ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tặng vật của thiên nhiên dành cho con người. Thông qua trí tuệ và lao động của chính bản thân mình, con người đã tác động vào đất đai tạo ra những sản phẩm để nuôi sống mình và thông qua đất đai phục vụ những lợi ích khác trong cuộc sống vật chất cũng như trong cuộc sống tinh thần của con người. Đất đai là nguồn tài nguyên không thể thay thế, gắn liền với hoạt động của loài người, có tác động trực tiếp đến môi trường sinh thái, là yếu tố quyết định cho sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Cùng với sự Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước, trong những năm qua nhiều dự án đầu tư phát triển xây dựng các công trình, phát triển các ngành kinh tế, các lĩnh vực kinh tế - văn hoá - xã hội đang được phát triển mạnh tại các địa phương trong cả nước.
Trong đó các dự án xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu chế xuất đã đóng góp một phần đáng kể vào việc giải quyết công ăn việc làm cho rất nhiều lao động trẻ của nước ta, góp phần vào sự tăng trưởng nền kinh tế. Một trong những yếu tố dẫn đến sự thành công của dự án đó là công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Để dự án đầu tư xây dựng các công trình có tính khả thi, xây dựng đúng tiến độ thì công tác giải phóng mặt bằng là một vấn đề hết sức quan trọng, quyết định thời gian thi công các công trình, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn của chủ đầu tư. Công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư cũng như của cơ sở, vật chất tinh thần của người bị thu hồi đất.
Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là một công việc rất quan trọng, đang được nhà nước và toàn xã hội quan tâm. Nó không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức, cá nhân và hộ gia đình có đất bị thu hồi mà còn ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của địa phương sau khi tái định cư cho người dân. Bồi thường và giải phóng mặt bằng là một trong những lĩnh vực n 2 nhạy cảm và gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện, như thương lượng giá bồi thường hợp lý với người dân vì khung gia bối thường đất và tài sản liên quan đến đất thường thấp hơn nhiều so với giá đất ngoài thị trường. Ngoài ra còn phải giải quyết vấn đề công ăn việc làm, tái định cư và các hậu quả sau khi giải phóng mặt bằng (BT & GPMB).
Do gặp nhiều khó khăn như vậy, nên việc đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng để thấy được những thuận lợi và hạn chế để đưa ra phương án khả thi nhằm giải quyết những vấn đề khó khăn một cách có hiệu quả đang là nhu cầu cấp thiết của toàn xã hội. Thái Nguyên là một thành phố công nghiệp, hiện nay đang từng bước hoàn chỉnh hệ thống cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao thông. Trong đó, Dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 01 phường Hoàng Văn Thụ - thành phố Thái Nguyên là một dự án quan trọng trong chiến lược xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ của tỉnh Thái Nguyên và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại, giao lưu kinh tế trên địa bàn tỉnh. Do vậy công tác BT&GPMB của dự án này có vai trò quan trọng ảnh hưởng tới tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của tỉnh Thái Nguyên.
Xuất phát từ vấn đề đó, được sự nhất trí của Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, được sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên ThS. Dương Thanh Hà, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng Dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn ) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ – thành phố Thái Nguyên ” 1.2 Mục đích của đề tài Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ- TP thái Nguyên. Đánh giá những ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu giải phóng mặt bằng. n 3 Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác giải phóng mặt bằng.3 Yêu cầu của đề tài.
Tìm hiểu kỹ Luật Đất đai năm 2003, các Nghị định, Thông tư có liên quan đến công tác GPMB, hỗ trợ và tái định cư cho người dân sau khi GPMB. Nắm chắc các Quyết định, Tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng của Nhà nước và của địa phương. Điều tra thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng, từ đó phân tích và nhận xét. Đề xuất những phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.
Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Trước hết đề tài giúp tôi củng cố và hiểu biết sâu hơn về công tác quản lý Nhà nước về đất đai nói chung và tỉ mỉ hơn nữa về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng nói riêng. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng là công tác hết sức quan trọng đối với các dự án xây dựng, nó quyết định thời gian thi công các công trình, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn của chủ đầu tư. n 4 Phần 2 TỒNG QUAN TÀI LIỆU 2. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GPMB 2.
Khái niệm về bồi thường GPMB Việt Nam là nước có nền kinh tế đang phát triển, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã có những thay đổi về mọi mặt, với tốc độ phát triển nhanh và đạt những thành quả hết sức quan trọng trong quá trình đổi mới đất nước. Do đó đã thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư của các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp trong và ngoài nước. Cùng với quá trình công nghiệp hoá tốc độ đô thị hoá ngày càng mạnh, kéo theo những thay đổi đã làm ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sử dụng đất, đất nông nghiệp giảm dẫn đến đất phi nông nghiệp tăng lên.Vì vậy việc thu hồi đất là không tránh khỏi. Bồi thường có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác.
Việc bồi thường có thể tiến hành bằng tiền hoặc bằng vật chất khác có thể do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thoả thuận của các chủ thể. Bồi thường thiệt hại về đất đai thực chất là việc giải quyết mối quan hệ về kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất. Bồi thường thiệt hại về đất phải được thực hiện theo quy định của của nhà nước về giá đất, phương thức thu hồi và thanh toán. Nó vừa đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất đồng thời cũng đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người nhận đất thu hồi để sử dụng, tức là phải giải quyết hài hoà lợi ích của cả ba đối tượng này.
Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB Quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau giữa các dự án, liên quan đến lợi ích của toàn xã hội. Do đó quá trình bồi thường GPMB có đặc điểm sau: n 5 + Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên các vùng khác nhau với điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế xã hội trình độ dân trí nhất định. đối với khu vực nội thành, mức độ tập trung dân cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình giải phóng mặt bằng có đặc trưng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ…Quá trình giải phóng mặt bằng cũng có đặc trưng riêng của nó.
Đối với khu vực ngoại thành hoạt động chủ yếu của dân cư là nông nghiệp, do đó GPMB cũng được tiến hành với những đặc trưng riêng biệt. + Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội, đối với mọi người dân. Đối với vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trình độ san xuất nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân di chuyển là rất khó khăn.
Việc hỗ trợ nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này. Mặt khác cây trồng vật nuôi trên vùng đất đấy cũng đa dạng không tập trung một loại cây trồng vật nuôi nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường. Những yếu tố tác động đến công tác GPMB. Trong quá trình bồi thường GPMB có rất nhiều yếu tố tác động đến nó có thể thúc đẩy quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm - Yếu tố quản lý nhà nước về đất đai.
- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hoá việc sử dụng đất - Tác động của công tác giao đất, cho thuê đất. - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Thanh tra chấp hành các chế độ, cấp giấy chứng nhận QSDĐ. n 6 - Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý sử dụng đất đai.
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2. Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. - Luật Đất đai 2003.