Luận án tiến sĩ nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm danh dự của con người từ thực tiễn các tỉnh miền đông nam bộ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm danh dự của con người từ thực tiễn các tỉnh miền đông, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Nguyễn Vinh Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hữu Tráng
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Nhân Thân Người Phạm Tội Xâm Phạm Nhân Phẩm, Danh Dự Của Con Người Từ Thực Tiễn Các Tỉnh Miền Đông Nam Bộ
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI XÂM PHẠM NHÂN PHẨM, DANH DỰ CỦA CON NGƯỜI
• 2.1. Khái niệm, phân loại, đặc điểm nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 2.2. Các yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân tiêu cực ở người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI XÂM PHẠM NHÂN PHẨM, DANH DỰ CỦA CON NGƯỜI TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ
• 3.1. Khái quát tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 3.2. Các đặc điểm nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 3.3. Các yếu tố tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI XÂM PHẠM NHÂN PHẨM, DANH DỰ CỦA CON NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN CÁC TỈNH MIỀN ĐÔNG NAM BỘ TỪ GÓC ĐỘ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI
• 4.1. Các biến động của các điều kiện khách quan có tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự con người trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 4.2. Tăng cường phòng ngừa tình hình tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự con người trên địa bàn các tỉnh miền Đông Nam Bộ từ góc độ nhân thân
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Nhân Thân Tội Xâm Phạm Nhân Phẩm 55

Nghiên cứu về nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm là một lĩnh vực quan trọng trong tội phạm học và phòng ngừa tội phạm. Các nghiên cứu này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về động cơ, nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi phạm tội. Từ đó, có thể xây dựng các biện pháp phòng ngừa và can thiệp hiệu quả hơn. Các công trình nghiên cứu thường tập trung vào việc phân tích các đặc điểm về độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình và tiền sử phạm tội của người phạm tội. Ngoài ra, các yếu tố tâm lý, xã hội và kinh tế cũng được xem xét để có cái nhìn toàn diện về nhân thân người phạm tội. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp các cơ quan chức năng trong công tác điều tra, truy tố, xét xử mà còn góp phần vào việc xây dựng một xã hội an toàn và văn minh hơn. Các nghiên cứu về tội xâm phạm nhân phẩm cần được đẩy mạnh để có những giải pháp phù hợp với tình hình thực tế.

1.1. Nghiên cứu nhân thân tội phạm xâm phạm nhân phẩm ở nước ngoài

Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nước ngoài nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài. Có thể chia các công trình đó thành các nhóm sau đây: 1. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề cơ bản của Tội phạm học * “An introduction to Crime and Criminology” (tạm dịch: Giới thiệu về tội phạm và tội phạm học) của Hennessy Hayes và Tim Prenzler [139]: Đây là công trình chuyên khảo nghiên cứu về tình hình tội phạm (THTP) và nhân thân người phạm tội, trong đó các...

1.2. Tổng quan nghiên cứu nhân thân tội phạm xâm phạm nhân phẩm tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về nhân thân người phạm tội nói chung và tội xâm phạm nhân phẩm nói riêng còn hạn chế. Tuy nhiên, đã có một số công trình nghiên cứu đáng chú ý, tập trung vào việc phân tích các yếu tố tâm lý và xã hội ảnh hưởng đến hành vi phạm tội. Các nghiên cứu này thường được thực hiện bởi các nhà khoa học pháp lý, các chuyên gia trong lĩnh vực tội phạm học và các cơ quan bảo vệ pháp luật. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các yếu tố như hoàn cảnh gia đình khó khăn, trình độ học vấn thấp, thiếu việc làm và sự kỳ thị của xã hội có thể là nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội. Cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu hơn để hiểu rõ hơn về đặc điểm nhân thân của người phạm tội và từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Cơ Sở Lý Luận Về Nhân Thân Người Phạm Tội Xâm Phạm 58

Để hiểu rõ về nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, cần phải nắm vững các khái niệm cơ bản và các yếu tố liên quan. Nhân thân bao gồm các đặc điểm về thể chất, tinh thần, xã hội và đạo đức của một cá nhân. Trong lĩnh vực tội phạm học, nhân thân người phạm tội được xem xét như một yếu tố quan trọng trong cơ chế hành vi phạm tội. Các yếu tố như độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình, tiền sử phạm tội và các đặc điểm tâm lý có thể ảnh hưởng đến quyết định phạm tội của một người. Việc nghiên cứu cơ sở lý luận về nhân thân người phạm tội giúp chúng ta xây dựng các mô hình dự đoán và phòng ngừa tội phạm hiệu quả hơn. Đồng thời, nó cũng giúp các cơ quan chức năng trong việc đưa ra các quyết định xử lý phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

2.1. Khái niệm và đặc điểm nhân thân người phạm tội xâm phạm

Khái niệm nhân thân người phạm tội bao gồm các yếu tố về đặc điểm sinh học, tâm lý, xã hội và tiểu sử cá nhân. Các đặc điểm này có thể ảnh hưởng đến hành vi phạm tội của một người. Ví dụ, một người có tiền sử bạo lực gia đình có thể có xu hướng phạm tội bạo lực hơn. Một người có trình độ học vấn thấp có thể dễ bị lôi kéo vào các hoạt động phạm pháp hơn. Việc xác định và phân tích các đặc điểm nhân thân giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nguyên nhân và động cơ phạm tội, từ đó có thể xây dựng các biện pháp phòng ngừa và can thiệp phù hợp.

2.2. Các yếu tố tác động đến nhân thân người phạm tội xâm phạm

Nhiều yếu tố có thể tác động đến nhân thân người phạm tội, bao gồm yếu tố gia đình, xã hội, kinh tế và văn hóa. Gia đình có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và giá trị đạo đức của một người. Xã hội có thể tạo ra các áp lực và cơ hội khác nhau, ảnh hưởng đến quyết định phạm tội của một người. Kinh tế có thể tạo ra sự bất bình đẳng và nghèo đói, làm tăng nguy cơ phạm tội. Văn hóa có thể ảnh hưởng đến các chuẩn mực xã hội và hành vi được chấp nhận. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp chúng ta xây dựng các chính sách và chương trình phòng ngừa tội phạm toàn diện hơn.

