn gốc của sự sinh tồn”. Ở Việt Nam có nhiều định nghĩa nghề đưa ra, trong đó có định nghĩa: “Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi được.

Nghề mang tính tương đối, nó phát sinh, phát triển hay mất đi do trình độ của nền sản xuất và nhu cầu xã hội”. Tuy nhiên, khái niệm nghề được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau song chúng ta có thể nhận thấy được một số nét đặc trưng sau: “Nghề là hoạt động, là công việc về lao động của con người được lặp đi lặp lại; là sự phân công lao động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội; là phương tiện để sinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 sống; là lao động kỹ năng, kỷ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội đòi hỏi phải có một quá trình đào tạo nhất định”. * Đào tạo là gì Đào tạo là sự đào luyện, gây dựng, làm phát triển và bồi dưỡng khả năng. Tóm lại, đào tạo là quá trình hoạt động có mục đích, có kỹ năng, kỹ xảo trong lý thuyết và thực tiễn, có tổ chức nhằm truyền đạt các kiến thức nhằm tạo ra năng lực để thực hiện thành công một hoạt động nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu xã hội.

Hay nói cách khác: “đào tạo là sự phát triển có hệ thống về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo cho mỗi cá nhân để họ thực hiện một nghề hoặc một nhiệm vụ cụ thể một cách tốt nhất. Đào tạo được thực hiện bởi các loại hình tổ chức chuyên ngành nhằm thay đổi hành vi và thái độ làm việc của con người, tạo cho họ khả năng đáp ứng được tiêu chuẩn và hiệu quả của công việc chuyên môn”. * Đào tạo nghề Theo điều 5 Luật dạy nghề: “Đào tạo nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học”. Đào tạo nghề gồm hai quá trình có mối quan hệ hữu cơ với nhau, đó là dạy nghề và học nghề.

Dạy nghề “là hoạt động dạy và học, nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học”. Học nghề: “Là quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của người lao động để đạt được một trình độ nghề nghiệp nhất định”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 Tóm lại: Đào tạo nghề cho lao động là giáo dục kỹ thuật sản xuất cho người lao động để họ nắm vững nghề nghiệp, chuyên môn bao gồm đào tạo nghề mới, đào tạo nghề bổ sung, đào tạo lại nghề. Giáo trình Kinh tế lao động của Trường Đại học kinh tế quốc dân Hà Nội: “Đào tạo nghề là đào tạo nguồn nhân lực, là quá trình trang bị kiến thức nhất định về chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động, để họ có thể đảm nhận được một số công việc nhất định”.

Như vậy, các khái niệm trên đã không chỉ dừng lại ở kỹ năng cơ bản , trang bị kiến thức, mà còn đề cập đến thái độ lao động cơ bản. Điều này thể hiện tính nhân văn, tinh thần xã hội chủ nghĩa, đề cao người lao động ngay trong quan hệ về lao động chứ không chỉ coi lao động là một nguồn vốn nhân lực, coi công nhân như cái máy sản xuất với công nghệ và kỹ thuật tiên tiến hiện nay. Thực tế trong đời sống xã hội, các từ ngữ “dạy nghề” hoặc “đào tạo nghề” được dùng khá rộng rãi và phổ biến, còn thuật ngữ “đào tạo lao động kỹ thuật” chỉ mới xuất hiện gần đây. Đây cũng chính là bước phát triển mới về tư duy nhằm làm rõ hơn và năng lên tầm cao mới hệ thống giáo dục nghề nghiệp so với quan niệm truyền thống trước đây coi đào tạo nghề chỉ là đào tạo lực lượng lao động chân tay, mang tính cơ bắp, trong quá trình lao động chủ yếu sử dụng lao động cơ bắp của con người.

