Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Hoạt động TCM là “xương sống” trong trường phổ thông. Nghiên cứu về TCM đã được một số nghiên cứu đề cập.
Trong phạm vi đề tài đề cập đến một số nghiên cứu sau: Từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề quản lý và QLGD nói riêng nhằm đáp ứng các yêu cầu của thực tiễn giáo dục. Trước tiên có thể kể đến các nghiên cứu của các nhà nghiên cứu giáo dục Nga như P.Khuđôminxky “Quản lý giáo dục và trường học” [28], Harold Koontz “Những vấn đề cốt yếu về quản lý”[13]. Một hình thức cụ thể của hoạt động TCM nhằm phát triển nghề nghiệp cho GV được Ganser (2000) đề cập là "nghi thức điều chỉnh". Theo mô hình này, “một giáo viên trình bày công việc thực sự của mình trước một nhóm ‘bạn bè” phê bình thận trọng trong một bài thuyết trình có tổ chức nhằm mục đích "điều chỉnh" việc làm vươn tới tiêu chuẩn cao hơn” và sau khi thảo luận với một nhóm các đồng nghiệp về những mặt tích cực và thách thức của công việc, người thuyết trình nói về cách làm thế nào để công việc được cải thiện.
Tác giả Abdal - Haqq, I. (1996), khi nghiên cứu về thích ứng thành công của nghiên cứu bài học ở Hoa Kỳ đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong tổ chuyên môn ở nhà trường phổ thông, trong việc nâng cao năng lực nghề nghiệp cho người giáo viên phổ thông. (1996) đã đề xuất hoạt động TCM cần tăng cường dạy học tích hợp được trình bày, được thiết kế để phát triển kĩ thuật và kĩ năng dạy học mới dạy học tích hợp như cách đặt câu hỏi, đặt câu hỏi với yêu cầu cao hơn và làm việc nhóm. Để mô hình hoạt động hiệu quả, việc tính đến thời gian là điều cần thiết.
Sau thời gian đó, giáo viên sẽ dần hòa nhập trở lại lớp học với phương pháp giảng dạy mang tính bền vững. 5 yếu tố của mô hình này là: (1) Mở rộng lý thuyết thông qua các bài giảng, thảo luận và đọc; (2) Tập các kĩ năng thông qua video hay trong cuộc sống; (3) Thực hành trong điều kiện giả cách (thử thực hành 20-25 lần trong thời gian 8-10 tuần; (4) Những người cùng thực hiện đưa ra hướng dẫn và phản hồi (khuyến khích ghi lại quá trình thực hành qua băng, đĩa); 5 (5) Giảng dạy trong suốt quá trình chuyển hóa từ đào tạo sang đứng lớp dạy học thật sự [34]. (2011) khi nghiên cứu về thích ứng thành công của nghiên cứu bài học ở Hoa Kỳ đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong tổ chuyên môn ở nhà trường phổ thông, trong việc nâng cao năng lực nghề nghiệp cho người giáo viên phổ thông.35]nhấn mạnh đến vấn đề tự chủ chuyên môn của giáo viên trong tổ chuyên môn và đưa ra các biện pháp quản lý để nâng cao tự chủ chuyên môn của giáo viên trong nhà trường phổ thông 1. Các công trình nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về quản lý nhà trường, QLGD như Hà Sĩ Hồ - Lê Tuấn với đề tài: “Những bài giảng và quản lý trường học” [19]; Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt nghiên cứu về “Giáo dục học” [26]; Trần Kiểm với “Khoa học quản lý giáo dục – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn.
Các tác giả Bùi Thị Ngọc (2013) cho rằng “một trong các hướng đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn là đổi mới công tác tổ chức tự học cho đội ngũ giáo viên trong tổ ; Tổ chức hoạt động tự học cho đội ngũ giáo viên là một nội dung quan trọng của quản lý tổ chuyên môn. quản lý nhà trường cũng như quản lý tổ chuyên môn suy cho cùng đó là những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt đời sống của nhà trường, của tổ chuyên môn để đảm bảo sự vận hành tối ưu quá trình dạy học và giáo dục” [25, tr. Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động tổ chuyên môn đã được các tác giả Hà Sĩ Hồ, Lê Tuấn đã đề cập như một hướng nghiên cứu dựa trên ý kiến về vai trò đánh giá trong giáo dục, các tác giả khẳng định: “Đánh giá chất lượng hoạt động tổ chuyên môn là hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đáp ứng các yêu cầu nghề nghiệp sư phạm của tổ chuyên môn trong nhà trường. Nó bao gồm sự mô tả định tính và định lượng kết quả đạt được thông qua nhận xét, so sánh với mục tiêu đề ra.
