Giải pháp hiệu quả tạo việc làm cho người lao động tại huyện Từ Liêm Hà Nội đến năm 2015

Giải pháp tạo việc làm cho lao động huyện Từ Liêm Hà Nội đến năm 2015, tập trung vào chiến lược phát triển kinh tế, đào tạo nghề và hỗ trợ doanh nghiệp.

• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế lao động
• Đề tài: Giải pháp tạo việc làm cho lao động huyện Từ Liêm Hà Nội đến năm 2015
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VIỆC LÀM VÀ SỰ CẦN THIẾT TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 1.1. VIỆC LÀM VÀ TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG HUYỆN TỪ LIÊM
• 2.1. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG HUYỆN TỪ LIÊM
• 2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG HUYỆN TỪ LIÊM
• 2.3. ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC LÀM ĐẾN THU NHẬP, ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG HUYỆN TỪ LIÊM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG HUYỆN TỪ LIÊM ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TỪ LIÊM
• 3.2. NHỮNG QUAN ĐIỂM TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TỪ LIÊM ĐẾN NĂM 2015
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TẠO VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG HUYỆN TỪ LIÊM ĐẾN NĂM 2015
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Giải pháp việc làm

Giải pháp việc làm là trọng tâm của bài viết, tập trung vào việc đưa ra các chiến lược và biện pháp cụ thể để tăng cường cơ hội việc làm cho lao động huyện Từ Liêm. Các giải pháp này bao gồm việc phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, hỗ trợ đào tạo nghề, và tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Mục tiêu là tạo ra một môi trường kinh tế năng động, thu hút đầu tư và tạo việc làm bền vững.

1.1. Phát triển kinh tế

Phát triển kinh tế là yếu tố then chốt trong việc tạo việc làm. Bài viết nhấn mạnh sự cần thiết của việc đẩy mạnh các ngành công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp công nghệ cao. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

1.2. Đào tạo nghề

Đào tạo nghề là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn lao động. Bài viết đề xuất việc mở rộng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường, giúp người lao động có kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu công việc.

II. Lao động huyện Từ Liêm

Lao động huyện Từ Liêm là đối tượng chính của bài viết, với mục tiêu cải thiện tình trạng việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống. Bài viết phân tích thực trạng lao động tại huyện, bao gồm các vấn đề như thiếu việc làm, thất nghiệp và thu nhập thấp. Từ đó, đưa ra các giải pháp cụ thể để giải quyết những thách thức này.

2.1. Tình hình việc làm

Tình hình việc làm tại huyện Từ Liêm được phân tích chi tiết, bao gồm các số liệu về tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm và thu nhập bình quân. Bài viết chỉ ra rằng, mặc dù có sự phát triển kinh tế, nhưng vẫn còn nhiều lao động chưa có việc làm ổn định.

2.2. Hỗ trợ lao động

Hỗ trợ lao động là một trong những giải pháp được đề xuất, bao gồm việc cung cấp vốn vay, hỗ trợ đào tạo và tạo điều kiện để người lao động tham gia vào các hoạt động kinh tế. Điều này giúp tăng cường khả năng tự tạo việc làm và cải thiện thu nhập.

III. Tạo việc làm

Tạo việc làm là mục tiêu chính của bài viết, với các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường cơ hội việc làm cho người lao động. Bài viết đề xuất việc phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, hỗ trợ đào tạo nghề và tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Mục tiêu là tạo ra một môi trường kinh tế năng động, thu hút đầu tư và tạo việc làm bền vững.

3.1. Chính sách việc làm

Chính sách việc làm là yếu tố quan trọng trong việc tạo việc làm. Bài viết nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ việc làm, bao gồm việc cung cấp vốn vay, hỗ trợ đào tạo và tạo điều kiện để người lao động tham gia vào các hoạt động kinh tế.

