Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN GIẢI QUYẾT 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Đến nay đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu, trao đổi về quản lý nhà nước (QLNN) về an ninh, trật tự (ANTT), QLNN về ANTT đô thị, nghiên cứu một số lĩnh vực cụ thể trong QLNN về ANTT đô thị Hà Nội. Để phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu của luận án, nghiên cứu sinh chọn lọc một số công trình được xem là liên quan trực tiếp tới các nội dung thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án và có thể sắp xếp các công trình theo các nhóm vấn đề như sau: 1. Những công trình nghiên cứu lý luận quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị Quản lý nhà nước về ANTT là hoạt động đặc biệt quan trọng mà mọi nhà nước đều tiến hành để đảm bảo thể chế chính trị của mỗi quốc gia.
ANTT được đảm bảo sẽ tạo ra môi trường xã hội lành mạnh và điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Đảng và Nhà nước ta từ khi giành được chính quyền về tay nhân dân bằng cuộc khởi nghĩa cách mạng tháng 8 năm 1945, đã đặc biệt quan tâm đến hoạt động QLNN về ANTT và đã đạt được những thành tựu to lớn. Những vấn đề lý luận cơ bản QLNN về ANTT đã được các nhà khoa học quan tâm, đã xuất hiện những luận án, sách chuyên khảo, luận văn, những công trình nghiên cứu cấp Bộ đi vào nghiên cứu như: Sách chuyên khảo “Bước đầu tìm hiểu quản lý nhà nước về an ninh trật tự”, của tác giả Nguyễn Duy Hùng và Hồ Trọng Ngũ, Nhà xuất bản Công an nhân dân (CAND), Hà Nội, 1998, cuốn sách đã phân tích và đưa ra quan niệm: Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự là hoạt động hành chính, điều hành và chấp hành được thực hiện bằng sự tác động đồng bộ có mục đích của Nhà nước thông qua hoạt động của một hệ thống các cơ quan nhà nước và tổ chức 8 xã hội được chức năng hóa trong lĩnh vực này, vào tất cả các yếu tố cấu thành nền an ninh, trật tự nhằm tạo nên sự ổn định, an toàn cho đất nước trên tất cả các phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội để thực hiện thắng lợi các mục tiêu bảo vệ xây dựng và phát triển vững bền Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Trong các công trình nghiên cứu, các văn bản quy phạm pháp luật, cụm từ an ninh, trật tự được hiểu là cách viết gọn của cụm từ an ninh quốc gia (ANQG), trật tự an toàn xã hội (TTATXH).
Sách tham khảo “Một số vấn đề quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”, của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Nhà xuất bản Công an nhân dân (CAND), Hà Nội 1998, tác giả đã quan niệm: Quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội là hoạt động chấp hành và điều hành các cơ quan nhà nước được tiến hành trên cơ sở pháp luật và để thi hành luật nhằm thực hiện trong cuộc sống hàng ngày các chức năng của nhà nước trong lĩnh vực an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội. Luận án tiến sĩ luật học “Quản lý nhà nước về an ninh trật tự đối với các văn phòng đại diện tổ chức kinh tế, thương nhân nước ngoài ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp”, của tác giả Hà Việt Dũng, năm 2002, đã nghiên cứu những vấn đề cơ bản về an ninh, trật tự, quản lý nhà nước về an ninh, trật tự nói chung; làm rõ những vấn đề liên quan đến an ninh, trật tự đối với các văn phòng đại diện tổ chức kinh tế, thương nhân nước ngoài. Luận án tiến sĩ luật học “Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ an ninh quốc gia - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Trần Thế Quân, bảo vệ tại Học viện An ninh nhân dân, năm 2003, đã đưa ra quan niệm an ninh quốc gia là sự ổn định và phát triển bền vững về mọi mặt của chế độ xã hội chủ nghĩa và chính quyền nhân dân, sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. An ninh quốc gia bao gồm an ninh chính trị, an ninh quân sự, an ninh kinh tế, an ninh văn hoá, tư tưởng, an ninh khoa học, kỹ thuật, công nghệ, an ninh xã hội.
9 Sách chuyên khảo: “Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh quốc gia”, do GS.TS Trần Đại Quang chủ biên, Nhà xuất bản CAND, năm 2008. Tác giả đã phân tích, luận bàn để xây dựng hệ thống các khái niệm về an ninh quốc gia, bảo vệ ANQG, QLNN về ANQG; phân tích, làm rõ vị trí, vai trò, đặc trưng, nội dung, phương thức QLNN về ANQG; nghiên cứu, đánh giá toàn diện tình hình QLNN về ANQG trên các lĩnh vực: An ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh văn hóa - tư tưởng, quản lý xuất nhập cảnh, an ninh trên lĩnh vực tôn giáo. Trên cơ sở đó, tác giả đã chỉ rõ yếu tố khách quan của việc tăng cường QLNN về ANQG. Các công trình nghiên cứu trên đã tiếp cận để luận giải nội hàm của các khái niệm liên quan đến QLNN về ANTT.