III. Thực Trạng Nhân Thân Tội Phạm Xâm Phạm Tại Miền Đông 59

Tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm tại miền Đông Nam Bộ có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Việc nghiên cứu thực trạng nhân thân người phạm tội tại đây giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các yếu tố đặc thù có thể ảnh hưởng đến hành vi phạm tội. Các yếu tố như sự gia tăng dân số cơ học, sự phát triển của các khu công nghiệp, sự thay đổi về lối sống và giá trị đạo đức có thể góp phần vào sự gia tăng của tội phạm xâm phạm nhân phẩm. Việc phân tích thực trạng này cần dựa trên các số liệu thống kê, các báo cáo điều tra và các nghiên cứu thực tế để có cái nhìn khách quan và toàn diện.

3.1. Tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm ở Miền Đông Nam Bộ

Tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm tại miền Đông Nam Bộ có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Các loại tội phạm phổ biến bao gồm lăng mạ, xúc phạm danh dự, vu khống và xâm phạm bí mật đời tư. Các vụ việc thường xảy ra trong các mối quan hệ cá nhân, trên mạng xã hội và trong môi trường làm việc. Sự gia tăng của tội phạm mạng cũng là một vấn đề đáng lo ngại, với nhiều trường hợp xâm phạm nhân phẩm thông qua các hành vi bôi nhọ, đe dọa và quấy rối trực tuyến.

3.2. Đặc điểm nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm tại Miền Đông

Nghiên cứu cho thấy, người phạm tội xâm phạm nhân phẩm tại miền Đông Nam Bộ thường có độ tuổi từ 18 đến 35, có trình độ học vấn trung bình và làm các công việc lao động phổ thông. Nhiều người có tiền sử bạo lực gia đình hoặc từng là nạn nhân của các hành vi xâm phạm nhân phẩm. Các yếu tố tâm lý như tức giận, ghen tuông, thù hận và thiếu kiềm chế cũng đóng vai trò quan trọng trong hành vi phạm tội. Cần có các chương trình giáo dục và tư vấn tâm lý để giúp những người có nguy cơ phạm tội kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột một cách hòa bình.

IV. Giải Pháp Phòng Ngừa Tội Xâm Phạm Nhân Phẩm Hiệu Quả 57

Để phòng ngừa tội xâm phạm nhân phẩm một cách hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và xã hội. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức pháp luật, giáo dục đạo đức, xây dựng môi trường sống lành mạnh và tăng cường các biện pháp bảo vệ nạn nhân. Việc phát hiện sớm các trường hợp có nguy cơ xâm phạm nhân phẩm và can thiệp kịp thời cũng rất quan trọng. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ và tái hòa nhập cộng đồng cho những người đã từng phạm tội để giảm nguy cơ tái phạm.

4.1. Nâng cao nhận thức pháp luật về xâm phạm nhân phẩm

Một trong những giải pháp quan trọng nhất để phòng ngừa tội xâm phạm nhân phẩm là nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân. Cần tổ chức các buổi tuyên truyền, giáo dục về các quy định của pháp luật liên quan đến xâm phạm nhân phẩm, đặc biệt là trên các phương tiện truyền thông và trong các trường học. Người dân cần hiểu rõ về quyền và nghĩa vụ của mình, cũng như các hình thức xử phạt đối với hành vi xâm phạm nhân phẩm. Việc nâng cao nhận thức pháp luật sẽ giúp người dân tự bảo vệ mình và tránh xa các hành vi vi phạm pháp luật.

4.2. Tăng cường giáo dục đạo đức và kỹ năng sống

Giáo dục đạo đức và kỹ năng sống đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và giá trị đạo đức của một người. Cần tăng cường giáo dục về các giá trị như tôn trọng, lòng nhân ái, sự cảm thông và tinh thần trách nhiệm cho trẻ em và thanh thiếu niên. Đồng thời, cần trang bị cho họ các kỹ năng sống cần thiết để giải quyết xung đột một cách hòa bình, kiểm soát cảm xúc và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh. Việc giáo dục đạo đức và kỹ năng sống sẽ giúp giảm nguy cơ xâm phạm nhân phẩm và xây dựng một xã hội văn minh hơn.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Nhân Thân Vào Thực Tiễn Xét Xử 59

Nghiên cứu về nhân thân người phạm tội có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xét xử các vụ án xâm phạm nhân phẩm. Thông tin về nhân thân giúp tòa án đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, xác định động cơ và mục đích phạm tội, cũng như xem xét các tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc xem xét nhân thân một cách toàn diện và khách quan sẽ giúp tòa án đưa ra các bản án công bằng và phù hợp với từng trường hợp cụ thể. Đồng thời, nó cũng giúp đảm bảo quyền lợi của cả nạn nhân và người phạm tội.

5.1. Vai trò của nhân thân trong định tội và định khung hình phạt

Thông tin về nhân thân người phạm tội có thể ảnh hưởng đến việc định tội và định khung hình phạt trong các vụ án xâm phạm nhân phẩm. Ví dụ, nếu người phạm tội có tiền sử phạm tội hoặc có các hành vi bạo lực trước đó, tòa án có thể xem xét tăng nặng hình phạt. Ngược lại, nếu người phạm tội có hoàn cảnh gia đình khó khăn, có thái độ ăn năn hối cải hoặc có các đóng góp cho xã hội, tòa án có thể xem xét giảm nhẹ hình phạt. Việc xem xét nhân thân một cách cẩn thận và khách quan sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và nhân đạo của pháp luật.

5.2. Sử dụng thông tin nhân thân để xây dựng biện pháp tái hòa nhập

Thông tin về nhân thân người phạm tội cũng có thể được sử dụng để xây dựng các biện pháp tái hòa nhập cộng đồng hiệu quả. Việc hiểu rõ về các yếu tố tâm lý, xã hội và kinh tế đã ảnh hưởng đến hành vi phạm tội của một người sẽ giúp các cơ quan chức năng thiết kế các chương trình hỗ trợ và can thiệp phù hợp. Các chương trình này có thể bao gồm tư vấn tâm lý, đào tạo nghề, hỗ trợ tìm việc làm và giúp đỡ về nhà ở. Việc tái hòa nhập cộng đồng thành công sẽ giúp giảm nguy cơ tái phạm và xây dựng một xã hội an toàn hơn.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Nhân Thân Tội Xâm Phạm Nhân Phẩm 58

Trong tương lai, nghiên cứu về nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm cần tiếp tục được đẩy mạnh và mở rộng. Cần có các nghiên cứu chuyên sâu hơn về các yếu tố tâm lý, xã hội và sinh học có thể ảnh hưởng đến hành vi phạm tội. Đồng thời, cần có các nghiên cứu so sánh giữa các vùng miền và các quốc gia khác nhau để hiểu rõ hơn về các yếu tố văn hóa và kinh tế có thể tác động đến tội phạm xâm phạm nhân phẩm. Việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn cũng có thể giúp chúng ta phát hiện ra các mô hình và xu hướng mới trong tội phạm học.

