Luận án tiến sĩ pháp luật doanh nghiệp trong mối quan hệ với cải cách thủ tục hành chính ở việt nam

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu pháp luật doanh nghiệp trong mối quan hệ với cải cách thủ tục hành chính ở việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất

• Tác giả: Trần Huỳnh Thanh Nghị
• Người hướng dẫn: GS.TS Mai Hồng Quỳ
• Trường học: Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp luật doanh nghiệp trong mối quan hệ với cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh và sự cần thiết của việc nghiên cứu thủ tục hành chính đối với thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu thủ tục hành chính đối với thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp
• 1.2.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.2.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Lý thuyết nghiên cứu đề tài và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.1. Cơ sở lý thuyết nghiên cứu đề tài
• 1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3.3. Các giả thuyết nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT DOANH NGHIỆP, THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG PHÁP LUẬT DOANH NGHIỆP VÀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm và những nội dung cơ bản của pháp luật doanh nghiệp
• 2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật doanh nghiệp
• 2.1.2. Những nội dung cơ bản của pháp luật doanh nghiệp Việt Nam
• 2.2. Khái niệm, đặc điểm và nội dung của thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.2.1. Khái niệm thủ tục hành chính và thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.2.2. Đặc điểm của thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.2.3. Nội dung của thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.3. Quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.3.1. Quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập doanh nghiệp
• 2.3.2. Quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp
• 2.3.3. Quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục giải thể doanh nghiệp
• 2.4. Các nguyên tắc quy định về thủ tục hành chính trong pháp luật doanh nghiệp và các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.4.1. Các nguyên tắc quy định về thủ tục hành chính trong pháp luật doanh nghiệp
• 2.4.2. Các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.5. Mối quan hệ giữa quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam
• 2.6. Sự cần thiết của cải cách thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp
• 2.7. Mục tiêu của cải cách thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT DOANH NGHIỆP VỀ THỦ TỤC THÀNH LẬP, TỔ CHỨC LẠI VÀ GIẢI THỂ DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Đánh giá quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập doanh nghiệp
• 3.1.1. Những kết quả đạt được
• 3.1.2. Những hạn chế của quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập doanh nghiệp
• 3.2. Đánh giá quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp
• 3.2.1. Những kết quả đạt được
• 3.2.2. Những hạn chế của quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp
• 3.3. Đánh giá quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục giải thể doanh nghiệp
• 3.3.1. Những kết quả đạt được
• 3.3.2. Những hạn chế của quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục giải thể doanh nghiệp
• 3.4. Nguyên nhân của những hạn chế của quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT DOANH NGHIỆP VỀ THỦ TỤC THÀNH LẬP, TỔ CHỨC LẠI VÀ GIẢI THỂ DOANH NGHIỆP ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Những yêu cầu cơ bản cho việc hình thành giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và hội nhập quốc tế ở Việt Nam
• 4.2. Định hướng hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và hội nhập quốc tế ở Việt Nam
• 4.3. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và hội nhập quốc tế ở Việt Nam
• 4.3.1. Hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập doanh nghiệp
• 4.3.2. Hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp về thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp
• 4.3.3. Hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp về thủ tục giải thể doanh nghiệp
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính

Pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính là hai yếu tố quan trọng trong việc hoàn thiện môi trường kinh doanh tại Việt Nam. Luận án tiến sĩ này tập trung phân tích mối quan hệ giữa hai lĩnh vực này, đặc biệt là tác động của quy định pháp luật doanh nghiệp đến hiệu quả cải cách thủ tục hành chính. Doanh nghiệp tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nhờ sự thông thoáng trong thủ tục gia nhập thị trường, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Các báo cáo từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đã chỉ ra những điểm tích cực và tiêu cực trong hệ thống pháp luật hiện hành.

1.1. Bối cảnh và sự cần thiết của cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính là yếu tố then chốt để cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh. Pháp luật doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình này. Tuy nhiên, sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành đã gây ra nhiều khó khăn cho doanh nghiệp tại Việt Nam. Việc nghiên cứu mối quan hệ giữa pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính là cần thiết để đưa ra các giải pháp hoàn thiện.

1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

Các nghiên cứu trong nước và quốc tế đã chỉ ra những điểm mạnh và yếu của pháp luật doanh nghiệp Việt Nam. Các báo cáo từ OECD và WEF đã đánh giá cao sự cải thiện trong thủ tục thành lập doanh nghiệp, nhưng cũng chỉ ra những hạn chế trong việc thực thi quy định pháp luật. Luận án này kế thừa và phát triển các nghiên cứu trước đó, đưa ra cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này.

II. Cơ sở lý luận về pháp luật doanh nghiệp và thủ tục hành chính

Luận án đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về pháp luật doanh nghiệp và thủ tục hành chính, bao gồm các nguyên tắc, nội dung và tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của quy định pháp luật. Pháp luật doanh nghiệp không chỉ điều chỉnh việc thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp mà còn tác động đến hiệu quả của cải cách thủ tục hành chính. Luận án cũng làm rõ mối quan hệ giữa hai lĩnh vực này, khẳng định tầm quan trọng của việc cải cách thủ tục hành chính đối với sự phát triển của doanh nghiệp tại Việt Nam.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật doanh nghiệp

Pháp luật doanh nghiệp bao gồm các quy định về thành lập, tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp. Luận án phân tích các đặc điểm cơ bản của pháp luật doanh nghiệp, bao gồm tính minh bạch, sự thống nhất và khả năng thực thi. Các quy định này có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của cải cách thủ tục hành chính.

2.2. Nội dung của thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp

Thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp bao gồm các quy trình liên quan đến thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp. Luận án đánh giá mức độ hoàn thiện của các quy định này, đồng thời chỉ ra những hạn chế cần khắc phục để thúc đẩy cải cách pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

III. Đánh giá thực trạng pháp luật doanh nghiệp về thủ tục hành chính

Luận án đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật doanh nghiệp về thủ tục hành chính, bao gồm các quy định về thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp. Các kết quả đạt được và hạn chế của quy định pháp luật đã được phân tích chi tiết. Luận án cũng chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến các hạn chế này, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp nhằm thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính.