3.2. Tăng trưởng việc làm

Tăng trưởng việc làm là mục tiêu cuối cùng của các giải pháp được đề xuất. Bài viết chỉ ra rằng, việc tăng trưởng kinh tế đi đôi với tạo việc làm sẽ giúp cải thiện đời sống người lao động và thúc đẩy sự phát triển bền vững của huyện Từ Liêm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc làm và tạo việc làm cho người lao động là vấn đề trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Khu vực nông thôn chiếm khoảng 80% dân số cả nước và 75% nguồn lao động, đóng góp khoảng 25% tổng sản phẩm quốc gia. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm và thu nhập của người lao động, đặc biệt là tại các vùng đô thị hóa nhanh như huyện Từ Liêm, Hà Nội. Với diện tích 75,32 km², trong đó đất nông nghiệp chiếm khoảng 44,81% năm 2006, Từ Liêm đang trải qua tốc độ đô thị hóa nhanh, dẫn đến gia tăng tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm, đặc biệt trong lực lượng lao động nông nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng tạo việc làm cho người lao động huyện Từ Liêm đến năm 2015, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả tạo việc làm, góp phần ổn định đời sống và phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào người lao động từ đủ 15 tuổi trở lên trên địa bàn huyện, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo chính thức và điều tra thực tế giai đoạn 2001-2006. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển lao động, đồng thời hỗ trợ quản lý và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại vùng ven đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng các lý thuyết kinh tế lao động và mô hình tạo việc làm tiêu biểu:

• Lý thuyết việc làm và nguồn lao động: Việc làm được hiểu là trạng thái phù hợp giữa sức lao động và các điều kiện cần thiết như vốn, tư liệu sản xuất, công nghệ để sử dụng sức lao động hiệu quả. Khái niệm này bao gồm cả việc làm có trả công và không trả công nhưng tạo thu nhập hợp pháp.

• Mô hình cổ điển về tạo việc làm: Dựa trên tự do cạnh tranh và mức lương linh hoạt, mô hình cho rằng thất nghiệp không xảy ra khi mọi người có nhu cầu đều có việc làm. Tuy nhiên, trong thực tế, mức lương không hoàn toàn linh hoạt do các quy định pháp luật và chính sách tiền lương.

• Mô hình Keynes về tạo việc làm và giảm thất nghiệp: Tăng tổng cầu thông qua chi tiêu chính phủ và đầu tư tư nhân nhằm kích thích tạo việc làm. Mô hình này có hạn chế đối với các nước đang phát triển do các yếu tố cơ cấu và thể chế.

• Mô hình tích lũy vốn và phát triển công nghệ: Tăng trưởng kinh tế dựa trên tích lũy vốn và năng suất lao động, tuy nhiên năng suất lao động tăng nhanh có thể làm giảm nhu cầu lao động giản đơn.

• Mô hình lựa chọn công nghệ phù hợp: Ưu tiên công nghệ sử dụng nhiều lao động nhằm tận dụng nguồn lao động dồi dào và giá lao động thấp, phù hợp với điều kiện các nước đang phát triển như Việt Nam.

Các khái niệm chính bao gồm: việc làm, thiếu việc làm, thất nghiệp, tạo việc làm, cơ chế tạo việc làm (ba bên: Nhà nước, người sử dụng lao động, người lao động).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, bao gồm:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê chính thức từ UBND huyện Từ Liêm, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các báo cáo điều tra lao động việc làm giai đoạn 2001-2006, cùng các tài liệu pháp luật liên quan như Bộ luật Lao động Việt Nam.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ lao động có việc làm, thiếu việc làm, thất nghiệp qua các năm; phân tích cơ cấu lao động theo ngành kinh tế; đánh giá tác động của các nhân tố kinh tế, xã hội, đô thị hóa đến việc làm; áp dụng mô hình kinh tế để giải thích thực trạng và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2001 đến 2006, dự báo và đề xuất giải pháp đến năm 2015.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu bao gồm toàn bộ lực lượng lao động trên địa bàn huyện từ đủ 15 tuổi trở lên, với các số liệu điều tra dân số, lao động việc làm và các báo cáo chuyên sâu về lao động mất đất do đô thị hóa.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp lý thuyết và thực tiễn nhằm đảm bảo tính khoa học và khả thi của các đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ lao động có việc làm cao nhưng thiếu việc làm và thất nghiệp tăng: Tỷ lệ người có việc làm chiếm trên 90% lực lượng lao động, tuy nhiên tỷ lệ lao động không có việc làm tăng từ 6,41% năm 2003 lên 6,67% năm 2005 và 6,12% năm 2006. Số lao động thiếu việc làm và thất nghiệp có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong nhóm lao động nông nghiệp mất đất do đô thị hóa.

