Luận án tiến sĩ khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở thành phố hồ chí minh hiện nay

Luận án tiến sĩ về vai trò của khoa học và công nghệ trong phát triển bền vững tại TP.HCM. Nghiên cứu chuyên sâu, phân tích thực trạng, giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thị Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quốc Vinh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Chủ nghĩa Duy vật Biện chứng và Chủ nghĩa Duy vật Lịch sử - Ứng dụng và Phát triển
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ VÀ PHÁT TRIỂN
• 1.2. VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
• 2.2. THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ TRONG VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
• 2.3. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG
• 3. CHƯƠNG 3: [Tiêu đề chương 3 không rõ trong đoạn trích]
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng quan Luận án Chủ nghĩa Duy vật ứng dụng phát triển

Luận án tiến sĩ tập trung nghiên cứu và làm rõ vai trò then chốt của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong bối cảnh hiện đại. Nghiên cứu này không chỉ đi sâu vào lý luận mà còn đặc biệt chú trọng đến ứng dụng và phát triển các nguyên lý này vào thực tiễn, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Tài liệu gốc từ Đại học Quốc gia TP.HCM nhấn mạnh vai trò của khoa học và công nghệ như một động lực mạnh mẽ cho sự phát triển quốc gia, được các nhà tư tưởng từ Galileo Galilei đến Karl Marx khẳng định. Luận án này khẳng định rằng Chủ nghĩa Mác-Lênin vẫn là nền tảng tư tưởng quan trọng, đồng thời cần được làm mới và phát triển phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội hiện tại. Nghiên cứu nhằm đóng góp vào việc xây dựng nền tảng lý luận vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài Luận án triết học hiện nay

Trong thời đại mà khoa học và công nghệ đang có những bước tiến vượt bậc, vai trò của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Luận án này khẳng định sự cần thiết phải nghiên cứu và làm rõ những nguyên tắc cơ bản của Triết học Mác - Lênin, đồng thời phải biết vận dụng chúng một cách sáng tạo vào việc giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra. Đảng và Nhà nước Việt Nam đã khẳng định khoa học và công nghệ là nền tảng, động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, phát triển kinh tế tri thức, góp phần tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động, đóng góp cho tăng trưởng, phát triển nhanh và bền vững đất nước, vì vậy khoa học và công nghệ có vai trò vị trí trở thành quốc sách hàng đầu, là vấn đề chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội và phát triển bền vững. Theo Mác, sự phát triển của tư bản cố định là chỉ số cho thấy tri thức xã hội phổ biến đã chuyên hóa đến mức độ nào đó thành lực lượng sản xuất trực tiếp (C.Angghen, 2000, Toàn tập, tập 4ó, phần II, tr. 309)

1.2. Mục tiêu và phạm vi của Luận án Nghiên cứu Triết học

Luận án này xác định mục tiêu chính là phân tích và đánh giá một cách khách quan, khoa học vai trò của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc ứng dụng và phát triển các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật vào các lĩnh vực cụ thể như: phát triển khoa học công nghệ, xây dựng văn hóa, và giải quyết các vấn đề xã hội. Luận án cũng xem xét những thách thức và cơ hội đặt ra trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, đồng thời đề xuất các giải pháp để phát huy hơn nữa vai trò của Quan điểm duy vật trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

II. Thách thức ứng dụng Chủ nghĩa Duy vật trong đổi mới xã hội

Việc vận dụng Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử vào thực tiễn đổi mới xã hội hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp của các vấn đề xã hội, đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có khả năng phân tích và đánh giá một cách toàn diện, sâu sắc. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với việc vận dụng Phương pháp luận biện chứng, đòi hỏi phải có sự sáng tạo và linh hoạt. Luận án này đi sâu vào phân tích những thách thức này, đồng thời đề xuất các giải pháp để vượt qua chúng, góp phần thúc đẩy sự phát triển của Khoa học xã hội và nhân văn.

2.1. Phê phán quan điểm sai lệch về Chủ nghĩa Duy vật

Trong quá trình nghiên cứu và vận dụng Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, không tránh khỏi việc xuất hiện những quan điểm sai lệch, thậm chí là xuyên tạc. Luận án này có nhiệm vụ phê phán những quan điểm sai trái đó, bảo vệ sự trong sáng của Học thuyết Mác-Lênin, đồng thời góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận còn tồn tại. Việc phê phán này phải dựa trên cơ sở khoa học, khách quan, không mang tính chủ quan, duy ý chí.

