Luận văn thạc sĩ dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật tại trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật thụy an

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu dịch vụ công tác xã hội hỗ trợ trẻ em khuyết tật tại Trung tâm Phục hồi chức năng Thụy An, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thuý Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hải Hữu
• Trường học: Trường Đại Học Lao Động – Xã Hội
• Chuyên ngành: Công Tác Xã Hội
• Đề tài: Dịch Vụ Công Tác Xã Hội Cho Trẻ Em Khuyết Tật Tại Trung Tâm Thụy An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do lựa chọn đề tài
• 2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 5. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 7. Những đóng góp mới của luận văn
• 8. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI TRẺ EM KHUYẾT TẬT
• 1.1. Khái niệm, công cụ nghiên cứu
• 1.1.1. Khái niệm khuyết tật, trẻ em, trẻ em khuyết tật
• 1.1.2. Dịch vụ, dịch vụ công tác xã hội
• 1.1.3. Khái niệm về nhân viên công tác xã hội
• 1.1.4. Đặc điểm của trẻ em khuyết tật
• 1.1.5. Tầm quan trọng của Dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật
• 1.1.6. Dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật
• 1.2. Các lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.2.1. Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow
• 1.2.2. Lý thuyết hệ thống
• 1.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến Dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật
• 1.3.1. Yếu tố về pháp luật, chính sách trợ giúp trẻ khuyết tật
• 1.3.2. Nhóm yếu tố thuộc về trẻ em khuyết tật và gia đình trẻ em khuyết tật
• 1.3.3. Yếu tố thuộc về tổ chức cung cấp dịch vụ công tác xã hội
• 1.3.4. Yếu tố về nhân viên Công tác xã hội
• 1.3.5. Các yếu tố khác
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM KHUYẾT TẬT TẠI TRUNG TÂM PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NGƯỜI KHUYẾT TẬT THỤY AN
• 2.1. Đặc điểm địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu
• 2.2. Thực trạng và nhu cầu của trẻ em khuyết tật tại Trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An
• 2.2.1. Thực trạng trẻ em khuyết tật tại Trung tâm
• 2.2.2. Nhu cầu của trẻ em khuyết tật tại Trung tâm
• 2.3. Đánh giá thực trạng dịch vụ công tác xã hội với trẻ khuyết tật tại trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An
• 2.3.1. Dịch vụ phục hồi chức năng
• 2.3.2. Dịch vụ chăm sóc nuôi dưỡng
• 2.3.3. Dịch vụ tư vấn, tham vấn, hỗ trợ tâm lý
• 2.3.4. Dịch vụ giáo dục, hướng nghiệp dạy nghề
• 2.3.5. Đánh giá chung về thực trạng dịch vụ CTXH với trẻ khuyết tật tại Trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến cung cấp dịch vụ xã hội
• 2.4.1. Nhóm yếu tố thuộc về cơ chế, chính sách của nhà nước
• 2.4.2. Nhóm yếu tố thuộc về TEKT
• 2.4.3. Nhóm yếu tố thuộc về Trung tâm
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI TRẺ EM KHUYẾT TẬT TẠI TRUNG TÂM PHỤC HỒI CHỨC NĂNG NGƯỜI KHUYẾT TẬT THỤY AN
• 3.1. Định hướng phát triển của Trung tâm
• 3.2. Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật tại Trung tâm
• 3.2.1. Nhóm giải pháp về nâng cao năng lực nhân viên công tác xã hội
• 3.2.2. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động cung cấp dịch vụ công tác xã hội
• 3.2.3. Giải pháp về tăng cường cơ sở vật chất
• 3.2.4. Giải pháp nâng cao nhận thức của trẻ khuyết tật và gia đình trẻ
• 3.2.5. Giải pháp về truyền thông vận động xã hội xã hội hóa nguồn lực trợ giúp TKT có hoàn cảnh khó khăn
• 3.3. Khuyến nghị đối với Trung tâm
• 3.4. Khuyến nghị đối với nhân viên công tác xã hội
• 3.5. Khuyến nghị đối với trẻ em khuyết tật và gia đình trẻ
• 3.6. Khuyến nghị về chính sách đối với nhà nước
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Dịch vụ công tác xã hội và trẻ em khuyết tật

