phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục; luận văn gồm 3 chương. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chất lượng dạy học quản lí chất lượng dạy học. Chƣơng 2: Thực trạng chất lượng dạy học và quản lý chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Chƣơng 3: Một số biện pháp quản lý chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Ở bất cứ giai đoạn lịch sử nào của nhân loại, GD cũng luôn giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân, quốc gia, dân tộc. Trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước ở nước ta hiện nay, GD có vai trò đặc biệt quan trọng, được coi là bí quyết, là chìa khoá của mọi sự thành công. Đảng ta đã khẳng định: "Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài"[6].
Với quan điểm đó, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều Nghị quyết, Chỉ thị về phát triển GD, quan tâm đầu tư cho giáo dục và bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ những người làm công tác giáo dục. Thực hiện đường lối lãnh đạo của Đảng, toàn ngành GD đã không ngừng tích cực đổi mới, chấn hưng giáo dục, hướng tới Đổi mới căn bản và toàn diện. Vai trò, trách nhiệm của cán bộ làm GD, mỗi nhà giáo lại càng quan trọng hơn bao giờ hết. Chính phủ đã đề ra 8 nhóm giải pháp lớn thực hiện những mục tiêu đã được hoạch định trong chiến lược phát triển GD 2011 - 2020, trong đó xác định“tập trung vào quản lý chất lượng giáo dục; chuẩn hoá đầu ra và các điều kiện đảm bảo chất lượng.
Đến năm 2020, tỉ lệ đi học đúng độ tuổi ở tiểu học là 99%, THCS là 95% và 80% thanh niên trong độ tuổi đạt trình độ học vấn THPT và tương đương. Có thể thấy, vấn đề chất GD - ĐT đang được Đảng và nhà nước ta hết sức quan tâm. Chất lượng dạy học bị quy định bởi chất lượng đội ngũ, hiệu quả quản lý, yếu tố người học và điều kiện đảm bảo. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học là một vấn đề cơ bản, không dễ, được các nhà giáo dục, chuyên gia rất quan tâm.
Tuy nhiên, trong sự vận động liên tục của xã hội, của nền kinh tế theo xu hướng hội nhập và toàn cầu hoá thì vấn đề đó lại mang tính chất động, luôn chứa đựng yếu tố mới, đòi hỏi được tìm tòi, khai mở và hoàn thiện không ngừng. Các công trình nghiên cứu, các đúc kết của những nhà giáo dục về vấn đề quản lý nâng cao chất lượng dạy học khá phong phú, đã trở thành kiến thức lý 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ luận, cẩm nang về khoa học quản lý giáo dục, hữu ích cho mọi nhà quản lý và mỗi nhà trường, nhưng không phải đã đủ đáp ứng đòi hỏi từ thực tiễn. Vấn đề quản lý chất lượng dạy học bậc THPT gắn với địa bàn, khu vực cụ thể chưa được đề cập nhiều. Trong các nghiên cứu ở nước ngoài về quản lý chất lượng, có nhiều công trình đề cập đến việc áp dụng TQM vào quản lý chất lượng dạy học - giáo dục, rất có hiệu quả.
Ở Liên Xô (cũ), trong những thập kỷ gần đây đã có một số công trình nghiên cứu hệ thống các vấn đề về HĐDH và QLDH mà tiêu biểu là công trình của các nhà khoa học: V.trong đó việc công nghệ hóa quá trình dạy học của Giáo sư Viện sĩ V.Davưdop đã được tổ chức vận dụng tại Việt Nam. Theo họ “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên” và đã đưa ra một số biện pháp quản lý của hiệu trưởng như sau: Việc phân công hợp lý công việc qua các thành viên trong Ban giám hiệu, Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn. Sự phối hợp chặt chẽ thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng để đạt mục tiêu đề ra trong đó hiệu trưởng có vai trò lãnh đạo toàn diện. Để tránh dẫm chân lên nhau, tránh bị lấn sân nhau, làm thế nào để phát huy tốt nhất sức mạnh của tập thể giáo viên.
Hiệu trưởng cùng các phó hiệu trưởng bàn bạc thống nhất cùng nhau xây dựng kế hoạch công tác dạy học tối ưu nhất trong điều kiện cụ thể của từng nhà trường, người hiệu trưởng không được xa rời công tác dạy học và là người chịu trách nhiệm chính tổ chức thực hiện kế hoạch đó. Để có chất lượng dạy học tốt nhất trong kế hoạch thực hiện phải đặc biệt quan tâm nội dung xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên- đây cũng là một trong những chức năng chính của Hiệu trưởng nhằm phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình, một đội ngũ có trình độ chuyên môn tốt và tâm huyết với nghề, mỗi giáo viên phải là người yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan đến các môn học trong trường, biết vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học…vào thực tiễn công tác của mình, đồng thời phải thành thạo kỹ năng trong lĩnh vực đó. Hiệu trưởng phải biết đề ra yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn của từng giáo viên trong trường từ đó có nội dung, có 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ hình thức bồi dưỡng giáo viên phù hợp, với một số biện pháp chính là: Tổ chức học tập nâng cao nhận thức chính trị và trình độ chuyên môn nghiệp vụ có hệ thống. Tổ chức hội thảo khoa học, tổ chức giao lưu học tập mang tính thực tiễn và thiết thực được đông đảo CBGV quan tâm.