2.2. Toàn cầu hóa và tác động đến Phát triển triết học Mác Lênin

Toàn cầu hóa đang tạo ra những tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực Triết học Mác - Lênin. Luận án này xem xét những tác động đó, đặc biệt là những thách thức và cơ hội đặt ra đối với việc phát triển Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong bối cảnh toàn cầu hóa. Nghiên cứu này cũng đề xuất các giải pháp để Ứng dụng triết học Mác - Lênin vào việc giải quyết những vấn đề toàn cầu như: biến đổi khí hậu, bất bình đẳng xã hội, và xung đột sắc tộc.

III. Phương pháp luận mới Nghiên cứu Biện chứng Pháp hiệu quả

Luận án này đề xuất một phương pháp luận mới để nghiên cứu Biện chứng pháp, tập trung vào việc kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, giữa phân tích và tổng hợp. Phương pháp luận này không chỉ giúp các nhà nghiên cứu hiểu sâu sắc hơn về các nguyên tắc cơ bản của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, mà còn giúp họ vận dụng chúng một cách sáng tạo vào việc giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra. Phương pháp luận mới này nhấn mạnh vai trò của việc phân tích lịch sử, đồng thời chú trọng đến việc dự báo tương lai.

3.1. Phương pháp nghiên cứu triết học Liên ngành đa chiều

Để đạt được những kết quả nghiên cứu có giá trị, luận án này sử dụng một phương pháp nghiên cứu liên ngành, đa chiều, kết hợp giữa các phương pháp truyền thống và hiện đại. Các phương pháp truyền thống như: phân tích lịch sử, so sánh, và tổng hợp được kết hợp với các phương pháp hiện đại như: mô hình hóa, phân tích hệ thống, và thống kê. Phương pháp nghiên cứu này đảm bảo tính khách quan, khoa học, và toàn diện của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phân tích xã hội trên cơ sở Quan điểm duy vật lịch sử

Luận án này sử dụng Quan điểm duy vật lịch sử để phân tích các vấn đề xã hội, tập trung vào việc xem xét các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa, và xã hội trong mối quan hệ biện chứng với nhau. Việc phân tích này giúp làm sáng tỏ bản chất của các vấn đề xã hội, đồng thời đề xuất các giải pháp để giải quyết chúng một cách hiệu quả. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các yếu tố lịch sử trong quá trình phân tích xã hội.

IV. Ứng dụng Chủ nghĩa Duy vật trong Kinh tế Văn hóa Xã hội

Luận án này đi sâu vào phân tích các ứng dụng cụ thể của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, và xã hội. Trong lĩnh vực kinh tế, luận án xem xét vai trò của Chủ nghĩa Mác trong việc phân tích các quy luật vận động của nền kinh tế thị trường. Trong lĩnh vực văn hóa, luận án xem xét vai trò của Chủ nghĩa duy vật lịch sử trong việc giải thích sự hình thành và phát triển của các giá trị văn hóa. Trong lĩnh vực xã hội, luận án xem xét vai trò của Biện chứng tự nhiên trong việc giải quyết các vấn đề xã hội.

4.1. Ứng dụng triết học Mác Lênin trong phát triển Khoa học

Luận án chỉ ra rằng Triết học Mác - Lênin có vai trò quan trọng trong việc định hướng sự phát triển của khoa học, đặc biệt là trong việc xác định các mục tiêu nghiên cứu và lựa chọn các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Chủ nghĩa duy vật biện chứng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về bản chất của thế giới vật chất, trong khi Chủ nghĩa duy vật lịch sử giúp họ hiểu rõ hơn về sự phát triển của xã hội loài người. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình nghiên cứu khoa học.

4.2. Phát triển triết học Mác Lênin đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Để Phát triển triết học Mác - Lênin đáp ứng nhu cầu thực tiễn, luận án đề xuất cần phải có sự đổi mới trong phương pháp nghiên cứu và giảng dạy triết học. Cần phải tăng cường tính thực tiễn của các bài giảng triết học, đồng thời khuyến khích các nhà nghiên cứu triết học tham gia vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học tập kinh nghiệm quốc tế trong quá trình phát triển triết học.

