Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học 2 buổi/ngày ở trƣờng tiểu học. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở các trƣờng tiểu học huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dƣơng. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở các trƣờng tiểu học huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dƣơng. * Phần kết luận: Kết luận và khuyến nghị 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 2 BUỔI/NGÀY Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Đã có rất nhiều nhà khoa học và nhà quản lý nƣớc ngoài đề cập đến công tác quản lý hoạt động dạy học và xem quản lý hoạt động dạy học là nguyên nhân cơ bản tác động đến chất lƣợng giáo dục. Các nhà lãnh đạo, các nhà nghiên cứu của nhiều quốc gia trên thế giới đều nhất trí cho rằng: Giáo dục chính là động lực để phát triển kinh tế - xã hội, nguồn lực con ngƣời chính là tài sản quyết định cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳng định: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của quản lý nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên.Zimin cho rằng: “Quản lý nhà trƣờng là hệ thống xã hội sƣ phạm riêng biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch, có hƣớng đích của chủ thể quản lý lên các mặt của đời sống nhà trƣờng để đảm bảo sự vận hành tối ƣu xã hội, kinh tế và tổ chức sƣ phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên” [30].
Hình thức dạy học 2 buổi/ngày đã có cách đây khá lâu ở nhiều nƣớc trên thế giới nhƣ Châu Âu, Châu Mỹ và ngay cả các nƣớc thuộc Châu Á nhƣ: Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan… cũng áp dụng đại trà và có hiệu quả. Hiện nay, các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến đều tổ chức hoạt động dạy học 2 buổi/ngày. Nghiên cứu về thời lƣợng và kế hoạch giáo dục, đa phần các nƣớc đều thực hiện dạy học 5 ngày/ tuần, thực hiện tổ chức bán trú tại trƣờng và đã nhận đƣợc sự đồng thuận, liên kết giáo dục rất cao của các lực lƣợng trong toàn xã hội. Trong công cuộc đổi mới, chúng ta cần có sự nghiên cứu kỹ lƣỡng, học hỏi, kế thừa kinh nghiệm về hoạt động đào tạo, phát triển giáo dục ở các nƣớc trên thế giới để có thể thực hiện tổ chức hoạt động dạy học 2 buổi/ngày đem lại hiệu quả cao cho công tác giáo dục.
Góp phần thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo trong giai đoạn hiện nay cũng nhƣ thực hiện đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông. Nghiên cứu ở trong nước Giáo dục tiểu học giữ một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con ngƣời Việt Nam. Chƣơng trình giáo dục tiểu học giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển 6 hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hƣớng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt. Đã có rất nhiều nhà khoa học và nhà quản lý đề cập đến công tác quản lý hoạt động dạy học.
Các nhà nghiên cứu quan tâm đến vấn đề này nhƣ: Thái Duy Tuyên, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc…Có thể kể ra một số đề tài, công trình nghiên cứu nhƣ: Tác giả Trần Kiểm trong cuốn “Khoa học quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” [33]; tác giả Bùi Minh Hiền (chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo “Quản lý giáo dục” [15]; tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc trong cuốn “Lý luận đại cƣơng về quản lý” [24] đã đề cập đến chức năng, nguyên tắc, phƣơng pháp và công cụ quản lý giáo dục, những biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý của Hiệu trƣởng; các biện pháp chỉ đạo hoạt động giảng dạy, giáo dục của giáo viên và các biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh; tác giả Thái Duy Tuyên, trong cuốn “giáo dục học hiện đại”[36], đã đề cập đến nội dung, phƣơng pháp, phƣơng tiện dạy học và tổ chức quá trình dạy học ;. Các công trình nghiên cứu của họ đều khẳng và chứng minh vai trò quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc của công tác quản lý giáo dục đối với việc nâng cao chất lƣợng giáo dục, chất lƣợng dạy học trong các nhà trƣờng. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của dạy học 2 buổi/ngày, trong thời gian qua, đã có nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu vấn đề này. Một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục đã đề cập đến nhƣ: “Biện pháp 2 buổi/ngày của Hiệu trƣởng ở các trƣờng tiểu học Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dƣơng” của Nguyễn Thanh Huyền (2018); "Biện pháp quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở các trƣờng Tiểu học thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị" của Trần Thị Hoài Nam (2016)… Các đề tài này đã tập trung đề cập đến các biện pháp về quản lý của Hiệu trƣởng trƣờng Tiểu học dạy học 2 buổi/ngày trên những địa bàn khác nhau với tính chất đặc thù riêng của từng lĩnh vực nghiên cứu.