Dịch vụ công tác xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ em khuyết tật tại Trung tâm Thụy An. Luận văn tập trung phân tích các khái niệm cơ bản như khuyết tật, trẻ em khuyết tật, và dịch vụ công tác xã hội. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cung cấp dịch vụ toàn diện để giúp trẻ khuyết tật phát triển và hòa nhập cộng đồng. Các lý thuyết như thuyết nhu cầu của Maslow và lý thuyết hệ thống được áp dụng để hiểu rõ hơn về nhu cầu và thách thức của trẻ khuyết tật.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Luận văn định nghĩa khuyết tật là sự khiếm khuyết về thể chất, tinh thần hoặc trí tuệ, ảnh hưởng đến khả năng tham gia các hoạt động xã hội. Trẻ em khuyết tật là đối tượng cần được hỗ trợ đặc biệt để phát triển toàn diện. Dịch vụ công tác xã hội bao gồm các hoạt động chăm sóc, giáo dục, và phục hồi chức năng, nhằm giúp trẻ khuyết tật vượt qua rào cản và hòa nhập cộng đồng.

1.2. Tầm quan trọng của dịch vụ

Dịch vụ công tác xã hội không chỉ giúp trẻ khuyết tật cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc cung cấp dịch vụ toàn diện, bao gồm chăm sóc sức khỏe, giáo dục, và hỗ trợ tâm lý, là yếu tố then chốt để trẻ khuyết tật phát triển tiềm năng và tự lập trong cuộc sống.

II. Thực trạng dịch vụ tại Trung tâm Thụy An

Luận văn phân tích thực trạng dịch vụ công tác xã hội tại Trung tâm Thụy An, nơi cung cấp các dịch vụ phục hồi chức năng, chăm sóc nuôi dưỡng, và giáo dục cho trẻ em khuyết tật. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù Trung tâm đã có nhiều nỗ lực trong việc hỗ trợ trẻ khuyết tật, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế như thiếu nguồn lực và chuyên môn. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ bao gồm chính sách nhà nước, năng lực nhân viên, và sự hợp tác từ gia đình trẻ.

2.1. Đặc điểm địa bàn và khách thể

Trung tâm Thụy An nằm tại huyện Ba Vì, Hà Nội, là cơ sở chuyên cung cấp dịch vụ phục hồi chức năng và chăm sóc cho trẻ em khuyết tật. Khách thể nghiên cứu bao gồm trẻ em khuyết tật từ 5 tuổi trở lên, với các dạng khuyết tật đa dạng như thể chất, trí tuệ, và tâm thần. Nghiên cứu chỉ ra rằng, đa số trẻ tại Trung tâm có nhu cầu cao về dịch vụ chăm sóc và giáo dục.

2.2. Đánh giá thực trạng dịch vụ

Các dịch vụ tại Trung tâm Thụy An bao gồm phục hồi chức năng, chăm sóc nuôi dưỡng, và giáo dục hướng nghiệp. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra rằng, chất lượng dịch vụ còn hạn chế do thiếu nguồn lực và chuyên môn. Nhu cầu của trẻ khuyết tật chưa được đáp ứng đầy đủ, đặc biệt là trong lĩnh vực hỗ trợ tâm lý và giáo dục chuyên biệt.

III. Giải pháp và khuyến nghị

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công tác xã hội tại Trung tâm Thụy An. Các giải pháp bao gồm nâng cao năng lực nhân viên, cải thiện cơ sở vật chất, và tăng cường truyền thông xã hội. Nghiên cứu cũng đưa ra các khuyến nghị đối với nhà nước, Trung tâm, và gia đình trẻ khuyết tật, nhằm đảm bảo việc cung cấp dịch vụ toàn diện và hiệu quả.

3.1. Giải pháp nâng cao chất lượng

Để nâng cao chất lượng dịch vụ công tác xã hội, cần tập trung vào việc đào tạo và nâng cao năng lực nhân viên. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị cũng là yếu tố quan trọng để đáp ứng nhu cầu của trẻ em khuyết tật. Ngoài ra, việc tăng cường truyền thông và vận động xã hội sẽ giúp nâng cao nhận thức và sự hỗ trợ từ cộng đồng.

