CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HIỆU QUẢ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp “Nguồn nhân lực” là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định”[1,tr12]. Theo cách hiểu này thì nguồn nhân lực là một phạm trù dùng để chỉ sức mạnh tiềm ẩn của dân cư, khả năng huy động tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội trong hiện tại cũng như trong tương lai.
Khái niệm trên đây chỉ nguồn nhân lực ở phạm vi vĩ mô của nền kinh tế. Trong phạm vi doanh nghiệp, nguồn nhân lực được hiểu như sau: “Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong tổ chức đó, còn nhân lực được hiểu là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm có thể lực và trí lực”[2,tr8]. Khái niệm này chưa nêu rõ sức mạnh tiềm ẩn của nguồn nhân lực trong một tổ chức nếu họ được động viên, phối hợp tốt với nhau. Trong luận văn này khái niệm nguồn nhân lực được hiểu như sau: Nguồn nhân lực của một tổ chức bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong tổ chức đó có sức khoẻ và trình độ nhất định, họ có thể tạo thành một sức mạnh hoàn thành tốt mục tiêu của tổ chức nếu được động viên, khuyến khích phù hợp.
Đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo: “được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của 7 mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn”[2,tr153] Khái niệm này vừa nhấn mạnh đến nội dung của đào tạo vừa đề cập đến tác dụng của đào tạo đối với người lao động. Đào tạo còn được hiểu “là một qui trình có hoạch định và có tổ chức nhằm tăng kết quả thực hiện công việc”[3,tr5] Khái niệm này nhấn mạnh đến hiệu quả của đào tạo nhưng lại không đề cập đế nội dung của đào tạo. Hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực Các nhà khoa học trước đây đã xuất phát từ công thức tính toán hiệu quả kinh tế nói chung để tính toán hiệu quả kinh tế của công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp thông qua công thức sau: Hiệu quả kinh tế của công Kết quả kinh doanh = tác ĐT và PTNNL Tổng chi phí đầu tư cho ĐT và PT Công thức trên đã thể hiện sự tăng trưởng, phát triển của doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào kiến thức, trình độ quản lý, chuyên môn nghiệp vụ của các cán bộ, công nhân viên, chuyên viên trong doanh nghiệp.
Do vậy, nếu doanh nghiệp đầu tư không đúng mức cho công tác đào tạo và phát triển sẽ ảnh hưởng vô cùng lớn đến chiến lược đào tạo và phát triển cán bộ, chuyên viên lâu dài của chính doanh nghiệp mình. Vậy nên, hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực nên được hiểu là một chỉ tiêu kinh tế phản ánh quá trình đầu tư cho công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp. Khái niệm này có thể được diễn giải như sau: Một là: Khi được đào tạo, người lao động nhanh chóng nắm bắt được kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, biết cách ứng dụng kiến thức vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp để đem lại năng suất cao. Hai là: Khi được đào tạo tốt, người lao động với trình độ đã được nâng cao sẽ tham gia vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp để mang lại doanh thu cao hơn trước có thể bù đắp được những chi phí kinh doanh và chi phí đào tạo đã bỏ ra.
8 Ba là: Đào tạo nguồn nhân lực sẽ góp phần thực hiện được những mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp phù hợp với mục đích đào tạo đề ra ban đầu. Bốn là: Đào tạo ra được đội ngũ cán bộ, chuyên viên kế cận hùng mạnh cho sự phát triển của doanh nghiệp. Đánh giá hiệu quả đào tạo là cơ sở để xem xét lợi ích mà hoạt động đào tạo mang lại cho doanh nghiệp và xác định những thiếu sót, yếu kém của hoạt động này để có phương pháp sửa đổi và hoàn thiện công tác đào tạo trong giai đoạn sau. Ý nghĩa, vai trò của việc đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1.
Ý nghĩa Nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của đơn vị và sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có trên cơ sở làm cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững về công việc của mình. Từ đó họ sẽ thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình một cách tốt hơn, tự giác hơn. Đồng thời sẽ giúp chuyên viên nâng cao kỹ năng thích ứng với sự thay đổi, đáp ứng được những đòi hỏi không ngừng của môi trường kinh doanh trong và ngoài nước. Xuất phát từ những mục tiêu trên, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đang ngày càng trở thành công tác thiết yếu được quan tâm hàng đầu trong các doanh nghiệp.
Vai trò đối với doanh nghiệp Đào tạo nguồn nhân lực là điều kiện tiên quyết đối với sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp. + Đào tạo giúp nâng cao năng suất lao động: Thông qua công tác đào tạo kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ của cán bộ, chuyên viên doanh nghiệp được nâng cao, giúp họ trở nên phù hợp với công việc hơn. Theo đó, hiệu quả thực hiện công việc được nâng cao, khả năng tiếp cận và vận hành công nghệ được cải thiện hơn, đồng thời mức độ thỏa mãn của chuyên viên trong công việc tăng lên và họ có động lực để tự gia tăng hiệu suất làm việc mang lại năng suất lao động cao hơn cho tổ chức. 9 + Đào tạo đảm bảo sự duy trì và phát triển của các Doanh nghiệp: Công tác đào tạo còn giúp duy trì và nâng cao đội ngũ nhân lực có chất lượng, giúp nâng cao trình độ, kỹ năng, phẩm chất đạo đức, ý thức kỷ luật, khả năng xử lý tình huống cũng như sự nhanh nhạy với thị trường phù hợp với xu thế phát triển chung của xã hội và của ngành từ đó gia tăng khả năng duy trì và phát triển của tổ chức.
