Luận án tiến sĩ lịch sử đảng bộ tỉnh quảng ninh lãnh đạo phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010

Luận án tiến sĩ lịch sử về lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 1991-2010. Nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử Đảng.

• Tác giả: Ngô Bá Khiêm
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Kim Đỉnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh (1991-2010)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những công trình nghiên cứu về kinh tế biển nói chung
• 1.2. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến kinh tế biển và sự lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh
• 1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu và những vấn đề luận án cần giải quyết
• 1.4. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000
• 2.1. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh
• 2.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng phát triển kinh tế biển tỉnh Quảng Ninh trước năm 2000
• 2.3. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2000
• 2.4. Chủ trương phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ năm 1991 đến năm 2000
• 2.4.1. Phát triển kinh tế thủy sản
• 2.4.2. Phát triển du lịch biển
• 2.4.3. Phát triển kinh tế hàng hải
• 2.4.4. Phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG BỘ TỈNH QUẢNG NINH LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010
• 3.1. Những nhân tố mới tác động tới sự phát triển kinh tế biển tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Bối cảnh lịch sử
• 3.3. Quan điểm phát triển kinh tế biển của Đảng Cộng sản Việt Nam trong tỉnh
• 3.4. Chủ trương đẩy mạnh phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ năm 2001 đến năm 2010
• 3.4.1. Đẩy mạnh phát triển kinh tế hàng hải
• 3.4.2. Đẩy mạnh xây dựng các khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo
• 3.4.3. Đẩy mạnh phát triển du lịch biển
• 3.4.4. Đẩy mạnh phát triển kinh tế thủy sản
• 3.4.5. Kết hợp phát triển kinh tế biển với bảo vệ môi trường sinh thái biển, giữ vững an ninh chủ quyền biển, đảo
• 3.5. Quá trình chỉ đạo và kết quả
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Nhận xét về quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ năm 1991 đến năm 2010
• 4.2. Ưu điểm và nguyên nhân
• 4.3. Hạn chế và nguyên nhân
• 4.4. Một số kinh nghiệm lịch sử
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh

Luận án Tiến sĩ này tập trung vào việc phân tích quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ năm 1991 đến năm 2010. Kinh tế biển đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đảng bộ tỉnh đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế biển, từ đó đưa ra các chủ trương và chính sách phù hợp nhằm khai thác tiềm năng biển. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quá trình lãnh đạo mà còn cung cấp những bài học kinh nghiệm cho các địa phương khác trong việc phát triển kinh tế biển.

1.1. Khái quát tình hình kinh tế biển Quảng Ninh trước năm 1991

Trước năm 1991, kinh tế biển của tỉnh Quảng Ninh chủ yếu phát triển tự phát, với các hoạt động như khai thác thủy hải sản và vận tải ven biển. Tuy nhiên, sự quan tâm đầu tư cho lĩnh vực này còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả kinh tế không cao. Các chính sách phát triển kinh tế biển chưa được Đảng bộ tỉnh chú trọng, gây khó khăn cho sự phát triển bền vững.

1.2. Vai trò của kinh tế biển trong phát triển kinh tế xã hội

Kinh tế biển không chỉ mang lại nguồn lợi kinh tế mà còn góp phần quan trọng trong việc tạo việc làm và nâng cao đời sống nhân dân. Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã nhận thức rõ vai trò này và xác định phát triển kinh tế biển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

II. Những thách thức trong lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh

Trong quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế biển, Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố nội tại mà còn từ bối cảnh kinh tế, xã hội và môi trường toàn cầu. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức này là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho kinh tế biển.

2.1. Thách thức từ điều kiện tự nhiên và môi trường

Điều kiện tự nhiên và môi trường biển có ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh tế biển. Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường biển và thiên tai là những yếu tố gây khó khăn cho sự phát triển bền vững của kinh tế biển Quảng Ninh.

2.2. Thách thức từ chính sách và quản lý

Chính sách phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh còn thiếu đồng bộ và chưa thực sự hiệu quả. Việc quản lý các hoạt động kinh tế biển chưa được chặt chẽ, dẫn đến tình trạng khai thác tài nguyên không bền vững và ảnh hưởng đến môi trường.

III. Phương pháp lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh

Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã áp dụng nhiều phương pháp lãnh đạo khác nhau để phát triển kinh tế biển. Những phương pháp này không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng biển mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho các ngành kinh tế liên quan.

3.1. Định hướng chiến lược phát triển kinh tế biển

Đảng bộ tỉnh đã xây dựng các chiến lược phát triển kinh tế biển rõ ràng, xác định các lĩnh vực ưu tiên như thủy sản, du lịch biển và hàng hải. Những chiến lược này giúp định hình hướng đi cho sự phát triển kinh tế biển trong tương lai.

3.2. Tăng cường hợp tác và liên kết vùng

Đảng bộ tỉnh đã chú trọng đến việc tăng cường hợp tác với các tỉnh, thành phố khác trong khu vực để phát triển kinh tế biển. Việc liên kết này không chỉ giúp chia sẻ kinh nghiệm mà còn tạo ra sức mạnh tổng hợp trong phát triển kinh tế biển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phát triển kinh tế biển

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã mang lại nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế biển. Những thành tựu này không chỉ thể hiện qua các chỉ số kinh tế mà còn qua sự cải thiện đời sống của người dân và bảo vệ môi trường biển.

4.1. Thành tựu trong phát triển kinh tế biển

Trong giai đoạn từ 1991 đến 2010, kinh tế biển Quảng Ninh đã có những bước phát triển đáng kể. Các lĩnh vực như thủy sản, du lịch biển và hàng hải đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp vào sự phát triển chung của tỉnh.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Những bài học này có thể áp dụng cho các địa phương khác trong việc phát triển kinh tế biển bền vững.