V. Kết luận Chủ nghĩa Duy vật Nền tảng tư tưởng vững chắc

Luận án khẳng định rằng Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử vẫn là nền tảng tư tưởng vững chắc cho sự phát triển của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, để phát huy hơn nữa vai trò của chủ nghĩa duy vật, cần phải có sự đổi mới trong tư duy và hành động, đồng thời phải biết vận dụng chủ nghĩa duy vật một cách sáng tạo vào việc giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra. Luận án này hy vọng sẽ đóng góp vào việc xây dựng một xã hội Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

5.1. Đề xuất chính sách Thúc đẩy Nghiên cứu triết học

Để thúc đẩy Nghiên cứu triết học, luận án đề xuất cần phải có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước, đặc biệt là trong việc đầu tư vào các cơ sở nghiên cứu triết học và đào tạo đội ngũ các nhà nghiên cứu triết học có trình độ cao. Cần phải tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu triết học tham gia vào việc hoạch định chính sách, đồng thời khuyến khích họ công bố các công trình nghiên cứu của mình trên các tạp chí khoa học uy tín.

5.2. Tầm nhìn tương lai Chủ nghĩa Duy vật trong kỷ nguyên số

Trong kỷ nguyên số, Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử vẫn có vai trò quan trọng trong việc định hướng sự phát triển của xã hội loài người. Luận án này dự báo rằng, trong tương lai, chủ nghĩa duy vật sẽ tiếp tục được phát triển và hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu của thời đại. Cần phải nghiên cứu và vận dụng chủ nghĩa duy vật một cách sáng tạo vào việc giải quyết những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên số.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay" của tác giả Phạm Thị Thùy, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Quốc Vinh (và cố TS. Trần Văn Khánh), được bảo vệ thành công tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh năm 2023 (Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Mã số: 9.02), đã giải quyết một vấn đề mang tính bước ngoặt cả về lý luận triết học lẫn thực tiễn phát triển đô thị. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), chuyển đổi số toàn cầu và yêu cầu hiện thực hóa Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, việc xác lập cơ sở triết học cho vai trò của khoa học và công nghệ (KH&CN) trong phát triển bền vững (PTBV) trở thành nhiệm vụ cấp bách hàng đầu.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án tập trung giải quyết xuất phát từ thực trạng: phần lớn các công trình trước đây chỉ tiếp cận vai trò của KH&CN dưới góc độ kinh tế học kỹ thuật đơn thuần hoặc nghiên cứu công nghiệp hóa, hiện đại hóa cục bộ (như Đỗ Văn Thắng, 2016), thiếu vắng một hệ thống lý luận triết học Mác - Lênin hoàn chỉnh phân tích KH&CN như một lực lượng sản xuất (LLSX) trực tiếp tác động biện chứng đến toàn bộ 4 trụ cột PTBV (Kinh tế – Xã hội – Môi trường sinh thái – Thể chế chính trị và An ninh quốc phòng) tại một đô thị đặc biệt.

Luận án xác định 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. RQ1: Bản chất triết học của KH&CN và vai trò biện chứng của nó đối với từng phương diện cấu thành PTBV trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
2. RQ2: Những nhân tố nào quy định và thực trạng phát huy vai trò của KH&CN đối với sự PTBV tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2012 đến nay diễn ra như thế nào?
3. RQ3: Cần những định hướng và hệ giải pháp đột phá nào để KH&CN thực sự trở thành động lực then chốt đưa Thành phố Hồ Chí Minh phát triển nhanh, bền vững, xứng tầm trung tâm kinh tế - công nghệ khu vực Đông Nam Á?

Hệ thống giả thuyết khoa học bao gồm:

• H1: KH&CN là nhân tố quyết định chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu thông qua nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và hàm lượng tri thức kết tinh trong sản phẩm.
• H2: Sự phát triển của KH&CN tác động hai mặt đến PTBV đô thị, đòi hỏi sự can thiệp của thể chế và định hướng văn hóa - xã hội tiến bộ để triệt tiêu các hệ lụy ngoại ứng tiêu cực.
• H3: Nâng cao năng lực quản lý nhà nước và hoàn thiện cơ chế, chính sách tự chủ R&D là điều kiện tiên quyết giải phóng tiềm năng sáng tạo của đội ngũ trí thức TP.HCM.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và quy luật quan hệ sản xuất (QHSX) phù hợp với trình độ phát triển của LLSX của Karl Marx, kết hợp lý thuyết hệ thống và các tiêu chí định lượng PTBV quốc gia (dự án VIE/01/021). Với phạm vi không gian tại Thành phố Hồ Chí Minh và khung thời gian khảo sát thực tiễn 2012–2023, luận án cung cấp bức tranh định lượng ấn tượng: KH&CN đóng góp khoảng 74% vào tăng trưởng TFP của Thành phố (2010), thúc đẩy năng suất lao động xã hội của Thành phố cao hơn 2,7 lần và tốc độ tăng năng suất gấp 1,7 lần bình quân cả nước trong giai đoạn 2011–2021, duy trì vị thế TP.HCM trong Top 10 thành phố năng động nhất thế giới từ năm 2017 và Top 200 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu (StartupBlink, 2021).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án được cấu trúc thành ba dòng nghiên cứu chính (major literature streams):