2. Tốc độ đô thị hóa nhanh làm giảm diện tích đất nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp giảm từ 57,16% năm 2000 xuống còn 44,81% năm 2006, tương ứng giảm khoảng 930 ha. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm của lao động nông nghiệp, với tỷ lệ lao động mất đất không có việc làm chiếm tới 73,1%.

3. Chuyển dịch cơ cấu lao động chậm so với chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ 48,56% năm 2001 xuống 40,76% năm 2006, trong khi lao động trong công nghiệp - xây dựng tăng từ 20,09% lên 28,96%, dịch vụ ổn định khoảng 30%. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này chưa tương xứng với tốc độ phát triển kinh tế, dẫn đến áp lực lớn về việc làm cho lao động nông nghiệp.

4. Nguồn lao động trẻ, dồi dào nhưng trình độ chuyên môn kỹ thuật còn hạn chế: Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng từ 25% năm 2003 lên trên 40% năm 2006, chủ yếu là trình độ sơ cấp và trung cấp, số lao động có trình độ đại học rất ít. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận việc làm chất lượng cao và phù hợp với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

5. Số việc làm mới tạo ra tăng nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu: Số việc làm mới tăng từ 3.303 chỗ năm 2001 lên 6.523 chỗ năm 2006, tuy nhiên vẫn chưa bù đắp hết số lao động mất việc do thu hồi đất và chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Năm 2006, số lao động được tạo việc làm là 6.550 người, đạt 100,7% kế hoạch.

Thảo luận kết quả

Tốc độ đô thị hóa nhanh tại Từ Liêm đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp, gây mất việc làm cho một bộ phận lớn lao động nông thôn, đặc biệt là lao động mất đất. Mặc dù số việc làm mới được tạo ra tăng qua các năm, nhưng chưa đủ để hấp thụ toàn bộ lực lượng lao động bị mất việc, dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm gia tăng. Sự chuyển dịch cơ cấu lao động chưa theo kịp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phần lớn lao động vẫn tập trung trong nông nghiệp với trình độ thấp, hạn chế khả năng tiếp cận các ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển nhanh.

So với các nghiên cứu trong ngành kinh tế lao động, kết quả này phù hợp với xu hướng chung của các vùng đô thị hóa nhanh tại Việt Nam, nơi mà áp lực về việc làm cho lao động nông thôn bị mất đất là rất lớn. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đào tạo nghề và giáo dục chuyên môn kỹ thuật, được xem là yếu tố then chốt để cải thiện khả năng tìm việc làm và tăng thu nhập cho người lao động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ lao động có việc làm, thiếu việc làm và thất nghiệp qua các năm; bảng phân tích cơ cấu lao động theo ngành kinh tế; biểu đồ thay đổi diện tích đất nông nghiệp và phi nông nghiệp qua các năm để minh họa tác động của đô thị hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

   • Động từ hành động: Phát triển, đào tạo, nâng cao
   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 50% vào năm 2015
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp
   • Timeline: Triển khai ngay từ năm 2008, đánh giá định kỳ hàng năm

2. Phát triển các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động và tiểu thủ công nghiệp

   • Động từ hành động: Khuyến khích, hỗ trợ, phát triển
   • Mục tiêu: Tạo thêm ít nhất 2.000 việc làm mới trong ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp đến năm 2015
   • Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các doanh nghiệp địa phương, chính quyền huyện
   • Timeline: Kế hoạch 5 năm, ưu tiên các dự án phù hợp công nghệ sử dụng nhiều lao động

3. Xây dựng chính sách hỗ trợ người lao động mất đất và thiếu việc làm

   • Động từ hành động: Hỗ trợ, tư vấn, tạo điều kiện
   • Mục tiêu: Giảm tỷ lệ lao động mất đất không có việc làm xuống dưới 20% vào năm 2015
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, các tổ chức xã hội
   • Timeline: Thực hiện liên tục, tập trung giai đoạn 2008-2012