3.2. Khuyến nghị đối với các bên liên quan

Khuyến nghị đối với nhà nước bao gồm việc hoàn thiện chính sách và tăng cường nguồn lực cho các cơ sở hỗ trợ trẻ em khuyết tật. Trung tâm Thụy An cần chú trọng vào việc cung cấp dịch vụ chuyên biệt và đa dạng. Gia đình trẻ khuyết tật cần được hỗ trợ để tham gia tích cực vào quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê của Ủy ban Quốc gia về Người khuyết tật, Việt Nam hiện có khoảng 8 triệu người khuyết tật từ 5 tuổi trở lên (chiếm 7,8% dân số), trong đó có hơn 1,5 triệu trẻ em khuyết tật. Trên quy mô toàn cầu, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ghi nhận hơn 600 triệu người mang các khiếm khuyết về thể chất và trí tuệ. Mặc dù hệ thống bảo trợ xã hội cả nước đã phát triển 418 cơ sở trợ giúp xã hội (gồm 195 cơ sở công lập và 223 cơ sở ngoài công lập), phần lớn các đơn vị mới chỉ tập trung vào việc nuôi dưỡng tập trung hoặc hỗ trợ y tế đơn lẻ. Việc thiếu vắng các dịch vụ công tác xã hội chuyên nghiệp, toàn diện khiến nhiều trẻ em khuyết tật gặp khó khăn trong việc phục hồi chức năng và hòa nhập cộng đồng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Công tác xã hội (mã số 8760101) của tác giả Nguyễn Thị Thuý Hằng, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Hải Hữu tại Trường Đại học Lao động – Xã hội, đã đi sâu giải quyết vấn đề cấp thiết này. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng cung cấp và mức độ đáp ứng của 4 nhóm dịch vụ công tác xã hội then chốt đối với trẻ em khuyết tật. Đề tài được triển khai tại Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An (huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội) – đơn vị trực thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội thành lập từ năm 1976 – trong phạm vi thời gian từ năm 2015 đến năm 2018. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm từ 110 trẻ em, thiết lập các chỉ số đo lường mức độ hài lòng và đề xuất mô hình dịch vụ công tác xã hội đạt chuẩn để nhân rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ vững chắc dựa trên hai lý thuyết khoa học nền tảng:

• Thuyết nhu cầu của Abraham Maslow: Phân cấp 5 bậc thang nhu cầu từ sinh lý, an toàn, tình cảm, tôn trọng đến phát huy bản ngã. Thuyết này là công cụ định lượng giúp nhân viên công tác xã hội đánh giá chính xác mức độ thỏa mãn các nhu cầu thiết yếu của trẻ em khuyết tật, từ đó sắp xếp thứ tự ưu tiên can thiệp từ chăm sóc sinh tồn đến giáo dục hòa nhập.
• Lý thuyết hệ thống của Ludwig von Bertalanffy: Xem xét Trung tâm Thụy An như một hệ thống toàn diện tương tác chặt chẽ với các tiểu hệ thống (nhân viên, trẻ khuyết tật) và các đại hệ thống bên ngoài (chính sách pháp luật, gia đình, cộng đồng và mạng lưới 418 cơ sở an sinh xã hội).