Tổ chức dự giờ và phân tích bài học - một đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý quá trình dạy học của giáo viên. (theo Cơ sở lý luận của KH QLGD, M. Kônđacốp, Trường CBQLGD&Viện KHGD, 1984) Tại Việt Nam cũng có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học và chất lượng dạy học trong nhà trường thuộc phổ thông. Các tác giả là những nhà giáo dục học, tâm lý học như Trần Hồng Quân, Phạm Minh Hạc, Phan Trọng Luận, Vũ Văn Tảo, Đỗ Đình Hoan, Lê Ngọc Trà, Trịnh Xuân Vũ, Phạm Viết Vượng.
đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới nội dung dạy học theo hướng nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, đặc biệt nhấn mạnh vấn đề lấy học sinh làm trung tâm trong hoạt động dạy học nhằm nâng cao và đáp ứng yêu cầu chất lượng. Tác giả Hà Sỹ Hồ và tác giả Lê Tuấn cho rằng “Trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo việc quản lý chuyên môn là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường”, các tác giả nhấn mạnh người hiệu trưởng phải là người “Luôn luôn biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý quá trình các bộ phận, hoạt động dạy và học các môn với các hoạt động khác bổ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh trọn vẹn”[20]. Tác giả Nguyễn Văn Lê đặc biệt chú trọng tới biện pháp giáo dục chính trị tư tưởng và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để xây dựng tiềm lực chuyên môn cho đội ngũ giáo viên trong các biện pháp quản lý của hiệu trưởng [20]. Các công trình khoa học này với tầm vóc quy mô cũng như ý nghĩa khác nhau về lý luận đã được các nhà giáo và nhà quản lý giáo dục vận dụng vào thực tiễn quản lý, có hiệu quả tích cực nhất định.
Tuy nhiên các công trình này mang đậm giá trị về mặt lý luận, đòi hỏi phải có sự linh hoạt và sáng tạo trong vận dụng vào thực tiễn tại mỗi cơ sở giáo dục cụ thể. Các nhà quản lý ở mỗi nhà trường, tùy thuộc vùng miền, lựa chọn, áp dụng các biện pháp quản lý ở mức độ khác nhau, nhiều đơn vị đã từ cơ sở đó xây dựng những biện pháp quản lý có hiệu quả. Song các biện pháp đó mới là 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ sản phẩm trí tuệ, kinh nghiệm cá nhân của họ. Việc đúc kết thành lý luận, đưa vào áp dụng phổ biến trong tập thể lãnh đạo nhà trường hay cụm trường, địa bàn chưa được nói tới.
Vấn đề nâng cao chất lượng dạy học bậc THPT ở các trường thuộc vùng nông thôn chưa được đề cập cụ thể, đầy đủ. Các nhà quản lý rất mong đợi những chuyên gia về giáo dục quan tâm nghiên cứu để đề xuất những biện pháp, những hướng đi mới, giàu tính thực tiễn để cơ sở giáo dục có thể coi là kim chỉ nam, tạo luồng gió đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục trong mỗi nhà trường. Những năm gần đây, cũng có khá nhiều luận văn, đề tài khoa học giáo dục chuyên ngành quản lý giáo dục được hoàn thiện sau mỗi khóa đạo tạo thạc sĩ, nghiên cứu sinh ở các nhà trường Đại học uy tín trên cả nước. Tác giả của những đề tài phần lớn là các thày cô, các nhà quản lý giáo dục có tâm huyết, thâm niên nghề nghiệp, kinh nghiệm quản lý.
Đề tài của họ quan tâm nhiều đến thực trạng quản lý hoạt động dạy học bậc PT, THPT ở các địa phương, cơ sở giáo dục cụ thể. Từ sự hệ thống một số vấn đề quản lý, khảo sát được thực trạng các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở một số đơn vị giáo dục, những đề tài này đã đề xuất những biện pháp quản lý của hiệu trưởng, góp phần vào việc làm sáng tỏ hơn cơ sở lý luận về quản lý dạy học và làm phong phú thêm những kinh nghiệm quản lý gắn với thực tế các địa phương, giúp các nhà quản lý có thêm công cụ điều hành bộ máy và hoạt động dạy học để ổn định hoạt động và nâng cao chất lượng dạy học. Tuy nhiên, về mặt quản lý chất lượng dạy học vẫn chưa có nhiều người đề cập, nghiên cứu.