Dòng thứ nhất: Lý luận về phát triển bền vững. Trên trường quốc tế, nhà kinh tế - chính trị học người Đức Holger Rogall (1954/2009) trong tác phẩm "Kinh tế học bền vững" đã đặt nền móng cho việc cải tổ kinh tế học truyền thống, nhấn mạnh thế kỷ XXI đòi hỏi mô hình kinh tế dựa trên trách nhiệm sinh thái và đạo đức thay vì đầu cơ tài chính. Tại Việt Nam, Nguyễn Quang Thái và Ngô Thắng Lợi (2007) trong "Phát triển bền vững ở Việt Nam - thành tựu, cơ hội, thách thức và triển vọng" đã xác lập hệ thống 12 chỉ tiêu kinh tế, 17 chỉ tiêu xã hội và 12 chỉ tiêu môi trường. Hà Huy Thành và Nguyễn Ngọc Khánh (2009) phân tích tiến trình từ nhận thức đến hành động PTBV. Các nghiên cứu gần đây của Đỗ Ngọc Hanh (2021) và Phạm Công Thưởng (2021) phân tích sâu sắc các trụ cột PTBV theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng.

Dòng thứ hai: Vai trò của KH&CN đối với tiến bộ kinh tế - xã hội. Từ luận điểm khởi nguồn của Francis Bacon (1561–1626) khẳng định "Tri thức là sức mạnh", đến bước ngoặt vĩ đại của Karl Marx và Friedrich Engels trong bộ "Tư bản" khi dự báo KH&CN trở thành LLSX trực tiếp. Nhà tương lai học người Mỹ Alvin Toffler (1928–2016) trong tác phẩm kinh điển "Làn sóng thứ ba" khẳng định các bước nhảy vọt văn minh nhân loại được phân kỳ bởi các đột phá KH&CN. Mô hình kinh tế lượng của Robert Solow (1974) và Paul Samuelson tiếp tục chứng minh tiến bộ công nghệ là biến số nội sinh quyết định tốc độ tăng trưởng dài hạn. Tại Việt Nam, Vũ Đình Cự (1996), Hoàng Đình Phu (1998), Phạm Thị Ngọc Trầm (2003) và Tạ Bá Hưng (2012) đã khẳng định KH&CN là nền tảng, động lực hàng đầu phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Dòng thứ ba: Tranh luận về tính hai mặt và giới hạn của công nghệ. Peter Townsend (2018) trong công trình "Mặt trái của công nghệ" chỉ ra rằng bên cạnh gia tăng của cải, công nghệ khai thác hóa thạch và không gian số gây biến đổi khí hậu, khủng hoảng an ninh dữ liệu và xói mòn văn hóa cộng đồng. Các tác giả trong nước như Dương Hà Minh (2021) cảnh báo rủi ro sinh thái phi truyền thống do áp lực công nghiệp hóa.

Về mặt định vị học thuật, luận án giải quyết mâu thuẫn giữa hai trường phái: Trường phái quyết định luận công nghệ (Technological Determinism) vốn tuyệt đối hóa vai trò kỹ thuật và Trường phái sinh thái cực đoan (Radical Ecologism) phản đối tăng trưởng công nghiệp. Bằng phương pháp biện chứng duy vật, tác giả định vị KH&CN vừa là mục tiêu, vừa là động lực, nhưng phải được đặt dưới sự định hướng của một thể chế chính trị tiến bộ vì con người. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như mô hình tăng trưởng xanh của OECD hay khung phân tích sinh thái học công nghiệp tại Singapore, luận án tạo lập vị thế riêng biệt khi lồng ghép trực tiếp yếu tố "Ổn định chính trị và Quốc phòng - An ninh" như một cấu phần hữu cơ của hệ thống tiêu chí PTBV đô thị tại một quốc gia đang phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển sáng tạo luận điểm kinh điển của C. Mác trong tác phẩm Bản thảo kinh tế - triết học năm 1857-1858:

"Sự phát triển của tư bản cố định là chỉ số cho thấy tri thức xã hội phổ biến (wissen knowledge) đã chuyển hóa đến mức độ nào đó thành lực lượng sản xuất trực tiếp" (C. Mác và Ph. Ăngghen, Toàn tập, tập 46, phần II, tr. 372).