6.1. Ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu nhân thân tội phạm

Việc ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn có thể mang lại những đột phá trong nghiên cứu về nhân thân người phạm tội. Các công nghệ này có thể giúp chúng ta phân tích một lượng lớn dữ liệu về nhân thân một cách nhanh chóng và chính xác, từ đó phát hiện ra các mô hình và xu hướng mới mà các phương pháp truyền thống không thể nhận ra. Ví dụ, chúng ta có thể sử dụng trí tuệ nhân tạo để dự đoán nguy cơ phạm tội của một người dựa trên các thông tin về nhân thân, hoặc sử dụng phân tích dữ liệu lớn để tìm ra các yếu tố xã hội và kinh tế có liên quan đến sự gia tăng của tội phạm xâm phạm nhân phẩm.

6.2. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu và phòng ngừa tội phạm

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và phòng ngừa tội phạm xâm phạm nhân phẩm. Các quốc gia có thể chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức và các phương pháp tiếp cận hiệu quả trong việc giải quyết vấn đề này. Việc hợp tác quốc tế cũng giúp chúng ta đối phó với các loại tội phạm xuyên quốc gia như buôn bán người và tội phạm mạng, vốn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho nhân phẩm của con người. Cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức phi chính phủ và các nhà khoa học trên toàn thế giới để xây dựng một hệ thống phòng ngừa tội phạm toàn diện và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền bất khả xâm phạm về thân thể, nhân phẩm và danh dự là nguyên tắc hiến định cốt lõi được ghi nhận tại Điều 14 và Điều 20 Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Miền Đông Nam Bộ (bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu) với diện tích 23,6 nghìn km² và dân số trên 15 triệu người (năm 2014), là đầu tàu kinh tế dẫn đầu cả nước về GDP, công nghiệp và xuất khẩu. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa thần tốc và biến động di dân cơ học đã làm gia tăng tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự (XPNPDD) của con người với tính chất ngày càng tinh vi, liều lĩnh và nguy hiểm.

Khoảng trống học thuật lớn đặt ra là các công trình trước đây chỉ phân tích đơn lẻ một tội danh tại một tỉnh thành nhỏ hẹp, thiếu vắng một nghiên cứu toàn diện, đa chiều về nhân thân người phạm tội XPNPDD ở quy mô vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ. Nghiên cứu sinh Nguyễn Vinh Huy, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Hữu Tráng tại Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (2019), đã thực hiện luận án tiến sĩ luật học mã số 9.05 nhằm giải quyết căn cơ bài toán này. Luận án đặt ra hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (RQs) và 4 giả thuyết khoa học (Hs) tương ứng:

• RQ1: Cấu trúc lý luận và các chiều kích đặc trưng của nhân thân người phạm tội XPNPDD bao gồm những thành tố nào? -> H1: Nhân thân người phạm tội là một chỉnh thể cấu trúc ba tầng gồm nhân chủng học xã hội, tâm lý - xã hội và pháp lý hình sự.
• RQ2: Thực trạng nhân thân người phạm tội XPNPDD tại miền Đông Nam Bộ giai đoạn 2008 - 2017 phản ánh những quy luật biến động nào? -> H2: Sự tập trung các khu công nghiệp và biến động dân cư tạo ra sự phân hóa sâu sắc về nghề nghiệp bấp bênh, học vấn thấp và độ tuổi lao động trẻ trong cơ cấu tội phạm.
• RQ3: Các yếu tố vĩ mô và vi mô nào từ môi trường xã hội chi phối sự hình thành nhân cách không hợp chuẩn ở người phạm tội? -> H3: Khiếm khuyết cấu trúc gia đình kết hợp với sự suy thoái môi trường văn hóa - giáo dục là căn nguyên trực tiếp dẫn đến biến dạng nhu cầu và sai lệch định hướng giá trị xã hội.
• RQ4: Cần thiết lập hệ thống giải pháp phòng ngừa tội phạm (PNTP) nào từ góc độ nhân thân để kiểm soát bền vững tình hình tội phạm? -> H4: Các can thiệp phòng ngừa tình huống và hoàn thiện chính sách an sinh, giáo dục hướng nghiệp có khả năng triệt tiêu điều kiện hình thành nhân thân tiêu cực.

Công trình xác lập đóng góp đột phá khi khảo cứu toàn diện 10.412 vụ án với 11.157 bị cáo bị đưa ra xét xử tại miền Đông Nam Bộ trong giai đoạn 2008 - 2017 (chiếm 22,7% tổng số 45.862 vụ và 20,47% tổng số 54.482 bị cáo phạm tội XPNPDD của cả nước). Dữ liệu chuyên sâu từ 800 bản án sơ thẩm và phúc thẩm được phân tích tỉ mỉ đã cung cấp luận cứ thực chứng vững chắc cho khoa học tội phạm học Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu tội phạm học quốc tế và trong nước đã tích lũy khối lượng tri thức phong phú xoay quanh nhân thân người phạm tội và cơ chế hành vi phạm tội. Ở bình diện quốc tế, dòng nghiên cứu nền tảng của Hennessy Hayes và Tim Prenzler (2009) trong An introduction to Crime and Criminology đã chỉ rõ sự tương tác giữa yếu tố cá nhân với các điều kiện môi trường giáo dục, chính sách và nạn nhân. Stephen R. Schneider (2010) trong Crime prevention - Theory and Practice phát triển lý thuyết phòng ngừa tội phạm qua thiết kế môi trường (CPTED), xem việc triệt tiêu các điều kiện ngoại cảnh tiêu cực là chìa khóa ngăn chặn sự hình thành nhân thân xấu. GS. G. Mikovskij (1982) với Cơ sở lý luận của việc phòng ngừa tội phạm đã phân định hệ thống biện pháp phòng ngừa chung và riêng gắn liền với triệt tiêu động cơ phạm tội.