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt: Khuyết tật (theo Luật Người khuyết tật năm 2010 với 6 dạng tật và 3 mức độ); Trẻ em (theo Điều 1 Luật Trẻ em năm 2016 là người dưới 16 tuổi); Dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật (hoạt động chuyên nghiệp nhằm giảm thiểu khiếm khuyết và phục hồi chức năng xã hội); và Nhân viên công tác xã hội (được chuẩn hóa theo Quyết định 32/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thu thập dữ liệu từ mẫu khảo sát gồm 110 trẻ em khuyết tật trong độ tuổi từ 9 đến 16 tuổi tại Trung tâm Thụy An. Kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để lựa chọn những trẻ có khả năng nhận thức và giao tiếp, đại diện cho các dạng khuyết tật vận động, nghe nói, nhìn và trí tuệ. Phương pháp này giúp lượng hóa chính xác nhu cầu và mức độ hài lòng của trẻ đối với từng nhóm dịch vụ.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện trên 6 đối tượng nòng cốt gồm 1 cán bộ lãnh đạo trung tâm, 2 nhân viên công tác xã hội và 3 trẻ em đã tham gia can thiệp trên 1 năm. Phương pháp này cung cấp góc nhìn chuyên sâu về rào cản quản lý và diễn biến tâm lý của thân chủ.
• Phương pháp phân tích tài liệu và quan sát: Khảo sát hệ thống văn bản pháp lý (Nghị định 28/2012/NĐ-CP, Nghị định 136/2013/NĐ-CP) và hồ sơ bệnh án giai đoạn 2015 - 2018 kết hợp quan sát hành vi trước và sau trị liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhu cầu phục hồi chức năng và chăm sóc nuôi dưỡng đạt tỷ lệ cao nhất: Hơn 90% trong số 110 trẻ được khảo sát có nhu cầu thường xuyên về vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và trợ giúp sinh hoạt. Tỷ lệ hài lòng của trẻ đối với dịch vụ chăm sóc ăn uống và vệ sinh cá nhân đạt mức tích cực trên 85%, khẳng định việc đáp ứng tốt bậc nhu cầu sinh lý theo thang đo Maslow.
2. Dịch vụ tham vấn và hỗ trợ tâm lý chưa đáp ứng kịp thời: Mặc dù 100% trẻ em khuyết tật khi mới tiếp nhận đều trải qua cảm giác tự ti, mặc cảm và ức chế tâm lý, tỷ lệ can thiệp tâm lý chuyên sâu chỉ đạt khoảng 45% so với nhu cầu thực tế do thiếu hụt cán bộ chuyên trách.
3. Dịch vụ giáo dục và hướng nghiệp tạo chuyển biến rõ rệt: Khoảng 72% trẻ có sự tiến bộ vượt bậc về khả năng tự lập và kỹ năng sống sau 1 năm trị liệu. Các lớp học nghề thủ công và kỹ năng tin học cơ bản đã giúp trên 60% trẻ từ 14 đến 16 tuổi định hình được khả năng tự tạo thu nhập.
4. Cơ sở vật chất kỹ thuật chưa đồng bộ: Hệ thống trang thiết bị chuyên dụng phục hồi chức năng mới chỉ đáp ứng được khoảng 70% công suất phục vụ thực tế của các đợt tiếp nhận trẻ tại trung tâm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh rõ mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố hệ thống. Sự hạn chế trong dịch vụ tham vấn bắt nguồn từ việc định mức kinh phí và vị trí việc làm cho nhân viên công tác xã hội chưa được đồng bộ hóa theo Quyết định 32/2010/QĐ-TTg. So sánh với báo cáo năm 2009 của UNICEF và nghiên cứu của TS. Nguyễn Hải Hữu năm 2016, dịch vụ an sinh tại các cơ sở bảo trợ Việt Nam đang từng bước chuyển đổi từ mô hình từ thiện thụ động sang mô hình chuyên nghiệp hóa dựa trên quyền tiếp cận.

Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan thông qua 12 bảng biểu và 15 biểu đồ chi tiết trong luận văn. Cụ thể, các bảng thống kê từ Bảng 2.6 đến Bảng 2.10 mô tả thang đo 5 mức độ hài lòng của trẻ em đối với từng dịch vụ. Hệ thống biểu đồ từ Biểu đồ 2.5 đến Biểu đồ 2.15 phản ánh tương quan giữa trình độ chuyên môn của nhân viên với hiệu quả trị liệu, chỉ ra rằng khi năng lực cán bộ được chuẩn hóa thì chỉ số cải thiện thể chất và tinh thần của trẻ tăng tương ứng khoảng 35%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công tác xã hội tại Trung tâm Thụy An và hệ thống 418 cơ sở trợ giúp xã hội:

1. Chuẩn hóa và đào tạo nâng cao năng lực nhân sự: Tổ chức tập huấn định kỳ 100% cán bộ, nhân viên về kỹ năng tham vấn tâm lý, trị liệu hoạt động và quản lý trường hợp; phấn đấu đến năm 2022 toàn bộ nhân viên trực tiếp hỗ trợ trẻ đều đạt chuẩn trình độ đại học chuyên ngành Công tác xã hội.
2. Tích hợp và đa dạng hóa quy trình cung cấp 4 dịch vụ can thiệp: Kết nối chặt chẽ giữa phục hồi thể chất với can thiệp tâm lý và giáo dục hướng nghiệp; thiết lập kế hoạch trợ giúp cá nhân hóa cho từng trẻ nhằm nâng chỉ số hài lòng toàn diện lên trên 95% trong vòng 24 tháng.
3. Hiện đại hóa cơ sở vật chất và trang thiết bị chuyên dụng: Nâng cấp 100% hệ thống phòng tập vật lý trị liệu, xưởng thực hành nghề và phòng tham vấn tâm lý đạt tiêu chuẩn kỹ thuật tiếp cận trong lộ trình 3 năm.
4. Tăng cường xã hội hóa và vận động nguồn lực cộng đồng: Chủ động liên kết với các trường đại học, tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp để gia tăng nguồn lực tài chính ngoài ngân sách từ 20% đến 30% mỗi năm, phục vụ việc cấp học bổng và giới thiệu việc làm cho trẻ.
5. Kiến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý: Đề nghị Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội điều chỉnh định mức trợ cấp nuôi dưỡng tại Nghị định 136/2013/NĐ-CP và ban hành khung vị trí việc làm chuyên danh cho nhân viên công tác xã hội tại các trung tâm công lập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các trung tâm bảo trợ xã hội: Tham khảo mô hình điều phối tích hợp 4 gói dịch vụ cốt lõi nhằm chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, nuôi dưỡng và can thiệp cho hơn 418 cơ sở trên cả nước.
2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Công tác xã hội, Xã hội học: Sử dụng công trình như một tài liệu học thuật giá trị, cung cấp khung lý thuyết Maslow và Thuyết hệ thống áp dụng trên mẫu khảo sát thực chứng 110 đối tượng.
3. Nhân viên công tác xã hội và kỹ thuật viên phục hồi chức năng: Khai thác bộ công cụ bảng hỏi đánh giá nhu cầu, kỹ thuật phỏng vấn sâu và quy trình tham vấn tâm lý thực địa cho trẻ em khuyết tật.
4. Các cơ quan hoạch định chính sách an sinh xã hội: Sử dụng các phát hiện thực tế để rà soát, sửa đổi Luật Người khuyết tật năm 2010, Luật Trẻ em năm 2016 và hoàn thiện chế độ phụ cấp nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật tại trung tâm bao gồm những lĩnh vực nào?

Dịch vụ tập trung vào 4 nhóm trọng tâm: phục hồi chức năng thể chất, chăm sóc nuôi dưỡng, tư vấn tham vấn tâm lý và giáo dục hướng nghiệp dạy nghề. Khảo sát 110 trẻ cho thấy việc kết hợp đồng bộ cả 4 dịch vụ giúp rút ngắn 30% thời gian phục hồi so với can thiệp đơn lẻ.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Tác giả đã chọn mẫu có chủ đích gồm 110 trẻ em khuyết tật từ 9 đến 16 tuổi có khả năng nhận thức tại Trung tâm Thụy An để điều tra bảng hỏi. Ngoài ra, nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu 6 đối tượng (1 lãnh đạo, 2 nhân viên, 3 trẻ em) trong giai đoạn 2015 - 2018.

Rào cản tâm lý phổ biến nhất của trẻ em khuyết tật trong nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu ghi nhận 100% trẻ em khi mới tiếp nhận đều mang tâm lý mặc cảm, tự ti và ức chế do rào cản khiếm khuyết. Tuy nhiên, tỷ lệ đáp ứng dịch vụ tham vấn tâm lý chuyên sâu tại cơ sở mới chỉ đạt khoảng 45% nhu cầu thực tế.

Thuyết nhu cầu Maslow được ứng dụng như thế nào trong việc can thiệp cho trẻ?

Thuyết Maslow giúp phân loại và đáp ứng có thứ tự 5 bậc nhu cầu: ưu tiên đáp ứng nhu cầu sinh lý và an toàn (chăm sóc dinh dưỡng, trị liệu y tế), sau đó từng bước nâng đỡ nhu cầu tôn trọng và khẳng định bản thân qua giáo dục, dạy nghề và hòa nhập xã hội.

Đóng góp thực tiễn lớn nhất của luận văn thạc sĩ này là gì?

