CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu của Wiggins và cộng sự (2008) đã chỉ ra sự thiếu hụt về đội ngũ giáo viên dạy học môn âm nhạc ở một số trường tiểu học trên thế giới. Các tác giả đã mô tả bản chất và chất lượng giảng dạy âm nhạc trong các trường thiếu giáo viên âm nhạc về chỉ ra các vấn đề nảy sinh đối với những giáo viên này [45].
Russell-Bowie (2009) xem xét thực trạng giáo dục âm nhạc tiểu học và điều tra nhận thức của gần 1000 giáo viên mầm non từ năm quốc gia liên quan đến các ưu tiên và thách thức liên quan đến việc dạy âm nhạc ở trường tiểu học. Những thách thức được xác định bao gồm việc giáo viên thiếu kinh nghiệm âm nhạc; ưu tiên thấp cho âm nhạc trong trường học; thiếu nguồn lực, thời gian dạy nhạc, kiến thức môn học và thời gian chuẩn bị đầy đủ. Nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết phải có mức độ ưu tiên cao hơn và nhiều kinh nghiệm hơn về giáo dục âm nhạc trong cả chương trình đào tạo giáo viên mầm non và trong các lớp học tiểu học [43]. Nghiên cứu của Altun (2010) đã tìm hiểu chiến lược giảng dạy của giáo viên tiểu học trong các lớp học âm nhạc ở trường tiểu học Thổ Nhĩ Kỳ.
Các phát hiện cho thấy, có nhiều yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động dạy nhạc của giáo viên trong lớp học. Những yếu tố này gặp phải là học sinh, chương trình giảng dạy, giáo viên thiếu năng lực, cơ sở vật chất và nguồn lực không đủ cho giáo dục âm nhạc, sự hỗ trợ hạn chế từ phụ huynh và những tác động tiêu cực của phương tiện nghe nhìn. Có ý kiến cho rằng, do giáo viên tiểu học còn thiếu tự tin và năng lực nên giao nhiệm vụ giảng dạy chương trình âm nhạc cho giáo viên chuyên môn âm nhạc [33]. Nghiên cứu của King (2015) đã chỉ ra rằng, giáo viên tiểu học đóng mvai trò quan trọng trong việc giáo dục âm nhạc cho học sinh tiểu học, tạo nền tảng để học tập suốt đời về âm nhạc và nghệ thuật.
Nghiên cứu cho thấy rằn, không phải tất cả học sinh tiểu học ở Victoria đều được tiếp cận bình đẳng với giáo dục âm nhạc và vai trò của giáo viên đứng lớp trở nên có giá trị trong việc cung cấp hoặc tăng cường giáo dục âm nhạc [41]. Caldarella và cộng sự (2017) nhấn mạnh rằng, quản lý lớp học là mối quan tâm chung của giáo viên. Đặc biệt, giáo viên âm nhạc gặp phải những thách thức về hành 6 vi đặc biệt do quy mô lớp học lớn, yêu cầu về nhịp độ không phổ biến và kết quả dựa trên hiệu suất. Hỗ trợ hành vi tích cực (PBS) là một khuôn khổ dựa trên bằng chứng để ngăn ngừa hoặc loại bỏ các hành vi thách thức bằng cách giảng dạy và củng cố các kỹ năng xã hội phù hợp.
Nhóm can thiệp liên quan đến chức năng toàn lớp (CW-FIT), một biện pháp can thiệp cụ thể của PBS liên quan đến hướng dẫn kỹ năng xã hội, củng cố tích cực và các tình huống ngẫu nhiên trong nhóm, đã được chứng minh là có hiệu quả ở các trường tiểu học nhưng chưa được đánh giá cụ thể trong các lớp học âm nhạc. Nghiên cứu hiện tại nhằm mục đích điều tra tính hiệu quả của CW-FIT trong việc tăng cường hành vi thực hiện nhiệm vụ và tỷ lệ khen ngợi-khiển trách của giáo viên trong lớp học âm nhạc lớp sáu. Thiết kế đảo ngược một chủ đề (ABAB) đã được sử dụng. Kết quả chỉ ra rằng hành vi thực hiện nhiệm vụ của học sinh tăng lên khi CW-FIT được triển khai.
Tỷ lệ khen ngợi- khiển trách của giáo viên cũng được cải thiện. Kết quả cho thấy giáo viên và học sinh nhận thấy CW-FIT có giá trị và hiệu quả [33]. Trong một nghiên cứu khác, King (2018) đã chia sẻ thực tiễn của giáo viên trong việc thực hiện các hoạt động trải nghiệm giáo dục âm nhạc cho học sinh từ 6 đến 11 tuổi, cung cấp thông tin cho hoạt động giáo dục của giáo viên và hướng dẫn việc nâng cao chuyên môn trong lĩnh vực giáo dục âm nhạc. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng phương pháp sư phạm âm nhạc tích hợp và phản hồi của người tham gia về tầm quan trọng của trải nghiệm giáo dục âm nhạc trong việc giảng dạy hàng ngày, cung cấp một cái nhìn tổng quan có giá trị về âm nhạc như một phần thiết yếu của việc dạy học môn học này ở trường tiểu học [42].