3.1. Đánh giá quy định về thủ tục thành lập doanh nghiệp

Các quy định về thủ tục thành lập doanh nghiệp đã đạt được nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế như sự phức tạp trong thủ tục và thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật. Luận án đưa ra các giải pháp để hoàn thiện các quy định này, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tại Việt Nam.

3.2. Đánh giá quy định về thủ tục tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp

Các quy định về tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp cũng được đánh giá là còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện. Luận án đề xuất các giải pháp để cải thiện tính minh bạch và hiệu quả của các quy định này, góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính

Luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp nhằm thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính tại Việt Nam. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện các quy định về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp, cũng như nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý doanh nghiệp và chính phủ điện tử để cải thiện hiệu quả của cải cách thủ tục hành chính.

4.1. Hoàn thiện quy định về thủ tục thành lập doanh nghiệp

Luận án đề xuất các giải pháp để đơn giản hóa thủ tục thành lập doanh nghiệp, bao gồm việc giảm bớt các giấy tờ không cần thiết và tăng cường tính minh bạch trong quy trình đăng ký. Các giải pháp này nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tại Việt Nam.

4.2. Hoàn thiện quy định về thủ tục tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp

Luận án cũng đề xuất các giải pháp để cải thiện các quy định về tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp, bao gồm việc tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của các quy trình này. Các giải pháp này góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Pháp luật doanh nghiệp trong mối quan hệ với cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam" được tác giả Trần Huỳnh Thanh Nghị thực hiện tại Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh năm 2014, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Mai Hồng Quỳ và PGS.TS Nguyễn Cảnh Hợp. Luận án thuộc chuyên ngành Luật học, đi sâu nghiên cứu khía cạnh pháp lý của thủ tục hành chính (TTHC) điều chỉnh hoạt động của doanh nghiệp trong giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cải cách TTHC được xác định là giải pháp then chốt nhằm hoàn thiện môi trường kinh doanh (MTKD), bảo đảm quyền tự do kinh doanh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước (QLNN). Sự ra đời của Luật Doanh nghiệp năm 1999 và Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã tạo ra bước chuyển biến trong việc đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, được các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ghi nhận. Tuy nhiên, vị trí xếp hạng MTKD của Việt Nam trên các bảng đánh giá quốc tế còn thấp và thiếu ổn định. Điển hình, theo xếp hạng MTKD của WB, năm 2011 Việt Nam xếp thứ 92, sang năm 2012 tụt 6 bậc xuống thứ 98 và năm 2014 tụt xuống vị trí 99/189 nền kinh tế. Báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2012 của WEF cũng xếp Việt Nam ở vị trí 75/144, tụt 10 bậc so với năm 2011; trong đó 9/12 nhóm chỉ tiêu bị tụt hạng và chỉ số ổn định kinh tế vĩ mô tụt 41 bậc (xuống thứ hạng 106).

Thực tế này bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa các quy định thông thoáng của Luật Doanh nghiệp năm 2005 với hệ thống pháp luật chuyên ngành và pháp luật đầu tư. Tình trạng "đăng ký thành lập dễ nhưng đi vào hoạt động khó" cùng sự tồn tại của hệ thống giấy phép kinh doanh (GPKD), giấy phép con phức tạp đã tạo ra rào cản lớn cho nhà đầu tư (NĐT). Do đó, khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết là làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa pháp luật doanh nghiệp (PLDN) và cải cách TTHC, phân tích toàn diện các quy định về gia nhập, tổ chức lại và rút lui khỏi thị trường nhằm xác lập cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện thể chế kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về PLDN và TTHC trong PLDN, bao gồm các nguyên tắc xây dựng quy phạm và tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện; làm rõ mối quan hệ giữa PLDN và cải cách TTHC trong bối cảnh hoàn thiện MTKD và tăng cường hiệu lực QLNN.
2. Đánh giá toàn diện thực trạng quy định PLDN về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp; chỉ rõ các kết quả đạt được, những vướng mắc, hạn chế và nguyên nhân cản trở tiến trình cải cách TTHC ở Việt Nam.
3. Xác định các yêu cầu, định hướng và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện PLDN về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách TTHC và hội nhập quốc tế.

Câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết các câu hỏi nghiên cứu cơ bản: Mối quan hệ giữa PLDN và cải cách TTHC được biểu hiện như thế nào? Quy định PLDN hiện hành về thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp đã đáp ứng các nguyên tắc của cải cách TTHC chưa? Những nguyên nhân nào dẫn đến sự bất cập của các quy định này và cần thực hiện những giải pháp pháp lý cụ thể nào để khắc phục? Để trả lời các câu hỏi đó, tác giả thực hiện bốn nhiệm vụ nghiên cứu: làm rõ lý luận, phân tích lý do và mục tiêu cải cách TTHC, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và xây dựng các kiến nghị lập pháp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quy định của PLDN về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp cùng thực tiễn thi hành các quy định này tác động đến doanh nghiệp và tiến trình cải cách TTHC ở Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Áp dụng đối với các doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo Luật Doanh nghiệp trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế từ năm 1990 đến năm 2014, trọng tâm là thời kỳ thi hành Luật Doanh nghiệp năm 2005.
• Giới hạn nội dung và chủ thể: Luận án chỉ giới hạn ở bốn loại hình doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp gồm: công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH), công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Luận án không nghiên cứu các chủ thể kinh doanh khác như hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, hộ kinh doanh; không nghiên cứu các TTHC trong các đạo luật chuyên ngành (thuế, hải quan, đất đai, lao động, nhà ở); không xem xét TTHC thành lập doanh nghiệp thuộc lĩnh vực dịch vụ pháp lý, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, y tế, giáo dục; và không phân tích các khía cạnh quản trị nội bộ không gắn với TTHC.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước

Tác giả đã tổng hợp, phân tích các nhóm công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài:

