CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nước ngoài nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài. Có thể chia các công trình đó thành các nhóm sau đây: 1. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề cơ bản của Tội phạm học * “An introduction to Crime and Criminology” (tạm dịch: Giới thiệu về tội phạm và tội phạm học) của Hennessy Hayes và Tim Prenzler [139]: Đây là công trình chuyên khảo nghiên cứu về tình hình tội phạm (THTP) và nhân thân người phạm tội, trong đó các tác giả đã chỉ ra nguyên nhân và điều kiện của tội phạm chịu ảnh hưởng lớn bởi các yếu tố tiêu cực (từ phía người bị hại, môi trường xã hội, chính sách pháp luật, môi trường giáo dục.) đồng thời đưa ra chiến lược và các phương pháp đấu tranh phòng, chống một số loại tội phạm cụ thể.
Nghiên cứu tài liệu này giúp Nghiên cứu sinh (NCS) có những nhận thức đầy đủ hơn về lý luận phòng ngừa tội phạm (PNTP), các yếu tố tác động đến quá trình hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực ở người phạm tội. * “Crime prevention - Theory and Practice” (tạm dịch: Phòng ngừa tội phạm - Lý luận và thực tiễn) của Stephen R. Schneider [153]: Trong tác phẩm tác giả nhấn mạnh các vấn đề lý luận về PNTP, các tình huống phòng, chống tội phạm (PCTP) thông qua thiết kế môi trường. dựa trên nguyên tắc loại trừ các yếu tố tiêu cực từ môi trường là nguyên nhân tác động hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực ở người phạm tội.
Nghiên cứu tài liệu này giúp NCS có những nhận thức đầy đủ hơn về lý luận PNTP, vai trò của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội trong quá trình PNTP. Đặc biệt là đưa ra các giải pháp nhằm hạn chế các tác động của các yếu tố tiêu cực đến quá trình hình thành nhân thân xấu ở người phạm tội. * Sách “Cơ sở lý luận của việc phòng ngừa tội phạm” của G. Mikovskij (bản dịch của Viện thông tin Khoa học xã hội - 1982) [138] là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về lý luận PNTP, trong đó tác giả đưa ra hệ thống các biện pháp phòng ngừa chung và riêng 8 áp dụng đối với các đối tượng phạm tội cụ thể.
Các giải pháp được xây dựng trên nguyên tắc loại trừ các yếu tố tiêu cực tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực cũng như động cơ, mục đích của người phạm tội. * “Crime and criminology in Japan” (tạm dịch: Tội phạm và tội phạm học ở Nhật Bản) của Can Ueda [133]: Trong tác phẩm này Giáo sư, Tiến sĩ luật học Nhật Bản Can Ueda đưa ra quan điểm cho rằng tội phạm học (TPH) là khoa học nghiên cứu tội phạm và đề ra các biện pháp đấu tranh, phòng chống. Đồng thời, tác giả đã chỉ ra các nguyên nhân, điều kiện của THTP, các điều kiện cá nhân, xã hội của tội phạm (trong đó nhấn mạnh những đặc điểm nhân thân người phạm tội, như giới tính, lứa tuổi,.) và cả những hạn chế của quá trình đô thị hóa, sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội cùng những xáo trộn trong xã hội do sự tập trung dân cư, đô thị hóa. Tuy không nghiên cứu chuyên sâu về nhân thân người phạm tội, nhưng công trình này đã đề cập đến những đặc điểm nhân thân tiêu biểu của người phạm tội và tác động của những điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội cũng như ảnh hưởng của chúng đến sự phát sinh hành vi phạm tội.
* “The Liverpool underworld: crime in the city, 1750 - 1900” (tạm dịch: Thế giới ngầm ở Liverpool: Tội phạm trong thành phố giai đoạn 1750 - 1900) của Macilwee [146]: Trong công trình nghiên cứu này tác giả đề cập về thực trạng THTP ở Liverpool trong Thế kỷ 19 và phân tích những nguyên nhân, điều kiện, hoàn cảnh và các sự kiện tác động đến từng cá nhân để hình thành các đặc điểm, thói quen, sở thích tiêu cực dễ dẫn đến phát sinh tội phạm ở thành phố này, đồng thời đề xuất các biện pháp nhằm loại trừ các nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội phạm. Nghiên cứu tài liệu giúp NCS hiểu rõ hơn về các đặc điểm về tâm lý trong nhân thân người phạm tội cũng như một số yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân tiêu cực ở người phạm tội. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề chuyên sâu của Tội phạm học * “Youth crime and youth culture in the inner city” (tạm dịch: Tội phạm thanh, thiếu niên và văn hóa giới trẻ trong khu vực nội thành) của Sanders, Bill [151]: Trong công trình này tác giả đã phân tích bức tranh toàn cảnh về xu hướng gia tăng THTP do thanh, thiếu niên thực hiện ở thành phố của xã hội hiện đại, làm rõ một số đặc điểm nhân thân người phạm tội, như động cơ, thái độ của người phạm tội và tác động của môi trường kinh tế - xã hội đối với 9 sự hình thành các đặc điểm về nhân thân người phạm tội. Qua nghiên cứu tài liệu, NCS có những nhận thức về đặc điểm nhân thân người phạm tội như: độ tuổi, địa bàn cư trú, hoàn cảnh gia đình ở một số loại tội phạm cụ thể.