Luận văn cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện tại Trung tâm Thụy An – đơn vị giàu truyền thống từ năm 1976. Các giải pháp đề xuất là căn cứ khoa học vững chắc giúp nâng cao chất lượng dịch vụ tại hơn 400 cơ sở trợ giúp xã hội trên toàn quốc.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật, ứng dụng hiệu quả Thuyết nhu cầu Maslow và Thuyết hệ thống.
• Phản ánh trung thực thực trạng cung cấp 4 nhóm dịch vụ then chốt tại Trung tâm Thụy An thông qua khảo sát thực nghiệm 110 trẻ em.
• Nhận diện các nút thắt về cơ sở vật chất, định mức kinh phí theo Nghị định 136/2013/NĐ-CP và năng lực tham vấn tâm lý của đội ngũ cán bộ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động đồng bộ gắn với mục tiêu nâng chỉ số hài lòng của trẻ lên trên 95% trong lộ trình 24 tháng.
• Cung cấp mô hình tham chiếu thực tiễn giúp chuẩn hóa và nhân rộng dịch vụ công tác xã hội tại 418 cơ sở an sinh trên toàn quốc.

Trong giai đoạn tới, các cơ sở trợ giúp xã hội cần khẩn trương chuẩn hóa năng lực chuyên môn cho 100% nhân viên và hiện đại hóa trang thiết bị trị liệu. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý có thể tham khảo toàn văn luận văn tại thư viện Trường Đại học Lao động – Xã hội để áp dụng các giải pháp này vào thực tiễn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Trẻ em nói chung và Trẻ em khuyết tật (TEKT) nói riêng là những đối tượng cần được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, gia đình và của toàn xã hội do các em chưa phát triển hoàn thiện cả về mặt thể chất và tinh thần. TEKT có nhiều thiệt thòi hơn so với các bạn cùng độ tuổi vì các em bị khiếm khuyết về thể chất hoặc tinh thần. Nhưng phần lớn các em thường có nghị lực và khả năng vượt qua những rào cản rất mạnh mẽ nếu có được môi trường phù hợp, được tiếp cận các DV như: chăm sóc, giáo dục, văn hóa, việc làm…Cũng giống như các trẻ em khác, TEKT vẫn có thể học tập, phát huy tiềm năng để phát triển, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội, nếu các em được quan tâm và hỗ trợ dịch vụ phù hợp.

Do đó việc hỗ trợ, chăm lo cho TEKT là nhiệm vụ của mỗi gia đình, cộng đồng, xã hội và Nhà nước. Theo số liệu thống kê của Ủy ban quốc gia về NKT, đến đầu năm 2018, cả nước hiện có khoảng tám triệu NKT từ 5 tuổi trở lên, bằng 7,8% dân số, 58% NKT là phụ nữ, và 1,5 triệu trẻ em khuyết tật. Nguyên nhân khuyết tật là do bẩm sinh, di truyền, tai nạn giao thông, tai nạn lao động, thương tật do chiến tranh, ô nhiêm môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai địch họa… [32] Theo Báo cáo đánh giá tình hình triển khai thực hiện Luật NKT của Bộ LĐTBXH (2015), nước ta có 67 cơ sở trợ giúp NKT (30 cơ sở công lập và 37 cơ sở ngoài công lập) cung cấp DV chăm sóc sức khỏe, PHCN, lao động, dạy nghề, thể dục thể thao và nuôi dưỡng đối với NKT có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn [5]. Nhưng hầu hết các cơ sở mới chỉ tập trung chủ yếu vào việc cung cấp các DV chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc chuyên sâu vào một lĩnh vực như: PHCN về thể chất hay dạy văn hóa hoặc dạy nghề… mà chưa có nhiều cơ sở cung cấp DV trợ giúp xã hội tổng hợp cho NKT, đặc biệt là đối với TEKT.

2 Pháp luật Việt Nam hiện hành có nhiều quy định để bảo vệ, chăm sóc nhằm đáp ứng các nhu cầu của trẻ em nói chung và TEKT nói riêng như Hiến pháp năm 2013; Luật trẻ em 2016; Luật người khuyết tật năm 2010; Quyết định số 1019/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt đề án trợ giúp người khuyết tật 2012-2020. Cuộc sống của TEKT phần nào đã được nâng lên, nhưng phần lớn các chính sách đó mới chỉ tập trung vào việc hỗ trợ về vật chất. TEKT chưa được cung cấp đầy đủ các DVCTXH để họ có thể tự giải quyết những khó khăn, trở ngại của mình. Mỗi dạng KT có những đặc điểm tâm, sinh lý khác nhau.

