Động Cơ Học Tập Bên Trong Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Luận án tiến sĩ phân tích động cơ học tập bên trong của học sinh trung học cơ sở, cung cấp cái nhìn sâu sắc về yếu tố ảnh hưởng đến học tập.

• Tác giả: Nguyễn Phúc Lộc
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Lệ Thu
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm Lý Học
• Đề tài: Động Cơ Học Tập Bên Trong Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.4. Giới hạn đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.5. Giả thuyết khoa học
• 1.6. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.7. Hướng tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Đóng góp của luận án
• 1.9. Cấu trúc luận án
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐỘNG CƠ HỌC TẬP BÊN TRONG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu về động cơ học tập và động cơ học tập bên trong
• 2.2. Nghiên cứu về động cơ học tập nói chung
• 2.3. Các hướng nghiên cứu động cơ học tập bên trong
• 2.4. Động cơ học tập bên trong ở học sinh Trung học cơ sở
• 2.5. Đặc điểm tâm sinh lý và hoạt động học tập của học sinh trung học cơ sở
• 2.6. Khái niệm động cơ học tập bên trong ở học sinh Trung học cơ sở
• 2.7. Phân loại động cơ học tập và động cơ học tập bên trong ở học sinh
• 2.8. Biểu hiện động cơ học tập bên trong ở học sinh trung học cơ sở
• 2.9. Các yếu tố liên quan tới động cơ học tập bên trong của học sinh Trung học cơ sở
• 3. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỘNG CƠ HỌC TẬP BÊN TRONG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 3.1. Tổ chức nghiên cứu
• 3.2. Địa bàn nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Khách thể nghiên cứu
• 3.5. Các giai đoạn nghiên cứu
• 3.6. Các phương pháp nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 3.8. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 3.9. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 3.10. Phương pháp nghiên cứu trường hợp
• 3.11. Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học
• 3.12. Đạo đức nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỘNG CƠ HỌC TẬP BÊN TRONG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 4.1. Thực trạng động cơ học tập bên trong của học sinh Trung học cơ sở
• 4.2. Đánh giá chung về thực trạng động cơ học tập bên trong của học sinh trung học cơ sở
• 4.3. Các biểu hiện của động cơ học tập bên trong
• 4.4. Xem xét động cơ học tập bên trong với thực trạng động cơ học tập bên ngoài và không có động cơ học tập ở học sinh Trung học cơ sở
• 4.5. Xem xét động cơ học tập bên trong theo các khía cạnh khác nhau
• 4.6. Mối quan hệ giữa động cơ học bên trong của học sinh Trung học cơ sở với các yếu tố cá nhân và môi trường
• 4.7. Thống kê mô tả các yếu tố cá nhân và môi trường
• 4.8. Tương quan giữa các yếu tố tới động cơ học tập bên trong
• 4.9. Dự báo của các yếu tố liên quan tới động cơ học tập bên trong
• 4.10. Cơ chế tác động của một số yếu tố môi trường đến động cơ học tập bên trong
• 4.11. Nghiên cứu trường hợp về động cơ học tập bên trong cho học sinh Trung học cơ sở
• 4.11.1. Trường hợp động cơ học tập bên trong mạnh
• 4.11.2. Trường hợp động cơ học tập bên trong yếu hoặc không có
• 4.11.3. Kết luận về hai nghiên cứu trường hợp
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2. Hướng phát triển của đề tài
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Động Cơ Học Tập Bên Trong Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Động cơ học tập bên trong là yếu tố quan trọng trong quá trình học tập của học sinh trung học cơ sở. Nghiên cứu này nhằm làm rõ khái niệm và vai trò của động cơ học tập bên trong trong việc thúc đẩy sự phát triển của học sinh. Động cơ học tập bên trong không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn đến sự hình thành nhân cách và kỹ năng sống của học sinh. Theo nghiên cứu của Nguyễn Phúc Lộc (2022), động cơ học tập bên trong được chia thành ba loại chính: học để hiểu biết, học để tiến bộ và học để trải nghiệm kích thích.