• Khảo sát thực tiễn điều hành kinh tế và cảm nhận của doanh nghiệp, người dân: Báo cáo Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) năm 2012 của VCCI và USAID/VNCI (khảo sát 8.053 doanh nghiệp tại 63 tỉnh, thành phố); Báo cáo Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công Cấp tỉnh (PAPI) năm 2012 của CECODES, VFF-CRT và UNDP (khảo sát 13.747 người dân); Báo cáo đặc điểm môi trường kinh doanh ở Việt Nam qua kết quả điều tra doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2011 do CIEM, DoE, ILSSA và UNU-WIDER công bố năm 2012 (khảo sát 2.449 doanh nghiệp). Các công trình này phản ánh gánh nặng chi phí không chính thức và sự phức tạp của TTHC cấp phép, đất đai.
• Rà soát hệ thống pháp luật kinh doanh: Báo cáo "Rà soát pháp luật kinh doanh" của VCCI và USAID (2011) rà soát 16 đạo luật, chỉ ra sự can thiệp quá mức của nhà nước vào nội bộ doanh nghiệp và sự thiếu thống nhất giữa Luật Doanh nghiệp với Luật Đầu tư và luật chuyên ngành.
• Nghiên cứu về quyền tự do kinh doanh và hoàn thiện thể chế: Cuốn sách "Tự do kinh doanh và vấn đề bảo đảm quyền con người tại Việt Nam" do GS.TS Mai Hồng Quỳ chủ biên (2012); sách "Hoàn thiện thể chế về môi trường kinh doanh của Việt Nam" do PGS.TS Lê Danh Vĩnh chủ biên (2009); sách "Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới" của TS. Nguyễn Văn Hậu và TS. Nguyễn Thị Thu Hà (2009); bài viết của PGS. Bùi Xuân Hải trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật (tháng 5/2011); bài viết của ThS. Nguyễn Đình Cung trên Tạp chí Quản lý kinh tế (tháng 8/2007) chỉ rõ 14 vướng mắc khi thi hành Luật Doanh nghiệp và 7 vướng mắc trong thi hành Luật Đầu tư.

Các hướng nghiên cứu ngoài nước

Văn bản điểm lại nhiều báo cáo và tài liệu học thuật quốc tế:

• Đo lường định lượng và so sánh quốc tế: Báo cáo Doing Business 2013 của WB (khảo sát 185 nền kinh tế, ghi nhận Việt Nam xếp hạng 108 về thành lập doanh nghiệp với 10 thủ tục và 34 ngày, đối lập với New Zealand chỉ mất 1 thủ tục trong 1 ngày, Australia 2 thủ tục trong 2 ngày, Canada 1 thủ tục trong 5 ngày); Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu 2012-2013 của WEF (144 nền kinh tế).
• Đánh giá chương trình cải cách hành chính tại Việt Nam: Báo cáo của OECD năm 2011 về "Administrative simplification in Vietnam: Supporting the competitiveness of the Vietnamese economy", đánh giá giai đoạn 1 của Đề án 30 theo Quyết định 30/2007/QĐ-TTg với mục tiêu cắt giảm 30% chi phí tuân thủ TTHC.
• Lý luận về rào cản hành chính và pháp luật công ty: Cuốn sách "Reducing administrative barriers to investment: Lesson learned" của Scott Jacobs và Jacqueline Coolidge (2006) dẫn chứng khảo sát của FIAS tại 32 quốc gia, cho thấy cắt giảm 10% chi phí tuân thủ TTHC có thể tăng thu hút FDI thêm 5%; cuốn "Understanding Company Law" của Phillip Lipton, Abe Herzberg và Michelle Welsh (2012) phân tích quy định thành lập công ty, đăng ký tên và cấp mã số ACN theo Luật Công ty năm 2001 của Australia; bài viết của Thi Bich Tran, R. Quentin Grafton và Tom Kompas trên Journal of Socio-Economics (2009) đánh giá tác động của Luật Doanh nghiệp năm 1999 làm giảm thời gian thành lập doanh nghiệp từ 90 ngày xuống 7 ngày và chi phí từ 10 triệu đồng xuống 500.000 đồng; bài báo của Anthony Ogus và Qing Zhang trên International Review of Law and Economics (2005) nghiên cứu cơ chế cấp phép kinh doanh.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu chỉ ra các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận TTHC dưới góc độ kinh tế học, điều tra xã hội học hoặc nghiên cứu tản mạn trong từng ngành luật riêng biệt mà chưa xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về TTHC trong PLDN. Hơn nữa, các công trình chưa đánh giá chuyên sâu thực trạng đăng ký doanh nghiệp (ĐKDN) sau 4 năm áp dụng Nghị định 43/2010/NĐ-CP, Nghị định 05/2013/NĐ-CP và Nghị định 102/2010/NĐ-CP. Do đó, luận án định vị là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên trực tiếp giải quyết mối quan hệ giữa PLDN và cải cách TTHC ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các trào lưu kinh tế và luật học:

• Các học thuyết kinh tế về vai trò can thiệp của nhà nước và thị trường: Sự chuyển biến từ mô hình kinh tế can thiệp sâu của Keynes (trường phái trọng cầu sau đại suy thoái 1929-1933) sang chủ nghĩa tự do mới (neoclassical), lý thuyết kinh tế thị trường tự do (laissez-faire) của Milton Friedman, kinh tế học trọng cung, mô hình kinh tế thị trường xã hội Đức và mô hình kinh tế tư bản tự do Anglo-Saxon (chính sách Reagan - Thatcher) trong thập niên 80 của thế kỷ XX. Các học thuyết này đề cao việc giảm thiểu sự can thiệp của bộ máy nhà nước, cải cách hành chính và khôi phục vai trò điều tiết của thị trường.
• Tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008: Luận án phân tích hai nhóm giải pháp ứng phó: sử dụng gói hỗ trợ tài chính trực tiếp (Mỹ chi trên 1.000 tỷ USD, EU chi 750 tỷ euro, Nhật Bản chi 5.050 tỷ JPY) nhưng gây áp lực nợ công; và đẩy mạnh cải cách thể chế MTKD, đơn giản hóa quy trình gia nhập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp như giải pháp tiết kiệm ngân sách, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi.
• Khái niệm và cấu trúc TTHC đối với doanh nghiệp: Căn cứ Khoản 1 Điều 3 Nghị định 63/2010/NĐ-CP về kiểm soát TTHC, luận án xác định TTHC đối với doanh nghiệp là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện phát sinh trong quá trình thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp do PLDN quy định. Luận án xác định 8 thành tố cấu thành TTHC đối với doanh nghiệp gồm: tên TTHC, đối tượng áp dụng, trình tự thực hiện, cách thức thực hiện, hồ sơ, thời hạn giải quyết, kết quả thực hiện và cơ quan thực hiện.
• Nguyên tắc quy định TTHC trong PLDN: (1) Đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện; (2) Phù hợp với mục tiêu quản lý hành chính nhà nước (chuyển dịch từ tiền kiểm sang tiền đăng, hậu kiểm); (3) Bảo đảm quyền bình đẳng cho doanh nghiệp (phù hợp Điều 16 Hiến pháp năm 2013 và Điều 5 Luật Doanh nghiệp năm 2005); (4) Tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan công quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính đặc thù của khoa học pháp lý:

• Phương pháp phân tích: Mổ xẻ các quy phạm pháp luật nội dung và thủ tục trong hệ thống văn bản QPPL; luận giải căn cứ khoa học của các giải pháp và kiểm chứng dữ liệu từ các báo cáo quốc tế (WB, WEF, OECD).
• Phương pháp so sánh: So sánh lịch sử quy định PLDN qua các thời kỳ (Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp tư nhân 1990, Luật Doanh nghiệp 1999 và 2005); so sánh đồng đại giữa PLDN Việt Nam với pháp luật một số quốc gia (Australia, Indonesia, Malaysia...).
• Phương pháp chứng minh: Sử dụng các dẫn chứng thực tế thi hành pháp luật để kiểm chứng mối tương quan giữa quy định TTHC và thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.
• Phương pháp thống kê: Xử lý các chuỗi số liệu thực tế về số lượng doanh nghiệp thành lập, số lượng TTHC, các bảng xếp hạng quốc tế để đánh giá hiệu lực thi hành.
• Phương pháp hệ thống hóa: Phân loại, sắp xếp các quy phạm pháp luật và quan điểm học thuật theo trật tự logic, kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu trước đó.

Nguồn dữ liệu

Nguồn tư liệu của luận án gồm: hệ thống văn bản QPPL của Việt Nam (Hiến pháp năm 2013, Luật Doanh nghiệp năm 1999 và 2005, Luật Đầu tư năm 2005, Nghị định 43/2010/NĐ-CP, Nghị định 05/2013/NĐ-CP, Nghị định 102/2010/NĐ-CP, Thông tư 01/2013/TT-BKHĐT, Nghị định 63/2010/NĐ-CP...); dữ liệu từ các báo cáo quốc tế (Doing Business của WB các năm 2010-2014, Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu của WEF 2011-2013, Báo cáo OECD 2011) và các báo cáo khảo sát thực nghiệm trong nước (PCI 2012, PAPI 2012, rà soát pháp luật của VCCI).

---

Nội dung chính theo từng chương

Bảng tổng hợp cấu trúc nội dung và các khía cạnh phân tích chính trong luận án:

Chương	Tên chương theo văn bản	Nội dung trọng tâm	Căn cứ pháp lý và dữ liệu chính
Chương 1	Tổng quan tình hình nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và lý thuyết nghiên cứu đề tài	Đánh giá bối cảnh cải cách toàn cầu, điểm luận các công trình trong và ngoài nước, xác định 5 điểm mới và khung lý thuyết.	Báo cáo Doing Business (WB 2010-2014), WEF (2012-2013), PCI 2012, PAPI 2012, Đề án 30 (OECD 2011).
Chương 2	Cơ sở lý luận về pháp luật doanh nghiệp, thủ tục hành chính trong pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp ở Việt Nam	Định nghĩa, đặc điểm, 8 thành tố của TTHC doanh nghiệp; 3 nhóm quy định; 4 nguyên tắc ban hành; lý do và mục tiêu cải cách TTHC.	Luật Doanh nghiệp 2005, Nghị định 63/2010/NĐ-CP, Hiến pháp 2013, số liệu thành lập DN sau Luật DN 1999.
Chương 3	Đánh giá quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp ở Việt Nam	Phân tích kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân trong quy định về thành lập, tổ chức lại, giải thể doanh nghiệp.	Luật Doanh nghiệp 2005, Nghị định 43/2010/NĐ-CP, Nghị định 102/2010/NĐ-CP, Nghị định 108/2006/NĐ-CP.
Chương 4	Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách TTHC và hội nhập quốc tế ở Việt Nam	Đề xuất các yêu cầu, định hướng lập pháp và giải pháp sửa đổi cụ thể cho 3 nhóm thủ tục; xử lý quan hệ giữa Luật DN và Luật Đầu tư.	Kiến nghị sửa đổi Luật Doanh nghiệp 2005, hoàn thiện cơ chế đăng ký trực tuyến, kiểm soát giấy phép kinh doanh.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và lý thuyết nghiên cứu đề tài

Chương 1 phân tích bối cảnh cải cách TTHC trên phạm vi quốc tế và trong nước. Văn bản chỉ ra xu hướng cải cách mạnh mẽ sau khủng hoảng tài chính: năm 2010 có 216 cải cách tại 174 nền kinh tế (41 nước cải cách thủ tục thành lập); năm 2011 có 245 cải cách tại 125 nền kinh tế (53 nước cải cách thủ tục thành lập); năm 2012 có 201 cải cách tại 108 nền kinh tế (36 nước); năm 2013 có 238 cải cách tại 114 nền kinh tế (51 nước). Trong thủ tục giải thể (đóng cửa doanh nghiệp), giai đoạn 2009-2013 ghi nhận 92 cải cách tại 62 nền kinh tế; riêng khu vực Nam Á rút ngắn thời gian đóng cửa doanh nghiệp từ 4,2 năm (2006) xuống 3,4 năm (2012).

Tại Việt Nam, sự ra đời của cơ chế "2 trong 1" hợp nhất ĐKKD và đăng ký thuế theo Nghị định 43/2010/NĐ-CP đã rút ngắn thời hạn ĐKDN xuống còn 5 ngày làm việc. Tuy nhiên, qua việc điểm lại toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, tác giả xác định 5 điểm còn bỏ ngỏ của giới nghiên cứu: thiếu phân tích bản chất pháp lý của TTHC trong PLDN; chưa gắn kết trực tiếp PLDN với cải cách TTHC; các đề xuất cải cách còn tản mạn; thiếu vắng các nghiên cứu thực chứng đánh giá thực thi Nghị định 43/2010/NĐ-CP; và chưa đầu tư đúng mức cho thủ tục tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp. Từ đó, chương này xác lập hệ thống câu hỏi, giả thuyết và khung lý thuyết nghiên cứu.

