CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP CỦA GIÁO VIÊN THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC HẠNH PHÚC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về hoạt động chủ nhiệm lớp của giáo viên theo mô hình trường học hạnh phúc. Chủ nhiệm lớp là một nhiệm vụ quan trọng của giáo viên trong nhà trường hiện nay.
Chính vì vậy, có khá nhiều các tác giả quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề này. Nguyễn Thanh Bình (2011), đã đề cập đến các nội dung như: “chức năng, nhiệm vụ của người GVCN, các kỹ năng của người làm chủ nhiệm lớp, GVCN lớp được HT lựa chọn từ những GV có kinh nghiệm GD, có uy tín, được hội đồng nhà trường nhất trí phân công chủ nhiệm các lớp học để thực hiện mục tiêu GD” [7]. Theo Nguyễn Việt Hùng, Hà Thế Truyền (2013) trong cuốn “Tăng cường năng lực làm chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông” (2013, NXB Giáo dục Việt Nam) đã làm rõ vai trò của của chủ nhiệm lớp trong nhà trường phổ thông, đồng thời nêu bật vai trò chức năng nhiệm vụ và yêu cầu đối với chủ nhiệm lớp, cũng như các giải pháp để nâng cao chất lượng cho đội ngũ giáo viên làm chủ nhiệm lớp trong nhà trường phổ thông hiện nay. Đây là những tư liệu quý giá giúp chúng tôi có cơ sở để thực hiện nghiên cứu đề tài này [21].
Trong công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Bình: “Chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học”, đề tài mã số SPHN-09-465NCSP, 2010 tác giả cũng đã đề cập đến những vấn đề cơ bản của chủ nhiệm lớp, những nội dung trong chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học hiện nay từ góc nhìn của chuẩn nghề nghiệp GV trung học. [7] Bên cạnh các nghiên cứu in sách, báo, chúng tôi còn được tiếp cận với nhiều công trình luận văn thạc sĩ, sáng kiến kinh nghiệm của giáo viên cũng đã 7 tìm hiểu về công tác giáo viên chủ nhiệm ở các nội dung khác nhau của công tác giáo viên chủ nhiệm nhằm đưa ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả của chủ nhiệm lớp ở các cấp học khác khau như: Luận văn của Đinh Thị Hà, “Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng chủ nhiệm lớp cho sinh viên trường cao đẳng sư phạm Gia Lai” Luận văn thạc sỹ QLGD [18] và Luận văn của Vũ Văn Hưởng (2010), “Biện pháp rèn luyện một số kĩ năng chủ nhiệm lớp cho sinh viên Trường Cao đẳng sư phạm Trung ương Nha Trang theo quan điểm tiếp cận năng lực” Luận văn Thạc sĩ Giáo dục học [31] các nghiên cứu này đã đề xuất được các biện pháp rèn kĩ năng làm chủ nhiệm lớp cho đối tượng là sinh viên sư phạm. Đây là một nội dung cần thiết trong công tác rèn nghề ở các trường sư phạm nhừm trang bị những kĩ năng nghề nghiệp cho sinh viên sinh viên. Nhìn chung, các nghiên cứu về chủ nhiệm lớp khá đa dạng và phong phú, cung cấp các cơ sở lý thuyết cũng như gợi ý các giải pháp để làm tốt các công tác này gắn liền với thực tiễn nhà trường ở các vùng miền và cấp học khác nhau trong nhà trường phổ thông để chúng tôi có tư liệu tiếp tục tìm hiểu vấn đề này trong công tác quản lý giáo viên chủ nhiệm lớp nói riêng và quản lý nhà trường nói chung.
Tác giả Nguyễn Võ Anh, Nguyễn Thị Ngọc Xuân (2023), trong nghiên cứu của mình đã cung cấp thực tiễn nhận thức của giáo viên phổ thông về xây dựng trường học hạnh phúc thông qua bảng câu hỏi khảo sát dựa trên 03 nhóm tiêu chí [1]. Nội dung nghiên cứu chủ yếu tập trung vào nhận thức của giáo viên từ những khái niệm cơ bản hình thành nên trường học hạnh phúc đến các tiêu chí quan trọng. Kết quả nghiên cứu cho thấy đa phần giáo viên đánh giá nhận thức của mình về các tiêu chí xây dựng trường học hạnh phúc tại các trường học phổ thông ở mức trung bình đến khá. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế nhất định trong nhận thức về tiêu chí xây dựng trường học hạnh phúc của giáo viên phổ thông.
8 Huỳnh Văn Sơn và Hồ Ngọc Kiều: trong tác phẩm Thực trạng nhận thức về xây dựng trường học hạnh phúc tại trường THPT tỉnh Long An xác định: xây dựng THHP, yêu cầu các trường THPT trên địa bàn tỉnh Long An triển khai mô hình THHP phù hợp với từng đơn vị đảm bảo 03 tiêu chí cốt lõi: yêu thương, an toàn và tôn trọng [58]. Việc triển khai này bước đầu đã gặt hái được những kết quả nhất định, tạo được sự ủng hộ của tập thể CBQL, GV, nhân viên và HS cùng chung tay xây dựng THHP. Lẽ đương nhiên, kết quả của việc xây dựng THHP cần được tìm hiểu, khảo sát, đánh giá nhằm phát hiện những tồn tại, từ đó các trường THPT có những cải tiến thỏa đáng. Trong đó, nhận thức của CBQL, GV và HS về THHP là vấn đề tiên quyết cần được làm rõ, bởi lẽ nhận thức có sâu sắc, THHP được hiểu đúng và đủ thì mới có thể có những hành động xây dựng THHP phù hợp.