1.1. Khái Niệm Động Cơ Học Tập Bên Trong

Động cơ học tập bên trong được định nghĩa là động lực thúc đẩy học sinh tham gia vào quá trình học tập vì sự thỏa mãn cá nhân, không phải vì áp lực bên ngoài. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tự học và tư duy phản biện.

1.2. Vai Trò Của Động Cơ Học Tập Bên Trong

Động cơ học tập bên trong đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen học tập tích cực. Nó giúp học sinh duy trì sự hứng thú và kiên trì trong học tập, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Động Cơ Học Tập Của Học Sinh

Mặc dù động cơ học tập bên trong rất quan trọng, nhưng nhiều học sinh trung học cơ sở gặp phải khó khăn trong việc duy trì động lực học tập. Các yếu tố như áp lực từ gia đình, môi trường học tập không thuận lợi và thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên có thể làm giảm động cơ học tập của học sinh. Theo nghiên cứu, tỷ lệ học sinh mất hứng thú học tập trong giai đoạn này là khá cao.

2.1. Áp Lực Từ Gia Đình

Nhiều học sinh cảm thấy áp lực từ cha mẹ trong việc đạt thành tích cao, điều này có thể dẫn đến sự chán nản và giảm động cơ học tập. Việc tạo ra một môi trường học tập thoải mái và khuyến khích là rất cần thiết.

2.2. Môi Trường Học Tập Không Thuận Lợi

Môi trường học tập không tích cực, thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên và bạn bè có thể làm giảm động cơ học tập. Học sinh cần một không gian học tập khuyến khích sự sáng tạo và khám phá.

III. Phương Pháp Nâng Cao Động Cơ Học Tập Bên Trong

Để nâng cao động cơ học tập bên trong của học sinh, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực và tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào quá trình học tập. Các phương pháp như học tập trải nghiệm, khuyến khích sự tự chủ và tạo ra các mục tiêu học tập rõ ràng có thể giúp học sinh phát triển động cơ học tập bên trong.

3.1. Học Tập Trải Nghiệm

Học tập trải nghiệm giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó tạo ra sự hứng thú và động lực học tập. Các hoạt động ngoại khóa và dự án thực tế là những ví dụ điển hình.

3.2. Khuyến Khích Sự Tự Chủ

Khuyến khích học sinh tự quyết định trong việc học tập giúp họ cảm thấy có trách nhiệm hơn với việc học của mình. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc cho phép học sinh lựa chọn chủ đề học tập hoặc phương pháp học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Động Cơ Học Tập Bên Trong

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển động cơ học tập bên trong không chỉ giúp học sinh cải thiện kết quả học tập mà còn góp phần vào sự phát triển toàn diện của cá nhân. Các trường học có thể áp dụng các biện pháp như tổ chức các buổi hội thảo, chương trình tư vấn và các hoạt động ngoại khóa để thúc đẩy động cơ học tập bên trong.

4.1. Tổ Chức Các Buổi Hội Thảo

Các buổi hội thảo về kỹ năng học tập và phát triển bản thân có thể giúp học sinh nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của động cơ học tập bên trong. Đây cũng là cơ hội để học sinh chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau.

4.2. Chương Trình Tư Vấn

Chương trình tư vấn cá nhân giúp học sinh giải quyết các vấn đề tâm lý và học tập, từ đó nâng cao động cơ học tập. Việc có một người hướng dẫn tận tình sẽ giúp học sinh cảm thấy được hỗ trợ và khuyến khích.

V. Kết Luận Về Động Cơ Học Tập Bên Trong

Động cơ học tập bên trong là yếu tố quyết định đến sự thành công trong học tập của học sinh trung học cơ sở. Việc hiểu rõ và phát triển động cơ học tập bên trong không chỉ giúp học sinh đạt được kết quả học tập tốt mà còn hình thành nhân cách và kỹ năng sống cần thiết cho tương lai. Cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng để tạo ra một môi trường học tập tích cực và hỗ trợ cho học sinh.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Động Cơ Học Tập

Động cơ học tập bên trong không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn đến sự phát triển toàn diện của học sinh. Cần có những biện pháp cụ thể để phát triển động cơ này.

