Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý sử dụng phƣơng tiện dạy học của giáo viên tiểu học Chƣơng 2: Thực trạng quản lý sử dụng phƣơng tiện dạy học của giáo viên tiểu học huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý sử dụng phƣơng tiện dạy học của giáo viên Tiểu học huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Kết luận và khuyến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục e 8 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÝ SỬ DỤNG PHƢƠNG TIỆN DẠY HỌC CỦA GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề Nguyên lý giáo dục của nhà trƣờng là học đi đôi với hành, lý luận phải đi đôi với thực tiễn, nhà trƣờng gắn liền với xã hội.
Lý luận và thực tiễn là hai mặt của quá trình nhận thức. Lênin đã định nghĩa nhận thức biện chứng là quá trình đi từ trực quan sinh động đến tƣ duy trừu tƣợng và từ tƣ duy trừu tƣợng đến thực tiễn, đó là con đƣờng biện chứng của nhận thức chân lý, của nhận thức thực tại khách quan. Lý thuyết phải đem vận dụng vào thực tiễn và thông qua thực tiễn những vấn đề trong lý thuyết mới đƣợc chứng minh và làm sáng tỏ một cách cụ thể. Nhận thức phải dựa trên thực tiễn là quy luật chung của nhận thức của con ngƣời, cũng là quy luật để tiếp cận với những tri thức mới trong xã hội phát triển ngày nay.
Hiện nay giáo dục nƣớc ta đang đổi mới một cách căn bản, toàn diện từ mục tiêu, nội dung đến phƣơng pháp dạy học. Định hƣớng cơ bản của công cuộc đổi mới nền giáo dục nƣớc nhà đã chỉ rõ trong các Nghị quyết của Đảng, đó là: "Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học, bồi dƣỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên"; "Đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp GD&ĐT, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tƣ duy sáng tạo của ngƣời học. Từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến và phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học" [24]. Để đáp ứng điều kiện phát triển năng lực cho học sinh, ngoài nội dung chƣơng trình, sách giáo khoa, thì PTDH tối thiểu đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc đảm bảo đạt đƣợc mục tiêu Chƣơng trình Giáo dục phổ thông 2018 đã đề ra.
e 9 Ngày 05/04/2019 Bộ GD&ĐT ban hành Thông tƣ 05 về Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu lớp 1, trong đó có quy định rõ theo chủ đề dạy học, tên thiết bị, mục đích sử dụng… Căn cứ thông tƣ của Bộ, đối chiếu với PTDH tại đơn vị, các cơ sở giáo dục sẽ cần có sự chuẩn bị đầy đủ về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học. Yêu cầu đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông, đổi mới nội dung và phƣơng pháp dạy học tất yếu kéo theo việc đổi mới về cơ sở vật chất nói chung và PTDH nói riêng. Phƣơng tiện dạy học có ý nghĩa quan trọng ở chỗ: nếu sử dụng PTDH có hiệu quả sẽ không chỉ góp phần hình thành tƣ duy khoa học cho học sinh mà còn góp phần phát triển kỹ năng nghề nghiệp của chính ngƣời giáo viên. Cơ sở vật chất - phƣơng tiện dạy học đƣợc xem nhƣ một trong những điều kiện quan trọng để thực hiện nhiệm vụ dạy - học và nghiên cứu khoa học.
Các Văn kiện của Đảng đã từng nhấn mạnh, phải tăng cƣờng cơ sở vật chất và từng bƣớc hiện đại hoá nhà trƣờng (lớp học, sân chơi, bãi tập, máy tính nối mạng Internet, phƣơng tiện học tập giảng dạy hiện đại, các phòng thực hành thí nghiệm, phòng thực hành chức năng, thƣ viện;. đổi mới phƣơng pháp dạy học, phát huy tƣ duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của ngƣời học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay,. Theo tinh thần Nghị quyết của Đảng, Nhà nƣớc sẽ tăng cƣờng đầu tƣ xây dựng CSVC và PTDH cho các trƣờng học thành một hệ thống đồng bộ và hiện đại góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy - học, nhằm đào tạo các học sinh tốt nghiệp có đủ năng lực kỹ năng nghề nghiệp, đáp ứng đòi hỏi trƣớc mắt và lâu dài của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Các nhà kinh tế giáo dục học đã chứng minh hiệu quả của việc giáo dục e 10 và đào tạo phụ thuộc một phần quan trọng vào trình độ, cơ sở vật chất - kỹ thuật của lao động sƣ phạm.
Hai nhân tố hết sức quan trọng tác động mạnh mẽ đến hiệu quả của giáo dục và đào tạo là trình độ, năng lực của giáo viên và trình độ của cơ sở vật chất - kỹ thuật nhà trƣờng. Phƣơng tiện dạy học là một thành tố của quá trình dạy học, đƣợc hình thành và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của quá trình dạy học. Lúc đầu khi xã hội còn ở trình độ phát triển thấp nhà trƣờng chỉ ở trạng thái đơn giản, CSVC và PTDH có nội hàm đơn giản. Khi kinh tế, xã hội và giáo dục ngày càng phát triển thì PTDH ngày càng phát triển nhiều về số lƣợng, đa dạng về mẫu mã và chủng loại, thì vấn đề đặt ra là làm sao để tổ chức quản lý việc sử dụng PTDH cho hiệu quả.