4. Tăng cường phát triển dịch vụ và thương mại phù hợp với đặc điểm địa phương

   • Động từ hành động: Phát triển, mở rộng, đa dạng hóa
   • Mục tiêu: Tăng tỷ trọng lao động trong ngành dịch vụ lên 35% vào năm 2015
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các doanh nghiệp dịch vụ, nhà đầu tư
   • Timeline: Kế hoạch trung hạn 5 năm, ưu tiên các dịch vụ phục vụ đô thị hóa

5. Cải thiện hệ thống thông tin thị trường lao động và hỗ trợ kết nối việc làm

   • Động từ hành động: Xây dựng, vận hành, kết nối
   • Mục tiêu: Tăng tỷ lệ người lao động tiếp cận thông tin việc làm lên 80%
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm giới thiệu việc làm, các tổ chức xã hội
   • Timeline: Triển khai từ năm 2008, duy trì và cập nhật thường xuyên

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý lao động

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tạo việc làm phù hợp với đặc điểm địa phương, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.
   • Use case: Thiết kế chương trình đào tạo nghề, chính sách hỗ trợ lao động mất đất.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế lao động, phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích thực trạng lao động và việc làm tại vùng ven đô thị.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ liên quan đến lao động và việc làm.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ cấu lao động, xu hướng chuyển dịch ngành nghề để xây dựng chiến lược tuyển dụng và phát triển sản xuất phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch mở rộng sản xuất, tuyển dụng lao động địa phương.

4. Các tổ chức xã hội và trung tâm giới thiệu việc làm

   • Lợi ích: Nắm bắt thực trạng lao động, nhu cầu đào tạo và hỗ trợ việc làm để tổ chức các chương trình tư vấn, đào tạo và kết nối việc làm hiệu quả.
   • Use case: Tổ chức hội chợ việc làm, đào tạo nghề cho lao động mất đất và lao động trẻ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc làm ở huyện Từ Liêm vẫn còn nhiều khó khăn dù số việc làm mới tăng?
   Việc làm mới tăng nhưng chưa đủ bù đắp số lao động mất việc do thu hồi đất nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tỷ lệ lao động thiếu việc làm và thất nghiệp vẫn cao do trình độ lao động chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh tạo áp lực lớn.

2. Đô thị hóa ảnh hưởng như thế nào đến việc làm của người lao động nông thôn?
   Đô thị hóa làm giảm diện tích đất nông nghiệp, khiến nhiều lao động mất đất sản xuất, mất việc làm truyền thống. Nếu không có giải pháp tạo việc làm mới kịp thời, người lao động sẽ rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc thiếu việc làm.

3. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Từ Liêm?
   Cần tăng cường đào tạo nghề, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, đồng thời phát triển giáo dục phổ thông và đào tạo chuyên nghiệp gắn với nhu cầu thị trường lao động. Chính quyền địa phương và các cơ sở đào tạo cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện.

4. Ngành nào có tiềm năng tạo việc làm lớn nhất tại Từ Liêm?
   Ngành công nghiệp - xây dựng và dịch vụ có tiềm năng lớn do tốc độ đô thị hóa nhanh và phát triển các khu đô thị mới. Tiểu thủ công nghiệp cũng là lĩnh vực quan trọng thu hút lao động nông thôn chuyển đổi nghề nghiệp.

5. Chính sách nào cần ưu tiên để giải quyết việc làm cho lao động mất đất?
   Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, tạo điều kiện vay vốn phát triển sản xuất kinh doanh, hỗ trợ tư vấn việc làm và phát triển các ngành nghề phù hợp với đặc điểm lao động mất đất là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực của đô thị hóa.

Kết luận

• Việc làm và tạo việc làm cho người lao động huyện Từ Liêm là vấn đề cấp bách trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
• Tỷ lệ lao động có việc làm cao nhưng tỷ lệ thiếu việc làm và thất nghiệp có xu hướng tăng, đặc biệt trong nhóm lao động nông nghiệp mất đất.
• Chuyển dịch cơ cấu lao động chưa theo kịp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trình độ lao động còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận việc làm chất lượng.
• Số việc làm mới tăng nhưng chưa đủ đáp ứng nhu cầu, cần có giải pháp đồng bộ về đào tạo, phát triển ngành nghề và chính sách hỗ trợ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển công nghiệp sử dụng nhiều lao động, hỗ trợ lao động mất đất và cải thiện hệ thống thông tin thị trường lao động.