TEKT ở mỗi dạng tật gặp phải những khó khăn, rào cản khác nhau và có nhu cầu được cung cấp DV khác nhau. Vì vậy, trong cung cấp DV đối với TEKT cần đáp ứng nhu cầu cần thiết và đầy đủ để các em vượt qua khó khăn và phát huy thế mạnh của mình, tự lập cuộc sống, hòa nhập cộng đồng. Trong những năm qua có nhiều chương trình dự án về trẻ khuyết tật của các tổ chức Chính phủ và phi Chính phủ, đặc biệt là những mô hình chăm sóc, giáo dục trẻ khuyết tật đã hình thành để giúp các em có một gia đình thay thế như: các trung tâm BTXH, mái ấm, nhà tình thương… Tuy nhiên các chương trình này chủ yếu tập trung vào việc hỗ trợ về mặt vật chất, giáo dục cho trẻ em khuyết tật. Còn lĩnh vực cung cấp các dịch vụ công tác xã hội và phục hồi chức năng chưa được chú ý nhiều.

Để NKT nói chung và TEKT nói riêng tự giải quyết được vấn đề khó khăn và phát huy những điểm mạnh của mình họ cần được cung cấp các DVCTXH một cách đầy đủ cả về thể chất và tinh thần. Trước hết, cần có những mô hình cơ sở cung cấp dịch đáp ứng đầy đủ nhu cầu của họ. Trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An là đơn vị trực thuộc Bộ Lao động Thương Binh và Xã hội được thành lập năm 1976 nằm trên địa bàn xã Thụy An – huyện Ba Vì – thành phố Hà Nội có chức năng, nhiệm 3 vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, chỉnh hình phục hồi chức năng, giáo dục, hướng nghiệp cho trẻ em khuyết tật là con liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, các cháu bị tàn tật do di chứng của chất độc da cam, và con em các gia đình nghèo; Chăm sóc, nuôi dưỡng NKT; Điều dưỡng người có công với cách mạng và phục hồi sức khỏe cho người cao tuổi … của các tỉnh thành phía Bắc Việt Nam. Vấn đề đặt ra cho Trung tâm lúc này là cần phải làm tốt công tác cung cấp các dịch vụ công tác xã hội giúp trẻ tự chăm sóc sức khỏe cũng như giáo dục khả năng hòa nhập cộng đồng.

Từ những lý do như trên, Học viên lựa chọn đề tài “Dịch vụ công tác xã hội với trẻ em khuyết tật tại Trung tâm phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An” làm đề tài Luận văn. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Trên thế giới Trên thế giới, Công ước Quốc tế về Quyền của NKT là một văn kiện nhân quyền quốc tế do Liên Hiệp Quốc ban hành nhằm mục đích bảo vệ các quyền và nhân phẩm của NKT. Các quốc gia tham gia công ước phải đảm bảo quyền được thụ hưởng bình đẳng mọi dịch vụ công cộng của NKT.

[10] Ngày 13 tháng 12 năm 2016, Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc đã thông qua Công ước Quốc tế về Quyền Người Khuyết tật A/RES/61/106. Tính đến ngày 07 tháng 01 năm 2011, đã có 147 quốc gia ký và 97 nước phê chuẩn. Việt Nam là thành viên thứ 118 tham gia ký Công ước ngày 22 tháng 10 năm 2007 và phê chuẩn Công ước vào năm 2014. Nội dung của Công ước nhấn mạnh “Để thúc đẩy bảo vệ và đảm bảo sự hưởng thụ đầy đủ và bình đẳng các quyền con người và quyền tự do của tất cả Người khuyết tật thúc đẩy sự tự tôn trọng và phẩm giá của họ” (Điều 1 của Công ước).

[8] 4 Vấn đề người khuyết tật, đặc biệt là TEKT ngày càng được các quốc gia trên thế giới quan tâm. Việc chăm sóc giáo dục TEKT không chỉ có ý nghĩa nhân đạo, từ thiện mà còn là vấn đề mang tính kinh tế, xã hội và pháp lý. Trong báo cáo khảo sát về đào tạo nghề và việc làm cho người khuyết tật tại Việt nam của tổ chức lao động Quốc tế ILO ngày 16 tháng 06 năm 2011 “Dự án tăng cường việc làm xứng đáng cho người khuyết tật thông qua dịch vụ hỗ trợ người khuyết tật hòa nhập cộng đồng”. [1] Tác giả Brenda Gannon and Brian Nolan (2011), Nghiên cứu khuyết tật hòa nhập xã hội ở Ieland, Brenda Gannon and Brian Nolan đã xem xét NKT có hoàn cảnh khó khăn khi hòa nhập xã hội, nghiên cứu đã thu thập thông tin về trình độ học vấn, kinh tế và tham gia xã hội…Đồng thời chỉ ra mặc cảm tự ti là một trong những yếu tố cản trở NKT tham gia hòa nhập cộng đồng và cuộc sống hàng ngày.Đây chính là sự khác biệt giữa NKT và người bình thường trong việc tham gia hòa nhập cộng đồng.