V. Kết luận và tương lai của phát triển kinh tế biển tại Quảng Ninh

Kết luận của luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục phát triển kinh tế biển tại Quảng Ninh. Đảng bộ tỉnh cần tiếp tục đổi mới phương pháp lãnh đạo, tăng cường quản lý và bảo vệ môi trường biển để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển kinh tế biển trong tương lai

Đảng bộ tỉnh cần xác định rõ các mục tiêu phát triển kinh tế biển trong giai đoạn tới, tập trung vào việc khai thác hiệu quả tiềm năng biển và bảo vệ môi trường.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động phát triển kinh tế biển. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc bảo vệ tài nguyên biển.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010" do nghiên cứu sinh Ngô Bá Khiêm thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Kim Đỉnh, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2018 (Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Mã số: 62 22 03 15).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Biển và kinh tế biển giữ vị trí chiến lược đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ chủ quyền của các quốc gia ven biển. Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km và hơn 1 triệu km² thềm lục địa, giàu tiềm năng về dầu khí, hải sản, cảng biển và du lịch. Nhận thức rõ vai trò của biển, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành các chủ trương quan trọng như Nghị quyết số 03-NQ/TW (ngày 06/05/1993), Chỉ thị số 20-CT/TW (ngày 22/09/1997) và Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020.

Quảng Ninh là địa bàn xung yếu ở vùng Đông Bắc, sở hữu 250 km bờ biển, hơn 6.000 km² mặt biển, trên 40.000 ha eo vịnh, có 2.077 hòn đảo (chiếm 11,5% diện tích tự nhiên của tỉnh và chiếm khoảng 2/3 tổng số đảo của cả nước). Tỉnh có 10/14 đơn vị hành chính giáp biển, bao gồm hai huyện đảo Vân Đồn, Cô Tô và các xã đảo xung yếu (Vĩnh Thực, Vĩnh Trung, Trà Cổ, Cái Chiên). Trước năm 1991, hoạt động kinh tế biển tại Quảng Ninh chủ yếu mang tính tự phát, phân tán, tập trung vào khai thác gần bờ với kỹ thuật lạc hậu; du lịch biển mới manh nha và hạ tầng cảng biển chưa được đầu tư tương xứng. Từ thập niên 1990, Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đã lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khai thác tiềm năng biển. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: chưa có công trình khoa học nào phục dựng một cách toàn diện, có hệ thống tiến trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đối với toàn bộ các ngành kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Làm rõ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh trong lãnh đạo phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010; phân tích ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, trên cơ sở đó nêu một số nhận xét và đúc rút kinh nghiệm lịch sử.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 4 nhiệm vụ được đánh số theo văn bản):
  1. Làm rõ các yếu tố tác động, chi phối đến quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010.
  2. Phân tích những chủ trương của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh trong lãnh đạo phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010.
  3. Trình bày quá trình Đảng bộ tỉnh chỉ đạo và kết quả thực hiện phát triển kinh tế biển trên các lĩnh vực từ năm 1991 đến năm 2010.
  4. Nhận xét những ưu điểm, hạn chế trong quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo phát triển kinh tế biển từ năm 1991 đến năm 2010, từ đó rút ra những kinh nghiệm chủ yếu vận dụng vào thực tiễn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ năm 1991 đến năm 2010.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trên 4 lĩnh vực kinh tế biển chủ yếu:
  • Kinh tế hàng hải (kinh tế cảng biển, dịch vụ cảng, vận tải biển, công nghiệp đóng và sửa chữa tàu thủy).
  • Kinh tế thủy sản (đánh bắt, nuôi trồng, chế biến thủy hải sản).
  • Du lịch biển, đảo.
  • Phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo; gắn kết với bảo vệ môi trường sinh thái biển và giữ vững an ninh, chủ quyền biển đảo.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Ninh (bao gồm dải đất liền ven biển, vùng biển nội thủy, lãnh hải và các huyện đảo, xã đảo).
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1991 (thời điểm Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ IX) đến năm 2010 (Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XII). Luận án có sử dụng tư liệu trước năm 1991 và sau năm 2010 để so sánh, đối chiếu.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm luận các công trình nghiên cứu trước đây theo hai nhóm chính:

                                  CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TIỀN ĐỀ
       NHÓM 1: KINH TẾ BIỂN NÓI CHUNG                     NHÓM 2: KINH TẾ BIỂN & SỰ LÃNH ĐẠO TẠI QUẢNG NINH
  - Vận tải, cảng biển & quy hoạch vùng              - Địa chí, lịch sử địa phương & tổng kết KT-XH
  - Chiến lược biển, an ninh biển & kinh nghiệm quốc tế  - Luận văn, luận án theo từng ngành chuyên biệt