Ở nhóm nghiên cứu chuyên sâu, Can Ueda (1990) trong Crime and criminology in Japan chỉ ra tác động tiêu cực của đô thị hóa và tập trung dân cư lên nhân thân người phạm tội tại Nhật Bản. Macilwee (2000) khi khảo sát The Liverpool underworld: crime in the city, 1750 - 1900 đã làm rõ mối liên hệ giữa hoàn cảnh sống cơ cực tại đô thị Anh thế kỷ 19 với thói quen tiêu cực dẫn đến tội phạm. Melinikova E.B (1970s) giải mã căn nguyên thanh thiếu niên phạm tội dưới góc độ phân hóa giàu nghèo, trong khi Anna Salter (2004) trong Predators: Pedophiles, Rapists, And Other Sex Offenders đi sâu vào cơ chế tâm sinh lý bất bình thường và thủ đoạn che giấu tinh vi của đối tượng phạm tội xâm phạm tình dục (XPTD).

Tại Việt Nam, các công trình của GS. Võ Khánh Vinh (2001), TS. Nguyễn Mạnh Kháng (2000), PGS. Lê Cảm (2005) đã xác lập hệ thống lý luận tội phạm học Mác-xít. GS. Võ Khánh Vinh đã khẳng định: “Nhân thân người phạm tội là một bộ phận cấu thành tất yếu và rất quan trọng của cơ chế hành vi phạm tội, còn các hoàn cảnh của sự hình thành các đặc điểm tâm lý - xã hội tiêu cực của cá nhân xuất hiện trước các đặc điểm của cá nhân nằm trong mối quan hệ nhân quả với tình hình tội phạm”. Giáo trình Tội phạm học của Trường Đại học Luật Hà Nội cũng nêu rõ: “Nhân thân người phạm tội với tổng thể các đặc điểm có tác động chi phối hành vi phạm tội và cũng chính là kết quả của sự tác động qua lại giữa người phạm tội và môi trường xã hội của người phạm tội”. Nhiều nghiên cứu cục bộ đã khảo sát nhân thân phạm tội tại địa phương đơn lẻ như Ngô Minh Hải (2015) tại Đồng Nai, Bùi Ai Giôn (2017) tại Bà Rịa - Vũng Tàu, Nguyễn Thanh Tuấn (2017) tại Bình Phước.

Tồn tại hai cuộc tranh luận học thuật và lập pháp nổi bật:

1. Phạm vi hành vi khách quan và chủ thể tội phạm tình dục: Quan điểm truyền thống chịu ảnh hưởng bởi trường phái Xô Viết và Bản tổng kết số 329-HS2 ngày 11/05/1967 của Tòa án nhân dân Tối cao quy định hành vi giao cấu là “sự cọ xát trực tiếp dương vật vào bộ phận sinh dục của người phụ nữ (bộ phận từ môi lớn trở vào) với ý thức ấn sâu vào trong không kể sự xâm nhập của dương vật là sâu hay cạn, không kể có xuất tinh hay không”, coi chủ thể thực hành chỉ là nam giới và nạn nhân chỉ là nữ giới. Luận án định vị theo quan điểm hiện đại, đồng thuận với bước tiến của Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 khi mở rộng nội hàm sang các hành vi quan hệ tình dục khác và công nhận quyền được bảo hộ nhân phẩm, danh dự của mọi giới tính, bao gồm cả người chuyển giới.
2. Khách thể và cấu thành tội phạm mới: Tranh luận về việc xếp tội Sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm (Điều 147 BLHS 2015) vào nhóm xâm phạm nhân phẩm, danh dự. Luận án đã lập luận thuyết phục rằng hành vi này trực tiếp làm biến dạng sự phát triển tâm sinh lý bình thường của trẻ em, do đó hoàn toàn thuộc nhóm khách thể bảo vệ của tội danh XPNPDD.

So với các nghiên cứu của Can Ueda (Nhật Bản) và Macilwee (Liverpool, Anh), công trình này định vị rõ nét sự khác biệt đặc thù: bối cảnh kinh tế chuyển đổi tại miền Đông Nam Bộ tạo ra một mô hình dịch chuyển dân cư ồ ạt gắn liền với các khu công nghiệp tập trung, làm nảy sinh những biến dạng nhân thân mang tính đặc thù giai cấp công nhân di cư và lao động tự do.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết nhân thân người phạm tội trong tội phạm học hiện đại bằng việc cấu trúc hóa toàn diện mô hình ba thành tố:

1. Chiều kích nhân chủng học xã hội: Làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa giới tính, nhóm tuổi lao động trẻ (18 - 45 tuổi), trình độ học vấn thấp, nghề nghiệp không ổn định và sự giải thể cấu trúc gia đình đối với sự hình thành lối sống lệch chuẩn.
2. Chiều kích tâm lý - xã hội: Phân tích sự hình thành nhân cách không hợp chuẩn, biểu hiện qua sự sai lệch trong định hướng giá trị xã hội, thái độ thù ghét, coi thường nhân phẩm người khác và sự biến dạng trong phương thức thỏa mãn nhu cầu bản năng.
3. Chiều kích pháp lý hình sự: Tích hợp tiền án, tiền sự, mức độ tái phạm nguy hiểm và vai trò đồng phạm vào việc đánh giá tính nguy hiểm cho xã hội của chủ thể.

Sự chuyển dịch mô thức (paradigm shift) được thể hiện ở việc luận án bác bỏ cách tiếp cận sinh học thuần túy về tội phạm học nhân chủng của Cesare Lombroso, khẳng định chân lý Mác-xít: “bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội”. Luận án chứng minh rằng nhân thân tiêu cực là sản phẩm của sự tương tác sai lệch kéo dài giữa cá nhân với môi trường sống bị ô nhiễm bởi tệ nạn xã hội và thiếu hụt thiết chế kiểm soát.

       [MÔI TRƯỜNG KINH TẾ - XÃ HỘI ĐÔNG NAM BỘ]
   (Đô thị hóa nhanh, di dân KCN, phân hóa giàu nghèo)
        [CƠ CHẾ HÀNH VI PHẠM TỘI XPNPDD CON NGƯỜI]
 (Xâm phạm tình dục - Mua bán người - Làm nhục, Vu khống)

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành ba đại lý thuyết: Lý thuyết liên kết xã hội (Social Bond Theory), Lý thuyết phòng ngừa tội phạm tình huống (Situational Crime Prevention) và Lý thuyết hoạt động thường nhật (Routine Activity Theory). Khung tiếp cận này phân lập hành vi phạm tội thành 3 phân nhóm chức năng:

• Nhóm tội xâm phạm tình dục (Hiếp dâm, Cưỡng dâm, Dâm ô): Động cơ bắt nguồn từ sự bùng phát bản năng sinh học kết hợp với lệch lạc nhận thức do tiêu thụ văn hóa phẩm khiêu dâm, chủ thể áp đảo là nam giới.
• Nhóm tội mua bán người: Động cơ vụ lợi kinh tế tuyệt đối, lợi dụng sự nhẹ dạ và thiếu hiểu biết của nạn nhân vùng nông thôn/miên viễn, chủ thể có sự tham gia lớn của nữ giới với thủ đoạn tinh vi.
• Nhóm tội làm nhục, vu khống, hành hạ người khác: Động cơ bắt nguồn từ xung đột lợi ích, áp lực tâm lý nghề nghiệp hoặc mâu thuẫn gia đình gay gắt, nơi cái tôi ích kỷ tìm kiếm sự thỏa mãn bằng cách hạ nhục danh dự người khác.

