Luận án tiến sĩ: Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh - Trần Thị Thu Hương

Dưới đây là các meta tags được tạo dựa trên yêu cầu: { "ai_description": "Tìm hiểu cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh. Nghiên cứu chi

• Tác giả: Trần Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: Hà Quang Thanh
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý hành chính công
• Đề tài: Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh

Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh là hệ thống các quy định pháp luật, tổ chức và quy trình nhằm bảo đảm tính hợp pháp, hợp hiến của văn bản do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành. Hoạt động này đóng vai trò then chốt trong quản lý nhà nước, giúp thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn đời sống pháp luật cấp địa phương. Nghị quyết số 51/2001/QH10 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi chuyển giao nhiệm vụ kiểm tra từ Viện kiểm sát nhân dân sang hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, cụ thể là Bộ Tư pháp. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 và các nghị định hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý toàn diện hơn cho hoạt động kiểm tra. Chính quyền cấp tỉnh giữ vị trí trung gian quan trọng, vừa ban hành văn bản quy phạm pháp luật, vừa chịu trách nhiệm kiểm tra văn bản của cấp huyện. Nghiên cứu cơ chế này giúp đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật ở địa phương, phát hiện bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia.

1.1. Khái niệm và bản chất của kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật

Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động xem xét, đánh giá tính hợp pháp, hợp hiến của văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Bản chất của hoạt động này mang tính quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi các chủ thể được pháp luật quy định nhằm phát hiện và xử lý văn bản trái pháp luật. Theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, kiểm tra bao gồm kiểm tra trước khi ban hành, kiểm tra theo thẩm quyền và kiểm tra theo chương trình, kế hoạch. Hoạt động này gắn liền với trách nhiệm giải trình của cơ quan ban hành, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức.

1.2. Vị trí pháp lý của chính quyền cấp tỉnh trong cơ chế kiểm tra

Chính quyền cấp tỉnh bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, giữ vị trí kép trong cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật. Thứ nhất, chính quyền cấp tỉnh là chủ thể ban hành văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền, chịu sự kiểm tra của cơ quan cấp trên và của chính mình. Thứ hai, chính quyền cấp tỉnh có thẩm quyền kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan cấp huyện ban hành.Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Tư pháp giúp việc trong kiểm tra văn bản, trong khi Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân hỗ trợ kiểm tra văn bản của Hội đồng nhân dân. Sự phân định thẩm quyền rõ ràng giữa các chủ thể là điều kiện tiên quyết để cơ chế kiểm tra hoạt động hiệu quả.

II. Phân tích thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh

Thực tiễn triển khai cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh thời gian qua đạt được nhiều kết quả tích cực. Số lượng văn bản được kiểm tra tăng lên đáng kể, nhiều sai sót được phát hiện và xử lý kịp thời. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều hạn chế cần được nhận diện rõ ràng. Một số địa phương chưa quan tâm đúng mức đến hoạt động kiểm tra, dẫn đến văn bản trái pháp luật vẫn được ban hành và có hiệu lực thi hành. Tình trạng chậm gửi văn bản cho cơ quan có thẩm quyền kiểm tra diễn ra phổ biến. Năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ thực hiện kiểm tra chưa đồng đều giữa các tỉnh. Sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan còn lỏng lẻo, thiếu cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng. Nhiều văn bản quy phạm pháp luật ban hành có nội dung mâu thuẫn, chồng chéo nhưng không được phát hiện kịp thời, gây khó khăn cho tổ chức và công dân trong quá trình thực hiện.

2.1. Kết quả đạt được trong hoạt động kiểm tra văn bản cấp tỉnh

Trong giai đoạn 2015-2019, hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật ở các tỉnh đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Nhiều địa phương đã kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ chuyên trách tại Sở Tư pháp thực hiện nhiệm vụ kiểm tra. Số lượng văn bản được kiểm tra trước khi ban hành tăng rõ rệt, tỷ lệ văn bản sai sót giảm dần qua các năm. Các cuộc kiểm tra theo chương trình, kế hoạch được triển khai thường xuyên hơn, phát hiện kịp thời văn bản hết hiệu lực, mâu thuẫn hoặc trái pháp luật. Kết quả này góp phần nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật địa phương, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân của bất cập trong kiểm tra văn bản

Bên cạnh kết quả đạt được, cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh bộc lộ nhiều hạn chế. Thứ nhất, một số tỉnh chưa ban hành đầy đủ quy trình, quy chế kiểm tra nội bộ, dẫn đến hoạt động kiểm tra mang tính hình thức. Thứ hai, thời hạn gửi văn bản cho cơ quan kiểm tra không được tuân thủ nghiêm túc. Thứ ba, chế tài xử lý vi phạm chưa đủ mạnh để răn đe. Nguyên nhân chính xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ của lãnh đạo địa phương, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, kinh phí hạn chế và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan trong hệ thống hành chính nhà nước cấp tỉnh.

III. Giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh

Để nâng cao hiệu quả cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trên cả bình diện pháp luật, tổ chức và kỹ thuật. Về thể chế, cần hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng rõ ràng, cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm và trình tự kiểm tra. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cần được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để khắc phục những bất cập phát sinh từ thực tiễn. Về tổ chức bộ máy, cần tăng cường biên chế, nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra tại Sở Tư pháp và Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân. Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng phân tích pháp lý, đánh giá tính hợp pháp là nhiệm vụ cấp thiết.Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý cơ sở dữ liệu văn bản, xây dựng phần mềm kiểm tra tự động giúp tăng hiệu suất và giảm sai sót. Cuối cùng, cần thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, có ràng buộc trách nhiệm rõ ràng giữa các cơ quan liên quan.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý và quy trình kiểm tra văn bản

Hoàn thiện khung pháp lý là giải pháp nền tảng để nâng cao hiệu quả kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh. Cần xây dựng quy trình kiểm tra chuẩn hóa, quy định rõ từng bước từ tiếp nhận, phân loại, xem xét nội dung đến kết luận và kiến nghị xử lý. Quy trình phải bảo đảm tính công khai, minh bạch, có cơ chế phản hồi và khiếu nại. Đồng thời, cần bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ban hành văn bản trái pháp luật, tạo áp lực buộc cơ quan ban hành nâng cao chất lượng soạn thảo. Các tiêu chí đánh giá tính hợp pháp cần được cụ thể hóa thành bộ công cụ hướng dẫn áp dụng thống nhất trong toàn quốc.

3.2. Nâng cao năng lực tổ chức và ứng dụng công nghệ trong kiểm tra

Nâng cao năng lực tổ chức bộ máy kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật đòi hỏi nhiều giải pháp đồng thời. Cần tăng cường biên chế cán bộ có trình độ chuyên môn luật học, hành chính công tại Sở Tư pháp và Ban Pháp chế. Chương trình đào tạo, bồi dưỡng cần được thiết kế theo hướng thực hành, tập trung vào kỹ năng phân tích pháp lý và xử lý tình huống. Ứng dụng công nghệ thông tin là giải pháp đột phá, bao gồm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản quy phạm pháp luật, phần mềm tra cứu và phát hiện mâu thuẫn tự động, hệ thống quản lý văn bản điện tử liên thông giữa các cấp chính quyền.

IV. Kết luận và hướng ứng dụng của nghiên cứu cơ chế kiểm tra văn bản

Nghiên cứu cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò không thể thay thế của hoạt động kiểm tra trong việc bảo đảm tính hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật địa phương. Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật không chỉ đơn thuần là hoạt động kỹ thuật pháp lý mà còn là công cụ quản lý nhà nước có tính chính trị cao, gắn liền với nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả của cơ chế phụ thuộc vào nhiều yếu tố: hoàn thiện thể chế, năng lực tổ chức, trình độ cán bộ và sự phối hợp liên ngành.Ứng dụng của nghiên cứu thể hiện ở ba khía cạnh chính: cung cấp cơ sở khoa học cho việc sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật; đề xuất mô hình tổ chức và quy trình kiểm tra hiệu quả; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật ở cấp tỉnh. Đây là đóng góp có ý nghĩa cả về mặt học thuật lẫn thực tiễn quản lý hành chính công.

4.1. Đóng góp khoa học và ý nghĩa lý luận của luận án

Luận án đã đóng góp nhiều giá trị khoa học đáng kể cho lĩnh vực quản lý hành chính công và luật học. Về mặt lý luận, luận án hệ thống hóa toàn diện khái niệm, bản chất, đặc điểm và nguyên tắc của cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật ở cấp tỉnh. Nghiên cứu phân tích mối quan hệ giữa kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật với các hoạt động quản lý nhà nước khác, từ đó làm rõ vị trí, vai trò của hoạt động này trong bộ máy hành chính nhà nước. Luận án cũng đề xuất khung lý thuyết về cơ chế kiểm tra hiệu quả, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn và khuyến nghị áp dụng

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp hệ thống giải pháp khả thi để hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh. Các khuyến nghị được xây dựng dựa trên phân tích thực trạng, so sánh kinh nghiệm quốc tế và điều kiện cụ thể của Việt Nam.Ủy ban nhân dân các tỉnh có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để rà soát, kiện toàn quy trình kiểm tra nội bộ. Bộ Tư pháp và các cơ quan trung ương có thể sử dụng làm cơ sở đề xuất sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Kết quả nghiên cứu cũng hữu ích cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác kiểm tra văn bản tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Cơ chế kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền cấp tỉnh" do nghiên cứu sinh Trần Thị Thu Hương thực hiện tại Học viện Hành chính Quốc gia (2019), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hà Quang Thanh và TS. Nguyễn Thị Thủy, thuộc chuyên ngành Quản lý hành chính công (Mã số: 62 34 82 01), là công trình tiên phong tiếp cận hoạt động kiểm tra văn bản pháp quy từ giác độ khoa học quản lý công và hành chính học thay vì thuần túy luật học thực chứng.