1. Nhóm các công trình nghiên cứu về kinh tế biển nói chung

• Về kinh tế vận tải biển và cảng biển: Nguyễn Khắc Duật và Nguyễn An Bình (1986) với Vận tải biển và các cảng biển trong sự thay đổi của hệ thống vận tải; Trương Toàn Thuyên (1997) với Kinh tế vận tải biển; Nguyễn Thị Thu Hà (2013) với luận án tiến sĩ Đầu tư phát triển cảng biển Việt Nam giai đoạn 2005 – 2020; Nguyễn Thị Thơm (2015) với luận án Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo phát triển kinh tế hàng hải từ năm 1996 đến năm 2011.
• Về kinh tế vùng ven biển, nghề cá và du lịch biển: Lê Cao Đoàn (1999) với Đổi mới và phát triển kinh tế vùng ven biển (nghiên cứu thực tiễn Thái Bình); Đào Mạnh Sơn (2005) với công trình nghiên cứu công nghệ khai thác hải sản xa bờ; Thế Đạt (2008) với Nền kinh tế các vùng ven biển của Việt Nam; Đặng Thị Huyền Trang (2014) khảo sát các khu dịch vụ du lịch biển đảo ven biển.
• Về tiềm năng, chiến lược và hội nhập quốc tế: Nguyễn Văn Đề (2008) với Kinh tế biển Việt Nam: Tiềm năng, cơ hội và thách thức; Chu Đức Dũng (2011) với đề tài cấp bộ về chiến lược phát triển kinh tế Biển Đông của các nước Đông Á; Ngô Lực Tải (2012) với Kinh tế biển Việt Nam trên đường phát triển và hội nhập; Nguyễn Bá Ninh (2012) với luận án tiến sĩ kinh tế về kinh tế biển Nam Trung Bộ; Lại Lâm Anh (2013) nghiên cứu kinh nghiệm quản lý kinh tế biển từ Trung Quốc, Malaysia, Singapore.
• Về lịch sử, văn hóa, chủ quyền và an ninh biển: Phạm Nguyên Trường (2012, dịch phẩm) về sức mạnh biển giai đoạn 1660–1783; Lê Minh Thông (2012) về chính sách kinh tế ven biển Thanh Hóa; Nguyễn Ngọc Trường (2014) về vấn đề Biển Đông; Nguyễn Văn Kim và Nguyễn Mạnh Dũng (2014) với Việt Nam truyền thống kinh tế - văn hóa biển; Nguyễn Thị Anh (2012) nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ TP. Hải Phòng giai đoạn 1996–2010; Nguyễn Thanh Minh (2013) về chính sách biển Việt Nam 1986–2010; Nguyễn Đức Phương (2014) về sự lãnh đạo của Đảng trong bảo vệ chủ quyền biển đảo 2001–2011.
• Tài liệu quốc tế: Nhóm tác giả Vũ Lực, Tùy Phúc Dân, Trịnh Lỗi (2010) với Kinh tế Trung Quốc; Bành Quang Khiêm, Triệu Trí Ấn, La Vĩnh (2010) với Quốc phòng Trung Quốc; Kwang Seo Park (2014) về dự báo kinh tế biển và kinh tế ven biển ở Hàn Quốc.

2. Nhóm các công trình liên quan trực tiếp đến tỉnh Quảng Ninh

• Công trình tổng kết lịch sử, kinh tế - xã hội: Hồng Hải và Nhị Giang (1991) với Quảng Ninh tiềm năng và triển vọng; Hà Văn Phàn, Anh Sửu, Nguyễn Minh Châu (1991) với Quảng Ninh trong sự nghiệp đổi mới; Ban Vật giá Chính phủ (2001) với Thế và lực Quảng Ninh trước thềm thế kỷ XXI; Nguyễn Hồng Phong và GS. Vũ Khiêu (2002) đồng chủ biên Địa chí Quảng Ninh tập 2; Đỗ Văn Ninh (2004) với Thương cảng Vân Đồn; Tổng công ty Than Việt Nam (2004) tổng kết 15 năm Công ty cảng & kinh doanh than; Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh (2010) với Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh tập IV (1975 – 2005); Phạm Minh Chính, Đỗ Thị Hoàng, Nguyễn Văn Đọc (2013) với Quảng Ninh 50 năm hội tụ & lan tỏa; Nguyễn Văn Kim (2014) với chuyên khảo Vân Đồn – Thương cảng quốc tế của Việt Nam.
• Luận văn, luận án theo các lĩnh vực chuyên biệt: Hoàng Minh Quang (2006, Luận án TS Địa lý về cơ cấu lãnh thổ kinh tế Quảng Ninh); Nguyễn Thị Trang (2011, Luận văn ThS Lịch sử về lãnh đạo kinh tế du lịch 1996–2009); Trần Xuân Ảnh (2011, Luận án TS Kinh tế về thị trường du lịch Quảng Ninh); Nguyễn Thị Thu Hiền (2012, Luận văn ThS Lịch sử về chuyển dịch cơ cấu kinh tế); Vũ Thị Hạnh (2012, Luận án TS Địa lý về tiềm năng du lịch biển đảo); Lưu Thị Thu (2013, Luận văn ThS Lịch sử về kinh tế thủy sản 1996–2010); Trần Quang Thái (2015, Luận văn ThS Quản lý kinh tế về khai thác thủy sản bền vững); Hà Văn Hòa (2015, Luận án TS Quản lý nhà nước về môi trường biển ven bờ); Châu Quốc Tuấn (2016, Luận án TS Quản lý kinh tế về du lịch vịnh Bái Tử Long).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tác giả nhận định: Các công trình trên tiếp cận kinh tế biển Quảng Ninh chủ yếu dưới góc độ địa lý, kinh tế học, quản lý nhà nước hoặc chỉ khảo sát riêng lẻ từng ngành (thủy sản, du lịch, môi trường). Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh đối với toàn bộ các ngành kinh tế biển trong giai đoạn 1991–2010, phân tích tiến trình xây dựng và chỉ đạo thực hiện chủ trương, làm rõ mối quan hệ giữa phát triển kinh tế biển với bảo vệ môi trường sinh thái và quốc phòng an ninh, từ đó tổng kết bài học kinh nghiệm lịch sử.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung khái niệm

• Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối phát triển kinh tế biển của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội toàn quốc (từ Đại hội VII đến Đại hội XI) và các nghị quyết chuyên đề (Nghị quyết 03-NQ/TW năm 1993, Chỉ thị 20-CT/TW năm 1997, Nghị quyết số 09-NQ/TW Hội nghị TW 4 khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020).
• Khái niệm công cụ: Luận án xác định kinh tế biển là toàn bộ các hoạt động kinh tế diễn ra trên biển và các hoạt động kinh tế ven biển liên quan trực tiếp đến khai thác biển. Khung phân tích bám sát 4 nhóm lĩnh vực trọng tâm do Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh xác định: (1) Kinh tế hàng hải; (2) Kinh tế thủy sản; (3) Du lịch biển, đảo; (4) Khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo gắn với quốc phòng, an ninh và môi trường biển.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu định tính phổ quát của khoa học lịch sử:

• Phương pháp lịch sử: Sử dụng chủ yếu trong Chương 2 và Chương 3 nhằm phục dựng tiến trình ra đời các chủ trương, quyết định lãnh đạo và hoạt động chỉ đạo thực tế của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh theo trình tự thời gian từ năm 1991 đến năm 2010.
• Phương pháp logic: Sử dụng xuyên suốt, đặc biệt trong Chương 4 để phân tích các mối liên hệ bản chất, xâu chuỗi sự kiện, khái quát hóa các ưu điểm, hạn chế và đúc kết 4 bài học kinh nghiệm lịch sử.
• Các phương pháp bổ trợ: Phương pháp phân tích, tổng hợp tư liệu văn kiện; phương pháp so sánh (giữa các giai đoạn 1991–2000 và 2001–2010, giữa Quảng Ninh và các địa phương tương đồng); phương pháp khảo sát thực tế tại các địa bàn ven biển và huyện đảo của tỉnh.

Nguồn tư liệu nghiên cứu

• Văn kiện của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam; các văn bản chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ (Chỉ thị 399/TTg năm 1993, Chỉ thị 171/TTg năm 1995).
• Hệ thống văn kiện lưu trữ của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh: Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ VIII, IX, X, XI, XII; các nghị quyết, chỉ thị, chương trình hành động của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh (như Nghị quyết số 02/NQ-TU ngày 14/03/1987, các nghị quyết chuyên đề về kinh tế biển).
• Tài liệu báo cáo, số liệu thống kê từ Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Sở Thủy sản, Sở Du lịch, Sở Giao thông Vận tải và Cục Thống kê tỉnh Quảng Ninh.
• Sách chuyên khảo, tạp chí khoa học, kỷ yếu hội thảo và các luận án, luận văn liên quan đã công bố.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến kinh tế biển và tỉnh Quảng Ninh, chia thành 2 tiểu mục lớn (công trình về kinh tế biển nói chung và công trình về kinh tế biển/sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh). Tác giả khái quát các thành tựu mà giới nghiên cứu đã đạt được về tiềm năng địa lý, kinh tế học cảng biển, du lịch, nguồn lợi sinh vật biển; đồng thời xác định rõ việc phục dựng có hệ thống quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh trên tất cả các lĩnh vực kinh tế biển giai đoạn 1991–2010 là nhiệm vụ nghiên cứu khoa học mới của luận án.

Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh từ năm 1991 đến năm 2000

Chương 2 phân tích các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến sự chuyển biến trong nhận thức của Đảng bộ tỉnh, quá trình ban hành chủ trương và kết quả thực hiện trong giai đoạn đầu đổi mới:

• Điều kiện tự nhiên và hạ tầng tiền đề: Bờ biển 250 km; 43.093 ha rừng ngập mặn và bãi triều; 5.300 ha đất tuyến cao triều có khả năng nuôi tôm công nghiệp; 21.800 ha bãi cồn rạn nuôi nhuyễn thể; vịnh Hạ Long và Bái Tử Long kín gió với 1.553 km²; vùng biển Quảng Ninh - Hải Phòng là 1 trong 4 ngư trường trọng điểm quốc gia. Về hạ tầng giao thông, toàn tỉnh có 5 tuyến quốc lộ (381 km), 12 tuyến đường tỉnh (301 km), 96 bến thủy nội địa (642 km đường thủy), 5 cảng biển (9 khu bến) và 65 km đường sắt quốc gia tuyến Kép – Hạ Long. Dân số toàn tỉnh năm 1995 đạt 941.000 người, đến năm 2000 đạt 1.000.000 người.
• Chủ trương và chỉ đạo phát triển kinh tế thủy sản: Chuyển từ nghề cá ven bờ sang hỗ trợ phát triển nghề cá nhân dân kết hợp quốc doanh; khuyến khích đóng mới tàu thuyền vươn khơi gắn với bảo vệ chủ quyền lãnh hải; áp dụng thâm canh nuôi trồng thủy sản; hiện đại hóa cơ sở chế biến quốc doanh để hướng tới xuất khẩu. Đại hội X (1996) đặt mục tiêu đưa thủy sản thành ngành kinh tế mũi nhọn, phấn đấu đến năm 2000 giá trị kim ngạch đạt 10 triệu USD.
• Chủ trương và chỉ đạo phát triển du lịch biển: Tận dụng sự kiện vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới để mở rộng liên doanh quốc tế; hình thành tuyến du lịch động lực Bãi Cháy – Trà Cổ, kết nối vùng phụ cận Cẩm Phả, Vân Đồn, Yên Hưng; đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ du lịch.
• Chủ trương phát triển hàng hải và công nghiệp đóng tàu: Đẩy nhanh tiến độ xây dựng cảng nước sâu Cái Lân; xây dựng các cảng vệ tinh phụ trợ (Mũi Chùa, Cô Tô, Vạn Gia, Ghềnh Võ); củng cố lực lượng vận tải sông biển; đầu tư hoàn thiện Nhà máy đóng tàu Hạ Long, tổ chức lại các xí nghiệp cơ khí sửa chữa tàu thuyền địa phương.
• Phát triển khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo: Tập trung các dự án trọng điểm gồm Khu công nghiệp Cái Lân, Hoành Bồ, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái; đầu tư hệ thống điện lưới và công trình hạ tầng phục vụ sinh hoạt, sản xuất tại huyện đảo Ba Chẽ, Cô Tô, Vân Đồn.

