Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đặc điểm thiếu máu và một số yếu tố liên quan ở trẻ sơ sinh tại bệnh viện trung ương thái nguyên

Nghiên cứu đặc điểm thiếu máu và yếu tố liên quan ở trẻ sơ sinh tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho y tế.

• Tác giả: Ngô Thị Kim Anh
• Người hướng dẫn: TS. Khổng Thị Ngọc Mai
• Trường học: Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nhi khoa
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm thiếu máu và một số yếu tố liên quan ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Sinh lý máu và tạo máu
• 1.2. Định nghĩa và phân loại thiếu máu
• 1.3. Thiếu máu thời kỳ sơ sinh
• 1.4. Thực trạng thiếu máu sơ sinh
• 1.5. Một số yếu tố liên quan đến thiếu máu ở trẻ sơ sinh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Biến số và cách định nghĩa các biến số nghiên cứu
• 2.5. Chỉ số nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 2.8. Khống chế sai số
• 2.9. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tỷ lệ và đặc điểm thiếu máu sơ sinh giai đoạn sớm
• 3.2. Một số yếu tố liên quan đến thiếu máu ở trẻ sơ sinh
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tỷ lệ và đặc điểm thiếu máu sơ sinh
• 4.2. Một số yếu tố liên quan đến thiếu máu ở trẻ sơ sinh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

Thiếu máu ở trẻ sơ sinh là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển và sức khỏe lâu dài của trẻ. Tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ và đặc điểm của tình trạng này. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thiếu máu là một trong những tình trạng phổ biến nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình trạng thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại bệnh viện.

1.1. Định nghĩa và phân loại thiếu máu ở trẻ sơ sinh

Thiếu máu được định nghĩa là tình trạng giảm nồng độ hemoglobin trong máu. Phân loại thiếu máu có thể dựa trên hình thái hồng cầu hoặc nguyên nhân gây ra. Các loại thiếu máu phổ biến bao gồm thiếu máu do thiếu sắt, thiếu vitamin, và tan máu.

1.2. Tình trạng thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tỷ lệ thiếu máu ở trẻ sơ sinh dao động từ 20% đến 39,9%. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều trẻ sơ sinh nhập viện có tình trạng thiếu máu ngay từ giai đoạn đầu đời, điều này cần được chú ý và can thiệp kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu thiếu máu ở trẻ sơ sinh

Thiếu máu ở trẻ sơ sinh thường bị bỏ qua do triệu chứng không rõ ràng. Các yếu tố như dinh dưỡng kém, bệnh lý mẹ và điều kiện sinh đẻ có thể góp phần vào tình trạng này. Việc nhận diện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe của trẻ.

2.1. Nguyên nhân gây thiếu máu ở trẻ sơ sinh

Nguyên nhân chính gây thiếu máu ở trẻ sơ sinh bao gồm thiếu sắt, nhiễm trùng, và các vấn đề về dinh dưỡng. Những yếu tố này có thể dẫn đến tình trạng thiếu máu nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

2.2. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết thiếu máu

Triệu chứng thiếu máu ở trẻ sơ sinh có thể bao gồm quấy khóc, biếng ăn, và chậm tăng cân. Những triệu chứng này thường bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe khác, do đó cần có sự chú ý đặc biệt từ các bậc phụ huynh và bác sĩ.

III. Phương pháp nghiên cứu thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp quan sát và thu thập dữ liệu từ các bệnh nhân trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Các chỉ số huyết học sẽ được phân tích để xác định tỷ lệ và đặc điểm của thiếu máu. Phương pháp này giúp cung cấp thông tin chính xác và đáng tin cậy về tình trạng thiếu máu ở trẻ sơ sinh.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một nhóm trẻ sơ sinh nhập viện tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Các trẻ được chọn ngẫu nhiên và theo dõi trong một khoảng thời gian nhất định để thu thập dữ liệu.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các xét nghiệm huyết học và hồ sơ bệnh án. Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và tình trạng thiếu máu ở trẻ sơ sinh.

IV. Kết quả nghiên cứu về thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên là khá cao. Các yếu tố như dinh dưỡng kém và bệnh lý mẹ có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng thiếu máu. Những phát hiện này sẽ giúp cải thiện các biện pháp can thiệp và điều trị cho trẻ sơ sinh.