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác lập chặt chẽ trong bối cảnh địa bàn kinh tế trọng điểm miền Đông Nam Bộ đang chịu tác động của chuyển đổi cơ cấu kinh tế thị trường thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp lập trường nhận thức luận thực chứng xã hội học (Sociological Positivism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp phương pháp hỗn hợp (mixed-methods research):

• Cấp độ vĩ mô: Đánh giá toàn cảnh tình hình tội phạm XPNPDD trên toàn quốc (45.862 vụ, 54.482 bị cáo) và so sánh trực tiếp với 6 tỉnh miền Đông Nam Bộ (10.412 vụ, 11.157 bị cáo) trong khung thời gian 10 năm (2008 - 2017).
• Cấp độ trung mô: Khảo cứu môi trường xã hội khu công nghiệp, gia đình, nhà trường và nơi cư trú thông qua điều tra xã hội học.
• Cấp độ vi mô: Giải mã các đặc tính sinh học, tâm lý cá nhân và động cơ thực hiện hành vi của từng bị cáo.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt qua 3 phương thức tam giác đạc (triangulation):

1. Phương pháp thống kê tư pháp: Xử lý toàn bộ số liệu báo cáo xét xử sơ thẩm và phúc thẩm của Tòa án nhân dân các cấp tại TP.HCM, Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu giai đoạn 2008 - 2017.
2. Phương pháp nghiên cứu điển hình (Case study): Chọn mẫu phân tầng 800 bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật để bóc tách 100% các biến số về nhân chủng, hoàn cảnh kinh tế, động cơ và thủ đoạn phạm tội.
3. Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế và triển khai phiếu khảo sát bảng hỏi chuẩn hóa đối với phạm nhân đang chấp hành án phạt tù về tội XPNPDD, kết hợp phỏng vấn sâu phụ huynh, học sinh và giáo viên tại các địa bàn trọng điểm Đông Nam Bộ nhằm đo lường mức độ hài lòng về giáo dục đạo đức và kỹ năng sống.

Phương pháp thu thập	Đối tượng / Quy mô mẫu	Mục tiêu phân tích
Thống kê tư pháp toàn diện	10.412 vụ án / 11.157 bị cáo (2008 - 2017)	Xác lập quy luật biến động THTP vùng ĐNB so với cả nước
Nghiên cứu hồ sơ án điểm	800 bản án sơ thẩm và phúc thẩm có hiệu lực	Chiết xuất cấu trúc nhân thân, tiền án, trình độ học vấn
Khảo sát xã hội học thực địa	Phạm nhân tại trại giam, giáo viên, phụ huynh	Đánh giá nguyên nhân gia đình, giáo dục và môi trường KCN

Data và phân tích

Số liệu thống kê được làm sạch, mã hóa và tổng hợp theo các tiêu chí: giới tính, nhóm tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân, nơi cư trú, tiền án tiền sự và loại tội danh. Các biến số định lượng được đối chiếu chéo với các chỉ số phát triển kinh tế - xã hội vùng (mật độ dân số, tỷ suất nhập cư, số lượng khu công nghiệp). Các kiểm tra độ tin cậy được thực hiện thông qua việc so khớp dữ liệu thống kê của Viện Kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân cùng cấp, đảm bảo tính đại diện và giá trị thực chứng tuyệt đối cho công trình.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu thực nghiệm của luận án đã làm sáng tỏ 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

1. Tính chất tập trung cao độ về địa bàn: Miền Đông Nam Bộ chỉ chiếm diện tích nhỏ (23,6 nghìn km²) nhưng chiếm tới 22,7% tổng số vụ án (10.412/45.862 vụ) và 20,47% tổng số bị cáo (11.157/54.482 bị cáo) phạm tội XPNPDD của toàn quốc trong 10 năm. Trong nội bộ nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm toàn vùng (56.596 vụ/80.888 bị cáo), nhóm tội XPNPDD chiếm tỷ trọng lớn với 18,4% số vụ và 13,8% số bị cáo.
2. Quy luật phân hóa giới tính theo nhóm hành vi: Nam giới chiếm đa số tuyệt đối trong nhóm tội xâm phạm tình dục (Hiếp dâm, Cưỡng dâm, Dâm ô) do đặc thù tâm sinh lý bùng phát mạnh mẽ, thiếu kiềm chế trước các kích thích tiêu cực. Ngược lại, ở nhóm tội Mua bán người và Làm nhục người khác, tỷ lệ nữ giới phạm tội gia tăng rõ rệt nhờ tận dụng sự quen biết, niềm tin để dụ dỗ nạn nhân hoặc do tâm lý đố kỵ, áp lực gia đình và công việc dẫn đến hành vi làm nhục công khai.
3. Độ tuổi sung sức và trình độ học vấn thấp: Bị cáo tập trung chủ yếu ở độ tuổi 18 đến 45 tuổi (chiếm tỷ trọng áp đảo). Phần lớn đối tượng có học vấn tiểu học, trung học cơ sở hoặc không có nghề nghiệp, lao động chân tay thời vụ tại các khu công nghiệp, xây dựng tự do. Áp lực kiếm tiền trong cơ chế thị trường thúc đẩy tâm lý làm giàu bất chấp đạo lý ở tội phạm mua bán người.
4. Căn nguyên từ sự đổ vỡ cấu trúc gia đình và môi trường sống: Kết quả phân tích 800 bản án chỉ ra tỷ lệ cao bị cáo xuất thân từ gia đình có khiếm khuyết (cha mẹ ly hôn, mồ côi, bạo lực gia đình) hoặc gia đình đông con nhưng thiếu sự quản lý, giáo dục. Môi trường cư trú nông thôn và các khu nhà trọ công nhân chứa đựng nhiều tệ nạn (rượu chè, cờ bạc, mại dâm, ma túy) là chất xúc tác trực tiếp thúc đẩy hành vi phạm tội.
5. Sự biến dạng trong định hướng giá trị và nhu cầu: Người phạm tội XPNPDD biểu hiện sự lệch lạc sâu sắc trong nhận thức pháp luật; coi thường tính mạng, danh dự người khác; sa đà vào văn hóa phẩm đồi trụy; ngộ nhận quyền bạo lực đối với người phụ thuộc (vụ việc bạo hành trẻ em ở trường mầm non tư thục hoặc người giúp việc).