Bối cảnh khoa học của luận án xuất phát từ quá trình chuyển giao thẩm quyền kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) từ Viện kiểm sát nhân dân sang hệ thống cơ quan hành chính nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 51/2001/QH10, qua các dấu mốc thể chế như Nghị định số 135/2003/NĐ-CP, Luật Ban hành văn bản QPPL 2008, Nghị định 40/2010/NĐ-CP, và đỉnh cao là Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2015 cùng Nghị định số 34/2016/NĐ-CP. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Trong khi các nghiên cứu tiền nhiệm chủ yếu phân tích kiểm tra văn bản như một quan hệ pháp lý kiểm soát quyền lực từ bên ngoài hoặc từ cấp trên xuống cấp dưới, thì cơ chế "tự kiểm tra" (internal self-inspection) của chính quyền cấp tỉnh (Hội đồng nhân dân - HĐND và Ủy ban nhân dân - UBND) với tư cách là một mắt xích khép kín trong chu trình quản lý hành chính nhà nước (QLHCNN) vẫn chưa được giải mã một cách hệ thống và toàn diện.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) được định hình cụ thể:

• RQ1: Bản chất, cấu trúc và nội hàm của cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh dưới giác độ QLHCNN là gì?
• RQ2: Cơ chế này vận hành tại vị trí nào trong tổng thể cơ chế QLHCNN và chịu sự tác động của các yếu tố thể chế, nhân sự, quy trình nào?
• RQ3: Thực trạng thực hiện cơ chế tự kiểm tra văn bản QPPL tại các địa phương đại diện ba miền Bắc - Trung - Nam giai đoạn 2010–2018 bộc lộ những nút thắt và nguyên nhân căn bản nào?
• RQ4: Những giải pháp đột phá nào cần được thiết lập để hoàn thiện đồng bộ thể chế, tổ chức bộ máy, quy trình và điều kiện bảo đảm thi hành?
• H1: Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh hiện hành đang bị phân mảnh, thiếu tính liên thông giữa khâu tiền kiểm (thẩm tra, thẩm định) và hậu kiểm (tự kiểm tra, xử lý), dẫn đến hiệu lực thi thi hành quyết định hành chính bị suy giảm.
• H2: Nếu hoàn thiện đồng bộ bốn thành tố cấu thành (thể chế, thiết chế chủ thể, quy trình vận hành và điều kiện nguồn lực), chất lượng văn bản QPPL cấp tỉnh sẽ được nâng cao rõ rệt, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và tính khả thi trong quản trị địa phương.

Khung lý thuyết của luận án tích hợp thuyết quản lý hành chính nhà nước, lý thuyết thứ bậc quy phạm pháp luật và các tiêu chuẩn pháp quyền về chất lượng quy phạm của Lon Fuller. Phạm vi khảo sát trải dài trên 13 địa phương đại diện cho các vùng sinh thái kinh tế - xã hội (Hà Nội, Điện Biên, Khánh Hòa, Đà Nẵng, Bình Định, TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai, Cần Thơ, Kiên Giang, Đắk Nông, Lâm Đồng) với tổng cộng 371 phiếu khảo sát thực chứng thu thập qua hai giai đoạn (2014–2015 và 2018).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu ghi nhận bốn dòng học thuật (academic streams) lớn trong và ngoài nước:

Dòng thứ nhất tập trung vào lý luận kiểm soát quyền lực và kiểm tra tính hợp pháp của văn bản quản lý công trên trường quốc tế. V.I. Lênin trong Lênin toàn tập (Tập 44) đã đặt nền móng phương pháp luận khi nhấn mạnh yêu cầu: "Chuyển từ trọng tâm việc soạn thảo các sắc lệnh và mệnh lệnh sang việc lựa chọn người kiểm tra sự thực hiện...". Học giả Meng Sheng trong công trình nghiên cứu về cải cách cơ chế kiểm tra tính hợp pháp của văn bản hành chính ở Trung Quốc đã phân tách sâu sắc giữa kiểm tra mang tính tố tụng (Tòa án hành chính) và kiểm tra phi tố tụng nội bộ hành chính. Ở góc độ luật học lục địa, hai giáo sư Martine Lombard và Gilles Dumont (2007) trong tác phẩm Pháp luật hành chính của Cộng hòa Pháp đã phân tích chi tiết trật tự thứ bậc quy phạm và cơ chế kiểm soát của Tham chính viện (Conseil d'État) đối với các văn bản dưới luật và thông tư bắt buộc.

Dòng thứ hai nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam, tiêu biểu là các công trình của Trương Đắc Linh (2002, 2003), Lê Minh Thông (2011), Lê Thị Vân Hạnh (2009), Nguyễn Đăng Dung (2007, 2008), Nguyễn Hồng Diên (2010), Nguyễn Nam Hà (2011) và Phạm Văn Đạt (2017). Các tác giả làm rõ vai trò của chính quyền cấp tỉnh như một cấp trung chuyển quyền lực chiến lược nhưng chưa đi sâu vào cơ chế tự kiểm soát văn bản quy phạm của chính quyền cấp này.

Dòng thứ ba khảo cứu quy trình ban hành, tính hợp lý và trách nhiệm pháp lý trong ban hành văn bản QPPL, gồm các nghiên cứu của Lưu Kiếm Thanh (2003), Hà Quang Thanh (2005, 2009), Nguyễn Thế Quyền (2009), Nguyễn Văn Thâm (2010), Phan Trung Lý (2011), Nguyễn Minh Đoan (2011), Bùi Thị Đào (2004, 2007) và Hoàng Thị Ngân (2008). Nổi bật là cuộc tranh luận học thuật giữa trường phái pháp lý hình thức thuần túy (chỉ kiểm tra "tính hợp pháp" theo văn bản cấp trên) và trường phái quản trị hiện đại do Nguyễn Cảnh Hợp và Cao Vũ Minh (2011) đại diện, khẳng định tính hợp pháp và tính hợp lý là hai mặt không thể tách rời của một quyết định QLHCNN.