                  CÁC LĨNH VỰC KINH TẾ BIỂN TRỌNG TÂM TẠI QUẢNG NINH (1991–2000)

Chương 3: Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế biển từ năm 2001 đến năm 2010

Chương 3 trình bày sự phát triển tư duy lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng:

• Bối cảnh mới và chủ trương nâng cấp: Đảng bộ tỉnh quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa X (Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020), xác định đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm kinh tế biển vững mạnh ở phía Bắc.
• Đẩy mạnh kinh tế hàng hải: Tập trung nguồn lực xây dựng Quảng Ninh thành trung tâm hàng hải của cả nước; mở rộng cụm cảng Cái Lân, phát triển dịch vụ logistics, hệ thống kho bãi, nâng cao tải trọng đón tàu container quốc tế; nâng cao năng lực đóng mới tàu biển trọng tải lớn phục vụ vận tải nội địa và xuất khẩu.
• Đẩy nhanh tốc độ phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo: Xây dựng và hoàn thiện quy hoạch Khu kinh tế Vân Đồn theo mô hình khu kinh tế tổng hợp hướng tới đặc khu kinh tế; phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái và các khu công nghiệp ven biển phụ trợ (Hải Yên, Việt Hưng, Quán Triều, Đầm Nhà Mạc).
• Đẩy mạnh phát triển du lịch biển: Xây dựng Quảng Ninh thành trung tâm du lịch biển tầm cỡ quốc gia và quốc tế; mở rộng không gian du lịch sang vịnh Bái Tử Long, huyện đảo Cô Tô, các bãi tắm Vân Đồn (Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng); kết hợp du lịch sinh thái biển với du lịch văn hóa, lịch sử và ẩm thực hải sản.
• Phát triển kinh tế thủy sản: Xây dựng Quảng Ninh thành trung tâm nghề cá lớn của vùng vịnh Bắc Bộ; tổ chức lại các mô hình hợp tác xã đánh bắt xa bờ; đầu tư xây dựng các âu thuyền, bến cá, khu dịch vụ hậu cần nghề cá tập trung; quy hoạch vùng nuôi trồng thủy sản tập trung (nhuyễn thể, tôm cá lồng bè); quản lý nghiêm ngặt việc cấm đánh bắt mang tính hủy diệt môi trường.
• Kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh và môi trường: Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân trên biển; chỉ đạo giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường biển do khai thác than và hoạt động du lịch gây ra; tăng cường công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng phục vụ kinh tế biển (thông qua Đại học Hạ Long và các trường nghề của tỉnh).

Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm

Chương 4 tổng kết thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh qua 20 năm (1991–2010):

1. Nhận xét về ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân

• Ưu điểm: Đảng bộ tỉnh đã sớm nhận thức được vị trí, tiềm năng của biển; ban hành các chủ trương, nghị quyết sát hợp với đặc điểm địa phương; huy động được các nguồn lực xã hội và nguồn vốn đầu tư trong, ngoài nước để phát triển hạ tầng kinh tế biển; cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực từ nâu sang xanh, nâng cao đời sống của nhân dân ven biển và hải đảo.
• Hạn chế: Quy hoạch phát triển kinh tế biển ở một số nơi còn thiếu tính đồng bộ; việc đầu tư cho hạ tầng nghề cá và chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu; tình trạng ô nhiễm môi trường biển cục bộ do hoạt động khai thác than và du lịch chưa được xử lý dứt điểm; chất lượng nguồn nhân lực kinh tế biển còn thiếu lao động kỹ thuật cao.
• Nguyên nhân: Do xuất phát điểm kinh tế thấp; nguồn ngân sách địa phương có hạn; cơ chế, chính sách quản lý nhà nước về biển ở cấp Trung ương thời kỳ đầu còn phân tán; sự phối hợp giữa các ban, ngành và doanh nghiệp trung ương trên địa bàn có lúc chưa chặt chẽ.

2. Bốn bài học kinh nghiệm lịch sử

1. Kinh nghiệm 1: Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh phải xác định rõ vai trò, vị trí chiến lược của kinh tế biển trong toàn bộ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh qua từng thời kỳ lịch sử.
2. Kinh nghiệm 2: Lãnh đạo phát triển kinh tế biển một cách toàn diện, nhưng phải luôn xác định đúng các ngành trọng tâm, trọng điểm (hàng hải, du lịch, thủy sản và kinh tế đảo) để tập trung nguồn lực đầu tư dứt điểm.
3. Kinh nghiệm 3: Luôn kết hợp chặt chẽ giữa lãnh đạo phát triển kinh tế biển với củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền lãnh hải và bảo tồn tài nguyên, môi trường sinh thái biển.
4. Kinh nghiệm 4: Thường xuyên nâng cao vai trò lãnh đạo, năng lực tổ chức thực hiện của các tổ chức cơ sở đảng; chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý và chất lượng nguồn nhân lực chuyên sâu trong lĩnh vực kinh tế biển.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới của luận án

Theo công bố của tác giả, luận án mang lại 4 đóng góp khoa học chính:

1. Làm rõ yếu tố tác động và yêu cầu khách quan: Phân tích, luận giải sâu sắc các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, quốc phòng an ninh và các chủ trương của Đảng tác động đến quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế biển của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 1991–2010.
2. Phục dựng tiến trình lịch sử có hệ thống: Tái hiện toàn diện, chi tiết quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh ban hành chủ trương, tổ chức chỉ đạo và các kết quả đạt được trên từng lĩnh vực kinh tế biển (hàng hải, du lịch, thủy sản, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo).
3. Tổng kết lý luận và thực tiễn lịch sử: Đưa ra hệ thống nhận xét khách quan về ưu điểm, khuyết điểm, chỉ rõ nguyên nhân và đúc kết 4 bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị khoa học từ thực tiễn lãnh đạo kinh tế biển của tỉnh.
4. Cung cấp tài liệu khoa học và gợi mở chính sách: Luận án là nguồn tư liệu phục vụ công tác nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh; cung cấp các luận cứ khoa học thực tiễn giúp cấp ủy, chính quyền địa phương tham khảo trong việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế biển bền vững.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất từ nghiên cứu lịch sử