+ Đào tạo cũng giúp hạn chế tối đa chi phí dành cho các hoạt động kiểm tra, giám sát: đào tạo giúp người lao động nâng cao kiến thức của mình, do đó, họ sẽ có trách nhiệm hơn với công việc, tâm huyết hơn với công việc và làm việc hiệu quả, chính xác hơn. Vì vậy, họ sẽ chủ động làm việc mà không cần phải có sự giám sát chặt chẽ của người quản lý. Vì vậy, nhà quản lý mất ít thời gian hơn vào việc giám sát, theo dõi, có nhiều thời gian để hoạch định kế hoạch hoạt động cho doanh nghiệp. Điều này cũng giảm bớt sự căng thẳng giữa chuyên viên và người quản lý trong các doanh nghiệp.
+ Đào tạo giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ nhờ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp: Khi được đào tạo về nghiệp vụ, kỹ năng, người lao động hiểu được yêu cầu của công việc, họ sẽ làm việc hiệu quả hơn, nhờ đó, chất lượng sản phẩm dịch vụ sẽ được nâng cao rõ rệt. Khi đó, khách hàng sẽ hài lòng về sản phẩm dịch vụ và tin dùng hơn. Trong thời đại cạnh tranh gay gắt như hiện nay, các doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ và công nghệ thì hoạt động này góp phần tạo lợi thế cạnh tranh, nâng cao tính ổn định và năng động của các Doanh nghiệp. Ngoài ra, công tác đào tạo còn có nhiều vai trò : + Đào tạo giúp tăng cường sự gắn bó giữa người lao động và Doanh nghiệp: Người lao động được tạo điều kiện để học tập và phát triển hơn nữa, họ sẽ thấy sự quan tâm cần thiết của tổ chức đối với mình, điều này sẽ tạo thúc đẩy họ gắn bó lâu dài với tổ chức.
Ngoài ra, mọi doanh nghiệp hiện nay có thể căn cứ vào những chương trình đào tạo để đưa ra những quy định khác nhau để giữ người lao động. Chẳng hạn, với các doanh nghiệp cho người lao động đi học cao học trong và ngoài nước, họ sẽ đưa ra quy định ràng buộc người đó sau khi đi học phải làm việc cho họ 10 tối thiểu bao nhiêu năm. Đây chính là một hình thức đầu tư cho nguồn nhân lực, đem lại lợi ích lâu dài cho cả doanh nghiệp và cá nhân người lao động. Nhờ đó, người lao động cũng thấy muốn gắn bó với doanh nghiệp và doanh nghiệp cũng giữ được người tài, tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Đào tạo giúp thu hút nguồn nhân lực tiềm năng: Một doanh nghiệp biết cách tạo ra cơ hội và phát triển cho người lao động sẽ thu hút được nhiều nhân lực trẻ, chất lượng cao mong muốn được làm việc cống hiến tại doanh nghiệp. Đối với đối tượng nguồn nhân lực này, đặc biệt là những sinh viên mới ra trường, cơ hội được học hỏi và phát triển bản thân, phát triển sự nghiệp là mong muốn cháy bỏng của họ. Hãng tư vấn nhân sự Ernst & Young (Vương quốc Anh) đã tiến hành một cuộc điều tra đối với hơn 1.000 sinh viên vừa tốt nghiệp về các yếu tố ảnh hưởng tới sự lựa chọn công việc trong tương lai. Sau cuộc điều tra, kết quả phát hiện ra gần 1 nửa (44%) coi trọng cơ hội được đào tạo thêm trong khi chỉ 18% quan tâm nhất đến các khoản lương, thưởng.
Ước mơ, khát vọng, nhu cầu được khám phá, trải nghiệm và thách thức, đó là những điểm khác biệt của một nhân viên mới tốt nghiệp ra trường so với một nhân viên đã trưởng thành và có kinh nghiệm lao động. Điều đó chi phối cách chọn lựa công việc tương lai của họ.3 Vai trò đối với người lao động + Thông qua đào tạo, người lao động có điều kiện bù đắp những kiến thức, kỹ năng mình còn thiếu hụt và học hỏi những kiến thức, kĩ năng mới: Từ đó giúp người lao động làm việc một cách chuyên nghiệp, tự tin hơn và thích ứng tốt hơn với những thay đổi công nghệ và môi trường làm việc giúp nâng cao hiệu quả công việc.