Next steps: Triển khai các chương trình đào tạo nghề, phát triển ngành công nghiệp và dịch vụ phù hợp, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ người lao động mất đất trong giai đoạn 2008-2015.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp tạo việc làm hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại huyện Từ Liêm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Việc làm và sự cần thiết tạo việc làm cho ngƣời lao động. Chƣơng 2: Phân tích thực trạng tạo việc làm cho ngƣời lao động huyện Từ Liêm. Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm tạo việc làm cho ngƣời lao động huyện Từ Liêm đến 2015. VIỆC LÀM VÀ SỰ CẦN THIẾT TẠO VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG 1.

VIỆC LÀM VÀ TẠO VIỆC LÀM CHO NGƢỜI LAO ĐỘNG 1. Việc làm Để hiểu rõ khái niệm về việc làm và ngƣời có việc làm, trƣớc hết ta cần tìm hiểu khái niệm về nguồn lao động. Nguồn lao động bao gồm toàn bộ những ngƣời trong độ tuổi lao động có khả năng lao động, không kể đến trạng thái có việc làm hay không có việc làm, nhƣng có nhu cầu làm việc (Theo thống kê của Liên hiệp quốc, khái niệm này còn gọi là dân số hoạt động kinh tế - populationactive). Nguồn lao động cũng bao gồm cả những ngƣời trên hoặc dƣới tuổi lao động có tham gia lao động (tính quy đổi theo quy định của từng nƣớc).

Mỗi nƣớc có quy định riêng về độ tuổi lao động. Hiện nay, trong Bộ luật lao động nƣớc ta quy định là: nam từ 15 - 60 tuổi, còn nữ từ 15 - 55 tuổi. Về ngƣời trên tuổi lao động quy đổi, thì cứ 2 ngƣời bằng một ngƣời trong tuổi lao động, còn ngƣời dƣới tuổi lao động (chỉ tính từ 13 - 14 tuổi) cứ ba ngƣời từ 13 - 14 tuổi đƣợc tính bằng một ngƣời trong tuổi lao động. Việc làm, thiếu việc làm, thất nghiệp là một trong những vấn đề có tính chất toàn cầu, là mối quan tâm của hầu hết các quốc gia, bởi nó ảnh hƣởng trực tiếp đến sự phát triển của một đất nƣớc.

Tăng việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp là một trong những biện pháp quan trọng để từng bƣớc ổn định và nâng cao đời sống nhân dân, đảm bảo phát triển bền vững. Đặc biệt là đối với Việt nam, tốc độ tăng dân số, nguồn lao động cao, trong khi tốc độ tăng trƣởng kinh tế, tạo mở việc làm bị hạn chế do khả năng cung về vốn, TLSX còn thấp. Đã có nhiều công trình nghiên cứu đƣa ra khái niệm việc làm theo các chiều cạnh khác nhau: 5 * Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì khái niệm việc làm chỉ đề cập đến trong mối quan hệ với lực lƣợng lao động. Khi đó, việc làm đƣợc phân thành hai loại: Có trả công (những ngƣời làm thuê, học việc…) và không đƣợc trả công nhƣng vẫn có thu nhập (ví dụ nhƣ giới chủ làm kinh tế gia đình …).

Vì vậy, việc làm được coi là hoạt động có ích mà không bị pháp luật ngăn cấm có thu nhập bằng tiền (hoặc bằng hịên vật). Những ngƣời có việc làm là những ngƣời làm một việc gì đó có đƣợc trả công, lợi nhuận, đƣợc thanh toán bằng tiền hoặc hiện vật, hoặc tham gia vào các hoạt động mang tính chất tự tạo việc làm vì lợi ích hay vì thu nhập của gia đình, không đƣợc nhận tiền công (hiện vật). Khái niệm này đã đƣợc chính thức nêu tại Hội nghị quốc tế lần thứ 13 của nhà thống kê lao động (ILO.1993) và đã đƣợc áp dụng ở nhiều nƣớc. Ở nƣớc ta trong thời kỳ bao cấp.