Đây là nhiệm vụ nặng nề đối với các cấp quản lý giáo dục, mà trực tiếp là những nhà quản lý ở các cơ sở giáo dục. Chính vì vậy, vấn đề quản lý cơ sở vật chất trƣờng học nói chung và quản lý việc sử dụng PTDH nói riêng đã đƣợc nhiều tổ chức và cá nhân nghiên cứu. Trên thế giới Trực quan trong dạy học là một trong những nguyên tắc lí luận dạy học. Cùng với sự phát triển của các tƣ tƣởng trong lĩnh vực giáo dục học, tâm lí học, lí thuyết về dạy học trực quan đã có bƣớc tiến mới nhận thức đƣợc vai trò quan trọng của PTDH trực quan.
Tính trực quan trong dạy học đóng vai trò minh họa trong bài giảng của GV, giúp HS không chỉ nhận biết đƣợc hiện tƣợng mà còn nắm rõ bản chất của hiện tƣợng. Ngƣời Ấn Độ đã từng tổng kết: tôi nghe - tôi quên; tôi nhìn - tôi nhớ; tôi làm - tôi hiểu. Theo Lênin quy luật nhận thức của con ngƣời là “Từ trực quan sinh động đến tƣ duy trừu tƣợng và từ tƣ duy trừu tƣợng đến thực tiễn”. Đổi mới PPDH là vấn đề đang đƣợc ngành giáo dục và xã hội rất quan tâm.
Trong việc đổi mới PPDH thì sử dụng PTDH là yếu tố đặc biệt quan e 11 trọng. Có nhiều công trình nghiên cứu về PTDH nhƣ nhà giáo dục Komenski (Tiệp Khắc); Nhà giáo dục học lỗi lạc ngƣời Thụy Sĩ J. Hội nghị Quốc tế về giáo dục lần thứ 39 họp tại Giơ-ne-vơ (Thụy Sỹ) đã khẳng định: ngành giáo dục cần phải đƣợc đổi mới thƣờng xuyên về mục đích, cấu trúc, nội dung, PTDH và phƣơng pháp để tạo cho tất cả các HS có những cơ hội học tập. Usinsky (ngƣời Nga) và các học trò của ông tiếp tục phát triển nguyên tắc dạy học trực quan dựa trên các thành tựu mới về tâm lý học và sinh lý học.
Usinski khẳng định trực quan là nguồn gốc, là cái ban đầu của cảm giác, tri thức cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ. Ông viết: “Không có cái gì có thể giúp anh san bằng bức tƣờng ngăn cách giữa giáo viên và học sinh nhƣ là việc anh đƣa cho học sinh xem một bức tranh và giải thích nó, đứa trẻ suy nghĩ bằng hình dạng, bằng màu sắc, âm thanh và bằng cảm giác nói chung”. Các nhà giáo dục học đã chứng minh đƣợc rằng việc khuyến khích, động viên HS nhận thức thế giới xung quanh thông qua chính những giác quan của mình về hình ảnh trực quan sống động phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ. Nhƣ vậy, điểm qua sự phát triển của lý thuyết về PTDH trong lịch sử giáo dục thế giới, có thể thấy rằng vai trò của PTDH đã đƣợc phát hiện và phát triển từ rất sớm.
Ở Việt Nam Mặc dù giáo dục – đào tạo đƣợc phát triển trong một nền kinh tế - xã hội trải qua những khó khăn của chiến tranh, của nền nông nghiệp lạc hậu, của cơ chế quan liêu bao cấp, nhƣng CSVC, PTDH đã đƣợc nghiên cứu, ứng dụng, khẳng định về nhiều phƣơng diện khác nhau. Khi tổng kết kinh nghiệm các trƣờng tiên tiến, ngành giáo dục cũng đã khẳng định rằng cơ sở vật chất - kỹ thuật trƣờng học là một trong các yếu tố hết sức quan trọng. Bài học kinh nghiệm của các quốc gia tiên tiến và thực tiễn giáo dục của nƣớc ta đã chứng e 12 minh rằng đào tạo con ngƣời mới đáp ứng yêu cầu ngày càng cao, ngày càng đa dạng nhằm phục vụ cho việc phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ CNH - HĐH đất nƣớc tất yếu phải có những cơ sở vật chất - kỹ thuật tƣơng ứng. Vì vậy, nhiều văn bản, chủ trƣơng về công tác quản lý, các công trình, bài viết nghiên cứu về PTDH đã đƣợc công bố, làm cơ sở để đề xuất những vấn đề liên quan đến mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phƣơng pháp, quy trình và các điều kiện đảm bảo của công tác PTDH trong các cơ sở giáo dục.
Về mục tiêu chung của cơ sở vật chất - kỹ thuật, nhiều bài viết đã tập trung vào ba nội dung cơ bản: xây dựng hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật đáp ứng các yêu cầu cho giáo dục; sử dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật đạt hiệu quả cao; bảo đảm hệ thống cơ sở vật chất - kỹ thuật theo đúng các quy định của nhà nƣớc. Nhà xuất bản Hà Nội xuất bản "Tài liệu khoá tập huấn của Dự án Việt Úc" (2001) và cuốn "Quản lý và sử dụng nhằm tăng cƣờng hiệu quả phƣơng tiện dạy học" (2006) đƣa ra đƣợc một số phƣơng pháp quản lý cũng nhƣ sử dụng PTDH vào giảng dạy để đạt hiệu quả cao.