Trong khi đó, Sinaga và các cộng sự (2018) lại tiến hành phân tích và mô tả hoạt động âm nhạc trong quá trình học nhạc qua các bài hát thiếu nhi ở tiểu học. Kết quả cho thấy, hoạt động âm nhạc được triển khai ở 3 trường tiểu học bao gồm (1) nghe nhạc; (2) ca hát; (3) chơi nhạc cụ; (4) di chuyển theo âm nhạc; và (5) đọc nhạc. Tuy nhiên, hình thức, loại hình và biến thể của các hoạt động âm nhạc diễn ra ở các trường này là khác nhau, tùy thuộc vào chính sách của trường, khả năng của trường và khả năng giảng dạy môn âm nhạc của giáo viên âm nhạc [44]. Nghiên cứu của Devolli và cộng sự (2022) đã nhấn mạnh rằng, môn học giáo dục âm nhạc là một phần của chương trình giảng dạy về nghệ thuật và âm nhạc nói chung, với tư cách là một hoạt động giáo dục của giáo viên, cần được sử dụng trong các hoạt động với học sinh để giảng dạy hiệu quả ở trường tiểu học.
Điều rất quan trọng là giáo viên, trong các hoạt động giáo dục, phải đưa âm nhạc vào mọi môn học như một công cụ giảng dạy với mục đích mang tính hòa nhập cho tất cả học sinh trong lớp học [36]. Mục đích nghiên cứu của Clark (2022) là mô tả thái độ của phụ huynh và các nhà giáo dục đối với tính bền vững của giáo dục âm nhạc ở các trường tiểu học ở khu vực nông thôn có thu nhập thấp. Nguồn cho nghiên cứu này bao gồm các cuộc phỏng vấn, nhóm tập trung và quan sát. Các phát hiện chỉ ra rằng nỗ lực duy trì âm nhạc 7 trong chương trình học ở trường được thúc đẩy bởi tác động rõ ràng đến kết quả học tập và hoạt động hàng ngày của học sinh.
Kết quả khẳng định sự quyết tâm và kỹ năng lãnh đạo của nhà giáo dục là sự hỗ trợ cho âm nhạc trong chương trình giảng dạy ở trường [34]. Như vậy, hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc là chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu ngoài nước quan tâm, nghiên cứu. Các nghiên cứu nước ngoài đã chỉ ra vai trò, ý nghĩa của môn Âm nhạc cũng như những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả dạy học, giáo dục âm nhạc ở trường tiểu học. Những nghiên cứu trong nước Đối với việc đổi mới hoạt động dạy học môn Âm nhạc cũng có một số công trình nghiên cứu như: Chương trình giáo dục phổ thông môn Âm nhạc; Bộ GD&ĐT (2018) đã giới thiệu nội dung, chương trình, xác định, phân tích và đánh giá được những phương pháp hình thức dạy học môn Âm nhạc cho học sinh tiểu học [3].
Giáo trình Âm nhạc và phương pháp dạy học Âm nhạc của nhạc sĩ Hoàng Long và Hoàng Lân cùng đã xác định rõ vai trò giáo dục của âm nhạc, nêu được những đặc điểm về khả năng cảm thụ và hoạt động âm nhạc của học sinh. Hoàng Long – Hoàng Lân (2005), Phương pháp dạy học âm nhạc, Giáo trình dành cho các trường CĐSP, Nxb Giáo dục. Trong các cuốn sách này, tác giả đã đưa ra được hệ thống các phương pháp dạy học cơ bản của bộ môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông. Ngoài ra, tác giả còn đưa ra một số vai trò, đặc điểm của các em với môn âm nhạc.
Cuốn sách của Phạm Tuyên (1999) đã đưa ra được tổng hợp các kiến thức âm nhạc và phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ em [30]. Luận án tiến sĩ Nghiên cứu, ứng dụng trò chơi – đồng giao người Việt cho trẻ em lứa tuổi mầm non – tiểu học (2012) của Đỗ Thị Minh Chính đã sưu tầm một số thể loại trò chơi – đồng giao, đồng thời nêu lên được một số vai trò, ý nghĩa trò chơi – đồng giao trong sự phát triển toàn diện cho trẻ em người Việt [9]. Luận văn thạc sĩ Nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc lớp 3,4,5 tại một số trường tiểu học trên địa bàn thành phố Kon Tum (2013) của Đặng Thị Thanh Sương đã đề xuất được một số giải pháp để xây dựng nền âm nhạc và nâng cao chất lượng hoạt động âm nhạc thiếu nhi [26]. Nghiên cứu của Nguyễn Thuý Trang (2019) đã khảo sát thực trạng việc dạy học hát cho học sinh khối lớp 5 tại Trường Tiểu học Tân Mai, chỉ ra ưu điểm, hạn chế và đưa ra một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học hát cho học sinh khối lớp 5 tại trường bao gồm: Sử dụng công nghệ và phần mềm thiết kế bài giảng; Điều chỉnh, củng cố, tăng cường và áp dụng kỹ thuật; Hướng dẫn xử lý sắc thái cường độ; Dạy khởi động giọng; Tổ chức, dàn dựng các hình thức hát [27].
Trên cơ sở phân tích thực trạng giảng dạy môn Âm nhạc cho học sinh trường tiểu học Thái Thịnh, Hà Nội, Nguyễn Thuỳ Linh (2022) đã đề xuất một số giải pháp 8 nâng cao chất lượng giảng dạy môn Âm nhạc cho học sinh trường tiểu học về nội dung, phương pháp, các điều kiện dạy học [19]. Nghiên cứu của Bùi Ngọc Bích Liên (2022) đã phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục nghệ thuật tại các trường tiểu học thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương. Bên cạnh chỉ ra những ưu điểm trong công tác quản lý hoạt động giáo dục nghệ thuật, nghiên cữu cũng đã chỉ rõ những hạn chế cần khắc phục trong quản lý hoạt động giáo dục nghệ thuật tại các trường tiểu học thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương [18]. Trần Thị Ngọc Bé (2022) trong nghiên cứu của mình đã phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc tại trường Trung học cơ sở Trung Phụng quận Đống Đa - thành phố Hà Nội và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc tại trường Trung học cơ sở Trung Phụng quận Đống Đa - thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục [2].