Nhà nƣớc đã đứng ra giải quyết việc làm, trực tiếp quản lý nguồn lao động kể từ khâu đào tạo, phân bổ theo chỉ tiêu pháp lệnh đến việc sử dụng và đãi ngộ đối với ngƣời lao động. Trong giai đoạn ấy, những khái niệm thiếu việc làm, lao động dƣ thừa, việc làm không đầy đủ… hầu nhƣ không đƣợc biết đến. Còn khái niệm “thất nghiệp” dƣới bất kỳ hình thức nào cũng bị coi là điều cấm kỵ. Trong nền kinh tế quốc dân, xu hƣớng quốc doanh hoá đƣợc coi là một điều tất yếu.

Hƣớng phấn đấu của mọi cơ sở sản xuất là chuyển nhanh vào khu vực quốc doanh để mang nhãn hiệu là “thành phần kinh tế XHCN”. Còn đối với mỗi công dân là đứng vào đội ngũ viên chức của Nhà nƣớc (cho dù phải chéo ngành chéo nghề). Do đó việc làm và ngƣời có việc làm đƣợc xã hội thừa nhận và trân trọng là những ngƣời làm việc trong thành phần kinh tế quốc doanh, khu vực Nhà nƣớc và kinh tế tập thể. Khi chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc, thì những quan niệm đó không 6 còn phù hợp nữa.

Quan điểm về việc làm cần đƣợc hiểu là “Hoạt động lao động không bị pháp luật ngăn cấm tạo ra thu nhập hoặc tạo điều kiện cho các thành viên trong hộ gia đình có thêm thu nhập”. Điều này cũng phù hợp với quy định trong điều 13 của Bộ luật lao động của nƣớc CHXHCNVN. * Điều 13, chƣơng II (Việc làm) Bộ luật lao động của nƣớc ta: “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập, không bị pháp luật ngăn cấm đều được thừa nhận là việc làm”. Khái niệm việc làm của Bộ luật lao động Việt nam đƣợc cụ thể hoá dƣới ba dạng hoạt động sau: - Làm các công việc để nhận tiền công, tiền lƣơng bằng tiền mặt hoặc hiện vật.

- Làm các công việc để thu lợi nhuận cho bản thân. - Làm các công việc cho hộ gia đình mình nhƣng không đƣợc trả thù lao dƣới hình thức tiền lƣơng, tiền công cho công việc đó. Theo khái niệm trên, một hoạt động đƣợc coi là việc làm cần thỏa mãn hai điều kiện: Một là, hoạt động đó phải có ích và tạo ra thu nhập cho ngƣời lao động và cho các thành viên trong gia đình. Điều này chỉ rõ tính hữu ích và nhấn mạnh tiêu thức tạo ra thu nhập của việc làm.

Thứ hai, hoạt động đó không bị pháp luật ngăn cấm. Điều này chỉ rõ tính pháp lý của việc làm. Hoạt động có ích không giới hạn về phạm vi, ngành nghề và hoàn toàn phù hợp với sự phát triển của thị trƣờng lao động ở Việt nam trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần. Ngƣời lao động hợp pháp ngày nay đƣợc đặt vào vị trí chủ thể, có quyền tự do hành nghề, tự do liên doanh liên kết, tự do tìm kiếm việc làm, tự do thuê mƣớn lao động trong khuôn khổ của pháp luật, không bị phân biệt đối xử dù làm việc trong hay ngoài khu vực Nhà nƣớc.

Điều này khẳng định tính chất pháp lý trong 7 hoạt động của ngƣời lao động thuộc khu vực ngoài Nhà nƣớc và các khu vực phi chính thức. Hai tiêu thức đó có quan hệ chặt chẽ với nhau và là điều kiện cần và đủ để một hoạt động lao động đƣợc thừa nhận là việc làm. Nếu một hoạt động tạo ra thu nhập nhƣng vi phạm pháp luật nhƣ trộm cắp, buôn bán ma tuý… thì không đƣợc thừa nhận là việc làm. Mặt khác một hoạt động dù là hợp pháp và có ích nhƣng không tạo ra thu nhập cũng không đƣợc thừa nhận là việc làm.

