Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Tổng quan về xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm xuất khẩu hàng hóa Về cơ bản, xuất khẩu được hiểu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho một quốc gia khác, trên cơ sở sử dụng tiền tệ làm phương thức thanh toán. Tiền tệ ở đây có thể là đồng tiền của một trong hai quốc gia của người mua, người bán hoặc của một quốc gia thứ ba khác.
Ví dụ: Việt Nam xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ, sử dụng đồng tiền thanh toán là USD. Trong trường hợp này USD là ngoại tệ đối với Việt Nam nhưng là đồng tiền nội tệ của Mỹ. Còn trong trường hợp Việt Nam xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc, và cũng thành toán bằng USD thì đồng USD ở đây là ngoại tệ đối với cả hai quốc gia xuất và nhập khẩu. Theo Luật thương mại 2005 thì được nêu cụ thể tại Điều 28, khoản 1 như sau: "Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật." Xuất khẩu không phải hoạt động kinh doanh buôn bán riêng lẻ mà là hệ thống các quan hệ buôn bán được pháp luật của các quốc gia trên thế giới cho phép.
Các quốc gia tham gia vào hoạt động này đều phải tuân theo các tập quán, thông lệ quốc tế. Đối với tất cả các quốc gia trên thế giới, hoạt động xuất khẩu đóng vai trò hết sức quan trọng cho mục tiêu phát triển đất nước, phản ánh mối quan hệ xã hội và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia. Trong xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế hiện nay thì xuất khẩu là hoạt động tất yếu của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển. Các quốc gia có sự khác biệt về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, nguồn tài nguyên, con người,.do đó mỗi quốc gia sẽ có những thế manh, lợi thế riêng.
Để tạo ra sự cân bằng trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, các quốc gia thường tiến hành trao đổi hàng hóa dịch vụ với nhau. Tuy vậy, hoạt động xuất khẩu không chỉ diên ra ở các nước có lợi thế mà còn diễn ra ở ngay cả các quốc gia không có bất kì lợi thế nào. Những quốc gia này vẫn có thể thu được lợi ích không nhỏ khi tham gia vào xuất khẩu. Vai trò và nhiệm vụ của xuất khẩu hàng hóa Vai trò của xuất khẩu - Đối với quá trình phát triển kinh tế 4 + Xuất khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đấy sản xuất phát triển: Cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ.
Đó là thành quả của cuộc Cách mạng khoa học kỹ thuật, công nghệ hiện đại. Sư chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu với đất nước. Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Một là, xuất khẩu chỉ la việc tiêu thụ những sản phẩm dư thừa do sản xuất vượt quá nhu cầu nội địa.
Trong trường hợp nền kinh tế còn lạc hậu, chậm phát triển và do đó sẽ có tác động tiêu cực đến sự thay đổi cơ cấu kinh tế và sản xuất. Bởi vì với nền kinh tế của nước ta không thể trông chờ và sự dư thừa của quá trình sản xuất trong nước. Hai là, chú ý thị trường và đăc biệt thị trường thế giới là hướng quan trọng để tổ chức sản xuất. Quan điểm này chính là xuất phát từ nhu cầu của thị trường thế giới để tổ chức sản xuất.
+ Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi. Ví dụ, khi phát triển ngành sản xuất nguyên liệu như bông, thuốc nhuộm và sự phát triển của ngành chế biến thực phẩm xuất khẩu, dầu thực vật, gạo, chè,.có thể kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ cho ngành đó. + Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế, kỹ thuật nhằm cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Điều này có nghĩa là xuất khẩu là phương tiện qua trọng tạo ra vốn và kỹ thuật, công nghệ thế giới từ bên ngoài vào Việt Nam nhằm hiện đại hóa nền kinh tế đất nước.
tạo ra năng lực sản xuất mới. + Thông qua hoạt động xuất khẩu, hàng hóa của nước ta sẽ tham gia vào các cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Để có thể giành thắng lợi trong các cuộc cạnh tranh đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất luôn thích nghi với thị trường. + Xuất khẩu đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn đổi mới và hoàn thiện công tác quản trị sản xuất kinh doanh.
Xuất khẩu có vai trò tích cực đối với việc giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống của người dân. Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm nhiều mặt. Trước hết sản xuất hàng hóa xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu người lao động và đem lại cho họ nguồn thu nhập không nhỏ. Xuất khẩu còn tạo ra vốn để nhập khẩu hàng hóa vật 5 phảm tiêu dùng hàng ngày, đáp ứng ngày càng phong phú hơn đời sống của nhân dân.
Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại của nước ta. Xuất khẩu và các kinh tế đối ngoại có tác động qua lại phụ thuộc lẫn nhau. Hoạt động xuất khẩu có thể sớm hơn các hoạt động kinh tế đối ngoại khác vì vậy tạo điều kiện thúc đẩy các mối quan hệ này phát triển. Ví dụ xuất khẩu và công nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu thúc đẩy quan hệ đầu tư, tín dụng, mở rộng vận tải quốc tế.