5.2. Hướng Phát Triển Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để phát triển động cơ học tập bên trong cho học sinh. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận nghiên cứu động cơ học tập bên trong của học sinh Trung học cơ sở. Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu động cơ học tập bên trong của học sinh Trung học cơ sở. Chương 3: Kết quả nghiên cứu động cơ học tập bên trong của học sinh Trung học cơ sở. CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐỘNG CƠ HỌC TẬP BÊN TRONG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.

Tổng quan các nghiên cứu về động cơ học tập và động cơ học tập bên trong Cho đến nay ở Việt Nam và trên thế giới đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về ĐCHT nói chung và một số các nghiên cứu về ĐCHT bên trong nói riêng trên các đối tượng và lứa tuổi khác nhau. Nghiên cứu về động cơ học tập nói chung Từ các nghiên cứu về ĐCHT nói chung, có thể khái quát thành 05 hướng nghiên cứu cơ bản về vấn đề này gồm (1) biểu hiện ĐCHT theo lứa tuổi, (2) phân loại ĐCHT, (3) đo lường ĐCHT, (4) nghiên cứu các yếu tố liên quan đến ĐCHT, (5) phòng ngừa và can thiệp những trường hợp có vấn đề về ĐCHT. Nghiên cứu biểu hiện động cơ học tập theo lứa tuổi Những nghiên cứu về ĐCHT ở các nhóm khách thể cụ thể đã được xem xét. Trên HS tiểu học có nghiên cứu của Trịnh Quốc Thái (1996) [4], Bùi Thị Thúy Hằng (2010) [5]; đối tượng học sinh THCS có các nghiên cứu của tác giả Nhâm- Văn Chăn Con (1990) [6], Nguyễn Chí Tăng & Phạm Văn Hiếu, 2015 [7], Gnambs và Hanfstingl (2016) [8]; nhóm khách thể là học sinh THPT có nghiên cứu của Hoàng Gia Trang và CS (2015) [9]; Đinh Thị Kim Loan & Phạm Văn Lục, 2015 [10]; trên SV có các công trình nghiên cứu của Huỳnh Mộng Tuyền và Nguyễn Thị Trang Thanh (2015) [11] và Dương Hải Hưng (2015) [12].

Các công trình nghiên cứu trên được thực hiện tại nhiều thành phố trong nước như Hà Nội, Hồ Chí Minh và Hải Dương cũng như các quốc gia khác như Lào, Pháp, …. Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng: hoạt động học tập được thúc đẩy bởi một hệ thống động cơ khác nhau hứng thú, sự yêu thích, sự tự chủ, được lựa chọn học tập [5], có kiến thức, làm vui lòng CM, có công ăn việc làm ổn định sau này, trở thành người có ích, biết cư xử phù hợp, hiểu mình và người khác cũng như được mọi người kính trọng [7],[11], học để có thể đạt kết quả tốt trong kỳ thi tốt nghiệp và đỗ đại học, tìm được việc làm ổn định, kiếm được nhiều tiền cũng như hoàn thiện bản 19 thân và được mọi người tôn trọng [10],[12]. Những động cơ này có liên quan, chi phối, tác động qua lại với nhau; trong đó, có những động cơ giữ vị trí cơ bản, có những loại động cơ giữ vị trí thứ yếu. Cũng có nghiên cứu cho thấy ĐCHT bên trong suy giảm rõ rệt ở lứa tuổi thanh thiếu niên đặc biệt là từ lớp 7 lên lớp 8 [8].

Do vậy, nghiên cứu thực trạng mức độ, biểu hiện ĐCHT của người học đang là một nhu cầu cấp thiết. Nghiên cứu phân loại động cơ học tập Có một số nghiên cứu đã hướng vào nghiên cứu và phân loại ĐCHT theo tiếp cận tiêu chí, thực chất cách tiếp cận cụ thể này xét về bản chất khá gần với hướng tiếp cận hành vi/hoạt động và thuyết kỳ vọng - giá trị. Theo tác giả Kim Oanh (2013), có ba tiêu chí chính để phân loại ĐCHT ở người học. Thứ nhất, căn cứ vào thời gian tác động của ĐCHT tới hoạt động học tập, các tác giả A.