* “Vì sao họ phạm tội? Tình trạng thanh, thiếu niên phạm tội ở các nước tư bản chủ nghĩa” của Melinikova E.B [135]: Trong tác phẩm này nhà TPH người Nga đã chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu của THTP trong xã hội tư bản chủ nghĩa và cho rằng hoàn cảnh vật chất và sự chênh lệch lớn giữa giàu và nghèo là những yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành những đặc điểm nhân thân người phạm tội, như cách xử sự, lối sống của người phạm tội, đặc biệt là đối với người chưa thành niên phạm tội. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ phân tích về nguyên nhân phạm tội cũng như nguyên nhân hình thành một số đặc điểm nhân thân của một nhóm người trong xã hội là người chưa thành niên. Mặt khác, kết quả nghiên cứu này được rút ra từ thập niên 70 của Thế kỷ trước nên những kết quả nghiên cứu đã không còn phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội, khoa học, công nghệ hiện nay. Mặc dù vậy, công trình cũng phần nào nói lên tác động của điều kiện sống đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân như động cơ, mục đích phạm tội của nhóm người chưa thành niên phạm tội.
Nghiên cứu tài liệu này có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kế thừa các kiến thức lý luận về nhân thân người phạm tội cũng như phương pháp nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội nói chung, nhân thân người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự (XPNPDD) của con người nói riêng. * “Predators: Pedophiles, Rapists, And Other Sex Offenders” (tạm dịch: Tội phạm tình dục: Ấu dâm, hiếp dâm và những người phạm tội tình dục khác - 2004) của Anna Salter [128]: Trong cuốn sách này tác giả phân tích làm sáng tỏ một số đặc điểm nhân thân người phạm tội, như động cơ, mục đích và một số đặc điểm tâm sinh lý đã thúc đẩy một số người phạm tội tình dục và những thủ đoạn, kỹ thuật lừa đảo tinh vi mà họ sử dụng để tránh bị phát hiện. đồng thời đề xuất những biện pháp cần thiết giúp chúng ta để bảo vệ gia đình và bản thân. Thông qua việc nghiên cứu tài liệu, NCS có nhận thức về cơ chế tâm lý của người phạm tội nói chung và người phạm tội xâm phạm tình dục (XPTD), đồng thời giúp NCS phân biệt được những điểm khác biệt khi nghiên cứu về nhân thân người phạm tội dưới góc 10 độ điều tra hình sự và TPH, đây là một trong những cơ sở để NCS hoàn thiện nội dung lý luận ở Chương 2 của luận án.
* Đánh giá chung: Qua nghiên cứu các công trình ở ngoài nước nêu trên, thấy rằng các công trình này (ở mức độ khác nhau) đều đề cập đến vấn đề TPH và PNTP, đây là những lý luận nền tảng giúp NCS có những hiểu biết khái quát nhất về vấn đề TPH, THTP cũng như các vấn đề có liên quan đến nội dung luận án. Đặc biệt, một số tài liệu chuyên sâu nghiên cứu về một số tội phạm cụ thể trên một địa bàn cụ thể đã có những nghiên cứu sâu về nhân thân người phạm tội, coi đó như một yếu tố đóng vai trò là nguyên nhân làm phát sinh hành vi phạm tội, làm sáng tỏ cơ chế của hành vi phạm tội, nghiên cứu một số yếu tố có tác động đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội. Trên cơ sở đó các tác giả đề xuất các giải pháp khác nhau nhằm phòng, chống có hiệu quả đối với THTP nói chung và các nhóm tội phạm cụ thể nói riêng. NCS sẽ kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu của các công trình này trong việc xây dựng cơ sở lý luận và phương pháp luận làm nền tảng cho việc nghiên cứu đề tài luận án của mình.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu của các công trình này cũng còn bỏ ngỏ nhiều vấn đề như: Cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu về nhân thân người phạm tội XPNPDD của con người, phòng ngừa tội XPNPDD của con người từ góc độ nhân thân người phạm tội. Đây là những vấn đề mà luận án sẽ đi sâu nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trong nước 1. Nhóm công trình nghiên cứu các vấn đề cơ bản của Tội phạm học * Giáo trình TPH: Giáo trình TPH của các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam (như Đại học Luật Hà Nội; Đại học Luật TP.
Hồ Chí Minh; Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội; Học viện Cảnh sát, Học viện An ninh nhân dân, Đại học Huế.) là các công trình nghiên cứu mang tính hệ thống và bao quát nhất các vấn đề lý luận về THTP, nguyên nhân và điều kiện của THTP, nhân thân người phạm tội và các biện pháp PCTP. Tất cả các giáo trình đều đề cập đến nhân thân người phạm tội vì nhân thân người phạm tội là một nội dung quan trọng trong TPH. Ví dụ: Trong“Giáo trình tội phạm học” của Đại học Huế, GS.