4.1. Tỷ lệ thiếu máu và đặc điểm lâm sàng

Tỷ lệ thiếu máu ở trẻ sơ sinh được ghi nhận là 17,9%. Các triệu chứng lâm sàng như quấy khóc và chậm tăng cân là những dấu hiệu phổ biến nhất.

4.2. Mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và thiếu máu

Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như dinh dưỡng kém và tình trạng sức khỏe của mẹ có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ thiếu máu ở trẻ sơ sinh. Việc cải thiện dinh dưỡng cho mẹ có thể giúp giảm thiểu tình trạng này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong nghiên cứu thiếu máu ở trẻ sơ sinh

Nghiên cứu về thiếu máu ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả để giảm thiểu tình trạng thiếu máu. Hướng đi tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao nhận thức và cải thiện dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh.

5.1. Đề xuất các biện pháp can thiệp

Cần triển khai các chương trình giáo dục dinh dưỡng cho phụ huynh và nhân viên y tế. Các biện pháp can thiệp sớm sẽ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của trẻ sơ sinh.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp dinh dưỡng và theo dõi sức khỏe của trẻ sơ sinh trong thời gian dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Sinh lý máu và tạo máu 1. Sự hình thành và phát triển của hệ thống tạo máu Cùng với sự hình thành và phát triển của thai nhi, hệ thống tạo máu cũng được hình thành rất sớm từ những ngày đầu tạo phôi – thai và phát triển rất nhanh trong thời kỳ thai nhi. Sự điều hòa tạo máu ở thai nhi khác hoàn toàn so với người lớn.

Ở người lớn, duy trì cân bằng nội môi là một chức năng đầu tiên của sự điều hòa tạo máu; trong khi ở thời kỳ phôi thai và thai nhi, cân bằng điều hòa tạo máu phụ thuộc vào sự thay đổi hằng định ở mọi giai đoạn tạo máu. Trong bào thai, thai nhi phát triển rất nhanh, cần tăng một khối lượng lớn hồng cầu. Nhưng trong điều kiện áp lực oxy thấp, đòi hỏi một hệ thống cung cấp và vận chuyển oxy chuyên biệt [19], [90]. Sự phát triển của hệ thống tạo máu được thực hiện ở 3 vị trí: trung bì phôi, gan và tủy xương.

Các tế bào đầu tiên được tạo ra trong phôi đang phát triển là hồng cầu nguyên thủy được hình thành trong túi noãn hoàng (trung bì phôi ngoài phôi thai) bắt đầu từ ngày thứ 10 đến 14 khi có thai. Hồng cầu nguyên thủy trưởng thành nhanh hơn, nhạy cảm với erythropoietin hơn và đời sống ngắn hơn so với hồng cầu của thai nhi và trưởng thành. Hồng cầu noãn hoàng có kích thước cực lớn với ước tính MCV trung bình > 450 fl/tế bào. Sự tạo máu ở gan phôi bắt đầu từ tuần thứ 6-8, thay thế cho noãn hoàng.

Vào tuần lễ thứ 10-12, sự tạo máu ở gan bắt đầu và kéo dài suốt thời kỳ thai, mạnh nhất lúc 20-24 tuần thai và giảm dần ở cuối ba tháng giữa thai kỳ. Lúc này, sự tạo máu ở tủy tăng dần. Gan đảm nhiệm chức năng tạo huyết từ tế bào máu nguyên thủy tạo thành những tiểu đảo tạo máu và các tiểu đảo này sinh ra những tế bào đầu dòng của các dòng huyết cầu. Tạo máu ở tủy chiếm vai trò chủ đạo từ tháng thứ 7 của thời kì thai, kéo dài tới sau khi trưởng thành [22], [45], [46].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Sau khi sinh, sự tạo máu được thực hiện chính ở tủy xương. Các tủy xương, đặc biệt là tủy xương dài có thay đổi về cấu trúc trong quá trình phát triển. Tủy đỏ tiếp tục là cơ quan tạo máu, có nhiều tế bào gốc tạo máu. Tủy vàng chứa nhiều tế bào mỡ, hạn chế khả năng sinh máu.

Ở trẻ sơ sinh đủ tháng, quá trình tạo máu ở gan đã chấm dứt ngoại trừ những ổ nhỏ rải rác không hoạt động ngay sau khi sinh. Tạo máu ngoài tủy là bất thường ở trẻ đủ tháng. Ở một trẻ sơ sinh non tháng, thường thấy các khối máu tụ ở gan và đôi khi thấy ở lách, hạch bạch huyết hoặc tuyến ức. Trong những năm đầu sau sinh, sự tạo máu ở trẻ rất mạnh để đáp ứng nhu cầu phát triển thể chất giai đoạn này.