Dòng thứ tư trực tiếp nghiên cứu về công tác kiểm tra, xử lý văn bản QPPL, điển hình là các luận án tiến sĩ luật học của Đoàn Thị Tố Uyên (2012), Ngô Hồng Thủy (2015), Lê Thị Uyên (2016) và Nguyễn Văn Tuấn (2016).

Điểm định vị (positioning) của luận án: Trong khi toàn bộ các công trình dòng thứ tư tiếp cận vấn đề dưới lăng kính khoa học luật học (phân tích quy phạm, thẩm quyền tài phán, kỹ thuật lập pháp), công trình này tái định vị kiểm tra văn bản QPPL như một "chức năng quản lý hành chính nội tại" của chính quyền cấp tỉnh. Luận án bắc cầu nối giữa lý thuyết kiểm soát hành chính của Pháp, kinh nghiệm cải cách phi tố tụng của Trung Quốc với thực tiễn phân cấp quản lý tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo lập bước tiến lý luận quan trọng bằng việc mở rộng học thuyết chức năng quản lý công (Public Administrative Functions Theory) và lý thuyết tính chuẩn mực nội tại của pháp luật của Lon Fuller (1964) trong bối cảnh nền hành chính công chuyển đổi.

Thứ nhất, luận án chuẩn hóa định nghĩa khoa học mang tính đột phá: "Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh là tổng hợp các nguyên tắc, thể chế, tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động do pháp luật quy định làm căn cứ cho các chủ thể xem xét, đánh giá, kết luận về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất đối với nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã ban hành và xử lý những văn bản trái pháp luật".

Thứ hai, nghiên cứu chuyển đổi căn bản mô hình nhận thức (paradigm shift): Tự kiểm tra văn bản không đơn thuần là hoạt động khắc phục sự cố sai phạm pháp lý mang tính thụ động, mà là một giai đoạn tất yếu, một công cụ phản hồi chính sách (policy feedback loop) bảo đảm tính hiệu lực và hiệu năng của quyền lực công tại địa phương.

Thứ ba, luận án mở rộng 8 tiêu chuẩn đạo đức nội tại của pháp luật của Lon Fuller (The Morality of Law, 1964) để thiết lập hệ tiêu chí thẩm định chất lượng văn bản cấp tỉnh, bao gồm: tính rõ ràng, tính công khai, tính không hồi tố, tính không mâu thuẫn, tính khả thi thực tiễn, tính ổn định và sự nhất quán giữa quy định với hành vi thực thi công vụ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba trụ cột lý thuyết: Thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Thuyết Quản lý hành chính nhà nước và Thuyết Thứ bậc quy phạm pháp luật (Normative Hierarchy Theory).

Mô hình cấu trúc 4 thành tố của cơ chế tự kiểm tra cấp tỉnh:

1. Thể chế (Institutions): Hệ thống nguyên tắc, quy định thẩm quyền, căn cứ pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật kiểm tra.
2. Thiết chế/Chủ thể (Apparatus/Actors): HĐND, UBND, Thường trực HĐND, Ban Pháp chế HĐND, Sở Tư pháp và các tổ chức pháp chế sở ngành chuyên môn theo Nghị định số 55/2011/NĐ-CP.
3. Quy trình và phương thức vận hành (Propositions & Procedures): Chuỗi thao tác khép kín từ tiếp nhận, đối chiếu văn bản cơ sở, phát hiện dấu hiệu khiếm khuyết, lập biên bản kết luận đến bãi bỏ một phần/toàn bộ văn bản.
4. Điều kiện bảo đảm (Assuring Conditions): Năng lực chuyên môn của giám định viên pháp lý, kinh phí đặc thù và hạ tầng công nghệ thông tin.

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích giới hạn chặt chẽ trong phạm vi "tự kiểm tra nội bộ" đối với văn bản QPPL do chính HĐND và UBND cấp tỉnh ban hành, không mở rộng sang kiểm tra từ các cơ quan trung ương (Chính phủ, Bộ Tư pháp) hoặc tài phán hành chính của Tòa án.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng phương pháp luận chỉ đạo xuyên suốt, kết hợp với lập trường thực chứng quản lý (administrative positivism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods design) được triển khai bài bản qua hai nhánh định tính và định lượng:

Thiết kế đa tầng (multi-level design) bao quát 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trung ương (Hiến pháp, Luật, Nghị định).
• Cấp độ trung gian: Thiết chế tổ chức và ban hành văn bản của HĐND và UBND cấp tỉnh.
• Cấp độ vi mô: Hành vi thực thi công vụ và đánh giá của đội ngũ cán bộ, công chức pháp chế trực tiếp làm công tác kiểm tra.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu phân tầng kết hợp hạn ngạch địa lý nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất cho cả nước:

• Giai đoạn 1 (2014–2015): Phát ra và thu về 275 phiếu hợp lệ tại 12 tỉnh/thành phố: Miền Bắc (Hà Nội, Điện Biên); Miền Trung (Khánh Hòa, Đà Nẵng, Bình Định); Miền Nam và Tây Nguyên (TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai, Cần Thơ, Kiên Giang, Đắk Nông, Lâm Đồng). Mẫu bao phủ đầy đủ các đặc trưng địa lý: đô thị trực thuộc trung ương, đồng bằng, miền núi biên giới và hải đảo.
• Giai đoạn 2 (2018): Thu thập bổ sung 96 phiếu khảo sát tại các tỉnh miền Trung và miền Nam nhằm cập nhật các biến chuyển thể chế sau khi Luật Ban hành văn bản QPPL 2015 và Nghị định số 34/2016/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2016. Tổng quy mô mẫu thực chứng đạt $N = 371$.