Bài báo này đề cập thực trạng nhận thức của CBQL, GV và HS về xây dựng THHP tại các trường THPT tỉnh Long An. Những nghiên cứu về quản lý chủ nhiệm lớp của giáo viên chủ nhiệm lớp theo mô hình trường học hạnh phúc Một trong những nội dung quản lý của hiệu trưởng nhà trường phổ thông là quản lý chủ nhiệm lớp của giáo viên chủ nhiệm lớp. Vì thế, làm sao để quản lý chủ nhiệm lớp đạt hiệu quả là mối quan tâm chung của các nhà quản lý trong nhà trường. Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý chủ nhiệm lớp ở các cấp học khác nhau trong nhà trường phổ thông thông.
Có thể kể đến rất nhiều các luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục nghiên cứu về vấn đề này: Lại Huy An (2017) trong luận văn “Biện pháp quản lý hoạt động giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường trung học phổ thông Xuân Áng, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ” đã đề cập các vấn đề lý luận về chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học: Vị trí, vai trò của GV chủ nhiệm lớp; chức năng, nhiệm vụ của GV chủ nhiệm lớp; nội dung chủ nhiệm lớp; lý luận về quản lý chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học và những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng. Qua 9 đánh giá thực trạng, tác giả đã đề xuất 8 biện pháp QL và mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác CNL.[2] Tống Thị Hồng Vân (2017), “Quản lý chủ nhiệm lớp ở trường TH trên địa bàn huyện Phù Ninh tỉnh Phú Thọ”, Luận Văn thạc sĩ QLGD. Các nghiên cứu này chủ yếu triển khai theo cách tiếp cận chức năng, nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng quản lý chủ nhiệm lớp ở một địa bàn cụ thể và đề xuất các biện pháp quản lý chủ nhiệm lớp dựa vào chức năng của quản lý nhà trường và nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp. Bên cạnh đó cũng có luận văn của Bùi Thị Ngọc Lan về “Quản lý chủ nhiệm lớp theo hướng tăng cường tự chủ và chịu trách nhiệm ở trường TH quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội”, Luận văn thạc sĩ QLGD, [41] và luận văn Hoàng Tuyết Mai “Quản lý chủ nhiệm lớp theo tiếp cận tham gia ở các trường tiểu học quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội” 2019 [44] là nghiên cứu về quản lý chủ nhiệm lớp theo hướng tăng cường tự chủ và chịu trách nhiệm, theo hướng tiếp cận tham gia là một hướng nghiên cứu với tiếp cận mới.
Luận văn kế thừa được nhiều điểm mới từ hai nghiên cứu này. Như vậy cho đến nay chưa thấy có nghiên cứu nào về Quản lý hoạt chủ nhiệm lớp theo mô hình trường học hạnh phúc, đặc biệt là tại các trường TH thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La. Đây chính là một khoảng mở để tác giả luận văn tiếp tục nghiên cứu và tìm hiểu. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Giáo viên chủ nhiệm lớp và hoạt động chủ nhiệm lớp của giáo viên 1. Giáo viên chủ nhiệm lớp Thuật ngữ GVCN được ghép từ “giáo viên” và “chủ nhiệm” trong đó “giáo viên” là người thực hiện công tác giảng dạy còn “chủ nhiệm” là chức trách, nhiệm vụ được hiệu trưởng giao cho. Có thể hiểu “GVCN” là người trực tiếp giảng dạy trên lớp và chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý và giáo dục học sinh ở lớp học đó. 10 Theo tác giả Phạm Viết Vượng (2004) “Giáo dục học” (Chương XVI.
Người GVCNL), “Để QL trực tiếp một lớp học, nhà trường cử ra GV giỏi, giàu kinh nghiệm để làm chủ nhiệm lớp. GVCN lớp ở trường phổ thông là người thay mặt HT QL toàn diện một lớp học” [59]. Như vậy, theo tác giả Phạm Viết Vượng, GVCN là nhà quản lý, hoạt động chủ nhiệm là hoạt động thiên về quản lý. Giáo viên chủ nhiệm ở trường TH có vai trò đặc biệt quan trọng.
Có thể nói, người giáo viên chủ nhiệm là người vừa thay mặt hiệu trưởng quản lý trực tiếp thay mặt nhà trường quản lý và giáo dục toàn diện học sinh; GVCN còn là cầu nối giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường với tập thể học sinh; đồng thời GVCN còn là người đại diện cho quyền lợi và nghĩa vụ của tập thể học sinh. Công tác chủ nhiệm ở trường TH có vai trò hết sức quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh TH. Từ những quan niệm trên, chúng tôi quan niệm rằng: “GVCN lớp là người được nhà trường phân công phụ trách lớp học cụ thể nào đó, người thay mặt nhà trường quản lý tập thể HS trong lớp thực hiện các hoạt động học tập và rèn luyện nhằm đạt các mục tiêu giáo dục HS toàn diện.” Ở bậc tiểu học, mỗi GVCN cũng là một giáo viên bộ môn văn hóa của lớp. Vì vậy, yêu cầu GVCN phải là một thầy, cô có năng lực chuyên môn vững vàng, tạo được uy tín với HS, làm cho HS tôn trọng, khâm phục.
Đây là điều rất quan trọng để tạo nên hiệu quả cao trong các biện pháp giáo dục của GVCN. Hoạt động chủ nhiệm lớp của giáo viên trong nhà trường tiểu học Hoạt động chủ nhiệm lớp của giáo viên là những nhiệm vụ, nội dung công việc mà người giáo viên chủ nhiệm lớp phải làm, cần làm và nên làm. Điều này được qui định trong các văn bản pháp lý về vị trí, vai trò, chức năng và nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm trong nhà trường phổ thông.