Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC và thể thao trường học 1. Quan điểm, Đảng và Chính phủ đối với hoạt động TDTT trường học trong thời kỳ đổi mới Thể dục thể thao trường học bao gồm GDTC nội khóa và hoạt động thể thao ngoại khóa, là một bộ phận quan trọng cấu thành nền thể dục thể thao và cũng là một mặt không thể thiếu của nền giáo dục, là nền tảng của thể dục thể thao toàn dân. Thể dục thể thao trường học là giao điểm giữa hai lĩnh vực Giáo dục và TDTT, là cơ sở nền tảng của sự phát triển thể dục thể thao.
Do đó đầu tư và phát triển thể dục thể thao trường học hiện nay được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm như là nhu cầu tất yếu của phát triển xã hội. Chỉ thị 36/CT-TW ngày 24 tháng 03 năm 1994 của Ban bí thư Trung Ương Đảng về công tác TDTT trong giai đoạn mới đã nêu lên vai trò của thể dục thể thao, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật TDTT và nâng cao uy tín TDTT nước ta trên trường quốc tế. Về GDTC và thể thao trường học, chỉ thị có đoạn viết: “….Cải tiến chương trình giảng dạy và tiêu chuẩn Rèn luyện thể chất, đào tạo giáo viên TDTT cho trường học các cấp, tạo những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất để thực hiện chế độ GDTC bắt buộc ở tất cả các trường học” [3]. Nghị quyết Đại hội Đảng khóa VII, Nghị quyết của Hội nghị Trung Ương 2 khóa VIII về Giáo dục & Đào tạo và khoa học công nghệ đã tiếp tục khẳng định: “Giáo dục đào tạo cùng với Khoa học công nghệ phải thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, chuẩn bị tốt hành trang cho thế hệ trẻ đi vào thế kỷ XXI.
Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, phải có con người phát 20 triển toàn diện. Không chỉ về trí tuệ, trong sáng về đạo đức mà còn phải là con người cường tráng về thể chất” [4]. GDTC “là một trong những hình thức hoạt động cơ bản có định hướng rõ của TDTT trong xã hội”. TDTT là một bộ phận của nền văn hóa, trình độ phát triển TDTT là một trong những tiêu chí đánh giá trình độ văn hóa và năng lực sáng tạo của dân tộc, là phương tiện giao lưu văn hóa nói chung, văn hóa thể chất nói riêng, mở rộng các mối quan hệ quốc tế.
Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng đến công tác đổi mới nhằm phát triển hơn nữa công tác GDTC. Đảng và Nhà nước ta đã chỉ rõ, nhiệm vụ chính của GDTC là: nâng cao sức khỏe, đảm bảo sự phát triển bình thường của cơ thể học sinh, sinh viên; phát triển thể lực, trang bị những kỹ năng vận động cơ bản và cần thiết cho cuộc sống; hình thành thói quen rèn luyện thân thể, giữ vệ sinh và giữ phẩm chất đạo đức, nhân cách học sinh, sinh viên, những chủ nhân tương lai của đất nước. Đảng, Nhà nước ta khẳng định, sự phát triển GDTC phải đảm bảo theo quan điểm đường lối chung của Đảng, Nhà nước, của ngành TDTT và ngành Giáo dục – Đào tạo, phải đảm bảo tính dân tộc, tính khoa học và tính nhân dân. Trong đó, đảm bảo tính dân tộc có nghĩa là: Hình thức, nội dung các hoạt động GDTC phải mang bản sắc dân tộc, vì mục đích, lợi ích dân tộc; đảm bảo tính khoa học là: Kế thừa có chọn lọc các tri thức về TDTT của nhân loại; mọi hoạt động GDTC phải phù hợp với quy luật phát triển tâm, sinh lý của con người [4].
Quan điểm của Bộ Giáo dục và Đào tạo với hoạt động trường học Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về công tác GDTC và thể thao trường học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có nhiều văn bản pháp quy để chỉ đạo thực hiện đến các cơ sở. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã ban hành chương trình mục tiêu: “Cải tiến nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, sức 21 khỏe, phát triển và bồi dưỡng tài năng thể thao học sinh, sinh viên trong nhà trường các cấp, giai đoạn 1998-2000 và định hướng đến 2015. Trong chương trình mục tiêu đã nêu lên đầy đủ những điều kiện đảm bảo công tác GDTC và thể thao trong trường học ổn định và phát triển đến năm 2025”. Một trong những mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước cũng như các ngành GD&ĐT và TDTT nước ta hiện nay là xã hội hóa thể thao, phát triển rộng khắp phong trào TDTT trường học, nhằm đào tạo ra thế hệ trẻ phát triển toàn diện cả về Đức - Trí - Thể - Mỹ.
Đảng và Nhà nước ta lãnh đạo đất nước luôn dựa trên cơ sở nền tảng của học thuyết Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh để làm kim chỉ nam và đã đạt thắng lợi ở nhiều lĩnh vực trong đó có GD&ĐT và TDTT. Như vậy có thể thấy, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm và chú trọng vai trò của TDTT trường học. Thông tư số: 24/2019/TT-BGDĐTngày 26 tháng 12 năm 2019, Ban hành qui chế đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng nhóm ngành đào tạo giáo viên quy định về khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực mà người học đạt được sau khi tốt nghiệp đối với mỗi trình độ đào tạo nhóm ngành giáo viên và quy trình xây dựng, thẩm định, ban hành chương trình đào tạo trình độ trung cấp và cao đẳng. Tại Thông tư này, “Bộ cũng qui định rõ về khối lượng kiến thức tối thiểu đối với các trình độ đào tạo, cụ thể, trình độ đào tạo cao đẳng là 86 tín chỉ.