Giao thức tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (báo cáo tổng kết của Bộ Tư pháp, số liệu thực tế của các Sở Tư pháp và dữ liệu khảo sát vi mô) cùng tam giác hóa chuyên gia (tổ chức trao đổi học thuật với các nhà khoa học, chuyên gia lập quy hàng đầu). Độ tin cậy và giá trị cấu trúc của bảng hỏi được bảo đảm thông qua quy trình thử nghiệm tiền trạm (pre-test) và rà soát tính tương thích của nội dung câu hỏi với khung thẩm quyền pháp lý.

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát được mã hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel chuyên dụng cho khoa học xã hội. Các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích bảng chéo (cross-tabulation) và tổng hợp tỷ lệ phần trăm phân bố được áp dụng để lượng hóa các rào cản:

• Thống kê tỷ lệ văn bản có dấu hiệu vi phạm theo từng nhóm nguyên nhân (sai thẩm quyền, nội dung trái văn bản cấp trên, sai thể thức kỹ thuật).
• Đánh giá mức độ đồng thuận của đội ngũ công chức về tính minh bạch, tính liên thông và tính hiệu quả của quy trình phối hợp giữa Ban Pháp chế HĐND và Sở Tư pháp.
• Đánh giá định lượng tác động của các nguồn lực bảo đảm (kinh phí, nhân sự, trang thiết bị số) tới năng suất tự kiểm tra văn bản hàng năm.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định tính và thực nghiệm định lượng từ $N = 371$ mẫu khảo sát đã đưa ra những phát hiện đột phá:

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn giữa tiền kiểm (thẩm định, thẩm tra) và hậu kiểm (tự kiểm tra). Luận án chỉ ra rằng hoạt động thẩm định của Sở Tư pháp và thẩm tra của Ban Pháp chế HĐND về bản chất chỉ mang tính tư vấn, khuyến nghị. Nhiều ý kiến cảnh báo bị cơ quan soạn thảo bỏ qua trong quá trình trình duyệt. Do đó, cơ chế tự kiểm tra sau khi văn bản được ban hành chính là phòng tuyến pháp lý quyết định để ngăn ngừa thiệt hại thực tế cho xã hội.

Thứ hai, phát hiện sự mâu thuẫn giữa tính hợp pháp hình thức và tính khả thi thực tế. Thực tiễn kiểm tra tại các địa phương (điển hình như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Bình Dương) cho thấy nhiều văn bản QPPL không vi phạm trực tiếp câu chữ của luật cấp trên nhưng lại lâm vào tình trạng vi phạm nghiêm trọng các tiêu chuẩn đạo đức pháp lý của Lon Fuller: quy định mơ hồ, áp dụng hiệu lực hồi tố bất lợi, hoặc đặt ra các nghĩa vụ vượt quá năng lực tuân thủ của công dân và doanh nghiệp địa phương.

Thứ ba, hiện tượng "hình thức hóa" trong khâu xử lý sau kiểm tra. Mặc dù văn bản có dấu hiệu trái pháp luật được phát hiện qua tự kiểm tra, nhưng tỷ lệ xử lý dứt điểm (sửa đổi, hủy bỏ, bãi bỏ) còn rất thấp. Luận án chỉ ra nguyên nhân là do thiếu vắng chế tài quy trách nhiệm cá nhân của thủ trưởng cơ quan tham mưu soạn thảo và người có thẩm quyền ký ban hành văn bản khiếm khuyết.

Thứ tư, sự đứt gãy trong phối hợp liên ngành. Khoản 3 Điều 6 Nghị định số 55/2011/NĐ-CP quy định trách nhiệm của tổ chức pháp chế sở ngành trong việc phối hợp với Sở Tư pháp, nhưng thực tế các sở ngành hầu như không chủ động gửi văn bản hoặc chỉ gửi khi có tranh chấp, khiếu kiện phát sinh.

Implications đa chiều

Về mặt lý luận, nghiên cứu bổ sung vào khoa học quản lý hành chính công một mô hình lý thuyết hoàn chỉnh về "chu trình kiểm soát chất lượng quyết định hành chính quy phạm" tại cấp chính quyền địa phương, làm phong phú thêm lý luận về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Về phương pháp luận, luận án cung cấp một giao thức nghiên cứu thực chứng chuẩn mực, kết hợp khảo sát xã hội học pháp luật liên vùng với phân tích thể chế, có thể nhân rộng để đánh giá các chính sách công khác ở cấp địa phương.