Sự tạo máu ở trẻ sau sinh, ngoài đặc điểm tạo máu rất mạnh còn rất dễ bị ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tan máu, mất máu, nhiễm độc, nhiễm khuẩn…[19], [46] 1. Biến đổi hồng cầu thời kì thai nhi và sơ sinh Tế bào gốc tạo máu tạo ra các tiền nguyên hồng cầu từ các tế bào gốc đầu dòng dòng hồng cầu. Quá trình sinh hồng cầu gồm giai đoạn nhân lên và biệt hóa. Giai đoạn nhân lên bắt đầu từ tế bào gốc dòng hồng cầu, đến tiền nguyên hồng cầu và hồng cầu đa sắc.

Giai đoạn sau chỉ biệt hóa và tổng hợp mà không nhân lên, bắt đầu từ nguyên hồng cầu ưa acid. Trong quá trình sinh hồng cầu, kích thước các tế bào, tỷ lệ nhân - bào tương giảm dần. Nhân tế bào dần đông đặc và bị đẩy ra ngoài ở giai đoạn nguyên hồng cầu ưa acid. Đồng thời, tổng hợp hemoglobin trong bào tương bắt đầu ở giai đoạn nguyên hồng cầu ưa base [82].

Bình thường, tỷ lệ hồng cầu lưới trong máu ngoại vi là 1 - 2%. Khi tỷ lệ hồng cầu lưới càng cao, tốc độ tạo hồng cầu của tuỷ xương càng lớn. Thời gian trưởng thành của tế bào gốc dòng hồng cầu tới hồng cầu chín mất khoảng 8 ngày, HC vào máu thực hiện nhiệm vụ vận chuyển oxy trong suốt đời sống của nó, sau đó tự tiêu hủy [19], [82]. Đời sống của hồng cầu trưởng thành khoảng 120 ngày.

Trong khi các hồng cầu thời kỳ sơ sinh sẽ tồn tại khoảng từ 60 đến 90 ngày. Hồng cầu trẻ sơ sinh non tháng có tuổi thọ có thể ngắn hơn từ 35 đến 50 ngày [72], [83]. Quá Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 trình tan máu làm hồng cầu bị phá hủy trước thời gian sống dự kiến của chúng. Điều này phản ánh sự sụt giảm hồng cầu tuần đầu sau sinh.

Số lượng hồng cầu tăng trong 24 giờ đầu tiên của cuộc đời, duy trì trong 2 tuần và sau đó giảm dần. Trong một nghiên cứu về sự biến đổi các giá trị huyết học của Esal AJ (2016), RBC trung bình ngày 1 và ngày 3 lần lượt là 5,1 ± 0,8 (3,2 – 7,6) T/l và 4,8 ± 0,9 (2,7 – 7,5) T/l [46]. Ở trẻ sơ sinh non giai đoạn sớm, số lượng hồng cầu trong 3 ngày đầu là 4,56 ± 1,48 triệu/mm3, 3 ngày tiếp theo là 4,23 ± 0,91 triệu/mm3 [16]. Sự tạo hồng cầu thời kỳ bào thai được kiểm soát bởi yếu tố tăng trưởng hồng cầu do các đại thực bào, lympho bào và tế bào mầm sinh ra.

Trong các chất kích thích sinh hồng cầu, Erythropoietin đóng vai trò quan trọng nhất. EPO kết hợp với các receptor chuyên biệt trên bề mặt các tiền nguyên hồng cầu và kích thích chúng tạo thành HC trưởng thành. EPO được sinh ra từ gan thai nhi trong 6 tháng đầu thai kỳ. Ở 3 tháng cuối và vài tuần đầu sau sinh, vị trí sản sinh EPO chuyển từ gan sang thận.

Khi sự phân phối oxy của HC bị giảm xuống, bằng rất nhiều cơ chế như tăng cung lượng tim, tăng sản xuất 2,3- diphosphoglycerate trong hồng cầu và ngưỡng cao của EPO sẽ giúp cơ thể bù trừ sự thiếu hụt. Sự sản xuất hồng cầu ở tủy xương đáp ứng với EPO có thể tăng gấp vài lần và vì thế bù trừ được sự giảm đời sống hồng cầu từ nhẹ đến trung bình ở thời kỳ sau sinh. Ngoài vai trò của EPO, một số hormone cũng ảnh hưởng đến quá trình tạo HC như hormone sinh dục, hormone tuyến giáp, hormone tuyến yên…[19], [90]. Biến đổi Hemoglobin thời kỳ thai nhi và sơ sinh Hemoglobin (Hb) hay còn gọi là huyết sắc tố, gồm một phân tử globin (có bốn chuỗi polypeptid) gắn với bốn nhân hem.