Chieplop phân chia động cơ thành ĐCHT khái quát rộng lớn (ví dụ: học để có được học vấn cao, học để chuẩn bị cho các hoạt động trong tương lai.) và ĐCHT riêng lẻ, hẹp (ví dụ: học tập để được khích lệ, học tập để tránh bị trách phạt…). Thứ hai, căn cứ vào mối quan hệ giữa ĐCHT và xu hướng nhân cách của người học để phân loại động cơ. Theo tiêu chí này, L. Marcova, Vũ Thị Nho phân loại thành động cơ nhận thức (liên quan đến nội dung và quá trình thực hiện hoạt động học tập) và động cơ xã hội.

Thứ ba, căn cứ vào hướng tác động của ĐCHT đến người học, E. Woolfolk, Nguyễn Kế Hào chia động cơ thành động cơ bên trong và động cơ bên ngoài. Ngoài ra, một số nghiên cứu còn đưa thêm động cơ trung gian vào hệ thống các loại ĐCHT. Đây là loại động cơ không ổn định, lúc thuộc nhóm động cơ bên ngoài, lúc lại thuộc nhóm động cơ bên trong [13].

Tuy nhiên cách tiếp cận nghiên cứu phân chia động cơ theo hai cực đối lập như vậy được cho rằng còn quá đơn giản để mô tả và giải thích hành vi của con người. Hơn nữa, thực tế mục tiêu và các yêu cầu về phẩm chất và năng lực học tập trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, đặc biệt là yêu cầu về năng lực tự chủ, tự học, các nghiên cứu trên còn nhiều hạn chế trong đánh giá và đo lường ĐCHT. 20 Ngoài ra, một số tác giả cũng có cách phân loại ĐCHT khác như Phạm Thị Đức (1994) phân loại ĐCHT thành động cơ tiêu cực, động cơ bên ngoài và động cơ xã hội; tác giả Lê Ngọc Lan (1994) phân chia ĐCHT thành động cơ gần, động cơ xa, động cơ nhận thức và động cơ âm tính [14]. Nguyễn Quang Uẩn (2015) cho rằng ĐCHT ở người học có bốn loại gồm động cơ nhận thức- khoa học, động cơ xã hội trong học tập, động cơ cá nhân và động cơ nghề nghiệp [15].

Ở một góc độ khác, các loại ĐCHT được phân chia theo mức độ tự chủ trong hành vi; cụ thể, các loại ĐCHT nằm ở các điểm khác nhau dọc theo một phổ về sự tự chủ. Dựa trên quan điểm ấy, Deci và Ryan (1985, 1991) phân 06 loại theo một phổ liên tục và sắp xếp theo mức độ tính tự chủ tăng dần như sau không có ĐCHT, ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh bên ngoài), ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh tiếp nhận), ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh đồng nhất), ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh hợp nhất) và động cơ bên trong [16],[17] (xem Sơ đồ 1. Vallerand và các CS (1992) phân 07 loại theo một phổ liên tục và sắp xếp theo mức độ tính tự chủ tăng dần như sau không có ĐCHT, ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh bên ngoài), ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh tiếp nhận), ĐCHT bên ngoài (điều chỉnh đồng nhất), và nhóm ĐCHT bên trong (học để hiểu biết, học để tiến bộ và học để trải nghiệm kích thích). Các cách phân loại này tạo ra một phổ động cơ ĐCHT [16],[17],[18].