Về mặt thực tiễn và chính sách, luận án đề xuất lộ trình hành động 4 nhóm giải pháp:

1. Hoàn thiện thể chế: Xây dựng quy chế chuẩn hóa quy trình tự kiểm tra văn bản QPPL tại từng tỉnh, phân định rõ ranh giới giữa kiểm tra tính hợp pháp và đánh giá tính hợp lý, khả thi.
2. Kiện toàn thiết chế: Nâng cao vị thế và tính độc lập tương đối của Ban Pháp chế HĐND và Phòng Kiểm tra văn bản thuộc Sở Tư pháp; phân định rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.
3. Đổi mới quy trình: Thiết lập cơ chế công khai kết quả tự kiểm tra trên cổng thông tin điện tử địa phương để huy động sự giám sát phản hồi từ người dân và doanh nghiệp.
4. Bảo đảm nguồn lực: Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa đồng bộ về văn bản QPPL cấp tỉnh và ban hành định mức kinh phí đặc thù cho công tác tự kiểm tra.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Phạm vi nội dung tập trung chủ yếu vào cơ chế "tự kiểm tra" nội bộ của HĐND và UBND tỉnh, chưa thể bao quát toàn diện cơ chế kiểm tra chéo giữa các cơ quan tư pháp hoặc kiểm soát từ các tổ chức xã hội dân sự.
• Dữ liệu khảo sát định lượng dừng lại ở các phương pháp thống kê mô tả trên Excel, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng nâng cao như mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hay hồi quy đa cấp để đo lường trọng số tác động của từng yếu tố thể chế.
• Khung thời gian dữ liệu phản ánh giai đoạn chuyển tiếp thể chế từ Nghị định 40/2010/NĐ-CP sang Nghị định 34/2016/NĐ-CP, cần tiếp tục được kiểm chứng trong các giai đoạn phát triển thể chế tiếp theo.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Phát triển mô hình ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) trong việc tự động quét, phát hiện xung đột và chồng chéo quy phạm giữa văn bản cấp tỉnh và văn bản trung ương.
• Nghiên cứu cơ chế tích hợp giữa tự kiểm tra hành chính với cơ chế xem xét tính hợp pháp của văn bản hành chính trong quá trình giải quyết vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân.
• Đo lường chi phí tuân thủ (Standard Cost Model) phát sinh từ các văn bản QPPL cấp tỉnh có khiếm khuyết về tính hợp lý.

Tác động và ảnh hưởng

Tác động học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo nền tảng trong hệ thống giáo trình, tài liệu giảng dạy sau đại học chuyên ngành Quản lý công và Quản lý hành chính công tại Học viện Hành chính Quốc gia, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Luật Hà Nội.

Tác động chính sách và điều hành địa phương: Các luận điểm và giải pháp của luận án cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Bộ Tư pháp trong việc sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản QPPL và các nghị định hướng dẫn thi hành; đồng thời giúp UBND và Sở Tư pháp các tỉnh (như TP.HCM, Bình Dương, Đà Nẵng, Hà Nội) tái cấu trúc quy chế nội bộ về kiểm tra, rà soát và xử lý văn bản quy phạm.

Tác động xã hội và kinh tế: Việc hoàn thiện cơ chế tự kiểm tra giúp loại bỏ kịp thời các "giấy phép con" trái luật, các rào cản hành chính bất hợp lý do địa phương ban hành, giảm thiểu chi phí tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận một khung phân tích liên ngành giữa luật học và khoa học quản lý hành chính công, cùng phương pháp luận khảo sát liên vùng mẫu mực.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu cao cấp: Khai thác hệ thống dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận về cấu trúc cơ chế kiểm soát nội bộ hành chính nhà nước.
• Lãnh đạo HĐND, UBND và Sở Tư pháp cấp tỉnh: Ứng dụng trực tiếp quy trình chuẩn hóa và các tiêu chí đánh giá chất lượng văn bản vào thực tiễn chỉ đạo điều hành tại địa phương.
• Đội ngũ công chức làm công tác pháp chế, kiểm tra văn bản: Nâng cao kỹ năng nhận diện khiếm khuyết văn bản, phương pháp đối chiếu quy phạm và quy trình xử lý văn bản trái pháp luật.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Thuyết Chức năng quản lý hành chính công để tái định vị hoạt động kiểm tra văn bản QPPL: Chuyển từ một thủ tục pháp lý hậu kiểm thụ động sang một chức năng quản lý nội tại có tính chu trình khép kín, tích hợp 8 tiêu chuẩn đạo đức pháp lý của Lon Fuller vào việc thẩm định chất lượng văn bản quản trị địa phương.

2. Đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu so với các công trình trước đây? So với các nghiên cứu thuần túy luật học của Đoàn Thị Tố Uyên (2012) hay Ngô Hồng Thủy (2015) vốn chỉ sử dụng phương pháp phân tích quy phạm tĩnh, luận án này áp dụng thiết kế nghiên cứu thực chứng liên vùng đa giai đoạn ($N_1 = 275$ giai đoạn 2014–2015 và $N_2 = 96$ giai đoạn 2018 tại 13 tỉnh thành), kết hợp tam giác hóa dữ liệu xã hội học pháp luật với phân tích thể chế động.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất trong luận án? Phát hiện về sự "bất lực tương đối" của khâu tiền kiểm (thẩm định/thẩm tra) trước áp lực quản lý cục bộ của cơ quan soạn thảo, dẫn đến việc nhiều văn bản dù được thẩm định nhưng vẫn mắc lỗi nghiêm trọng về tính hợp lý và khả thi, buộc hệ thống phải dựa vào cơ chế tự kiểm tra sau ban hành như một cơ chế sửa sai duy nhất khả dĩ.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ cấu trúc bảng hỏi, danh mục 13 địa bàn khảo sát đại diện 3 miền, hệ thống chỉ số đánh giá 4 thành tố thể chế - thiết chế - quy trình - nguồn lực, và phương pháp xử lý dữ liệu được trình bày minh bạch, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lặp trên các địa bàn mới hoặc các cấp chính quyền khác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Định hướng tập trung vào 3 trụ cột: (1) Số hóa và trí tuệ nhân tạo hóa công tác tự kiểm tra văn bản; (2) Thiết lập cơ chế phối hợp giữa tự kiểm tra hành chính với tài phán tư pháp hành chính; (3) Đo lường định lượng thiệt hại kinh tế - xã hội do văn bản QPPL khiếm khuyết gây ra tại cấp cơ sở.