Từ việc nghiên cứu giai đoạn 1991–2010, tác giả đề xuất một số định hướng vận dụng:

• Tiếp tục hoàn thiện quy hoạch không gian biển bền vững, tránh chồng chéo giữa bảo tồn di sản cảnh quan thiên nhiên và phát triển công nghiệp cảng biển, khai khoáng.
• Ưu tiên nguồn vốn đầu tư hiện đại hóa đội tàu đánh bắt xa bờ và dịch vụ hậu cần nghề cá đồng bộ tại các trung tâm Cô Tô, Vân Đồn.
• Đổi mới cơ chế thu hút đầu tư vào Khu kinh tế Vân Đồn và Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái để tạo sức lan tỏa cho kinh tế toàn vùng Đông Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Luận án tập trung nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, chú trọng vào quá trình hoạch định đường lối, sự chỉ đạo và các mốc sự kiện chính trị - xã hội; do đó không đi sâu phân tích các chỉ số tài chính, mô hình kinh tế lượng hoặc các tham số kỹ thuật chuyên sâu về sinh học biển và hải dương học. Về thời gian, luận án giới hạn mốc khảo sát chính đến năm 2010.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng nghiên cứu quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW (Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII) về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
  • Nghiên cứu đối sánh mô hình lãnh đạo phát triển kinh tế biển giữa Quảng Ninh và các tỉnh, thành phố ven biển khác thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (như Hải Phòng, Nam Định, Thái Bình).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là công trình tổng kết lịch sử có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Thuộc các chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Việt Nam, Địa lý kinh tế, Quản lý biển đảo; có thể tham khảo khung phân tích lịch sử ngành kinh tế tổng hợp và hệ thống tài liệu thư mục gồm hơn 190 công trình, văn kiện.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu: Giảng dạy môn Lịch sử Đảng bộ địa phương tại các trường đại học, trường chính trị tỉnh Quảng Ninh và các viện nghiên cứu lịch sử, kinh tế.
• Cán bộ lãnh đạo, người làm chính sách: Các cấp ủy Đảng, HĐND, UBND tỉnh Quảng Ninh, Sở Du lịch, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh; đặc biệt là nội dung Chương 4 với các bài học kinh nghiệm về kết hợp kinh tế biển với bảo vệ chủ quyền và xử lý môi trường sinh thái.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định kinh tế biển Quảng Ninh gồm những lĩnh vực cụ thể nào?

Dựa trên Chương trình hành động thực hiện Chiến lược biển Việt Nam của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh, luận án xác định kinh tế biển tỉnh gồm 4 lĩnh vực chính: (1) Kinh tế hàng hải (vận tải biển, cảng biển, đóng và sửa chữa tàu thủy); (2) Du lịch biển; (3) Kinh tế thủy sản (nuôi trồng, đánh bắt, chế biến thủy hải sản); (4) Phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp ven biển và kinh tế đảo.

2. Tiềm năng tự nhiên nổi bật nào của Quảng Ninh được luận án nêu ra để phát triển nuôi trồng thủy sản và cảng biển?

Quảng Ninh có 250 km bờ biển, hơn 6.000 km² mặt biển, 43.093 ha rừng ngập mặn và bãi triều, 5.300 ha đất cao triều nuôi công nghiệp, 21.800 ha bãi cồn rạn. Khu vực vịnh Hạ Long và Bái Tử Long rộng 1.553 km² kín gió, có nhiều rạn san hô thích hợp nuôi nhuyễn thể (tu hài, ngọc trai, hàu). Về cảng biển, bờ biển có nhiều vũng vịnh nước sâu kín gió (như khu vực Cái Lân) cho phép đón tàu trọng tải lớn.

3. Mục tiêu cụ thể của ngành thủy sản tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 1996–2000 được Đảng bộ tỉnh xác định ra sao?

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ X (năm 1996) xác định phát triển nghề cá toàn diện giữa đánh bắt, nuôi trồng và chế biến; chuyển mạnh hướng khai thác ra tuyến khơi gắn với bảo vệ chủ quyền biển; đưa ngành thủy sản thành ngành kinh tế mũi nhọn và phấn đấu đến năm 2000 kim ngạch thu từ thủy sản đạt 10 triệu USD.

4. Bốn bài học kinh nghiệm lịch sử mà luận án đúc kết được là gì?

Luận án rút ra 4 kinh nghiệm: (1) Xác định rõ vai trò, vị trí chiến lược của kinh tế biển trong tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; (2) Lãnh đạo phát triển kinh tế biển toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm; (3) Phát triển kinh tế biển gắn chặt với củng cố quốc phòng, an ninh và bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái; (4) Thường xuyên nâng cao vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng, năng lực cán bộ và chất lượng nguồn nhân lực chuyên ngành biển.

5. Luận án sử dụng những phương pháp nghiên cứu chủ yếu nào?

Luận án sử dụng hai phương pháp chủ đạo của khoa học lịch sử là phương pháp lịch sử (dùng để phục dựng tiến trình ra đời chủ trương và chỉ đạo thực tiễn trong Chương 2 và Chương 3) và phương pháp logic (dùng để xâu chuỗi sự kiện, phân tích ưu hạn chế và đúc kết kinh nghiệm trong Chương 4), kết hợp với các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và khảo sát thực tế.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Ngô Bá Khiêm là công trình nghiên cứu chuyên khảo có hệ thống về quá trình Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lãnh đạo phát triển kinh tế biển trong giai đoạn 1991–2010. Bằng việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu lịch sử và logic dựa trên nguồn tư liệu văn kiện phong phú, tác giả đã tái hiện bức tranh toàn diện về sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế biển từ tự phát sang phát triển đồng bộ trên các lĩnh vực hàng hải, du lịch, thủy sản và khu kinh tế ven biển. Bốn bài học kinh nghiệm lịch sử được đúc kết từ luận án không chỉ phản ánh quy luật phát triển đặc thù của tỉnh Quảng Ninh trong 20 năm đổi mới mà còn cung cấp luận cứ khoa học có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu lịch sử Đảng và hoạch định chính sách phát triển kinh tế biển bền vững hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU Biển và kinh tế biển là đề tài được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Những công trình nghiên cứu về kinh tế biển nói chung Kinh tế biển là lĩnh vực được nhiều người quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau, từ vi trí vai trò của kinh tế biển đến tư duy làm kinh tế biển, thực trạng phát triển kinh tế biển của Việt Nam. Nhiều tác giả đã nghiên cứu và cho xuất bản các công trình sách có liên quan đến kinh tế biển Việt Nam như: Tác giả Nguyễn Khắc Duật, Nguyễn An Bình với công trình: “Vận tải biển va các cảng biển trong sự thay đổi của hệ thống vận tải” năm 1986 [25]. Trương Toàn Thuyên có công trình: “Kinh tế vận tại biển” năm 1997 [119].