Chương 2: Cơ sở lý luận về pháp luật doanh nghiệp, thủ tục hành chính trong pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp ở Việt Nam

Chương 2 làm rõ bản chất của PLDN với ba nhóm nội dung cơ bản: quy định về thành lập doanh nghiệp, quy định về tổ chức quản lý và quy định về hoạt động. Tác giả khẳng định quy định về tổ chức quản trị chủ yếu tôn trọng quyền tự chủ của doanh nghiệp qua Điều lệ công ty, trong khi quy định về thành lập, tổ chức lại và giải thể chứa đựng mật độ quy phạm TTHC cao nhất.

Dẫn chứng từ thực tế lịch sử cho thấy vai trò của thủ tục: giai đoạn 1991-1999 cả nước chỉ có khoảng 40.000 doanh nghiệp thành lập, nhưng sau khi Luật Doanh nghiệp năm 1999 ra đời với thủ tục thông thoáng, năm 2000 đã có 14.441 doanh nghiệp và năm 2001 có 18.000 doanh nghiệp thành lập mới (tổng hai năm đạt 32.000 doanh nghiệp, tương đương 80% của cả thập kỷ trước). Luận án phân tích 4 đặc điểm cốt lõi của TTHC đối với doanh nghiệp: do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định theo phân cấp chặt chẽ; giới hạn ở các thủ tục quy định tại Luật Doanh nghiệp và văn bản hướng dẫn; thể hiện quyền lực nhà nước bắt buộc tuân thủ; và đối tượng áp dụng là 4 loại hình doanh nghiệp. Luận án phân tích chi tiết 8 bộ phận cấu thành TTHC và 4 nguyên tắc định hướng xây dựng quy phạm TTHC trong PLDN, đồng thời luận giải sự cần thiết và mục tiêu của cải cách TTHC đối với doanh nghiệp.

Chương 3: Đánh giá quy định pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp ở Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng các nhóm quy định theo cấu trúc văn bản:

• Thủ tục thành lập doanh nghiệp: Ghi nhận các kết quả của Luật Doanh nghiệp năm 2005, Nghị định 43/2010/NĐ-CP, Nghị định 05/2013/NĐ-CP và Thông tư 01/2013/TT-BKHĐT trong việc liên thông thủ tục đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế, rút ngắn thời hạn cấp Giấy chứng nhận ĐKDN còn 5 ngày làm việc, áp dụng Hệ thống thông tin ĐKDN quốc gia. Tuy nhiên, các hạn chế còn tồn tại bao gồm: sự xung đột giữa thủ tục ĐKDN và thủ tục cấp Giấy chứng nhận đầu tư theo Luật Đầu tư năm 2005; các quy định bất cập về đối tượng ĐKDN; quy định đặt tên doanh nghiệp phức tạp và dễ trùng lặp; tình trạng lạm dụng giấy phép kinh doanh, điều kiện kinh doanh trái luật cản trở quyền tự do kinh doanh; cùng các nghĩa vụ thông báo nội bộ không cần thiết (như thông báo mở cửa trụ sở trong 15 ngày, thông báo thay đổi cổ đông lớn...).
• Thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp: Đánh giá quy định chia, tách, sáp nhập, hợp nhất và chuyển đổi công ty (Điều 150 đến Điều 155 Luật Doanh nghiệp năm 2005, Nghị định 102/2010/NĐ-CP). Thủ tục này đã tạo hành lang pháp lý cho tái cấu trúc doanh nghiệp nhưng bộc lộ hạn chế lớn về đối tượng áp dụng: phạm vi chuyển đổi còn hẹp, phân biệt đối xử giữa các loại hình doanh nghiệp, gây khó khăn cho việc chuyển đổi doanh nghiệp tư nhân thành công ty cổ phần hoặc giữa các hình thức doanh nghiệp khác nhau.
• Thủ tục giải thể doanh nghiệp: Phân tích các trường hợp giải thể tại Điều 157 và thủ tục tại Điều 158 Luật Doanh nghiệp năm 2005, Nghị định 108/2006/NĐ-CP. Điểm nghẽn lớn nhất là quy trình thanh lý tài sản và nghĩa vụ hoàn tất các thủ tục tại cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội và thủ tục trả con dấu tại cơ quan công an trước khi nộp hồ sơ giải thể tại cơ quan ĐKKD. Thời hạn xóa tên doanh nghiệp 7 ngày theo luật định trở nên bất khả thi do cơ chế phối hợp liên ngành chưa hoàn thiện.
• Nguyên nhân của hạn chế: Phân tích nguyên nhân từ nhận thức lập pháp còn nặng tư duy "tiền kiểm", thói quen quản lý bằng giấy phép con của các bộ ngành chuyên môn, và sự thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản dưới luật.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách TTHC và hội nhập quốc tế ở Việt Nam

Chương 4 đưa ra các yêu cầu, định hướng và nhóm giải pháp lập pháp:

• Yêu cầu và định hướng: Hoàn thiện PLDN phải dựa trên việc quán triệt quyền tự do kinh doanh hiến định, bám sát các mục tiêu của cải cách TTHC, chuyển đổi toàn diện sang phương thức "tiền đăng, hậu kiểm", tăng cường công khai minh bạch và bảo đảm tính bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.
• Giải pháp cho thủ tục thành lập doanh nghiệp: Luật hóa các quy định của Nghị định 43/2010/NĐ-CP vào đạo luật chung; xóa bỏ sự chồng chéo giữa thủ tục ĐKDN và thủ tục cấp Giấy chứng nhận đầu tư; bãi bỏ các quy định can thiệp nội bộ không cần thiết; hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và thúc đẩy đăng ký điện tử; rà soát, loại bỏ các loại giấy phép kinh doanh, điều kiện kinh doanh không còn phù hợp.
• Giải pháp cho thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp: Mở rộng phạm vi và đối tượng được phép tổ chức lại, cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa mọi loại hình doanh nghiệp (bao gồm cả doanh nghiệp tư nhân chuyển đổi sang công ty TNHH, công ty cổ phần); tinh giản hồ sơ và rút ngắn quy trình đăng ký cho doanh nghiệp hình thành sau tổ chức lại.
• Giải pháp cho thủ tục giải thể doanh nghiệp: Hoàn thiện cơ chế liên thông giải quyết thủ tục giải thể giữa cơ quan ĐKKD với cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội và cơ quan công an; quy định rõ ràng trách nhiệm phối hợp và thời hạn phản hồi của cơ quan thuế; thiết lập cơ chế xóa tên doanh nghiệp tự động trong các trường hợp doanh nghiệp không hoạt động và không nợ nghĩa vụ tài chính nhằm khơi thông quá trình rút lui khỏi thị trường.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định 5 điểm đóng góp mới về lý luận và thực tiễn:

1. Bổ sung cơ sở lý luận: Là công trình đầu tiên luận giải có hệ thống mối quan hệ giữa PLDN và cải cách TTHC ở Việt Nam; xác lập hệ thống 4 nguyên tắc lập pháp và các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của quy định TTHC trong PLDN.
2. Đánh giá thực trạng toàn diện hậu WTO: Phân tích bức tranh thực thi các quy định về thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp từ thời điểm Việt Nam gia nhập WTO (cuối năm 2006) đến năm 2014, làm rõ những thành công và bất cập cản trở cải cách hành chính.
3. Đánh giá chuyên sâu 4 năm thi hành Nghị định 43/2010/NĐ-CP: Là công trình khoa học đầu tiên tổng kết thực tiễn 4 năm áp dụng Nghị định 43/2010/NĐ-CP, chỉ rõ các vướng mắc pháp lý về đối tượng đăng ký, bảo hộ tên doanh nghiệp và sự mâu thuẫn giữa thủ tục ĐKDN với thủ tục cấp chứng nhận đầu tư tại Luật Đầu tư năm 2005.
4. Nghiên cứu pháp luật về giấy phép kinh doanh: Làm rõ bản chất của hệ thống GPKD và điều kiện kinh doanh đối với quyền tự do kinh doanh; kiến nghị giải pháp kiểm soát quyền ban hành văn bản quy định điều kiện kinh doanh, loại bỏ các loại giấy phép con không cần thiết.
5. Hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ: Đề xuất phương án sửa đổi Luật Doanh nghiệp năm 2005 theo hướng luật hóa quy trình ĐKDN liên thông "2 trong 1", mở rộng quyền tổ chức lại doanh nghiệp cho doanh nghiệp tư nhân, và tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục giải thể thông qua cơ chế liên thông cơ quan quản lý.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án được hoàn thành vào năm 2014, thời điểm Luật Doanh nghiệp năm 2005 đang chuẩn bị được thay thế, do đó các đánh giá thực tiễn chủ yếu dựa trên khung pháp lý của Luật Doanh nghiệp năm 2005, Nghị định 43/2010/NĐ-CP và Nghị định 102/2010/NĐ-CP. Mặt khác, luận án chủ động giới hạn không nghiên cứu sâu các TTHC trong các văn bản chuyên ngành (thuế, hải quan, đất đai, môi trường) và không bao quát các chủ thể kinh doanh phi doanh nghiệp (hộ kinh doanh, hợp tác xã) hay các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá tác động thực thi của các đạo luật thay thế Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Luật Đầu tư năm 2005; mở rộng nghiên cứu cơ chế liên thông thủ tục hành chính giữa ĐKDN với thủ tục chuyên ngành đất đai, cấp phép xây dựng và thuế; nghiên cứu ứng dụng dịch vụ công trực tuyến cấp độ cao trong quy trình ĐKDN điện tử.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện các dự thảo sửa đổi Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và các nghị định hướng dẫn; hỗ trợ thiết kế quy trình kiểm soát TTHC và cắt giảm điều kiện kinh doanh.
• Cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan QLNN: Cung cấp khung phân tích 8 bộ phận cấu thành TTHC để rà soát, đơn giản hóa quy trình nội bộ, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành giữa cơ quan ĐKKD cấp tỉnh (Sở Kế hoạch và Đầu tư) với cơ quan Thuế và Công an.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học: Là tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy và nghiên cứu các môn học Luật Kinh tế, Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại và Luật Hành chính Việt Nam.
• Cộng đồng doanh nghiệp và luật sư tư vấn: Giúp nhận diện rõ quy trình pháp lý, các rủi ro và bất cập trong thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp để chủ động thực hiện quyền và nghĩa vụ hợp pháp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa "thủ tục hành chính đối với doanh nghiệp" như thế nào?

Dựa trên quy định tại Khoản 1 Điều 3 Nghị định 63/2010/NĐ-CP về kiểm soát TTHC, luận án định nghĩa TTHC đối với doanh nghiệp là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện phát sinh trong quá trình thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp được quy định tại pháp luật doanh nghiệp.

2. Sự xung đột giữa Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Luật Đầu tư năm 2005 thể hiện ở điểm nào trong thủ tục gia nhập thị trường?

Sự xung đột thể hiện ở chỗ: Luật Doanh nghiệp năm 2005 quy định thủ tục ĐKDN rất thông thoáng, nhanh gọn (thời hạn 5 ngày); tuy nhiên, đối với nhà đầu tư nước ngoài hoặc dự án đầu tư có điều kiện, Luật Đầu tư năm 2005 lại yêu cầu thực hiện thủ tục thẩm tra cấp Giấy chứng nhận đầu tư phức tạp (đồng thời là Giấy chứng nhận ĐKDN), dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian, phát sinh cơ chế "xin - cho" và vô hiệu hóa tính thông thoáng của Luật Doanh nghiệp.

3. Những hạn chế cơ bản của thủ tục giải thể doanh nghiệp được chỉ ra là gì?

Hạn chế lớn nhất là thủ tục giải thể trên thực tế phụ thuộc hoàn toàn vào việc doanh nghiệp phải tự hoàn tất các thủ tục chốt nghĩa vụ thuế tại cơ quan thuế, xác nhận bảo hiểm xã hội và trả con dấu cho cơ quan công an. Cơ quan ĐKKD chỉ xóa tên sau khi nhận đủ các giấy tờ này, trong khi cơ chế phối hợp liên ngành chưa có thời hạn ràng buộc cụ thể đối với cơ quan thuế, khiến thủ tục giải thể kéo dài nhiều năm, cản trở việc rút lui khỏi thị trường.

4. Bốn nguyên tắc ban hành quy định TTHC trong pháp luật doanh nghiệp gồm những gì?

Bốn nguyên tắc bao gồm: (1) Quy định về TTHC phải đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện đối với doanh nghiệp; (2) Phù hợp với mục tiêu quản lý hành chính nhà nước (chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm); (3) Bảo đảm quyền bình đẳng cho doanh nghiệp không phân biệt hình thức sở hữu và thành phần kinh tế; (4) Tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả doanh nghiệp và cơ quan hành chính nhà nước.

5. Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã thúc đẩy xu hướng cải cách TTHC doanh nghiệp trên thế giới như thế nào?

Khủng hoảng đã buộc các nước nhận thức rằng việc chi ngân sách giải cứu kinh tế (như các gói cứu trợ nghìn tỷ USD của Mỹ, EU, Nhật Bản) rất tốn kém và làm tăng nợ công. Do đó, các quốc gia chọn giải pháp cải cách thể chế MTKD, tinh giản thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể để giảm chi phí tuân thủ, khơi thông dòng vốn đầu tư và tạo việc làm mà không tiêu tốn ngân sách nhà nước.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Huỳnh Thanh Nghị là công trình nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về mối quan hệ giữa pháp luật doanh nghiệp và cải cách thủ tục hành chính ở Việt Nam. Tác phẩm đã phân tích thực trạng các quy định điều chỉnh ba giai đoạn then chốt của doanh nghiệp gồm gia nhập thị trường, tổ chức lại và giải thể trong bối cảnh thi hành Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Nghị định 43/2010/NĐ-CP. Thông qua việc chỉ rõ các điểm nghẽn về giấy phép con và sự thiếu đồng bộ thể chế, luận án đã đề xuất các giải pháp lập pháp có giá trị thực tiễn nhằm thúc đẩy quyền tự do kinh doanh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước thời kỳ hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Bối cảnh và sự cần thiết của việc nghiên cứu thủ tục hành chính đối với thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp Cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp là giải pháp quan trọng để cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đảm bảo sự tự do kinh tế, tự do kinh doanh cho doanh nghiệp đã có từ lâu trong chính sách của các quốc gia và các học thuyết kinh tế. Cuộc đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 đã chứng minh sự thắng thế của mô hình kinh tế theo học thuyết Keynes – trường phái trọng cầu, với sự can thiệp mạnh mẽ của nhà nước vào thị trường để hạn chế các khuyết tật thị trường từ hoạt động của doanh nghiệp. Cuộc khủng hoảng dầu lửa 1973 kéo theo sự đình trệ kinh tế ở thập niên 1970 do sự trì trệ, kém hiệu quả của hệ thống bộ máy nhà nước ngày càng cồng kềnh làm cho học thuyết của Keynes bị lu mờ, dẫn đến sự ra đời và hưng thịnh của các học thuyết kinh tế mới – chủ nghĩa tự do mới (newclassical), xuất phát từ lý thuyết kinh tế laissez-faire (tự do kinh doanh) của Milton Friedman.

Các trào lưu kinh tế học trọng cung, chủ nghĩa trọng tiến, kinh tế thị trường xã hội Đức, trường phái REM hay mô hình kinh tế tư bản tự do Anglo-Saxon (học thuyết Reegan – Thatcher) phát triển mạnh trong thập niên 80 của thế kỷ XX. Đặc trưng cơ bản của các trào lưu này là đề cao tự do hóa kinh tế, giảm sự can thiệp của nhà nước xuống mức thấp nhất, loại bỏ mọi giám sát cho giới doanh thương, cải cách hành chính, đẩy mạnh tư hữu hóa khu vực kinh tế công và khôi phục vai trò thống trị của thị trường. Khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết để thế giới đánh giá lại mối quan hệ giữa tự do kinh tế, tự do kinh doanh của doanh nghiệp với vai trò quản lý kinh tế của nhà nước. Đối phó với khủng hoảng kinh tế này, các quốc gia thường đưa ra hai giải pháp quan trọng song song nhau : Một là, có sự can thiệp của nhà nước bằng cách sử dụng biện pháp tài chính cần thiết để giải cứu doanh nghiệp và nền kinh tế.

Hoa Kỳ có gói cứu trợ hơn 1.000 tỷ USD hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế trong năm 2008 và 2009. Liên minh Châu Âu (EU) có gói cứu trợ kinh tế cho 27 quốc gia thành viên khoảng 750 tỷ euro.1 Nhật Bản cũng có gói cứu trợ 1 Nguồn : Có thể truy cập tại www.vn/m33/sm37/n35814 , thứ ba ngày 11/05/2010 10 kinh tế rất lớn lên đến 5.050 tỷ JPY (tương đương 1.2 Song, biện pháp giải cứu này không phải quốc gia nào cũng có điều kiện thuận lợi để thực hiện mà phụ thuộc vào tiềm lực tài chính của quốc gia đó, hơn nữa, khoản tài chính giải cứu thường rất lớn. Theo ước tính, để ngăn chặn tác động của khủng hoảng kinh tế, các quốc gia phải cam kết chi số tiền khổng lồ khoảng 3.3 Điều đó gây bất lợi cho các quốc gia, nhất là trong bối cảnh nợ công của nhiều quốc gia đang ở mức cao báo động như hiện nay. Hai là, tiến hành các cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp nhằm rút ngắn quy trình làm thủ tục, cắt giảm chi phí tài chính, bỏ bớt giấy tờ và các điều kiện kinh doanh không cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp gia nhập, rút lui khỏi thị trường hoặc tái cấu trúc doanh nghiệp được thuận lợi, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm cho xã hội.

Nói cách khác, các quốc gia phải tiến hành cải cách thể chế MTKD trong lĩnh vực thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp nhằm đảm bảo quyền tự do kinh doanh và tăng cường hiệu lực QLNN đối với doanh nghiệp. Giải pháp này không tiêu tốn nhiều nguồn lực tài chính của các quốc gia, nhưng đòi hỏi sự kịp thời, khoa học trong chính sách, tạo cơ chế thoáng cho doanh nghiệp thành lập, hoạt động trong nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, cải cách TTHC đối với doanh nghiệp ở các quốc gia không ngừng được đẩy mạnh. Năm 2010, theo thống kê của WB, đã có 216 cải cách thể chế MTKD ở 174 nền kinh tế, có 41 quốc gia cải cách thủ tục thành lập doanh nghiệp.4 Năm 2011, 125 nền kinh tế đã thực hiện 245 cải cách thể chế MTKD, tăng 13% so với năm 2011, có 53 quốc gia cải cách thủ tục thành lập doanh nghiệp.5 Indonesia áp dụng thủ tục thành lập doanh nghiệp mới cho phép NĐT có thể được cấp cùng lúc giấy chứng nhận ĐKKD và giấy phép kinh doanh.