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống học thuật về cơ chế tự kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền cấp tỉnh dưới góc độ khoa học Quản lý hành chính công tại Việt Nam.
2. Xác lập hệ thống khái niệm chuẩn xác và khung phân tích 4 thành tố (thể chế, thiết chế, quy trình, điều kiện bảo đảm) mang tính liên thông cao.
3. Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm quy mô lớn ($N = 371$) phản ánh khách quan thực trạng tự kiểm tra văn bản tại 13 tỉnh, thành phố đại diện cả ba miền.
4. Phát hiện và lý giải khoa học bản chất mâu thuẫn giữa thẩm định tiền kiểm và tự kiểm tra hậu kiểm, cũng như sự tách rời giữa tính hợp pháp hình thức và tính hợp lý thực tiễn.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp 4 nhóm mang tính khả thi cao, đóng góp trực tiếp vào công cuộc cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế lập quy địa phương và thúc đẩy tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Nền hành chính Trung Quốc trong mối quan hệ (Đối diện) với công chúng; Chương II: Quan điểm về quyền của công dân Trung Quốc; Chương III: Các cơ chế kiểm tra, giám sát từ bên ngoài đối với các văn bản hành chính; Chương IV: Các hình thức kiểm tra pháp lý đối với các văn bản hành chính. Phần thứ hai: Cải cách cơ chế kiểm tra các văn bản chính ở Trung Quốc. Trong phần này tác giả trình bày có 3 tiểu phần: Tiểu phần I. Cách tiếp cận mới về đối tượng của kiểm tra và những quyền cụ thể của công dân; Tiểu phần II.

Cải cách cơ chế kiểm tra không mang tính tố tụng đối với văn bản hành chính; Tiểu phần III. Cải cách tố tụng hành chính ở Trung Quốc. Nội dung cuốn sách đã đề cập những kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc đánh giá tính hợp pháp, tính đúng đắn của một văn bản hay một việc làm của cơ quan hành chính - là một yêu cầu rất quan trọng trong cả ba hoạt động: Thanh tra kinh tế - xã hội, xem xét giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng tại Trung Quốc. Cơ chế kiểm tra tính hợp pháp của văn bản hành chính được tác giả phân tích khá cụ thể, sâu sắc với xuất phát điểm từ mối quan hệ giữa nền hành chính Trung Quốc với công chúng để luận giải về các cơ chế kiểm tra, giám sát từ bên ngoài và tự kiểm tra đối với văn bản hành chính; các hình thức pháp lý của kiểm tra văn bản hành chính; cải cách cơ chế kiểm tra văn bản hành chính từ cách tiếp cận mới về đối tượng của hoạt động kiểm tra, cải cách cơ chế kiểm tra không mang tính tố tụng với văn bản hành chính đến cải cách về tố tụng hành chính trong đó nhấn mạnh vai trò, phạm vi và đối tượng kiểm tra của Tòa án hành chính Trung Quốc.

Khái niệm văn bản hành chính mà cuốn sách đề cập được hiểu bao gồm ba nhóm: văn bản QPPL, văn bản cá biệt và hợp đồng hành chính. Tuy quan niệm về thuật ngữ văn bản hành chính giữa Việt Nam và Trung Quốc khác nhau, nhưng cuốn sách vẫn có giá trị tham khảo cho đề tài luận án của nghiên cứu sinh. Cuốn sách Pháp luật hành chính của Cộng hòa Pháp của Martine Lombard, Giáo sư Trường Đại học Tổng hợp Panthéon-Assas và Gilles Dumont (Paris II), Giáo sư Trường Đại học Luật và Kinh tế Limoges, do NXB Tư pháp phát hành năm 2007 [49]. Cuốn sách là tài liệu đầy đủ và chi tiết nhất về sự hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật hành chính của Cộng hòa Pháp.

Các tác giả đã lý giải về nguồn luật và trật tự thứ bậc giữa các nguồn của pháp luật hành chính đến cơ chế kiểm tra sự tuân thủ trật tự thứ bậc đó. Các tác giả đã luận giải chi tiết về nguồn luật gồm các quy phạm hiến định, QPPL quốc tế và pháp luật của Liên minh châu Âu, các quy phạm có tính chất án lệ, luật và văn bản dưới luật, pháp lệnh và thông tư có hiệu lực thi hành bắt buộc. Trong quá trình phân tích về từng loại nguồn luật, cuốn sách đã tiếp cận từ cách hiểu, bản chất, trật tự pháp lý và nhất là đưa ra những tiêu chí để kiểm tra, giám sát về tính hợp hiến; về sự phù hợp của quyết định hành chính với quy định của điều ước quốc tế; cơ chế kiểm tra, giám sát của Tham chính viện đối với pháp lệnh và điều kiện về tính hợp pháp của thông tư có hiệu lực thi hành bắt buộc. Có thể nói, đây là những nội dung thực sự có ý nghĩa khi nghiên cứu dưới góc độ so sánh về kiểm tra và xử lý văn bản QPPL, cụ thể là về tiêu chí để xem xét tính hợp pháp của văn bản QPPL.