Thống kê các số liệu thu thập được để đánh giá mức độ nghèo, sự tham gia vào giáo dục, y tế, việc làm…của NKT. Nghiên cứu còn nhấn mạnh tới yếu tố NKT ảnh hưởng tới đời sống của mình, thiết kế nới làm việc không phù hợp, sự kỳ thị của cộng đồng, sự tiếp cận các phương tiện đi lại gây khó khăn cho NKT. [14] Tổ chức lao động quốc tế ILO (2006) trong báo cáo “Hướng tới cơ hội việc làm bình đẳng cho NKT qua hệ thống pháp luật - trẻ em tàn tật và quyền của các trẻ em” đã chỉ ra trên thế giới có hơn 600 triệu người (10% dân số thế giới) có khiếm khuyết về mặt thể chất, cảm giác, trí tuệ hoặc tâm thần dưới các hình thức khác nhau. Quốc gia nào cũng có NKT và hơn 2/3 trong số đó sống tại các nước phát triển.

Hằng năm sẽ có thêm khoảng 10 triệu người khuyết tật, tính trung bình một ngày trên thế giới tăng khoảng 25. 5 Theo nghiên cứu của các chuyên gia UNICEF cho thấy một số kinh nghiệm tổ chức, hoạt động các dịch vụ công tác xã hội ở các quốc gia khá là phát triển và chuyên nghiệp, có thể tóm tắt một số kinh nghiệm như sau: Ở một số quốc gia như Anh, Mĩ, Úc, Philippines, Thái Lan, Singgapore, Nhật Bản, Trung Quốc, việc cung cấp dịch vụ xã hội chủ yếu là trách nhiệm của các bộ và cơ quan nhà nước và các tổ chức cung cấp dịch vụ tư nhân. Ở một số quốc gia, dịch vụ công tác xã hội thường tập trung vào trị liệu tâm lý xã hội và tham vấn, ở một số quốc gia khác, dịch vụ công tác xã hội có vai trò cụ thể và ảnh hưởng nhiều hơn đến việc quản lý các dịch vụ xã hội của chính phủ; Ở Anh, các cách tiếp cận dịch vụ có thể là do thân chủ tự tìm đến dịch vụ, hoặc được cán bộ chuyên môn giới thiệu, hoặc thông qua lệnh của tòa án dựa trên đánh giá của cán bộ công tác xã hội cấp quận/huyện; Ở Mĩ, cũng giống giống như mô hình ở Anh, những người cần dịch vụ có thể tự tìm đến dịch vụ hoặc do cán bộ chuyên môn hoặc tòa án giới thiệu đến; CTXH tại Philippines ngày càng nhấn mạnh hơn vào vấn đề chính sách và phát triển cộng đồng trong đó các cán bộ hoạt động trực tiếp kết hợp vai trò cung cấp các dịch vụ phúc lợi xã hội cho nhu cầu của các cá nhân và gia đình với các hoạt động tổ chức cộng đồng. Các dịch vụ chuyên biệt được cung cấp tại các trung tâm dành cho người có nhu cầu hoặc ở cấp vùng, cấp quốc gia.

[11] Tại Thái Lan, hệ thống dịch vụ công tác xã hội do Chính phủ cung cấp, không có các văn phòng công tác xã hội hay các trung tâm bảo trợ xã hội và được đặt trong các cơ quan về phúc lợi xã hội, y tế và tư pháp người chưa thành niên. Cán bộ xã hội được tuyển dụng để làm việc trực tiếp tại cấp 6 tỉnh/thành phố và quận/huyện. Bên cạnh đó Thái Lan còn thiết lập một hệ thống cán sự xã hội (cán bộ xã hội bán chuyên nghiệp) để đáp ứng nhu cầu hỗ trợ đối tượng.