Tác giả mở rộng luận điểm này trong bối cảnh nền kinh tế số và kinh tế tri thức thế kỷ XXI, chỉ rõ tri thức khoa học không chỉ kết tinh trong máy móc, công cụ lao động (tư bản cố định) mà còn thâm nhập, biến đổi sâu sắc bản chất của người lao động (Humanware) và phương thức tổ chức, quản lý xã hội (Orgaware).

Đóng góp lý thuyết đột phá thể hiện qua 4 mệnh đề khoa học:

• Mệnh đề 1 (P1): KH&CN là động lực tái cấu trúc LLSX hiện đại, thay thế dần lao động cơ bắp và tài nguyên hữu hạn bằng hàm lượng chất xám vô tận, tạo tiền đề vật chất để rút ngắn khoảng cách phát triển.
• Mệnh đề 2 (P2): Tiến bộ KH&CN thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu QHSX, đòi hỏi đa dạng hóa hình thức sở hữu trí tuệ và phương thức phân phối theo giá trị gia tăng tri thức.
• Mệnh đề 3 (P3): Trong điều kiện thể chế chính trị - xã hội Việt Nam, KH&CN đóng vai trò bảo đảm quốc phòng - an ninh và ổn định chính trị, tạo môi trường hòa bình để duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững.
• Mệnh đề 4 (P4): Chức năng sinh thái của KH&CN thể hiện qua việc kiến tạo công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 nền tảng lý thuyết:

1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Mác - Lênin: Xem xét mối quan hệ biện chứng giữa Cơ sở hạ tầng (kinh tế, LLSX - QHSX) và Kiến trúc thượng tầng (chính trị, pháp luật, văn hóa).
2. Khung cấu trúc công nghệ của UNESCO (T-H-I-O Framework): Phân rã công nghệ thành 4 thành phần tương tác hữu cơ: Kỹ thuật/Thiết bị (Technoware - T), Con người/Trí lực (Humanware - H), Thông tin/Dữ liệu (Infoware - I), và Tổ chức/Quản lý (Orgaware - O).
3. Khung phát triển bền vững 4 chiều kích của Việt Nam: Bổ sung và hoàn thiện định nghĩa tại Khoản 4, Điều 3, Luật Bảo vệ Môi trường 2014 thông qua mô hình 4 trụ cột tương tác:

$$\text{PTBV} = f(\text{Kinh tế}, \text{Xã hội}, \text{Sinh thái}, \text{Chính trị - An ninh})$$

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được định vị riêng cho các siêu đô thị loại đặc biệt tại các nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đang trong quá trình chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Thành phần Công nghệ (UNESCO)	Trụ cột PTBV Tương ứng	Biểu hiện Thực tiễn tại TP.HCM
Technoware (Kỹ thuật/Máy móc)	Kinh tế & Sinh thái	Tự động hóa sản xuất, vi mạch điện tử, công nghệ nano, hệ thống xử lý nước thải công nghiệp đạt chuẩn ISO
Humanware (Năng lực con người)	Kinh tế & Xã hội	Đội ngũ trí thức, chuyên gia công nghệ cao, tỷ lệ lao động qua đào tạo đại học/cao đẳng trên 1000 dân
Infoware (Dữ liệu/Thông tin)	Xã hội & Quản lý	Cơ sở dữ liệu lớn (Big Data), mạng lưới chuyển giao tri thức, nền tảng số hóa quản lý đô thị thông minh
Orgaware (Tổ chức/Thể chế)	Thể chế & Quốc phòng	Thể chế tự chủ viện - trường, chính sách khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hệ thống an ninh mạng và trật tự an toàn xã hội