Quan niệm này về dạy nghề không còn phù hợp với nền sản xuất hiện đại. Khái niệm dạy nghề theo quan niệm mới phải phù hợp với điều kiện và công nghệ phát triển, sử dụng trong sản xuất ngày càng phổ biến như hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại, tự động hóa. Bởi vậy, thực chất hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo định hướng mới là hệ thống đào tạo cho lao động với kỹ thuật trong thời kỳ mới. Hệ thống này có nhiệm vụ đào tạo người lao động về kỹ năng thực hành nghề, nhân cách ở các cấp trình độ,… Sau khi đào tạo họ có đủ khả năng tìm việc làm và năng lực tạo việc làm, năng lực thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của công LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 nghệ và thực tế sản xuất kinh doanh, gắn kết chặt chẽ với việc làm trong xã hội, liên thông với các trình độ đào tạo khác.

Hiện nay chúng ta phải thống nhất đúng khái niệm “đào tạo lao động kỹ thuật” thay thế cho khái niệm “dạy nghề” hoặc “đào tạo nghề” trong các văn bản pháp quy và trong đời sống xã hội. Trong trường hợp còn sử dụng thuật ngữ “dạy nghề” và “đào tạo nghề” thì phải hiểu với nội dung mới, đó là “đào tạo lao động kỹ thuật” trong hệ thống đào tạo kỹ thuật thực hành. Như vậy: “Đào tạo nghề chính là đào tạo lao động kỹ thuật có tổ chức và có kế hoạch trong hệ thống đào tạo kỹ thuật thực hành nhằm hình thành và phát triển kiến thức, kỹ năng, thái độ cho mỗi cá nhân người lao động ở các cấp trình độ để có thể hành nghề, làm công việc phức tạp với nâng suất và hiệu quả cao, đồng thời thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của kỹ thuật và công nghệ trong thực tế”.2 Khái niệm lao động, lao động nông thôn và bền vững C. Toàn tập, tập 23, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

Lao động “trước hết là một quá trình diễn ra giữa con người và tự nhiên, một qua trình trong đó, bằng hoạt động của chính mình, con người làm trung gian, điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ và tự nhiên”. Lao động nông thôn là những người thuộc lực lượng lao động và tham gia hoạt động trong hệ thống các ngành kinh tế nông thôn như trồng trọt, chăn nuôi, ngư nghiệp, lâm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và các dịch vụ trong nông thôn. Bền vững là sự phát triển lâu dài và ổn định cho sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại và tiếp tục phát triển trong tương lai xa. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa.

riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó.3 Chất lượng và chất lượng đào tạo: *Chất lượng là gì Theo từ điển tiếng việt, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin (1999): Chất lượng: “là phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật, chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định, tính tương đối của sự vật phân biệt nó với sự vật khác, chất lượng là đặc tính khách quan của sự vật”. Theo Iso 9000 (2000): “Chất lượng là mức độ mà một tập hợp các đặc trưng vốn có đáp ứng được các yêu cầu của khách hàng và những người khác có quan tâm”. * Chất lượng đào tạo nghề là gì Là một khái niệm khó xác định, khó đo lường và mỗi người có cách hiểu khác nhau. Vì vậy, khái niệm chất lượng trong giáo dục được đưa ra từ nhiều góc độ khác nhau.

Theo quan niệm truyền thống, nếu xét chất lượng về một khóa học nghề cụ thể thì chất lượng sẽ được xem xét trên góc độ là kỹ năng, kiến thức, mà khóa học đã cung cấp, mức độ nắm, vận dụng các kiến thức và kỹ năng của học sinh sau khóa học. Luật Dạy nghề (2006): Theo định nghĩa về mục tiêu dạy nghề “chất lượng đào tạo ở cấp độ nghề là sự đáp ứng các mục tiêu đề ra của nhà trường. Đó là đào tạo tương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước”. Nguyễn Thị Tính (2007, p.24), cho rằng: “Chất lượng giáo dục - đào tạo được đánh giá qua mức độ đạt được mục tiêu đã đề ra đối với một chương trình giáo dục - đào tạo: Chất lượng là kết quả của quá trình giáo dục - đào tạo được phản ánh ở các đặc trưng vệ phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực hành nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu, chương trình giáo dục - đào tạo theo các ngành nghề cụ thể”.

Nguyễn Văn Nhiên (2011), “Chất lượng đào tạo nghề là kết quả tác động tích cực của tất cả các yếu tố cấu thành hệ thống đào tạo nghề và quá trình đào tạo vận hành trong môi trường nhất định”.