Theo đó, chúng ta nhận thấy tính phức tạp, đa dạng trong nhận thức lý luận về các vấn đề liên quan đến QLNN về ANTT, còn nhiều cách tiếp cận và luận giải khác nhau. Bài “Vai trò của khoa học an ninh trong việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật về bảo đảm an ninh, trật tự” của GS.TS Nguyễn Ngọc Anh, Kỷ yếu hội thảo khoa học Khoa học an ninh những vấn đề lý luận và thực tiễn, năm 2013. Tác giả đã chỉ rõ vai trò của khoa học an ninh trong việc cung cấp các luận cứ khoa học, nền tảng tri thức cho việc xây dựng pháp luật về bảo đảm ANTT. Bộ sách chuyên khảo “Khoa học Công an Việt Nam” do GS.TS Trần Đại Quang, Bộ trưởng Bộ Công an và GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Giám đốc Học viện Cảnh sát làm Tổng chủ biên, Nhà xuất bản CAND, năm 2015.
Bộ sách gồm 8 tập, trong đó có các tập sách liên quan trực tiếp đến đề tài luận án: “Quản lý nhà nước về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”, tập 2, do GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, GS.TS Trần Phương Đạt, TS Bùi Tiến Sỹ, TS Nguyễn Quốc Đoàn đồng chủ biên; cuốn sách đã đề cập toàn diện và phân tích sâu sắc những vấn đề cơ bản về quan điểm của Đảng và Nhà nước về mục tiêu, tính chất, đặc điểm và những nội dung chủ yếu của công tác QLNN về ANTT. “Lý luận về bảo vệ an ninh quốc gia”, tập 4, do GS.TS Nguyễn Văn 10 Ngọc, Giám đốc Học viện an ninh nhân dân chủ biên, đã tập hợp, hệ thống hóa các tri thức lý luận về bảo vệ ANQG và quán triệt các nghị quyết, chỉ thị của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo vệ ANQG, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. “Lý luận về bảo đảm trật tự an toàn xã hội”, tập 5, do GS.TS Đỗ Đình Hòa, PGS.TS Trần Minh Hưởng, TS Trần Quốc Tỏ đồng chủ biên. Cuốn sách đã trình bày hệ thống các vấn đề lý luận bảo đảm TTATXH, phân tích các nội dung và phương pháp bảo đảm TTATXH ở nước ta hiện nay.
Bộ sách chuyên khảo Khoa học Công an Việt Nam nói trên đã giúp cho nghiên cứu sinh có cơ sở lý luận vững chắc để tiến hành nghiên cứu vấn đề QLNN về ANTT đô thị. Kỷ yếu hội thảo khoa học “Hệ thống lý luận về bảo vệ an ninh quốc gia” của Tiểu ban lý luận về lĩnh vực bảo vệ ANQG (kỷ yếu lưu hành nội bộ), Hà Nội, năm 2015. Các báo cáo tham luận trong kỷ yếu bao quát nội dung lý luận của nhiều lĩnh vực công tác, nhiều mặt hoạt động bảo vệ ANQG, được sắp xếp thành 4 nhóm vấn đề: Những vấn đề chung về lý luận bảo vệ ANTT; lý luận đấu tranh với các hệ đối tượng hoạt động xâm phạm ANQG; lý luận về QLNN, tổ chức công tác bảo vệ ANTT. Kỷ yếu có ý nghĩa quan trọng giúp cho nghiên cứu sinh nhận thức đầy đủ về các lĩnh vực trong bảo vệ ANQG.
Trong đó có một số bài tham luận liên quan trực tiếp đến đề tài luận án như: Nguyễn Quang Thiện (2013), “Hệ thống lý luận an ninh quốc gia - khái quát quá trình hình thành, thực trạng và phương hướng hoàn thiện”; Phí Đức Tuấn (2013) “Lý luận quản lý nhà nước về an ninh, trật tự - thực trạng và vấn đề đặt ra đối với nghiên cứu, xây dựng, phát triển”; Ngô Trọng Thanh (2013), “Lý luận quản lý nhà nước về an ninh quốc gia đối với lĩnh vực, địa bàn trọng điểm - thực trạng và đề xuất nghiên cứu hoàn thiện”… Kỷ yếu hội thảo cấp quốc gia “Quán triệt, thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân trong giai đoạn hiện nay”, Bộ Công an, năm 2016. Kỷ yếu hội thảo đã đề cập toàn diện các vấn đề, từ bối cảnh tình hình; thành tựu đổi mới, những 11 hạn chế, tồn tại và nguyên nhân; xác định mục tiêu, quan điểm, phương châm, nguyên tắc chỉ đạo; phương hướng, nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh trong giai đoạn mới. Trong đó, có những điểm mới nổi bật, quan trọng là: Thứ nhất, lần đầu tiên Đảng đưa nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trở thành một trong năm thành tố quan trọng của chủ đề Đại hội đại biểu lần thứ XII của Đảng, để khẳng định tính trọng yếu, thường xuyên và cấp bách của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc nói chung và tăng cường quốc phòng, an ninh nói riêng trong tình hình hiện nay. Thứ hai, về đánh giá tình hình, Đại hội XII khẳng định, chúng ta đã kiên quyết, kiên trì đấu tranh giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo đảm quốc phòng, ANQG và TTATXH.
Thứ ba, những nhiệm vụ trọng yếu về quốc phòng, an ninh được xác định đậm nét hơn và có điểm mới quan trọng là bổ sung thành tố văn hóa - xã hội, đó là: Kết hợp chặt chẽ kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng, an ninh và quốc phòng, an ninh với kinh tế, văn hóa, xã hội; chủ động đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động chống phá của các thế lực thù địch.