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung hệ thống khái niệm chuẩn xác về nhân thân người phạm tội XPNPDD vào hệ thống giáo trình tội phạm học Việt Nam, làm sâu sắc thêm mối liên hệ giữa điều kiện kinh tế vùng chuyển đổi với động cơ tội phạm.
• Về phương pháp luận: Thiết lập quy trình mẫu mực về khảo sát đa nguồn kết hợp hồ sơ tư pháp với xã hội học tội phạm, có thể chuyển giao áp dụng cho các vùng kinh tế trọng điểm khác như Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ hoặc Đồng bằng sông Cửu Long.
• Về thực tiễn xét xử: Cung cấp căn cứ thực tế giúp Thẩm phán và Hội đồng xét xử đánh giá đúng tính chất nhân thân, phân hóa trách nhiệm hình sự chính xác, áp dụng đúng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo Điều 51, 52 BLHS 2015, bảo đảm cá thể hóa hình phạt nghiêm minh.
• Về chính sách an sinh xã hội: Đề xuất lộ trình quản lý nhân khẩu, lao động nhập cư tại các khu công nghiệp Đông Nam Bộ, xây dựng thiết chế văn hóa lành mạnh, phổ biến giáo dục giới tính học đường và kiểm soát văn hóa phẩm khiêu dâm trên không gian mạng.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra 3 giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực tiễn:

1. Giới hạn thời gian và quy chuẩn pháp lý: Dữ liệu thực chứng tập trung trong giai đoạn 2008 - 2017, chủ yếu điều chỉnh theo BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009). Do BLHS năm 2015 có hiệu lực từ ngày 01/01/2018 với nhiều tội danh mới tách lập, các số liệu chưa phản ánh toàn bộ tác động của khung pháp luật mới trong giai đoạn sau 2018.
2. Giới hạn về không gian địa lý: Nghiên cứu tập trung tại 6 tỉnh miền Đông Nam Bộ, do đó một số phát hiện mang đậm tính chất đô thị công nghiệp đặc thù, cần thận trọng khi khái quát hóa cho các vùng miền núi phía Bắc hay Tây Nguyên.
3. Khó khăn trong đo lường tội phạm ẩn: Các tội phạm xâm phạm tình dục và bạo lực gia đình thường có tỷ lệ tội phạm ẩn (dark figure of crime) rất cao do nạn nhân mặc cảm hoặc sợ hãi không tố giác, dẫn đến số liệu tòa án chưa phản ánh toàn bộ quy mô thực tế.

Nghị trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng đi cấp thiết:

• Nghiên cứu nhân thân tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự trên không gian mạng (cyberbullying, deepfake khiêu dâm, bôi nhọ trực tuyến).
• Đo lường tác động dài hạn của các tội danh mới theo BLHS 2015 (Điều 147, 151, 152, 153) tại các đô thị thông minh.
• Đánh giá hiệu quả tái hòa nhập cộng đồng và tỷ lệ tái phạm của nhóm phạm nhân XPNPDD sau khi chấp hành xong án phạt tù.
• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) và trí tuệ nhân tạo để dự báo điểm nóng tội phạm vùng Đông Nam Bộ.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án Nguyễn Vinh Huy (2019) tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Định hình chuẩn mực nghiên cứu tội phạm học chuyên sâu cấp tiến sĩ, cung cấp tài liệu tham khảo bắt buộc cho các cơ sở đào tạo luật học hàng đầu như Học viện Khoa học xã hội, Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM, Học viện Cảnh sát nhân dân.
• Tác động lập pháp và tư pháp: Kết quả nghiên cứu là luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ quá trình hoàn thiện các Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao về xét xử tội xâm phạm tình dục, thay thế triệt để tinh thần của Bản tổng kết số 329-HS2 tồn tại gần nửa thế kỷ.
• Tác động xã hội và an ninh trật tự: Đóng góp trực tiếp vào Đề án phòng chống tội phạm xâm hại trẻ em và phòng chống mua bán người của Bộ Công an và Ủy ban nhân dân 6 tỉnh miền Đông Nam Bộ, góp phần giảm thiểu nguy cơ tội phạm và bảo vệ an toàn cho hàng triệu lao động, phụ nữ và trẻ em.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên tội phạm học: Tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng chuẩn xác gồm 800 bản án và khung phân tích nhân thân toàn diện để phát triển các đề tài nhánh.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên: Nắm vững các đặc điểm tâm lý, nhân chủng của từng nhóm tội phạm để định tội danh chính xác, cá thể hóa hình phạt và xây dựng chiến thuật xét hỏi tối ưu.
• Các nhà hoạch định chính sách và Quản lý đô thị - KCN: Ứng dụng các khuyến nghị về quy hoạch nhà ở xã hội, quản lý di dân và thiết chế văn hóa công nhân tại các tỉnh Đồng Nai, Bình Dương, TP.HCM.
• Ngành giáo dục và các tổ chức xã hội bảo vệ quyền trẻ em, phụ nữ: Xây dựng chương trình giáo dục phòng ngừa xâm hại tình dục, kỹ năng tự vệ và tư vấn tâm lý học đường dựa trên các phát hiện thực tế của đề tài.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và mở rộng lý thuyết nào?
Luận án mở rộng Lý thuyết Nhân cách tội phạm học Mác-xít bằng việc xác lập mô hình cấu trúc nhân thân 3 tầng tích hợp (Nhân chủng học xã hội - Tâm lý xã hội - Pháp lý hình sự) chuyên biệt cho nhóm tội XPNPDD. Công trình chứng minh nhân thân tiêu cực tại Đông Nam Bộ không phải do bản năng sinh học tiền định mà là kết quả của sự suy thoái liên kết xã hội trong bối cảnh di dân khu công nghiệp.