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử (Dialectical and Historical Materialism) kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu đa tầng bậc (Multi-level mixed design) được triển khai qua 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích đường lối, chủ trương của Đảng (Nghị quyết Đại hội IX đến XIII, Nghị quyết số 20-NQ/TW Khóa XI, Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị), hệ thống pháp luật nhà nước (Luật Khoa học và Công nghệ 2013, Luật Sở hữu trí tuệ 2005, Luật Chuyển giao công nghệ 2007).
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Đánh giá hệ sinh thái KH&CN, cơ chế vận hành chính sách của Thành ủy và UBND Thành phố Hồ Chí Minh, các khu công nghệ tập trung (Khu Công nghệ cao TP.HCM - SHTP, Công viên Phần mềm Quang Trung - QTSC).
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Phân tích năng lực đổi mới công nghệ của doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và chất lượng đội ngũ cán bộ KH&CN.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật:

1. Chiến lược thu thập dữ liệu: Sử dụng triệt để nguồn dữ liệu thứ cấp có độ tin cậy tuyệt đối từ Niên giám thống kê quốc gia và Niên giám thống kê TP.HCM (Cục Thống kê TP.HCM phát hành thường niên), Báo cáo Tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW của Thành ủy TP.HCM (2022), Báo cáo của Sở KH&CN TP.HCM (2016, 2021), Quyết định số 2631/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội TP.HCM.
2. Tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic để tái hiện tiến trình phát triển KH&CN; phương pháp phân tích và tổng hợp để đánh giá các chỉ báo thực trạng; phương pháp quy nạp và diễn dịch để khái quát thành các quy luật và bài học kinh nghiệm.
3. Tiêu chí kiểm soát chất lượng: Đảm bảo tính chân lý khách quan thông qua việc đối chiếu chéo số liệu thống kê độc lập từ các tổ chức quốc tế (như StartupBlink Global Innovation Report) với số liệu chính thức của cơ quan quản lý nhà nước.

Data và phân tích

Tập dữ liệu chuỗi thời gian kéo dài hơn 10 năm (2012–2023) với các nhóm biến số cốt lõi:

• Chỉ số kinh tế: Tăng trưởng TFP (ước tính 74% năm 2010), tốc độ tăng năng suất lao động (gấp 1,7 lần cả nước), cơ cấu các ngành công nghiệp chế tạo, cơ khí chính xác, vi mạch, công nghệ thông tin.
• Chỉ số văn hóa - xã hội: Tỷ lệ lao động qua đào tạo, số lượng sinh viên đại học trên 1000 dân, tuổi thọ bình quân, tỷ lệ hộ nghèo đô thị.
• Chỉ số sinh thái: Tỷ lệ khu công nghiệp có trạm xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn, tỷ lệ chất thải rắn đô thị được tái chế, suất tiêu hao năng lượng trên một đơn vị GDP.
• Công cụ phân tích: Sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích xu hướng và so sánh cấu trúc định lượng kết hợp phân tích thể chế so sánh (Comparative Institutional Analysis).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1: KH&CN là động lực chủ đạo nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP.HCM. Dữ liệu thực chứng chứng minh KH&CN đóng góp khoảng 74% vào tăng trưởng TFP của Thành phố. Giai đoạn 2011–2021, năng suất lao động của TP.HCM đạt mức cao hơn 2,7 lần so với bình quân cả nước, tốc độ tăng năng suất vượt 1,7 lần. Tỷ trọng các ngành công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và dịch vụ tri thức liên tục tăng, khẳng định bước chuyển căn bản từ nền kinh tế thâm dụng tài nguyên - lao động sang kinh tế thâm dụng tri thức.

Phát hiện 2: Sự hình thành và khẳng định vị thế của hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế. Thành phố Hồ Chí Minh duy trì liên tục vị trí trong Top 10 thành phố năng động nhất thế giới từ năm 2017 và chính thức bước vào Top 200 thành phố khởi nghiệp toàn cầu năm 2021 theo xếp hạng của StartupBlink (khảo sát trên 1.000 thành phố thuộc 100 quốc gia). Các trung tâm nghiên cứu, vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Khu Công nghệ cao và Đại học Quốc gia TP.HCM đã tạo ra hàng loạt sản phẩm đột phá trong công nghệ bán dẫn, vi chip, công nghệ sinh học và vật liệu nano.

Phát hiện 3: KH&CN đóng vai trò nền tảng củng cố tiến bộ xã hội, giữ vững an ninh chính trị và bảo vệ môi trường đô thị. Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số đã tạo bước ngoặt trong quản lý đô thị thông minh, cải cách hành chính công, giảm tội phạm đô thị và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục chất lượng cao. Trong lĩnh vực môi trường, việc chuyển giao công nghệ sạch và công nghệ tái chế đã cải thiện tỷ lệ xử lý chất thải rắn và giảm phát thải khí nhà kính tại các khu công nghiệp tập trung.