Hạn chế của khái niệm trên: Thứ nhất, tính hợp pháp của một hoạt động lao động đƣợc thừa nhận là việc làm tuỳ thuộc vào luật pháp của mỗi quốc gia và mỗi thời kỳ. Có hoạt động là việc làm ở nƣớc này nhƣng lại không đƣợc thừa nhận là việc làm ở nƣớc khác. Thứ hai, không phải mọi hoạt động có ích và cần thiết cho gia đình và xã hội đều tạo ra thu nhập mặc dù nó góp phần giảm chi tiêu cho gia đình thay vì thuê ngƣời làm công. * Theo Giáo trình Kinh tế kinh tế lao động của Khoa KTLĐ và Dân số - Trƣờng Đại học KTQD Hà nội, khái niệm việc làm đƣợc hiểu là: “Việc làm là phạm trù để chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao động và những điều kiện cần thiết (vốn, tư liệu sản xuất, công nghệ…) để sử dụng sức lao động đó”.

Trạng thái phù hợp đƣợc thể hiện thông qua quan hệ tỷ lệ giữa chi phí ban đầu (C) nhƣ nhà xƣởng, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu… và chi phí về sức lao động (V). Quan hệ tỷ lệ bảng diễn sự kết hợp với trình độ công nghệ sản xuất. Khi trình độ công nghệ thay đổi thì sự kết hợp đó cũng thay đổi theo, có thể công nghệ sử dụng nhiều vốn hoặc công nghệ sử dụng nhiều sức lao động. Chẳng hạn, trong điều kiện kỹ thuật thủ công một đơn vị chi phí ban đầu về tƣ liệu sản xuất, vốn có thể kết hợp với nhiều đơn vị sức lao động.

Còn trong điều kiện tự động hoá, sản xuất theo dây chuyền hiện đại thì chi phí về 8 vốn, thiết bị, công nghệ rất cao nhƣng chỉ đòi hỏi sức lao động với tỷ lệ rất thấp. Do đó, tuỳ từng điều kiện cụ thể mà lựa chọn phƣơng án phù hợp để có thể tạo việc làm cho ngƣời lao động. Trong điều kiện của tiến bộ khoa học kỹ thuật và sự áp dụng các thành tựu của khoa học công nghệ vào sản xuất mạnh mẽ nhƣ hiện nay, quan hệ tỷ lệ giữa C và V thƣờng xuyên biến đổi theo các dạng khác nhau. - Sự phù hợp giữa chi phí ban đầu và sức lao động có nghĩa là mọi ngƣời có khả năng lao động, có nhu cầu làm việc đều có việc làm.

Nếu chỉ xem xét trên phƣơng diện sử dụng hết thời gian lao động có nghĩa là việc làm đầy đủ. Trong trƣờng hợp sự phù hợp của mối quan hệ này cho phép sử dụng triệt để tiềm năng về vốn, tƣ liệu sản xuất và sức lao động ta có khái niệm việc làm hợp lý. - Sự không phù hợp giữa chi phí ban đầu và sức lao động sẽ dẫn đến thiếu nguồn nhân lực tức thiếu việc làm và thất nghiệp. Trong luận văn này, tác giả đồng tình với khái niệm “việc làm là phạm trù để chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao động và những điều kiện cần thiết (vốn, tư liệu sản xuất, công nghệ…) để sử dụng sức lao động đó”.

Trên cơ sở này sẽ phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến tạo việc làm và các mô hình tạo việc làm. Việc làm, thiếu việc làm, thất nghiệp là những phạm trù gắn liền với nhau và gắn liền với ngƣời có khả năng lao động. Vậy thế nào là thiếu việc làm, thất nghiệp, ngƣời có việc làm, ngƣời thiếu việc làm, ngƣời thất nghiệp? Những khái niệm này đƣợc hiểu nhƣ sau: Thiếu việc làm Thiếu việc làm hay còn gọi là bán thất nghiệp hoặc thất nghiệp trá hình, là những ngƣời làm việc ít hơn mức mà mình mong muốn.