Các công trình trên đều đi vào phân tích thực trạng phát triển ngành hàng hải Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải biển, từ đó chỉ ra thách thức ma ngành này phải đối mặt và đưa ra một số gợi ý về mặt giải pháp cho sự phát triển kinh tế cảng biển của Việt Nam. Lê Cao Đoàn với công trình: “Đổi mới và phát triển kinh tế vùng ven biển” năm 1999 [45], trong công trình này tác giả nghiên cứu trường hợp đổi mới phát triển kinh tế vùng nước lợ của tỉnh Thái Bình như một thực tiễn sinh động cho quá trình phát triển kinh tế ven biển của các địa phương khác trong cả nước từ đó đưa ra những cách tiếp cận mới đối với việc khai thác tiềm năng, phát triển kinh tế vùng ven biển đối với các địa phương có biển trong quá trình phát triển KT-XH. Tác giả Đào Mạnh Sơn với công trình: “Nghiên cứu, thăm dò nguồn lợi hải sản và lựa chọn công nghệ khai thác phù hợp phục vụ phát triển nghề cá xa bờ ở Việt Nam” năm 2005 [96]. Công trình đã phân tích các kết quả nghiên cứu, thăm dò nguồn lợi thủy sản, đưa ra các hướng chọn lựa giải pháp công nghệ cho việc khai thác hải sản xa bờ hiệu quả, ôn định gan khai thác với bao vệ nguồn lợi và phát triển bền vững nghề cá.

Tác giả Nguyễn Văn Dé với công trình: “Kinh tế biển Việt Nam: Tiềm năng, cơ hội và thách thức” năm 2008 [46]. Công trình đã tập trung nghiên cứu những 12 tiềm năng trong phát triển kinh tế biển Việt Nam, thực trạng khai thác phát triển kinh tế biển. Phân tích những thách thức đặt ra đối với sự phát triển kinh tế biển Việt Nam, từ đó đưa ra những định hướng, giải pháp phát triển kinh tế biến theo Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam đến năm 2020. Tác giả Thế Đạt có công trình: “Nền kinh tế các vùng ven biển của Việt Nam” năm 2008 [44], công trình nghiên cứu hệ thống môi trường sinh thái biển và kinh tế ven biển các địa phương ở Việt Nam từ các tỉnh phía bắc như: Thái Bình, Nam Định, Hải Phòng, Quảng Ninh đến các tỉnh ven biển khu vực Nam bộ như Thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu.

từ đó khái quát đặc điểm phát triển kinh tế vùng ven biển từ việc khai thác tiềm năng biển cho đến sự phát triển đến đặc điểm kinh tế - văn hóa vùng biên. Chu Đức Dũng với đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ: “Chiến lược phát triển kinh tế biển Đông của một số nước Đông Á - tác động và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam”, năm 2011 [26]. Công trình đã làm rõ chiến lược phát triển kinh tế Biển Đông của một số nước Đông Á trong đó đi sâu phân tích, so sánh các chiến lược của các nước và đánh giá tác động của việc thực hiện các chiến lược đó đối với khu vực và Việt Nam. Trên cơ sở phân tích những vấn đề đặt ra cho Việt Nam và đề xuất các giải pháp chính sách thực hiện và điều chỉnh chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam đến năm 2020.

Phạm Nguyên Trường dịch công trình: “Sức mạnh biển đối với lịch sử thời kỳ 1660 — 1783” năm 2012 [156]. Trên cơ sở nghiên cứu quá trình phát triển trở thành các cường quốc của Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, tác giả đã khẳng định vai trò quan trọng của biển đối với sự phát triển của các cường quốc nói trên. Trong đó tác giả viết: Sự ham muốn của loài người đối với biển là sự ham muốn vận chuyền, tức là buôn bán. Buôn bán trong bất kỳ thời đại nào cũng đều có thể trở nên giàu có, của cải là sự thể hiện sức mạnh của quốc gia, của cải có mối quan hệ chặt chẽ với biển ca và chinh phục biển cả trở thành điểm xung đột của tất cả những cuốc gia muốn trở nên giàu có, hùng mạnh.

Các quốc gia muốn giàu mạnh thì phải giành lay sự kiểm soát biển, phải giành lấy và giữ được quyền kiểm soát các tuyến giao thông biển huyết mạch liên quan đến ngoại thương và các lợi 13 ích khác của quốc gia mình. Muốn thế các nước phải xây dựng lực lượng hải quân và đội thương thuyền mạnh, cùng một mạng lưới các căn cứ địa vững chắc trên biển. Lịch sử phát triển của thế giới đã chứng minh, các cường quốc phát triển trên thé giới hầu hết đều hướng biên va khang định sức mạnh trên biển, sự mở rộng và phát trên lực lượng hải quân và các căn cứ quân sự trên biển hiện nay của các quốc gia ngày một gia tăng. Tác giả Lê Minh Thông với công trình: “Chính sách phát triển kinh tế ven biển Thanh Hóa” năm 2012 [103], công trình trình bày một cách có hệ thống những van dé lý luận chung về biển và kinh tế biển, kinh tế ven biển cũng như thực trang phát triển kinh tế ven biển tỉnh Thanh Hoá, từ đó đưa ra những khuyến nghị quan trọng nhằm phát triển kinh tế ven biển Thanh Hóa cũng như kinh nghiệm hoạch định chính sách phát triển kinh tế ven biển ở các địa phương khác có điều kiện phát triển tương đồng.