Các công trình nghiên cứu trong nước 1. Các công trình nghiên cứu về Chính quyền địa phương Sách chuyên khảo: Trương Đắc Linh (2003), Chính quyền địa phương với việc bảo đảm thi hành Hiến pháp và pháp luật, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tác giả cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản về khái niệm, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và vai trò của chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện pháp luật. Cuốn sách là tài liệu tham khảo cho nghiên cứu sinh nội dung tổng quan về chính quyền địa phương, tuy vậy cuốn sách cũng chưa đề cập cụ thể về cơ chế kiểm tra văn bản QPPL của chính quyền địa phương.TS Lê Minh Thông (2011), Đổi mới, hoàn thiện bộ máy Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Nội dung cuốn sách: Yêu cầu đổi mới bộ máy nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam; Quá trình đổi mới bộ máy nhà nước trong lịch sử lập hiến Việt Nam; Thực trạng mô hình tổ chức bộ máy nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam từ năm 1992 đến nay; Phương hướng đổi mới mô hình tổ chức bộ máy. Tác giả cho rằng, hệ thống chính quyền địa phương là hệ thống chính quyền trực thuộc, mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương phải dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ. Tác giả khẳng định cần phải có các biện pháp bảo đảm để HĐND có thực quyền, tránh tính hình thức của HĐND. Theo tác giả, để HĐND có thực quyền, cần xem xét lại tính chất "quyền lực" của HĐND, cần đổi mới cách nhìn nhận về tính chất vai trò của HĐND theo hướng xem HĐND là cơ quan tự quản ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và trước cơ quan nhà nước cấp trên.

Các đề tài khoa học: PGS.TS Lê Thị Vân Hạnh (chủ nhiệm Đề tài cấp Bộ năm 2009), Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm xây dựng mô hình cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa X. Nội dung đề tài gồm: nghiên cứu về cơ sở lý luận của việc xây dựng mô hình cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, các tác giả đã chỉ ra và tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận đặt ra từ Nghị quyết Trung ương 5 khóa X và kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương trên thế giới; Cơ sở thực tiễn của việc xây dựng mô hình tổ chức bộ máy chính quyền địa phương, các tác giả tập trung phân tích cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền địa phương Việt Nam trong lịch sử và chỉ ra những bất cập, hạn chế làm cơ sở thực tiễn nhằm xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa X. Kết quả nghiên cứu của đề tài có giá trị cả về lý luận và thực tiễn là tài liệu tham khảo quý cho những nhà nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương ở Việt Nam hiện nay. Trương Đắc Linh Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh: Lịch sử - hiện tại và hướng đổi mới, Trường Đại học Luật TPHCM, và đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ (2009), Tổ chức chính quyền Tp.

Hồ Chí Minh: lịch sử, hiện tại và phương hướng đổi mới trong tiến trình đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam.vn] Các đề tài thuộc Chương trình khoa học cấp nhà nước KX.04: Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân, như: Đề tài KX.TS Lê Minh Thông, Cải cách tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương đáp ứng các yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân. Các công trình nghiên cứu nêu trên đều đề cập đến những khía cạnh, phạm vi khác nhau liên quan đến tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương. Do vậy, việc nghiên cứu đồng thời những vấn đề liên quan đến đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới cơ chế quản lý nền kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng và trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cho việc có những phương hướng, giải pháp hữu hiệu để nâng cao vai trò của chính quyền địa phương hiện nay. Các bài viết trên tạp chí: Bài viết “Bàn về cải cách chính quyền nhà nước ở địa phương”, Tạp chí Cộng sản, (138) (2007) và “Những nguyên lý của chính quyền địa phương trong Nhà nước pháp quyền”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Chính quyền địa phương trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam hiện nay (2008) của PGS.

Nguyễn Đăng Dung, tác giả đã tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương như sự cần thiết phải quản lý các lãnh thổ địa phương, tầm quan trọng của chính quyền địa phương trong bộ máy nhà nước, mối tương quan giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương… Cũng theo tác giả, tỉnh là một cấp chính quyền nhân tạo nhưng lại là một cấp truyền thống; Việc hình thành cấp tỉnh cũng có một bề dầy lịch sử lớn gần như cấp xã. Huỳnh Văn Thới có bài viết “Bàn về mô hình tổ chức bộ máy chính quyền ở thành phố trực thuộc trung ương”, theo tác giả cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức bộ máy chính quyền địa phương nói chung và chính quyền thành phố trực thuộc trung ương nói riêng đã được làm rõ. Đồng thời, theo tác giả, mô hình tổ chức chính quyền thành phố trực thuộc trung ương trong tương lai với phương án HĐND chỉ có ở cấp tỉnh được cho là ưu việt. Ngoài những bài viết nêu trên, còn có những bài viết khác liên quan đến nội dung đề tài luận án được đăng trên các tạp chí Quản lý nhà nước, Luật học, Nhà nước và pháp luật, Tạp chí Dân chủ và pháp luật.

Các luận án: Trương Đắc Linh (2002), Chính quyền địa phương với việc bảo đảm thi hành Hiến pháp và pháp luật ở địa phương, Luận án Tiến sĩ Luật học, Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, Hà Nội.