2. Đột phá về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?
So với các nghiên cứu cục bộ của Ngô Minh Hải (2015) hay Bùi Ai Giôn (2017) chỉ khảo sát đơn lẻ một tỉnh, luận án đã mở rộng quy mô vùng với bộ dữ liệu đại diện 10 năm (10.412 vụ án, 11.157 bị cáo), đồng thời tiến hành phân tích sâu 800 bản án sơ/phúc thẩm kết hợp điều tra xã hội học tam giác đạc tại 6 tỉnh thành Đông Nam Bộ.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa thực tiễn nhất từ dữ liệu là gì?
Phát hiện về sự trỗi dậy của tỷ lệ nữ giới trong nhóm tội mua bán người và làm nhục người khác. Điều này phản ánh sự biến đổi vai trò kinh tế của phụ nữ trong cơ chế thị trường, đi kèm với áp lực cạnh tranh, sự đố kỵ trong công việc và thủ đoạn lợi dụng sự tin tưởng đồng giới để lừa gạt nạn nhân.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp (Replication Protocol) không?
Có. Toàn bộ tiêu chí phân loại nhân thân, quy trình chọn mẫu 800 bản án và mẫu phiếu khảo sát xã hội học được chuẩn hóa, ghi chép chi tiết trong luận án, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lặp quy trình tại bất kỳ vùng kinh tế nào khác.

5. Nghị trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao?
Nghị trình tập trung vào việc nghiên cứu nhân thân tội phạm XPNPDD trên không gian số, đánh giá hiệu quả thi hành các quy định mới của BLHS 2015 và ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn trong dự báo tội phạm vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Kết luận

1. Luận án của NCS. Nguyễn Vinh Huy là công trình tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về nhân thân người phạm tội XPNPDD tại địa bàn trọng điểm miền Đông Nam Bộ giai đoạn 2008 - 2017.
2. Công trình hoàn thiện cơ sở lý luận về cấu trúc nhân thân người phạm tội gồm 3 nhóm đặc điểm cơ bản, làm sáng tỏ cơ chế tâm lý - xã hội của hành vi xâm phạm nhân phẩm, danh dự.
3. Cung cấp bức tranh thực chứng đồ sộ với 10.412 vụ án, 11.157 bị cáo và phân tích chuyên sâu 800 bản án, làm rõ sự chi phối của quá trình đô thị hóa và di dân công nghiệp lên cơ cấu tội phạm.
4. Thúc đẩy bước chuyển dịch nhận thức pháp lý quan trọng về mở rộng chủ thể và đối tượng bảo vệ quyền con người, góp phần hoàn thiện đường lối xét xử của Tòa án nhân dân Tối cao theo tinh thần BLHS năm 2015.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp phòng ngừa tội phạm đồng bộ từ góc độ nhân thân, gắn kết giữa hoàn thiện pháp luật, quản lý an sinh khu công nghiệp và đổi mới giáo dục gia đình - nhà trường.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại về tội phạm học không gian mạng và phân tích dự báo tội phạm học, để lại giá trị học thuật và thực tiễn bền vững cho nền khoa học pháp lý Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nước ngoài nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài. Có thể chia các công trình đó thành các nhóm sau đây: 1. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề cơ bản của Tội phạm học * “An introduction to Crime and Criminology” (tạm dịch: Giới thiệu về tội phạm và tội phạm học) của Hennessy Hayes và Tim Prenzler [139]: Đây là công trình chuyên khảo nghiên cứu về tình hình tội phạm (THTP) và nhân thân người phạm tội, trong đó các tác giả đã chỉ ra nguyên nhân và điều kiện của tội phạm chịu ảnh hưởng lớn bởi các yếu tố tiêu cực (từ phía người bị hại, môi trường xã hội, chính sách pháp luật, môi trường giáo dục.) đồng thời đưa ra chiến lược và các phương pháp đấu tranh phòng, chống một số loại tội phạm cụ thể.

Nghiên cứu tài liệu này giúp Nghiên cứu sinh (NCS) có những nhận thức đầy đủ hơn về lý luận phòng ngừa tội phạm (PNTP), các yếu tố tác động đến quá trình hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực ở người phạm tội. * “Crime prevention - Theory and Practice” (tạm dịch: Phòng ngừa tội phạm - Lý luận và thực tiễn) của Stephen R. Schneider [153]: Trong tác phẩm tác giả nhấn mạnh các vấn đề lý luận về PNTP, các tình huống phòng, chống tội phạm (PCTP) thông qua thiết kế môi trường. dựa trên nguyên tắc loại trừ các yếu tố tiêu cực từ môi trường là nguyên nhân tác động hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực ở người phạm tội.

Nghiên cứu tài liệu này giúp NCS có những nhận thức đầy đủ hơn về lý luận PNTP, vai trò của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội trong quá trình PNTP. Đặc biệt là đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế các tác động của các yếu tố tiêu cực đến quá trình hình thành nhân thân xấu ở người phạm tội. * Sách “Cơ sở lý luận của việc phòng ngừa tội phạm” của G. Mikovskij (bản dịch của Viện thông tin Khoa học xã hội - 1982) [138] là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về lý luận PNTP, trong đó tác giả đưa ra hệ thống các biện pháp phòng ngừa chung và riêng 8 áp dụng đối với các đối tượng phạm tội cụ thể.

Các giải pháp được xây dựng trên nguyên tắc loại trừ các yếu tố tiêu cực tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực cũng như động cơ, mục đích của người phạm tội. * “Crime and criminology in Japan” (tạm dịch: Tội phạm và tội phạm học ở Nhật Bản) của Can Ueda [133]: Trong tác phẩm này Giáo sư, Tiến sĩ luật học Nhật Bản Can Ueda đưa ra quan điểm cho rằng tội phạm học (TPH) là khoa học nghiên cứu tội phạm và đề ra các biện pháp đấu tranh, phòng chống. Đồng thời, tác giả đã chỉ ra các nguyên nhân, điều kiện của THTP, các điều kiện cá nhân, xã hội của tội phạm (trong đó nhấn mạnh những đặc điểm nhân thân người phạm tội, như giới tính, lứa tuổi,.) và cả những hạn chế của quá trình đô thị hóa, sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội cùng những xáo trộn trong xã hội do sự tập trung dân cư, đô thị hóa. Tuy không nghiên cứu chuyên sâu về nhân thân người phạm tội, nhưng công trình này đã đề cập đến những đặc điểm nhân thân tiêu biểu của người phạm tội và tác động của những điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội cũng như ảnh hưởng của chúng đến sự phát sinh hành vi phạm tội.

