Chương 1: TONG QUAN TÀI LIEU, CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA ĐÈ TÀI VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu về điểm đến du lịch Điểm đến du lịch chiếm vị trí cốt lõi trong chuỗi giá trị của ngành du lịch. Bởi điểm đến được coi là khu vực có thé khơi day động lực muốn di du lịch và làm cho khách du lịch hài lòng.
Nhưng đối với khái niệm về điểm đến du lịch, các chuyên gia cũng đưa ra nhiều khái niệm khác nhau dựa trên các điểm tiếp cận khác nhau như: Tiếp cận điểm đến du lịch theo phạm vi địa ly Davidson & Maitland (1997) coi điểm đến là các khu vực địa lý rõ rang, chang han như: một quốc gia, một hòn đảo hoặc một thị tran,. Tuy thuộc vào hành trình, mục dich chuyến đi tham quan, nên tảng văn hóa, trình độ học vấn và kinh nghiệm của chính du khách để đưa ra giải thích một cách chủ quan về điểm đến du lịch. Nhưng với cách tiếp cận trên chỉ giải thích điểm đến du lịch dựa theo cảm nhận chủ quan của khách du lịch. [42] Cũng tương tự như Davidson & Maitland khi xem xét điểm đến du lịch theo góc độ phạm vi địa lý nhưng Erie H., (1992) đã nhấn mạnh khía cạnh cấu trúc của mỗi điểm đến du lịch và chỉ ra rằng điểm đến du lịch phải là những nơi có tài nguyên du lịch, nơi con người thực hiện những kỳ nghỉ như: một làng bản, thị trấn, thành phố, hòn đảo, hoặc là vùng ranh giới cụ thé do thị trường đó tạo ra.
Nhưng công trình nghiên cứu chưa chỉ ra được: các yếu tố tạo thành điểm đến; chưa phân định rõ địa giới, ranh giới cụ thé của từng điểm đến. [44] Khi tiếp cận điểm đến du lịch dựa trên quy mô theo tài liệu của UNWTO (2007) cung cấp, đã chia các điểm đến thành gồm 6 khu vực du lịch lớn trên thế giới: Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Phi, Đông Nam A — Thái Binh Dương, Nam Á và Trung Đông. Tuy nhiên, công trình chỉ dừng lại ở đó mà không tiếp tục chia nhỏ theo góc độ điểm đến vĩ mô (là các điểm đến ở cấp độ quốc gia) và các điểm đến vi mô (gồm các vùng, tỉnh, thành phó, quận, huyện, thị tran) điểm này gần giống như Erie H. [54] Tiếp cận dựa trên góc độ là đơn vi cung ứng sản phẩm và dịch vụ du lịch Hall, C.
(2000), cho rằng điểm đến du lịch là nơi cung cấp tổng hợp các sản phẩm dịch vụ được người tiêu dùng sử dụng dưới tên gọi của một thương hiệu điểm đến. Các sản phẩm dịch vụ đó là tập hợp của một chỉnh thể bao gồm: tính độc đáo hấp dẫn, khả năng tiếp cận dé dàng, các dịch vụ theo chương trình có sẵn và những dich vụ bồ sung. Đây là những yếu tổ này tạo nên khả năng canh tranh, sức hấp dẫn và thu hút của điểm đến du lịch đối với du khách. Công trình chủ yếu tập trung vào các chính sách, quy trình và mối quan hệ chung chung lại chưa đi sâu vào chỉ tiết, cụ thé.
[46] Dưới góc độ là sản phẩm du lịch, Buhalis, D. (2000) cho rằng điểm đến du lịch là hỗn hợp của các sản phẩm du lịch, mang lại trải nghiệm tích hợp cho khách du lịch. Tác giả cũng chỉ ra sáu thành tố chính của mỗi điểm đến gồm: điểm tham quan; khả năng tiếp cận; tiện nghi; gói dịch vụ có sẵn; hoạt động và dịch vụ bồ trợ. [36] Dựa trên các yếu tố tổng thé, Laws, E., (1995) da chi ra diém dén du lich là yéu tố trung tâm của hệ thống du lịch.
Các đặc điểm của điểm đến có thê được phân loại theo hai nhóm: đặc điểm chính bao gồm khí hậu, sinh thái, văn hóa và kiến trúc truyền thống; đặc điểm phụ là những dịch vụ bổ sung như khách sạn, dịch vụ ăn uống, giao thông và giải trí được phát triển dé phục vụ cho nhu cầu của du lịch. Với cách tiếp cận này, tác giả đã chỉ ra các nhóm đặc điểm góp phan tạo nên sức hap dẫn tông thé của một điểm du lịch. [47] Có thể thấy, điểm đến du lịch phải là một điểm đến được xác định bởi một phạm vi không gian địa lý cụ thể, ví dụ như: một đất nước, hoặc một khu vực rộng lớn (bao gồm một vài đất nước, hay một vùng địa phương, một thành phó, một thị tran,.); tại không gian đó, khách du lịch phải ở lại ít nhất một đêm va đã sử dụng các sản phẩm du lịch, dịch vụ bé sung, hay tham quan các điểm hấp dẫn, hoặc là sử dụng những sản phẩm du lịch mang tính tổng hợp gom nhiéu yéu tố cau thành như: điều kiện thời tiết khí hậu, cơ sở hạ tầng, kiến trúc thượng tầng, các dịch vụ, đặc điểm tự nhiên và văn hóa,. từ đó mang đến trải nghiệm cho du khách.