“Tổ chức học 2 buổi/ngày là chủ trƣơng đúng đắn, phù hợp với sự phát triển giáo dục trong điều kiện kinh tế - xã hội của giai đoạn mới. Chủ trƣơng này cần đƣợc triển khai theo bƣớc đi hợp lí tùy thuộc vào nhu cầu và điều kiện ở từng địa phƣơng”. Thực hiện Thông tƣ 32/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 ban hành chƣơng trình giáo dục phổ thông , việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày ở các trƣờng Tiểu học trong huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dƣơng đã trở thành chủ trƣơng chung của ngành giáo dục. Trên cơ sở tiếp thu, hệ thống hóa lý luận, trên cơ sở thực tiễn của địa phƣơng và kế thừa kết quả nghiên cứu của những ngƣời đi trƣớc; Tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động dạy học 02 buổi/ ngày ở trƣờng tiểu học huyện Bàu Bàng, 7 tỉnh Bình Dƣơng”.
Vì vậy, trong bài nghiên cứu này, tôi tập trung khảo sát thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học 2 buổi/ngày ở các trƣờng Tiểu học huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dƣơng. Từ đó, đề xuất biện pháp quản lý phù hợp với điều kiện địa phƣơng và đặc thù của cấp học Tiểu học trong giai đoạn hiện nay. Các khái niệm chính 1. Quản lý Khái niệm quản lý đƣợc các nhà nghiên cứu đƣa ra gắn với từng lĩnh vực quản lý và từng lĩnh vực hoạt động, nghiên cứu cụ thể.
Nhƣng có sự thống nhất về bản chất hoạt động quản lý là sự tác động có định hƣớng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý. Theo Từ điển Tiếng Việt: “Quản” là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định; “Lý” là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định. Hiểu theo ngôn ngữ Hán Việt, công tác “quản lý” là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: “quản” và “lý”. Quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ thống ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” gồm việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới đƣa hệ thống vào thế “phát triển”.
Nếu ngƣời quản lý chỉ lo việc “quản” tức là chỉ lo việc coi sóc, giữ gìn thì tổ chức dễ trì trệ; tuy nhiên nếu chỉ quan tâm đến việc “lý”, tức là chỉ lo việc sắp xếp, tổ chức, đổi mới mà không đặt trên nền tảng của sự ổn định, thì hệ thống sẽ phát triển không bền vững. Nói chung, trong “quản” phải có “lý” và trong “lý” phải có “quản”, làm cho hoạt động của hệ thống luôn ở trạng thái cân bằng. Sự quản lý đƣa đến kết quả đích thực bền vững đòi hỏi phải có mƣu lƣợc, nghệ thuật làm cho hai quá trình “quản” và “lý” tích hợp vào nhau. Quản lý là tác động của chủ thể lên đối tƣợng theo mục tiêu nhất định.
Trong đời sống xã hội, quản lí xuất hiện khi có hoạt động chung của con ngƣời. Quản lí điều khiển, chỉ đạo hoạt động chung của con ngƣời, phối hợp các hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân tạo thành hoạt động chung thống nhất của tập thể hƣớng tới mục tiêu đã định trƣớc. Để thực hiện hoạt động quản lí cần phải có tổ chức và quyền uy. Tổ chức phân định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ của những ngƣời tham gia hoạt động chung; quyền uy đem lại khả năng áp đặt ý chí của chủ thể quản lí đối với các đối tƣợng quản lí, bảo đảm sự phục tùng của cá nhân đối với tổ chức.
Quyền uy là phƣơng tiện quan trọng để chủ thể quản lí điều khiển, chỉ đạo cũng nhƣ bắt buộc các đối tƣợng quản lí thực hiện các yêu cầu, mệnh lệnh của mình. Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội”. Chủ thể quản lí là cá nhân hay tổ chức, những đại diện có quyền hạn và trách nhiệm liên kết, phối hợp những hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân hƣớng tới mục tiêu 8 chung nhằm đạt đƣợc kết quả nhất định trong quản lí. Nhƣ vậy, có thể hiểu một cách khái quát: quản lý là tác động có định hƣớng, vận dụng 4 chức năng cơ bản đó là: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra có chủ đích của chủ thể quản lý (ngƣời quản lý) đến khách thể quản lý (ngƣời bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức.
Quản lý giáo dục Theo M.