Ở người lớn trưởng thành Hb chính là HbA1 và HbA2, có cấu trúc globin là α2β2 và α2δ2 (tỉ lệ 30:1). Trong bào thai, Hb chính ở thai nhi là HbF, có cấu trúc globin là α2γ2 [19]. Sau 8 tuần thai, HbF là huyết sắc tố chính trong bào Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 thai, chiếm 90% Hb toàn phần. Thai 9 – 21 tuần tỷ lệ HbA1 khoảng 4 - 13 %, thai 34 – 36 tuần tỷ lệ HbA1 tiếp tục tăng lên, đồng thời HbF giảm dần.

Ba tháng cuối của thời kỳ bào thai, HbF giảm dần đến lúc sinh còn khoảng 70% Hb toàn phần. Sau sinh, huyết sắc tố thai giảm dần khoảng 3% mỗi tuần và thường thấp hơn 3% sau 6 tháng tuổi [46]. So với HbA1 thì HbF tăng cường khả năng gắn oxy hơn, một đặc tính cho phép Hb cung cấp đủ oxy cho thai nhi trong môi trường tử cung [19]. Vị trí tạo máu và sinh tổng hợp mạch globin thời kì phôi thai và sau sinh[19].

Huyết sắc tố trung bình ở thai nhi tăng dần từ 9,0 ± 2,8 g/dl ở 10 tuần tuổi lên 16,5 ± 4,0 g/dl ở 39 tuần tuổi. Sau sinh, giá trị huyết học ảnh hưởng bởi tuổi thai và tuổi sau sinh. Lượng Hb lúc mới sinh dao động 190 ± 22 g/l và Hct dao động 61 ± 7%, sau đó giảm dần đến 1 tuần tuổi còn 173 ± 23 g/l và Hct 54 ± 8 % [19], [39]. Nồng độ huyết sắc tố trung bình ngay sau sinh ở trẻ sơ sinh đủ tháng là 17,01 ± 7,81 g/dl và trẻ sơ sinh non tháng là 16,15 ± 1,76 g/dl (p = 0,012) [47].

Các yếu tố khác ảnh hưởng đến thông số này như thời gian kẹp rốn (sớm so với muộn) và vị trí lấy mẫu (mao mạch so với tĩnh mạch). Nghiên cứu của Eslami Z và cộng sự chỉ ra, nồng độ huyết sắc tố trung bình thu được từ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 máu cuống rốn là 15,39 ± 5,39 g/dl; từ mao mạch là 19,62 ± 5,75 g/dl và từ tĩnh mạch là 17 ± 7,79 g/dl. Có mối tương quan giữa huyết sắc tố trung bình của máu cuống rốn và mao mạch. Định nghĩa và phân loại thiếu máu 1.

Định nghĩa Thiếu máu là sự mất cân bằng sinh lý giữa lượng máu mất đi và tạo ra của cơ thể. Hay nói cách khác thiếu máu chính là do sự mất cân bằng giữa quá trình tiêu hủy quá mức và quá trình tái tạo không đủ. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế (2015): Thiếu máu là tình trạng giảm nồng độ hemoglobin trong máu của người bệnh so với người cùng giới, cùng lứa tuổi và cùng điều kiện sống. Người thiếu máu là người có các chỉ số trên thấp dưới -2SD so với quần thể cùng tuổi và giới [6].

Thiếu máu ở trẻ sơ sinh được xác định khi nồng độ Hb thấp hơn giới hạn Hb theo cân nặng lúc sinh, ngày tuổi sau sinh [20]. Phân loại Có nhiều cách phân loại thiếu máu nhưng thường phân loại theo hình thái, mức độ, sinh lý và nguyên nhân sinh lý bệnh của thiếu máu. Theo hình thái: Phân loại dựa trên kích thước của hồng cầu gồm thiếu máu hồng cầu nhỏ, thiếu máu hồng cầu to và thiếu máu hồng cầu trung bình.