Trong đó, một tín chỉ tương ứng với 15 giờ học lý thuyết và 30 giờ tự học hoặc 30 giờ thực hành, thí nghiệm, thảo luận và 15 tự học. Đồng thời, người học sau khi tốt nghiệp chương trình đào tạo cao đẳng nhóm ngành đào tạo giáo viên phải có kiến thức lý thuyết chuyên sâu trong lĩnh vực đào tạo”[18]. Để đưa công tác GDTC trong nhà trường trở thành một khâu quan trọng, cũng như xác định nhận thức đúng về vị trí GDTC trong nhà trường các cấp, phải được triển khai đồng bộ với các mặt giáo dục tri thức và nhân cách từ tuổi thơ cho đến Đại học. Bộ giáo dục và Đào tạo đã có văn bản quyết định ban hành 22 quy chế về công tác GDTC trong nhà trường các cấp.
Trong đó, đã khẳng định: “GDTC được thực hiện trong hệ thống nhà trường từ Mầm non đến Đại học, góp phần đào tạo những công dân phát triển toàn diện. GDTC là một bộ phận hữu cơ của mục tiêu giáo dục và đào tạo, nhằm giúp con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức: Thể chất – sức khoẻ tốt là nhân tố quan trọng trong việc phát triển sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cũng như khẳng định GDTC trong nhà trường các cấp nhằm từng bước nâng cao trình độ văn hoá thể chất và thể thao của học sinh, sinh viên. Góp phần phát triển sự nghiệp TDTT của đất nước đáp ứng nhiệm vụ giao tiếp của học sinh, sinh viên Việt Nam và Quốc tế.
Nhà trường có trách nhiệm thực hiện chương trình GDTC cho người học. Tổ chức hoạt động TDTT ngoại khoá, xây dựng cơ sở vật chất cần thiết đáp ứng việc giảng dạy và hoạt động TDTT trong nhà trường”. Trong các trường ĐH, CĐ công tác GDTC có tác dụng tích cực trong việc hoàn thiện cá tính, nhân cách, những phẩm chất cần thiết và hoàn thiện thể chất cho sinh viên. Việc tiến hành GDTC nhằm giữ gìn sức khoẻ và phát triển thể lực, tiếp thu những kiến thức và kỹ năng vận động cơ bản, còn có tác dụng chuẩn bị tốt về mặt tâm lý và tinh thần của người cán bộ tương lai.
Trong công tác GDTC trường học thì nhiệm vụ đổi mới chương trình đào tạo nhằm bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên GDTC đóng vai trò là nòng cốt. Giáo viên GDTC không chỉ đóng vai trò truyền đạt các tri thức về GDTC, mà đồng thời phải là người tổ chức và trực tiếp thực hiện các hoạt động giáo dục, hoạt động TDTT trong nhà trường và địa phương nơi công tác. Điều đó đòi hỏi cần phải đào tạo đội ngũ giáo viên GDTC có đủ năng lực hoạt động nghề nghiệp, là một công dân gương mẫu, hăng hái tham gia vào sự phát triển TDTT cơ sở. Quan điểm đó đã được khẳng định trong “Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2020”, chiến lược đã nêu lên những tồn tại, yếu kém của 23 TDTT nước ta, từ đó đưa ra các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể trong đổi mới công tác TDTT là tăng cường xây dựng cơ chế, chính sách, đào tạo, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên thể dục, thể thao và Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 01 tháng 12 năm 2011 của Bộ Chính trị.
Nghị quyết chỉ rõ, một trong những nhiệm vụ cơ bản được đặt lên hàng đầu là “… mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, hướng dẫn viên thể dục cho trường học”[5, tr. Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục thể chất và thể thao trường học nhằm tăng cường sức khỏe, phát triển thể lực toàn diện, trang bị kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản và hình thành thói quen tập luyện thể dục, thể thao thường xuyên cho trẻ em, học sinh, sinh viên; Phấn đấu 100% cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục Đại học có câu lạc bộ các môn thể thao dành cho học sinh, sinh viên và được duy trì hoạt động thường xuyên. Trong “Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020” đã nêu mục tiêu hướng đến năm 2030 tỷ lệ học sinh, sinh viên thực hiện chương trình giáo dục thể chất chính khóa đạt 100% từ năm 2015 trở đi đối với tất cả các cấp học, bậc học. Từ sau năm 2015, phấn đấu nâng cao chất lượng giáo dục thể chất chính khóa, đáp ứng yêu cầu và xu thế phát triển của đất nước.
Tỷ lệ học sinh tham gia tập luyện thể dục, thể thao ngoại khóa thường xuyên ở các cấp học: Trung cấp chuyên nghiệp và Trung cấp nghề, Cao đẳng và Cao đẳng nghề, Đại học: Đạt 70% vào năm 2015, đạt 80% vào năm 2020 và đạt trên 90% vào năm 2030.