Malaysia thực thi thủ tục hợp nhất công ty, thủ tục đăng ký lao động, thủ tục thuế tại một đầu mối. Một số nước Châu Phi như Liberia và Mali đã áp dụng thủ tục thành lập doanh nghiệp theo cơ chế “một cửa” để cấp ĐKKD cho doanh nghiệp dễ dàng hơn. Năm 2012, 108 nền kinh tế thực hiện 201 cải cách thể chế MTKD, có 36 quốc gia cải cách thủ tục thành lập doanh nghiệp. Năm 2013 có 238 cải cách thể chế MTKD ở 114 nền kinh tế, tăng 18% so với năm 2013.

Nga, Philippines, Ukcraine, Rwanda, Kosovo, 2 Nguồn : Báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 27/10/2010, trang 16. 3 Xem : Nguyễn Minh Quang và Đoàn Xuân Thuỷ (đồng chủ biên) : “Chính sách ứng phó với khủng hoảng kinh tế của Việt Nam”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 2010, trang 27.org, 2011 5 Nguồn : www.doingbusiness, 2013 11 Guatemala, Burundi là những nền kinh tế cải cách bậc nhất, có 51 quốc gia cải cách thủ tục thành lập doanh nghiệp.6 Ở thủ tục đóng cửa doanh nghiệp (closing a business), trong giai đoạn 2009 - 2013 đã có 92 cải cách ở 62 nền kinh tế. Năm 2013, có 12 cải cách thủ tục đóng cửa doanh nghiệp ở Italia, Israel, Philippines, Rwanda, Ukraine,…7 Trong vòng 7 năm, các nước Nam Á đã rút ngắn thời gian giải quyết đóng cửa doanh nghiệp từ 4.2 năm vào thời điểm năm 2006 xuống chỉ còn 3.4 năm vào thời điểm năm 2012. Các nước Mỹ Latin và Caribe rút ngắn từ 3.2 năm, chi phí đóng cửa doanh nghiệp giảm từ 17% xuống còn 16%.

Tóm lại, hoạt động cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp trên thế giới thời gian qua có một số điểm đáng chú ý sau : - Thứ nhất, các cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp được tiến hành với hai nội dung chính : giảm bớt số lượng thủ tục và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục thành lập và giải thể doanh nghiệp cho NĐT. Các cải cách đó được các quốc gia tiến hành chủ yếu trong lĩnh vực thành lập doanh nghiệp với các chương trình cải cách thủ tục ĐKDN (ĐKKD), cấp phép kinh doanh và đăng ký thuế, đảm bảo cho doanh nghiệp phát huy được quyền tự do kinh doanh của họ trong điều kiện kinh tế thị trường và chủ thể thụ hưởng kết quả tích cực từ những cải cách đó là doanh nghiệp, - Thứ hai, các quốc gia sử dụng biện pháp cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp như một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu lực QLNN, thể hiện chức năng của nhà nước điều tiết nền kinh tế, can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp khi cần thiết nhằm hạn chế các khuyết tật thị trường từ hoạt động của doanh nghiệp, tránh các đỗ vỡ kinh tế gây hậu quả xấu cho xã hội. - Thứ ba, cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp ở nhiều nền kinh tế nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tăng năng lực cạnh tranh để trong thu hút đầu tư. Các cải cách đó dù được tiến hành với nhiều cách thức, phương pháp khác nhau nhưng gắn kết chặt chẽ với yêu cầu hoàn thiện quy định pháp luật về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp.

Ở Việt Nam, cải cách thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp là chính sách lớn của nhà nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới kinh tế và hội nhập. Từ giữa năm 6 Nguồn : www.doingbusiness, 2014 7 Nguồn : www.doingbusiness, 2014 12 2006, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu về cải cách TTHC trong ba lĩnh vực này nhờ quy định tiến bộ tại Luật DN 2005, Nghị định 43/2010/NĐ-CP và Nghị định 102/2010/NĐ- CP. Việt Nam đã hợp nhất thủ tục ĐKKD với đăng ký thuế thành thủ tục ĐKDN theo phương thức “2 trong 1”, giúp việc thành lập doanh nghiệp được nhanh chóng hơn. Thời hạn ĐKDN, tổ chức lại doanh nghiệp được rút ngắn chỉ còn 5 ngày.

Việc chuyển đổi doanh nghiệp được mở rộng đến doanh nghiệp tư nhân. Các giấy tờ trong hồ sơ tổ chức lại, giải thể doanh nghiệp được lược bớt, phù hợp hơn đã có tác động tích cực thúc đẩy quá trình tái cấu trúc nền kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả tích cực trên, thủ tục thành lập và giải thể doanh nghiệp ở Việt Nam so với mặt bằng chung của thế giới vẫn còn khoảng cách khá xa. Thứ hạng của Việt Nam trên trường quốc tế ở các tiêu chí này thường thấp và thiếu ổn định.

Thủ tục ĐKDN tuy dễ nhưng TTHC khác đi kèm lại phức tạp, ảnh hưởng bất lợi đến việc thành lập doanh nghiệp của NĐT. Các quy định về điều kiện kinh doanh và GPKD có chiều hướng bị siết chặt, gây trở ngại lớn cho doanh nghiệp thành lập và hoạt động. Từ thực tiễn trên đã đặt ra nhiều vấn đề lý luận cho khoa học pháp lý phải giải quyết để hoàn thiện PLDN đáp ứng yêu cầu cải cách TTHC ở Việt Nam, đó là : - Cần thiết phải đánh giá lại toàn diện những mặt tích cực và hạn chế của các quy định PLDN về thủ tục thành lập, tổ chức lại và giải thể doanh nghiệp, để có giải pháp hoàn thiện giúp đẩy nhanh, có hiệu quả cải cách TTHC ở Việt Nam. - Nhiều quy định về điều kiện kinh doanh và GPKD vẫn còn cản trở quá trình thành lập và hoạt động của doanh nghiệp.

Để đảm bảo quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu cải cách TTHC, cần có giải pháp đề xuất loại bỏ những điều kiện kinh doanh và GPKD không còn phù hợp đó, tạo sự thông thoáng cho MTKD.