Chương 1 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu có liên quan 1. Nghiên cứu về quản lý dạy học ở ngoài nước Quản lý hoạt động dạy học có vai trò rất quan trọng, nó chính là yếu tố quyết định đến chất lượng của nhà trường. Chính vì vậy mà có rất nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm nghiên cứu, bàn luận về hoạt động quản lý HĐDH.
Ở bất kỳ thời đại nào, hoạt đọng quản lý luôn giữ vị trí vô cùng quan trọng đối với việc vận hành và phát triển xã hội. Trong lĩnh vực GD&ĐT, quản lý là nhân tố giữ vai trò quan trọng, chủ yếu trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục. Đầu những năm 50 của thế kỷ XX, các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô cũ, đã bàn về những khía cạnh khác nhau của hoạt động quản lý giáo dục. Năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn “Quản lý trường học” của tác giả A.Pôpốp, một nhà sư phạm và QLGD của Liên Xô cũ.
Cuốn sách này, về thực chất không phải là một công trình khoa học về QLGD mà là cả một tập hợp tương đối hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho các hoạt động thực tiễn của những người làm công tác QLGD, đặc biệt là quản lý trường học; trong đó có quản lý HĐDH [34]. Tại các nước phương Tây, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động QLGD nói chung và quản lý HĐDH nói riêng cũng rất sôi động. UNESCO suốt chiều dài lịch sử tồn tại của mình đã tập hợp nhiều học giả trên thế giới để nghiên cứu những vấn đề QLGD trên quy mô toàn cầu cũng như trong phạm vi khu vực hoặc quốc gia. Từ năm 1964, trong loạt sách về kế hoạch hóa giáo dục đã tập hợp những khuynh hướng nghiên cứu khác nhau về một trong những vấn đề quan trọng của QLGD: kế hoạch hóa giáo dục.
Vào năm 1968, các tác giả Jacob W. Campbell đã cho ra đời công trình đầu tiên nghiên cứu tương đối hoàn chỉnh các 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vấn đề QLGD dưới ánh sáng của các học thuyết quản lý chung, đặc biệt là thuyết hành vi (quan hệ con người) trong quản lý [32]. Công trình “Quality Assurance for University Teaching: Issues and Approache” (1993) của tác giả Roger E llis, giáo sư tâm lý học, trưởng khoa Khoa học Y tế và Xã hội của Đại học Ulster đã chỉ ra rằng “mục đích của giảng dạy là học tập. Vì vậy, chất lượng của giảng dạy phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập”, và các đặc trưng của đảm bảo chất lượng đó là: Chính xác hóa các tiêu chuẩn; Xác định các chức năng và qui trình chủ yếu nhằm đạt các tiêu chuẩn; Căn cứ nhu cầu người dùng để giám sát điều chỉnh các tiêu chuẩn; Hồ sơ rõ ràng các tiêu chuẩn và qui trình phải theo để đạt các tiêu chuẩn; Thực hiện theo các tiêu chuẩn và đánh giá thường xuyên; Tham gia của mọi thành phần liên quan với sự cam kết suốt quá trình đào tạo [37].
Công trình “Quản lý dạy và học -Managing teaching and learning” - Education (School Management and Leadership), Department of Education South Africa, 2008 đã tập trung nghiên cứu vào mối quan hệ giữa quản lý, lãnh đạo nhà trường và công việc dạy học của giáo viên. Trong đó chỉ ra quản lý dạy và học là chức năng quan trọng của lãnh đạo nhà trường, đó là tạo ra điều kiện và môi trường hỗ trợ tốt nhất cho việc dạy và học. Tác giả Norbert Michel (Nicholls State University), John Cater (Nicholls State University), Otmar Varela (Nicholls State University) trong công trình “Small Business Instutite® National Proceedings.1 Winter, 2009” đã chỉ ra ý nghĩa của các nguyên tắc học tập và giảng dạy tích cực có thể đem lại thành tích học tập cao và nhận định rằng để có được những tác động tích cực đến học sinh thì quản lý hoạt động giảng dạy phải áp dụng các nguyên tắc tích cực khi thực hiện các hoạt động sư phạm trong lớp học, cụ thể qua bốn khía cạnh: bối cảnh học tập – tạo không khí cởi mở và thoải mái của lớp học), chuẩn bị bài (tư duy, kế hoạch bài học cụ thể, và sáng tạo trước mỗi giờ dạy), thể hiện trong khi giảng (thực hiện tốt nhất bài học theo kế hoạch), và nâng cao dần (tìm kiếm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và sử dụng các ý kiến phản hồi). Khi các yếu tố này được quản lý chặt chẽ hoặc được thực hiện thành thạo trong quá trình giảng dạy của giáo viên thì việc quản lý giảng dạy đã được thực hiện [38].