Xây dựng tiêu chí đánh giá là một bước quan trọng trong quy trinh đánh giá tạo cơ sở cho việc thực hiện đánh giá song thực tế hiện nay trong trường tiểu học của chúng ta chưa có tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động sư phạm của tổ chuyên môn” [19, tr.36] Tác giả Lê Quang Hoa (2014) đã nhấn mạnh đến đổi mới hoạt động của nhóm chuyên môn và “tổ chuyên môn là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học, là đầu mối thực hiện các quyết định, các chủ trương của hiệu trưởng, là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lý luận về phương pháp dạy học mới.Để quản lý hoạt động tổ chuyên môn, trước hết cần cụ thể hóa các chủ trương về đổi mới phương pháp dạy học của các cấp quản lý thành quy định nội bộ để tổ chức thực hiện. Hiệu trưởng cần giao trách nhiệm cho phó hiệu trưởng hoặc trực tiếp hướng dẫn tổ trưởng chuyên môn xây 6 dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học cho từng năm. Đặc biệt, cần đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn, phải chú trọng bồi dưỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học. Đồng thời, hiệu trưởng phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ” [17, tr.
Tác giả Phạm Thị Lan Anh (2015) cho rằng “bồi dưỡng kiến thức quản lý dạy học về kiểm tra, đánh giá và đổi mới phương pháp dạy học cho tổ trưởng chuyên môn là cần thiết hàng đầu để quản lý hoạt động chuyên môn của tổ trưởng. Vì hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản trong các hoạt động của chuyên môn. Cần bồi dưỡng cho tổ trưởng chuyên môn để nâng cao năng lực quản lý chuyên môn các nội dung bồi dưỡng kiến thức về kiểm tra, đánh giá, bồi dưỡng kiến thức về đổi mới phương pháp dạy học” [1, tr. Tác giả Hoàng Thị Phương Thảo trong bài viết “Nâng cao vai trò của tổ trưởng chuyên môn trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học phổ thông” đã đưa ra một số biện pháp “quản lý nhằm tăng cường vai trò của tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường 1) Nâng cao nhận thức về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chuyên môn.
2) Tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn. 3) Xây dựng và hoàn thiện cơ chế đãi ngộ đối với đội ngũ tổ trưởng chuyên môn nhằm tạo động lực làm việc và khuyến khích họ tự học, tự bồi dưỡng” [30, tr. Nghiên cứu của tác giả Phùng Đình Mẫn và cộng sự cho thấy, trong những năm qua, việc bồi dưỡng thường xuyên GV phổ thông được tổ chức định kỳ chủ yếu theo hình thức “Kim tự tháp” và dẫn đến tình trạng “tam sao thất bản” khi GV cốt cán tập huấn lại cho các GV khác. Một trong những biện pháp để phát triển chuyên môn, bồi dưỡng cho GV thông qua hoạt động nhóm, tổ chuyên môn nhằm phát huy vai trò của GV cốt cán [24, Tr.
Tất cả các công trình kể trên đều đề cập đến vai trò của hiệu trưởng trong việc quản lý hoạt động đội ngũ, tổ chuyên môn ở trường tiểu học. Tuy nhiên chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng chuyên môn. Trên thực thế cho thấy vị trí tầm quan trọng của tổ trưởng chuyên môn trong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn nói riêng và quản lý chuyên môn nói chung trong nhà trường phổ thông là đặc biệt quan trọng. Những đổi mới, cải cách trong nhà trường đều phải được hiểu thấu đáo và chỉ đạo chính xác từ đơn vị quản lý chuyên môn nhỏ nhất trong nhà trường, đó là tổ chuyên môn.
Trong tình hình đổi mới giáo dục tiểu học hiện nay, việc quản lý nhà trường, nhất là quản lý hoạt động tổ chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục là rất cần thiết. Trong giai đoạn hiện nay, đổi mới giáo dục đã có những tác động mạnh mẽ tới hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường tiểu học và phương thức quản lý tổ chuyên môn vì vậy cũng có nhiều thay đổi. Trong khi đó ở nước ta hiện nay còn rất ít những 7 đề tài nghiên cứu đi vào vấn đề quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường tiểu học. Chính vì vậy việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn của người tổ trưởng là rất quan trọng.
Các khái niệm chính của đề tài 1. Quản lý Nói đến hoạt động quản lý, người ta thường nhắc đến ý tưởng sâu sắc của C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một nghệ sỹ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng”.68] Từ khi xã hội loài người được hình thành, hoạt động tổ chức, quản lý đã được quan tâm. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được hiệu quả cao hơn.
Đó là hoạt động giúp cho người đứng đầu tổ chức phối hợp sự nổ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt được mục tiêu đề ra.Marx đã viết: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở qui mô tương đối lớn đều cần đến một chừng mực nhất định của sự quản lý” [11, tr.