Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TIẾNG VIỆT Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Theo Trung tâm nghiên cứu về đánh giá của Đại học Melboume (Úc) thì: “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin, chứng cứ về đối tượng đánh giá và đưa ra những phán xét, nhận định về mức độ đạt được theo các tiêu chí đã đưa ra trong các chuẩn hay kết quả học tập (kết quả học tập)” [21].Tiler quan niệm “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình giáo dục” [36]. Nghiên cứu của Jean - Marie De Ketele (1989) thì: "Đánh giá có nghĩa là: Thu thập một tập hợp thông tin đủ, thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy; và xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu hay điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin; nhằm ra một QĐ” [45].I Vroeiienstiin thì: “Đánh giá chất lượng là mọi hoạt động có cấu trúc nhằm đưa đến sự xem xét về chất lượng của quá trình DH, bao gồm tự đánh giá hay đánh giá bởi các chuyên gia từ bên ngoài” [45].Griffin cho biết “Đánh giá là đưa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm cả việc thu thập thông tin sử dụng trong việc đánh giá một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách thức đưa ra nhằm mục đích nhất định” [26].
Nghiên cứu của Savin thì: “Đánh giá có thể trở thành một phương tiện quan trọng để điều khiển sự học tập của HS, đẩy mạnh sự phát triển về công tác giáo dục của các em. đánh giá được thực hiện trên cơ sở kiểm tra và đánh giá theo hệ thống 5 bậc: xuất sắc 5 điểm, tốt 4 điểm, TB 3 điểm, xấu 2 điểm, rất xấu 1 điểm” [22]. 6 Bên cạnh đó, Tác phẩm Educational Assessment of Students (đánh giá HS) của tác giả Anthony. Nitko đã trình bày về vai trò của công tác quản lí trong đánh giá kết quả học tập của HS như: phát triển các kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả; đánh giá HS; đánh giá HS còn là trách nhiệm to lớn của người Hiệu trưởng trong nhà trường, hiệu quả của công tác đánh giá có tốt hay không là do năng lực quản lí của người Hiệu trưởng nhà trường [1].
Ngoài ra, có các tài liệu “Monitering Educational Achivement” của tác giả N.Postlethwaite (2004); “Monitering Evaluation: Some Tools, Methods and Approches” của Worbank (2004); cuốn “Managing Evaluation in Educational” của Kath Aspinwall, Tim Simkins, John F. John Me Auley (1992); cuốn “Mười bước tiến tới hệ thống GS và đánh giá dựa trên kết quả” của Jody Zall Kusek, Ray C. đã viết về quản lí hoạt động đánh giá HS, đây là những tài liệu giúp cho người thực hiện quản lí biết được những lý thuyết cơ bản để thực hiện quản lí hoạt động đánh giá kết quảhọc tập của HS nói chung, đánh giá kết quả môn TV nói riêng đạt hiệu quả. Như vậy, vấn đề đánh giá nhận được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các học giả trên thế giới, kết quả của những nghiên cứu này giúp chúng ta thấy được ý nghĩa, vai trò của đánh giá trong giáo dục; quan niệm, xu hướng đánh giá hiện nay; quy trình, PP, kĩ thuật, công cụ đánh giá.
Ở Việt Nam Theo Trần Trọng Hà (2015) “Giáo dục phát triển nước ta đang dần chuyển hướng từ chú trọng việc truyền đạt kiểm tra sang coi trọng hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực của HS. Để thực hiện được thành công nhiệm vụ mới này, cần phải thay đổi, điều chỉnh nhiều thành tố của giáo dục. Một trong những thành tố then chốt đó là phát triển chương trình giáo dục phát triển theo định hướng phát triển năng lực” [11]. 7 Tác giả Nguyễn Thị Tính quan niệm “Đánh giá trong giáo dục là một quá trình hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt được của đối tượng quản lí về mục tiêu đã định; nó bao gồm sự mô tả định tính, định lượng, kết quả đạt được thông qua những nhận xét, so sánh với những mục tiêu đã đặt ra” [30].
Theo nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Nam, Trịnh Quốc Lập (2008): “Đánh giá kết quả học tập có nhiều ý nghĩa với NH, người dạy cũng như với người quản lí và các nhà khoa học. Khi kết quả học tập được đánh giá một cách khoa học, chất lượng DH và đào tạo được nâng cao. Trong bài viết trình bày một số vấn đề lý thuyết về đánh giá kết quảhọc tập của sinh viên và những cải tiến PP kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại khoa SP, Đại học Cần Thơ, đồng thời tác giả cũng đưa ra những đề xuất khắc phục những tồn tại trong việc kiểm tra và đánh giá hiện nay” [20]. Đánh giá trong giáo dục “Có mục đích chung là cung cấp thông tin để ra các QĐ về DH và giáo dục”, “GV thực hiện kiểm tra, đánh giá HS vì các mục tiêu khác nhau…: phân loại HS, lên kế hoạch và điều chỉnh hoạt động giảng dạy; phản hồi và khích lệ; phán đoán giá trị, xếp loại học tập và phân định mức độ tiến bộ”.