Trên phổ động cơ ấy, các loại ĐCHT bên trong tương ứng với mức độ tự chủ, tự quyết cao nhất trong phổ động cơ, các loại ĐCHT bên ngoài đại diện cho các hành vi có mức độ tự chủ, tự quyết ở mức trung bình và không có động cơ biểu đạt mức độ tự chủ, tự quyết thấp nhất (xem Sơ đồ 1. Cách phân chia này đã được ứng dụng trong nghiên cứu tìm hiểu thực trạng ĐCHT tại châu Á như Trung Quốc [19], Nhật Bản [5]… Cho đến nay, mới chỉ có một số ít các nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam, nhưng chủ yếu là HS tiểu học [5], sinh viên [20] mà chưa có nghiên cứu nào tập trung vào học sinh THCS Việt Nam nên cần các nghiên cứu tiếp theo làm rõ ĐCHT, đặc biệt là ĐCHT bên trong trên đối tượng này. Nghiên cứu về đo lường động cơ học tập 21 Trên cơ sở các mô hình lý thuyết về ĐCHT bên trong, một hướng mà các nhà nghiên cứu cũng quan tâm sâu sắc là đo lường ĐCHT bên trong. Mục tiêu của hướng nghiên cứu này là xác định rõ mức độ, biểu hiện động cơ của người học và trên cơ sở đó kiến nghị các chương trình hỗ trợ cá nhân phát triển và nâng cao ĐCHT tích cực và chủ động.

Bên cạnh đó, hướng nghiên cứu này còn được thúc đẩy bởi sự cần thiết có những công cụ đánh giá ĐCHT nói chung và ĐCHT bên trong nói riêng cho các nhà tâm lý nói chung và các nhà tâm lý học trường học sử dụng để chẩn đoán và can thiệp. Trong số các phương pháp bảng hỏi tự thuật, phỏng vấn, quan sát hành vi, thực nghiệm, báo cáo từ những người liên quan trực tiếp (CM, thầy cô, bạn bè,…) bảng hỏi được các tác giả sử dụng phổ biến hơn cả và phát triển khá mạnh. Các hình thức phổ biến của bảng hỏi để đo mức độ, biểu hiện ĐCHT dưới dạng thang đo (scale) hay bảng kiểm (inventory). Các bảng hỏi được sử dụng khá phổ biến trong đánh giá ĐCHT là thang đo động cơ học tập (Academic Motivation Scale) của Vallerand, Blais, Briere, và Pelletier (1989), bảng hỏi về sự tự điều chỉnh trong học tập (Academic Self-Regulation Questionnaire, Ryan & Connell, 1989), các thang đo mô hình học tập thích ứng (Patterns of Adaptive Learning Scales) của Midgley và các CS (2000), bảng kiểm động cơ học tập bên trong (The Intrinsic Motivation Inventory, Ryan & Deci, 2000), bảng kiểm động cơ học tập bên trong của trẻ (The Children's Academic Intrinsic Motivation Inventory; Gottfried, 1986)… Các nghiên cứu về xây dựng hoặc thích nghi công cụ để đánh giá ĐCHT cho thấy việc đánh giá, đo lường ĐCHT có thể thực hiện một cách đúng đắn, đảm bảo được tính hiệu lực, độ tin cậy và độ ổn định.

Việc thích nghi các bảng hỏi ĐCHT ở các bối cảnh văn hóa xã hội khác nhau cũng là xu hướng phát triển các thang đo hiện nay và nghiên cứu các thang đo mới vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu. Nghiên cứu các yếu tố tác động đến động cơ học tập Hướng thứ tư khá phổ biến khi tiếp cận ĐCHT bên trong là nghiên cứu các yếu tố tác động đến ĐCHT bên trong. Trong các yếu tố liên quan, ảnh hưởng đến ĐCHT của người học, các nhà nghiên cứu quan tâm nhiều đến đặc điểm tâm sinh lý, nhu cầu, 22 mục tiêu, tư duy, nhân cách. Các nghiên cứu đã cho thấy ĐCHT bên trong có mối quan hệ với ba nhu cầu tâm lý [8],[21],[22],[23], tư duy [19],[24],[25],[26],[27],[28], mục tiêu học tập [29],[30],[31],[32],[33],[34],[35],[36]; nhân cách [37],[38],[39],[40],[41], [42], niềm tin vào năng lực bản thân [43].