Tác giả Ngô Lực Tải có công trình: “Kinh tế biển Việt Nam trên đường phát triển và hội nhập” năm 2012 [94], công trình đã tập trung phân tích những vấn đề thuộc lĩnh vực kinh tế biển Việt Nam dưới nhiều chiều cạnh khác nhau đặc biệt trong lĩnh vực cảng biển, vận tải biển trong đó chỉ ra thực trạng phát triển một số ngành kinh tế thuộc kinh tế biển, phân tích làm rõ những thách thức mà kinh tế biển Việt Nam phải đối mặt trong thời kỳ hội nhập, từ đó tác giải cũng đưa ra một số kiến nghị nhằm phát triển kinh tế biển tương xứng với tiềm năng của đất nước, góp phần vào sự nghiệp phát triển KT-XH đất nước. Nguyễn Ngọc Trường có công trình: “Vấn đề biển Đông” năm 2014 [157], trong đó tác giả khẳng định thế kỷ XXI là thế kỷ của đại dương, sự xuất hiện các cường quốc biên khiến cho van dé tự do và an toàn hàng hải được coi trọng. Khu vực Châu Á Thái Bình Dương trong xu thế hợp tác luôn tiềm ân nguy cơ cạnh tranh, xung đột diễn ra gay gắt. Nước nhỏ có biến ra sức bảo vệ đường biên giới biển như là không gian sinh tồn của quốc gia.

Nước lớn tìm cách mở rộng ranh giới biển thông qua tranh chấp và xung đột dé tối đa hóa vùng lãnh hải phục vụ chiến lược cường quốc biển. Điều đó cho thấy, biển Đông là vùng biển giàu tiềm năng nhưng cũng là khu vực chứa đựng nhiều biến động và tiềm ân nguy cơ xung đột. 14 Những nghiên cứu trên là cơ sở quan trọng cho Việt Nam hoạch định chính sách phát triển kinh tế biển và ứng phó với những nguy cơ trong quá trình phát triển kinh tế biển. Tác giả Nguyễn Văn Kim, Nguyễn Mạnh Dũng đồng chủ biên công trình: “Việt Nam truyền thống kinh tế - văn hóa biển” năm 2014 [64].

Trong công trình các tác giả đã đi sâu nghiên cứu, phân tích lịch sử, truyền thống văn hóa, khai thác kinh tế biển của Việt Nam trong quá trình hình thành dân tộc, từ truyền thống khai thác biến, thích nghi với môi trường biển đến việc ban hành, thực thi chính sách quan lý biển đảo, bảo vệ các vùng đặc quyên kinh tế. tất cả đều cho thấy một truyền thống sông nước, truyền thống biển và hải thương của người Việt. Văn hóa biển là nét đặc trưng trong quá trình hình thành, phát triển và thích nghi với tự nhiên của người Việt, các triều đại phong kiến Việt Nam đã sớm có tư duy hướng biển, khai thác tiềm năng biến dé phục vụ mục đích phát triển. Đặng Thị Huyền Trang sưu tầm, biên soạn công trình: “Các khu dich vụ du lịch biển, đảo vùng ven biển nước ta và chiến lược phát triển bền vững đến năm 2020” năm 2014 [151].

Trong công trình, tác giả giới thiệu khái quát các khu dich vụ du lịch vùng ven biển Việt Nam, những kết quả phát triển dịch vụ du lịch vùng ven biển và những hạn chế, yếu kém của các khu dịch vụ du lịch ven biển Việt Nam. Từ đó tác giả đưa ra gợi ý về giải pháp phát triển các khu dịch vụ du lịch ven biển theo hướng bền vững. Nhóm tác giả Vũ Lực, Tuỳ Phúc Dân, Trịnh Lỗi có công trình “Kinh tế Trung Quốc” năm 2010 [52], bản dịch tiếng Việt của Nguyễn Thị Thu Hằng. Trong công trình nhóm tác giả đã khái quát quá trình phát triển kinh tế Trung Quốc từ khi thực hiện công cuộc cải cách mở cửa đến năm 2010, trong đó có phân tích chính sách phát triển kinh tế Trung Quốc, thực trạng phát triển kinh tế cũng như vị trí của kinh tế Trung Quốc trong khu vực và thế giới.

Trong quá trình xây dựng chính sách phát triển kinh tế, Trung Quốc quan tâm phát triển kinh tế khu vực ven biển, kinh tế đại dương, điều đó tác dộng nhất định đến sự phát triển của các nước trong khu vực trong đó có Việt Nam. Nhóm tác giả Bành Quang Khiêm, Triệu Trí Ấn, La Vĩnh có công trình 15 “Quốc Phòng Trung Quốc” năm 2010, bản dịch tiếng Việt của Trương Gia Quyên, Trương Lệ Mai. Trong công trình, nhóm tác giả phân tích chiến lược quân sự phòng vệ tích cực trên nên tảng chiến tranh nhân dân của Trung Quốc, quá trình cải cách, đổi mới quân sự mang đặc trưng Trung Quốc, trong đó có quá trình hiện đại hoá hải quân nhằm phục vụ mục đích phát triển của Trung Quốc, “hải quân là lực lượng chủ chốt tác chiến trên biển, nhiệm vụ chính là bảo vệ an ninh các tuyến đường trên biển của quốc gia, bảo vệ chủ quyền và lợi ích vùng biển” [87, tr.