Nguyễn Hữu Hậu, Phạm Văn Hiền cho rằng: “Thực tiễn, đánh giá kết quảhọc tập của HS hiện nay chủ yếu tập trung vào việc đánh giá về những gì mà chủ đề dạy cho HS mà chưa thực sự chú trọng vào việc đánh giá những gì HS học được (học trong trường, học ở nhà, học ngoài XH).PP đánh giá kết quả học tập của HS cũng chưa có những đổi mới về căn bản, đánh giá chủ yếu dựa trên mục tiêu (kiểm tra, kỹ năng và thái độ), và nội dung trong SGK”[12]. Như vậy, qua các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước cho thấy: đánh giá trong giáo dục nói chung, trong hoạt động DH nói riêng là một vấn đề quan trọng, được nhiều nhà khoa học, nhà QL, các GV quan tâm. Xu thế đánh giá hiện nay là đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực HS. Các công trình 8 nghiên cứu đều chỉ ra vai trò, ý nghĩa của hoạt động này trong quá trình DH và xem đó là một công việc quan trọng của GV.
Có nhiều cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu về đánh giá song chưa có công trình nào tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ quản lí hoạt động đánh giá kết quả học tập môn TV theo định hướng phát triển năng lực HS. Có nhiều cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu về đánh giá song chưa có công trình nào tiếp cận nghiên cứu dưới góc độ quản lí hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Tiếng Việt theo định hướng phát triển năng lực HS. Vì vậy, mong muốn nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động đánh gia kết quả học tập môn tiếng Việt ở các trường tiểu học Thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh” để đóng góp một phần nhỏ trong việc nâng cao chất lượng hoạt động đánh giá HS ở các trường tiểu học Thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Đánh giá, đánh giá kết quả học tập 1. Đánh giá Có nhiều quan niệm trong đánh giá, tùy thuộc vào mục đích, vai trò, mức độ và đối tượng đánh giá mà tác giả đưa ra các quan niệm sâu hơn về khía cạnh đánh giá. Từ điển TV giải thích: “đánh giá là: Nhận định giá trị” [14]. Các kết quả kiểm tra thành tích học tập, rèn luyện của HS được thể hiện trong việc đánh giá những thành tích học tập, rèn luyện đó.
Những quan điểm về đánh giá trong giáo dục [dẫn theo 19, tr8]: Theo C.Beeby (1997): “Đánh giá là sự thu thập và lý giải một cách có hệ thống những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động”.Griffin (1996): “Đánh giá là đưa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện, nó bao hàm việc thu thập thông tin sử dụng trong việc định giá của một chương trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng củamột cách thức đưa ra, nhằm đạt mục đích nhất định”. 9 Marger (1993) cho rằng: “Đánh giá là việc miêu tả tình hình của HS và GV để QĐ công việc cần phải tiếp tục và giúp HS tiến bộ”. Nguyễn Thị Lan Phương (2013) cho rằng: “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin, phân tích, xử lý thông tin để tìm ra các chỉ số về lượng, giá trị hoặc sự quan trọng của nó trong so sánh với mục đích, mục tiêu đã đặt ra từ trước, từ đó đưa ra ý kiến, phán xét, khuyến nghị nhằm giúp cải thiện, nâng cao chất lượng công việc”. [26] Theo Nguyễn Thành Ngọc Bảo: “Kiểm tra đánh giá là một yếu tố quan trọng đối với hoạt động DH.
Vì vậy, nếu DH là nhằm phát triển năng lực cho HS thì các hình thức kiểm tra đánh giá cũng cần phải thay đổi cho phù hợp” [2]. Tác giả Lê Thị Mỹ Hà cho rằng: “Đánh giá là đưa ra những nhận định, những phán xét về giá trị của người học trên cơ sở xử lý thông tin, những chứng cứ thu thập được đối chiếu với mục tiêu đã đề ra” [10]. Tác giả Trần Bá Hoành: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu thập được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những QĐ phù hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh và nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” [14]. Tác giả Đặng Bá Lãm: “Đánh giá là quá trình làm rõ mức độ thích hợp của đối tượng được đánh giá so với mục tiêu đề ra” [19].
Bất cứ một quá trình nào, lĩnh vực nào mà con người tham gia vào cũng nhằm tạo ra những biến đổi nhất định hoặc là trong bản thân mình, hoặc là trong sự vật, hiện tượng bên ngoài, trong đó có con người. Muốn biết những 10 biến đổi đó diễn ra ở mức độ nào thì cần phải đánh giá. Trong thực tiễn, đánh giá được thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau và diễn ra trong những tình huống rất đa dạng. đánh giá là hoạt động của con người nhằm phán xét về một hay nhiều đặc điểm của sự vật, hiện tượng, con người theo những quan niệm và chuẩn mực nhất định mà người đánh giá cần tuân theo.