* “The Liverpool underworld: crime in the city, 1750 - 1900” (tạm dịch: Thế giới ngầm ở Liverpool: Tội phạm trong thành phố giai đoạn 1750 - 1900) của Macilwee [146]: Trong công trình nghiên cứu này tác giả đề cập về thực trạng THTP ở Liverpool trong Thế kỷ 19 và phân tích những nguyên nhân, điều kiện, hoàn cảnh và các sự kiện tác động đến từng cá nhân để hình thành các đặc điểm, thói quen, sở thích tiêu cực dễ dẫn đến phát sinh tội phạm ở thành phố này, đồng thời đề xuất các biện pháp nhằm loại trừ các nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội phạm. Nghiên cứu tài liệu giúp NCS hiểu rõ hơn về các đặc điểm về tâm lý trong nhân thân người phạm tội cũng như một số yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân tiêu cực ở người phạm tội. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề chuyên sâu của Tội phạm học * “Youth crime and youth culture in the inner city” (tạm dịch: Tội phạm thanh, thiếu niên và văn hóa giới trẻ trong khu vực nội thành) của Sanders, Bill [151]: Trong công trình này tác giả đã phân tích bức tranh toàn cảnh về xu hướng gia tăng THTP do thanh, thiếu niên thực hiện ở thành phố của xã hội hiện đại, làm rõ một số đặc điểm nhân thân người phạm tội, như động cơ, thái độ của người phạm tội và tác động của môi trường kinh tế - xã hội đối với 9 sự hình thành các đặc điểm về nhân thân người phạm tội. Qua nghiên cứu tài liệu, NCS có những nhận thức về đặc điểm nhân thân người phạm tội như: độ tuổi, địa bàn cư trú, hoàn cảnh gia đình ở một số loại tội phạm cụ thể.

* “Vì sao họ phạm tội? Tình trạng thanh, thiếu niên phạm tội ở các nước tư bản chủ nghĩa” của Melinikova E.B [135]: Trong tác phẩm này nhà TPH người Nga đã chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu của THTP trong xã hội tư bản chủ nghĩa và cho rằng hoàn cảnh vật chất và sự chênh lệch lớn giữa giàu và nghèo là những yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành những đặc điểm nhân thân người phạm tội, như cách xử sự, lối sống của người phạm tội, đặc biệt là đối với người chưa thành niên phạm tội. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ phân tích về nguyên nhân phạm tội cũng như nguyên nhân hình thành một số đặc điểm nhân thân của một nhóm người trong xã hội là người chưa thành niên. Mặt khác, kết quả nghiên cứu này được rút ra từ thập niên 70 của Thế kỷ trước nên những kết quả nghiên cứu đã không còn phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ hiện nay. Mặc dù vậy, công trình cũng phần nào nói lên tác động của điều kiện sống đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân như động cơ, mục đích phạm tội của nhóm người chưa thành niên phạm tội.

Nghiên cứu tài liệu này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kế thừa các kiến thức lý luận về nhân thân người phạm tội cũng như phương pháp nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội nói chung, nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự (XPNPDD) của con người nói riêng. * “Predators: Pedophiles, Rapists, And Other Sex Offenders” (tạm dịch: Tội phạm tình dục: Ấu dâm, hiếp dâm và những người phạm tội tình dục khác - 2004) của Anna Salter [128]: Trong cuốn sách này tác giả phân tích làm sáng tỏ một số đặc điểm nhân thân người phạm tội, như động cơ, mục đích và một số đặc điểm tâm sinh lý đã thúc đẩy một số người phạm tội tình dục và những thủ đoạn, kỹ thuật lừa đảo tinh vi mà họ sử dụng để tránh bị phát hiện. đồng thời đề xuất những biện pháp cần thiết giúp chúng ta để bảo vệ gia đình và bản thân. Thông qua việc nghiên cứu tài liệu, NCS có nhận thức về cơ chế tâm lý của người phạm tội nói chung và người phạm tội xâm phạm tình dục (XPTD), đồng thời giúp NCS phân biệt được những điểm khác biệt khi nghiên cứu về nhân thân người phạm tội dưới góc 10 độ điều tra hình sự và TPH, đây là một trong những cơ sở để NCS hoàn thiện nội dung lý luận ở Chương 2 của luận án.

* Đánh giá chung: Qua nghiên cứu các công trình ở ngoài nước nêu trên, thấy rằng các công trình này (ở mức độ khác nhau) đều đề cập đến vấn đề TPH và PNTP, đây là những lý luận nền tảng giúp NCS có những hiểu biết khái quát nhất về vấn đề TPH, THTP cũng như các vấn đề có liên quan đến nội dung luận án. Đặc biệt, một số tài liệu chuyên sâu nghiên cứu về một số tội phạm cụ thể trên một địa bàn cụ thể đã có những nghiên cứu sâu về nhân thân người phạm tội, coi đó như một yếu tố đóng vai trò là nguyên nhân làm phát sinh hành vi phạm tội, làm sáng tỏ cơ chế của hành vi phạm tội, nghiên cứu một số yếu tố có tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội. Trên cơ sở đó các tác giả đề xuất các giải pháp khác nhau nhằm phòng, chống có hiệu quả đối với THTP nói chung và các nhóm tội phạm cụ thể nói riêng. NCS sẽ kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu của các công trình này trong việc xây dựng cơ sở lý luận và phương pháp luận làm nền tảng cho việc nghiên cứu đề tài luận án của mình.

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu của các công trình này cũng còn bỏ ngỏ nhiều vấn đề như: Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu về nhân thân người phạm tội XPNPDD của con người, phòng ngừa tội XPNPDD của con người từ góc độ nhân thân người phạm tội. Đây là những vấn đề mà luận án sẽ đi sâu nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trong nước 1. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề cơ bản của Tội phạm học * Giáo trình TPH: Giáo trình TPH của các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam (như Đại học Luật Hà Nội; Đại học Luật TP.

Hồ Chí Minh; Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội; Học viện Cảnh sát, Học viện An ninh nhân dân, Đại học Huế.) là các công trình nghiên cứu mang tính hệ thống và bao quát nhất các vấn đề lý luận về THTP, nguyên nhân và điều kiện của THTP, nhân thân người phạm tội và các biện pháp PCTP. Tất cả các giáo trình đều đề cập đến nhân thân người phạm tội vì nhân thân người phạm tội là một nội dung quan trọng trong TPH. Ví dụ: Trong“Giáo trình tội phạm học” của Đại học Huế, GS.