Mặt khác chính những quan hệ kinh tế đối ngoại này lại tạo tiền đề để mở rộng xuất khẩu. Tóm lại, đẩy mạnh xuất khẩu được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và thực hiện công nghiệp hóa đất nước. - Đối với các doanh nghiệp: + Xuất khẩu tạo điều kiện cho doanh nghiệp giảm được chi phí. Một doanh nghiệp có thể giảm từ 20-30% chi phí mỗi khi sản lượng tăng gấp hai lần.
Doanh nghiệp có thể giảm được chi phí là do: Trang trải chi phí cố định nhờ có sản lượng lớn; gia tăng hiệu quả nhờ kinh nghiệm sản xuất với số lượng lớn; giảm được chi phí vận chuyển và chi phí mua nguyên liệu khi vận chuyển, mua với số lượng lớn. Việc giảm được chi phí có ý nghĩa rất lớn đối với doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp nâng cao được sức cạnh tranh của mình thông qua việc điều chỉnh giá bán hợp lý. Như vậy, để có thế giảm được chi phí nhờ gia tăng sản lượng, các doanh nghiệp không chỉ phải khẳng định vị thế trên thị trường nội địa mà còn cả trên thị trường quốc tế. + Xuất khẩu giúp cho doanh nghiệp thu được nhiều lợi ích hơn.
Doanh nghiệp có thể bán sản phẩm ở cả thị trường nội địa và thị trường nước ngoài.Sở dĩ lợi nhuận thu được ở nước ngoài nhiều hơn là vì môi trường cạnh tranh, chu kỳ của sản phẩm khác so với thị trường nội địa. + Xuất khẩu tạo cơ hội nhập khẩu cho doanh nghiệp: Việc kinh doanh có thể đến từ phía nhà sản xuất hay nhà nhập khẩu. Công việc kinh doanh được thúc đẩy có thể từ phía các nhà nhập khẩu vì họ đang muốn tìm kiếm nguồn cung cấp rẻ hay các bộ phận có chất lượng hơn để sử dụng cho quy trình sản xuất của họ. Hoặc doanh nghiệp đang tìm kiếm mặt hàng mới từ nước ngoài để bổ sung cho mặt hàng đang có nhằm tăng doanh số bán.
Nhờ có nguồn cung cấp nguyên liệu phù hợp và rẻ, doanh nghiệp có thể nâng cao được năng lực cạnh tranh của mình trên thị trường xuất khẩu. 6 Nhiệm vụ của xuất khẩu hàng hóa Mở rộng thị trường, nguồn hàng và đối tác kinh doanh xuất khẩu, coi xuất khẩu là mũi nhọn cho sự phát triển. Ra sức khai thác có hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước như đất đai, nhân lực, tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất, kỹ thuật-công nghệ chất xám theo hướng khai thác lợi thế tuyệt đối, lợi thế so sánh. Nâng cao năng lực sản xuất hàng hóa xuất khẩu để nhanh chóng tăng khối lượng và kim ngạch xuất khẩu.
Tạo ra những mặt hàng (nhóm hàng) xuất khẩu chủ lực đáp ứng những đòi hỏi của thị trường thế giới và của khách hàng về chất lượng và số lượng, có hấp dẫn và khả năng cạnh tranh cao. Các hình thức xuất khẩu • Xuất khẩu trực tiếp: Trong hình thức xuất khẩu trực tiếp, hai bên mua bán hàng sẽ trực tiếp ký kết hợp đồng ngoại thương. Hợp đồng ký kết giữa hai bên phải phù hợp với luật lệ của quốc gia cũng như thông lệ mua bán quốc tế. Hình thức xuất khẩu trực tiếp thích hợp đối với gần như mọi loại hình doanh nghiệp, giúp họ chủ động được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình.
Loại hình này cũng là sự lựa chọn của các doanh nghiệp đang muốn khẳng định thương hiệu của mình trên thị trường quốc tế. Người xuất khẩu tự đứng tên, đàm phán, bán hàng… nên gọi là trực tiếp. Ví dụ về xuất khẩu trực tiếp: Công ty Vinafood 1 ký hợp đồng xuất khẩu 120.000 tấn gạo loại 5% tấm với khách hàng Malaysia. Đây là xuất khẩu trực tiếp từ Việt Nam cho thương nhân Malaysia.
Ưu điểm của hình thức xuất khẩu trực tiếp là doanh nghiệp có quyền tìm kiếm bạn hàng, định đoạt giá cả, lựa chọn phương thức thanh toán trong khuôn khổ chính sách quản lý xuất khẩu của Nhà nước. Do đó, tham gia vào hình thức này thường là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu có uy tín và có đội ngũ nhân viên có chuyên môn cao. Tuy nhiên hình thức này sẽ không phù hợp với các doanh nghiệp mới, chưa có kinh nghiệm trong ngành xuất khẩu bởi vốn sản xuất và sự am hiểu về thị trường quốc tế của họ đều còn rất hạn chế, sản phẩm của họ cũng chưa được biết đến nhiều. • Xuất khẩu gián tiếp (ủy thác) 7 Đây còn gọi là xuất khẩu gián tiếp là hình thức đưa hàng hóa ra nước ngoài qua đơn vị trung gian.
Với hình thức này, đơn vị có hàng sẽ ủy thác quyền cho một đơn vị thứ 3 với danh nghĩa bên nhận ủy thác để thay bạn đưa hàng hóa ra nước ngoài.