Các tác giả Muhammad Abdul Malik, Dr. Ali Murtaza, Dr.Abdul Majeed Khan, trong công trình “Vai trò của giáo viên trong quản lý tình huống dạy và học” - “Role of Teachers in Managing Teaching Learning Situation”- Interdisciplinary Journal of Contemporary Research in Business- September 2011, Vol 3, No 5”. đã xem xét lại vai trò của giáo viên trong các tình huống dạy và học; Đánh giá vai trò của giáo viên trong quản lý tính huống giảng dạy; Xác định các vấn đề liên quan đến tình huống dạy, học mà giáo viên thường gặp phải; Đề xuất các giải pháp cho các vấn đề và tình huống liên quan đến việc quản lý dạy và học [33]. Những công trình nghiên cứu về quản lý dạy học ở trong nước Ở nước ta, trong những năm vừa qua có nhiều nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lý cơ sở vật chất, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung; điển hình là các tác giả: Đặng Quốc Bảo [2], Trần Kiểm [18], Nguyễn Ngọc Quang [29]… Các công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang [29], Bùi Minh Hiền [16], Trần Kiểm [18],.
đã nghiên cứu có hệ thống về QLGD, quản lý trường học, quản lý HĐDH. Các tác giả đã vận dụng lý luận của quản lý trường học Xô Viết cũ vào thực tế nhà trường Việt Nam, bước đầu đặt nền tảng xây dựng triết lý QLGD, xây dựng lý luận quản lý HĐDH trong thực tiễn ở Việt Nam. Các tác giả đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý HĐDH và chỉ ra các giải pháp chung trong quản lý vận dụng trong quản lý trường học, QLGD. Các tác giả đều khẳng định quản lý HĐDH là nhiệm vụ trọng tâm, chủ yếu của hiệu trưởng trong thực hiện mục tiêu đào tạo.
Các đề tài, luận án cũng bàn luận về vấn đề quản lý HĐDH như: Dương Trần Bình, “Quản lý HĐDH ở Trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục”[3];… và một số tạp chí chuyên 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngành cũng đăng tải các kết quả nghiên cứu bàn đến một số vấn đề có liên quan quản lý HĐDH, đã đi sâu làm rõ quan niệm về tổ chức HĐDH nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Một số luận văn thạc sĩ cũng đã tập trung nghiên cứu về HĐDH và quản lý HĐDH ở trường tiểu học như: Võ Tâm Đan với công trình “Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng HĐDH ở các trường tiểu học huyện Như Thanh, Thanh Hóa” [11]; Tác giả Lê Tiến Đạt với công trình “Một số giải pháp quản lý HĐDH ở các trường tiểu học huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương” [12]. Các công trình này đã tập trung đề cập nghiên cứu về HĐDH và quản lý HĐDH ở các trường tiểu học, theo đặc thù của từng địa phương. Trong những năm gần đây, nhiều nhà sư phạm và quản lý đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lý HĐDH, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng DH trên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Đề cập đến quản lý trường học, tác giả Nguyễn Ngọc Quang đã nêu rõ: “Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường” [29, tr. Hay như tác giả Bùi Minh Hiền và Vũ Ngọc Hải thì khẳng định: “Quản lý các trường và quản lý các cơ quan trong hệ thống giáo dục có vai trò rất quan trọng cho sự thành bại của sự nghiệp giáo dục” [16, tr. Các tác giả Phạm Minh Hạc, Đặng Thành Hưng và Nguyễn Cảnh Toàn [25], trong những năm gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới GD - ĐT nói chung và đổi mới HĐDH nói riêng, đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lý HĐDH nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn và đời sống, vấn đề lấy người học làm trung tâm trong HĐDH. Hiện nay, quản lý HĐDH là một vấn đề mang tính thời sự và cấp thiết, được quan tâm nghiên cứu và tiếp tục nghiên cứu để đổi mới nhằm nâng cao chất lượng DH trong nhà trường,quản lýHĐDH là quản lý cơ bản, quan trọng nhất trong công tác quản lý trường học.
Chính vì lẽ đó, vấn đề quản lýHĐDH luôn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được các tác giả, các nhà QLGD đề cập trong các công trình nghiên cứu khoa học. Giáo trình giảng dạy của trường Đại học Sư phạm Hà Nội I, Viện Khoa học và Giáo dục Việt Nam, Học viện QLGD, Đại học giáo dục, Viện Chiến lược giáo dục,. cũng đã có những công trình nghiên cứu và giảng dạy về chuyên đề QLGD nói chung và quản lý HĐDH nói riêng. Nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán Khi nghiên cứu về quản lý DH môn Toán thì ngoài DH môn Toán được tổ chức trên lớp còn có thể tổ chức những hoạt động thực hành Toán ngoài nhà trường và các hoạt động ngoại khóa như ở nhà máy, công xưởng, đồng ruộng, kể cả những hoạt động có tính chất tập dượt nghiên cứu bao gồm cả các khâu xây dựng bài toán, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, xử lý mô hình để tìm lời giải, đối chiếu lời giải với thực tế để kiểm tra và điều chỉnh.
Đề cập đến phương tiện trực quan trong DH môn Toán: “Phương tiện trực quan tượng trưng là một hệ thống ký hiệu quy ước nhằm biểu diễn tính chất muốn nghiên cứu tách rời khỏi tất cả các tính chất khác của đối tượng và hiện tượng”. Tác giả Phạm Văn Hoàn cho rằng, trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Toán cần bồi dưỡng cho học sinh tác phong, phương pháp nghiên cứu và thói quen tự đọc sách.