Nguyên cứu về năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Thuật ngữ “cạnh tranh” là một chủ đề được thảo luận trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, cụ thể: Theo trường phái cô điển về kinh tế chính tri, Adam Smith (1776), lần đầu tiên đã phát triển khái niệm “cạnh tranh” như một bộ môn khoa học và chỉ ra mục tiêu là phản đối sự can thiệp của Nhà nước thông qua lý thuyết “bàn tay vô hình” và khăng định cạnh tranh là cần thiết cho sự phát triển của nền kinh tế. [34] Tiếp cận theo trường phái hiện đại trong cuốn C. Ănghen toàn tập (1993), C. Mác đã phân tích về chủ nghĩa tư bản, cuộc cách mạng hoá không ngừng từ bên trong của các doanh nghiệp và chỉ ra khái nệm về cạnh tranh một cách cụ thé và rõ ràng hơn các học giả trước đây.
[6] Tiếp cận theo hướng các áp lực và chiến lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Porter, M. Nghiên cứu trên là cơ sở lý thuyết định hướng cho các doanh nghiệp đưa ra những chiến lược phù hợp với điều kiện tình hình cụ thé. Sau đó, dựa theo lợi thế cạnh tranh của các quốc gia Porter, M. (1990) đã tiếp tục giải thích một cách khá toàn diện về: lợi thế cạnh tranh của một quốc gia, hoặc địa phương: các yếu tố quyết định đến năng lực cạnh tranh của một quốc gia, hoặc địa phương trong một ngành nhất định.
Theo đó, ông đã khẳng định năng lực cạnh tranh được thé hiện qua bốn nhóm yếu tố và những yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau đã tạo nên khả năng cạnh tranh của một quốc gia, hoặc địa phương trong ngành. Mặc dù, công trình của ông không di sâu vào lĩnh vực dịch vụ du lịch nhưng lý thuyết cạnh tranh lại được sử dụng trong việc nghiên cứu năng lực cạnh tranh của ngành du lich. [51] Như vậy, có thé khang dinh rang năng lực cạnh tranh được xem là một yếu tố quan trọng góp phần cho sự thành công trên mọi lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực du lịch. Nhà nghiên cứu về năng lực cạnh tranh trong ngành du lịch đầu tiên phải kê đến là Poon.
Với cách tiếp cận theo hướng chiến lược du lịch, công nghệ và cạnh tranh Poon. A, (1993) đã chỉ ra rằng ngành du lịch phải có trách nhiệm với kinh tế, văn hóa, xã hội và đặc biệt là môi trường. Do đó, các điểm đến muốn nâng cao năng lực cạnh tranh cần dựa trên bốn nguyên tắc chính, gồm: chú trọng đến vấn đề môi trường; đưa du lịch trở thành lĩnh vực kinh tế dẫn đầu; phát triển hệ thống kênh phân phối trên thị trường và xây dựng khu vực tư nhân năng động. Công trình nghiên cứu đã nêu lên được tầm quan trọng của bảo vệ môi trường: xem xét sự liên kết giữa các điểm đến; nhưng lại chưa chỉ ra được các yếu tố câu thành và các tiêu chí để đánh giá năng lực cạnh tranh của điểm đến.
[49] Dưới góc độ các yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của thị trường trong ngành du lịch bền vững về mặt môi trường Hassan (2000) đã chỉ ra các tiêu chí cụ thê để xây dựng mô hình năng lực cạnh tranh điểm đến và xác định bốn nhân tố: lợi thế so sánh, định hướng cầu, cấu trúc ngành và cam kết về môi trường là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh điểm đến. Đặc biệt, trong nghiên cứu cũng khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong hoạt động kinh doanh du lịch giống như Poon. Tuy nhiên, 10 nghiên cứu chưa nêu bật được những yếu tố chủ yếu đo lường năng lực cạnh tranh điểm đến một cách rõ ràng nên khó áp dụng vào thực tiễn một điểm đến cụ thể. [45] Khi đánh giá về năng lực cạnh tranh của điểm đến, Cronjé, D.
(2020) đã tiến hành đánh giá toàn diện về các nghiên cứu từ trước đến nay và phát hiện ra rằng: khả năng cạnh tranh của điểm đến du lịch sẽ vẫn là một chủ đề nghiên cứu phổ biến trong ngành du lich, vì việc này giúp điểm đến giữ được thị phần; hầu hết các nghiên cứu điển hình đều được thực hiện ở Châu Au; phan lớn các nghiên cứu được thực hiện từ phía cung cấp; trong 48 bài báo tác giả nghiên cứu đều tập trung vào các yếu tố/chỉ s6/khia cạnh của khả năng cạnh tranh của điểm đến. Từ đó, công trình nghiên cứu có cái nhìn sâu sắc hơn về mức độ cạnh tranh của điểm đến. Tuy nhiên, hạn chế của công trình là chỉ sử dụng các cơ sở dit liệu và tạp chí được xuất ban bằng tiếng Anh do vậy chưa đánh giá khái quát về năng lực cạnh tranh từ những nguồn tải liệu của các lục địa khác. Nghiên cứu về mô hình năng lực cạnh tranh điểm đến du lịch Khi tiến hành đánh giá năng lực cạnh tranh của điểm đến có rất nhiều mô hình nhưng trong đó có hai mô hình và ba bộ chỉ số được đánh giá là tương đối đầy đủ các yếu tố cả từ phía cung và phía cầu.
Hai mô hình và ba bộ chỉ số được xem là nền tảng về lý luận năng lực cạnh tranh của điểm đến, cụ thé: * Hai mô hình năng lực cạnh tranh tiêu biểu: Dựa trên một mô hình tổng thé Crouch va Ritchie (1999, 2003), da nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh với phát triển bền vững của các điểm đến. Kết quả của nghiên cứu chỉ ra răng năng lực cạnh tranh điểm đến được xây dựng trên cơ sở tập hợp của rất nhiều yếu tố, nhưng có 5 nhóm yếu tổ chính và 36 yếu tô thành phan được đề xuất [40], [52].