Phát hiện 4: Nhận diện sâu sắc các điểm nghẽn và mâu thuẫn biện chứng trong thực tiễn. Luận án chỉ ra một cách khách quan những hạn chế nội tại:

• Trình độ sản xuất chung chưa đồng bộ, tỷ trọng lao động thủ công trong khu vực kinh tế phi chính thức còn cao.
• Đầu tư cho R&D từ ngân sách và xã hội chưa tương xứng với tiềm năng của một siêu đô thị chiếm hơn 20% GDP cả nước.
• Cơ chế liên kết "ba nhà" (Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp) còn lỏng lẻo; cơ chế tài chính và tự chủ trong các đơn vị sự nghiệp KH&CN công lập còn nhiều rào cản hành chính.
• Ô nhiễm môi trường, ngập úng đô thị và ùn tắc giao thông vẫn diễn biến phức tạp, các giải pháp KH&CN đưa vào ứng dụng xử lý chưa đạt hiệu quả đồng bộ.

Implications đa chiều

Về mặt lý luận: Công trình bổ sung luận cứ làm phong phú thêm chủ nghĩa duy vật lịch sử về quy luật phát triển LLSX trong thời đại kinh tế số; hoàn thiện lý luận về mô hình chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, chứng minh KH&CN là đòn bẩy rút ngắn thời kỳ quá độ.

Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá tích hợp giữa triết học Mác - Lênin với hệ tiêu chí định lượng PTBV đô thị, có thể chuyển giao và ứng dụng cho các trung tâm đô thị lớn khác như Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng.

Về mặt thực tiễn và chính sách: Luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi:

1. Nâng cao nhận thức: Quán triệt sâu sắc vị trí quốc sách hàng đầu của KH&CN trong toàn bộ hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp; thay đổi tư duy quản lý từ "kiểm soát chi phí" sang "chấp nhận rủi ro và đầu tư mạo hiểm" trong nghiên cứu khoa học.
2. Hoàn thiện thể chế và cơ chế tài chính: Tận dụng tối đa các cơ chế đặc thù vượt trội (như Nghị quyết 98/2023/QH15) để thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm công - tư, đơn giản hóa thủ tục thanh quyết toán kinh phí R&D, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho thương mại hóa tài sản trí tuệ có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước.
3. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Đổi mới căn bản giáo dục đại học và sau đại học theo chuẩn quốc tế; gắn đào tạo với nhu cầu các ngành mũi nhọn (AI, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, logistics); xây dựng chính sách đãi ngộ, thu hút chuyên gia, nhà khoa học Việt kiều và quốc tế đến làm việc tại TP.HCM.
4. Nâng cấp hạ tầng và tiềm lực tổ chức: Quy hoạch và mở rộng các khu công nghệ cao thế hệ mới, liên kết chặt chẽ Khu Công nghệ cao TP.HCM với Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo và mạng lưới các viện nghiên cứu, trường đại học thành mạng lưới đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation Ecosystem).

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

• Giới hạn dữ liệu và không gian: Do phạm vi nghiên cứu tập trung vào Thành phố Hồ Chí Minh, các đặc thù về thể chế đô thị đặc biệt có thể hạn chế khả năng khái quát hóa hoàn toàn cho các địa phương thuần nông nghiệp hoặc miền núi.
• Khung thời gian: Chuỗi dữ liệu thực nghiệm khảo sát tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2012–2023, chưa thể bao quát toàn bộ các biến động công nghệ bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) và thị trường carbon sau năm 2023.
• Công cụ định lượng: Là luận án triết học, công trình chủ yếu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp phân tích thứ cấp, chưa xây dựng mô hình kinh tế lượng hồi quy cấu trúc đa biến (Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định định lượng chi tiết trọng số của từng nhân tố công nghệ.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng tiếp cận:

1. Nghiên cứu kinh tế chính trị học về vai trò của kinh tế số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân phối lại giá trị thặng dư tại các siêu đô thị.
2. Xây dựng mô hình định lượng đo lường tác động của sở hữu trí tuệ đến chỉ số bất bình đẳng xã hội trong giai đoạn chuyển đổi xanh.
3. Đánh giá tác động xuyên biên giới của chuỗi cung ứng công nghệ cao đối với việc giữ vững độc lập tự chủ kinh tế và an ninh chủ quyền quốc gia.
4. So sánh thể chế đổi mới sáng tạo giữa TP.HCM với các đô thị trung tâm trong khu vực ASEAN (như Singapore, Bangkok, Jakarta).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Ảnh hưởng học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực cao cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Triết học, Triết học Khoa học, Kinh tế phát triển và Quản lý công tại các học viện, trường đại học lớn trên toàn quốc.
• Ảnh hưởng chính sách: Các phân tích thực trạng và kiến nghị giải pháp đóng góp trực tiếp làm luận cứ khoa học cho Thành ủy và UBND TP.HCM trong việc cụ thể hóa Nghị quyết 31-NQ/TW của Bộ Chính trị, xây dựng Đề án phát triển TP.HCM thành đô thị thông minh và trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo khu vực Đông Nam Á.
• Ảnh hưởng kinh tế - xã hội: Cung cấp định hướng chiến lược cho các hiệp hội doanh nghiệp, các khu công nghệ cao trong việc tái cơ cấu sản xuất, chuyển đổi từ công nghệ ô nhiễm sang công nghệ sạch, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo an sinh xã hội bền vững cho người dân đô thị.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Tiếp cận một khung phân tích triết học mẫu mực kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận duy vật biện chứng với dữ liệu thực chứng kinh tế - xã hội phong phú.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu triết học: Bổ sung nguồn tài liệu giảng dạy cập nhật về mối quan hệ giữa LLSX, KH&CN và PTBV trong kỷ nguyên CMCN 4.0.
• Lãnh đạo và chuyên viên hoạch định chính sách: Nhận được hệ thống khuyến nghị chính sách cụ thể, các điểm nghẽn thể chế cần tháo gỡ để thúc đẩy thị trường KH&CN phát triển.
• Cộng đồng doanh nghiệp và nhà quản trị R&D: Nhận diện rõ xu hướng chuyển dịch công nghệ, vai trò của tài sản trí tuệ và phương thức tối ưu hóa mô hình T-H-I-O để nâng cao năng suất lao động bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng sáng tạo Học thuyết Lực lượng sản xuất và Hình thái kinh tế - xã hội của Karl Marx khi chứng minh rằng trong điều kiện CMCN 4.0 và kinh tế thị trường định hướng XHCN, KH&CN không chỉ là LLSX trực tiếp trong sản xuất vật chất mà còn trở thành động lực chuyển hóa toàn diện Kiến trúc thượng tầng, trực tiếp cấu thành trụ cột thứ tư của PTBV (Ổn định chính trị - Thể chế - Quốc phòng an ninh), làm phong phú thêm khái niệm PTBV vốn trước đây chỉ giới hạn trong tam giác Kinh tế – Xã hội – Môi trường của Liên Hợp Quốc (Rio 1992, Rio+20).

2. Điểm đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình đi trước là gì? Trả lời: So với các nghiên cứu trước đây (như Đỗ Văn Thắng 2016 chỉ tiếp cận công nghiệp hóa thuần túy, hay Vũ Đình Cự 1996 tiếp cận định tính sơ khai), luận án này đã thực hiện quy trình tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation), kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với việc phân tích chuỗi dữ liệu thực chứng liên tục 2012–2023, ứng dụng khung phân tích 4 cấu phần công nghệ T-H-I-O của UNESCO và bộ chỉ tiêu định lượng PTBV quốc gia (VIE/01/021) vào một không gian siêu đô thị cụ thể.

3. Phát hiện thực nghiệm nào mang tính bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất? Trả lời: Đó là "Nghịch lý năng lực sáng tạo và hiệu quả chuyển hóa": Mặc dù TP.HCM đóng góp 74% vào tăng trưởng TFP và lọt Top 200 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu (StartupBlink 2021), nhưng tỷ lệ chi R&D trên GDP và cơ chế tự chủ tài chính cho các cơ sở nghiên cứu công lập lại đang là nút thắt nghiêm trọng nhất, khiến phần lớn doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu trung bình và lao động thâm dụng, đe dọa trực tiếp đến tính bền vững sinh thái dài hạn.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức để nhân rộng mô hình nghiên cứu không? Trả lời: Có. Luận án đã thiết lập tường minh khung quy trình 3 cấp độ (Vĩ mô – Trung mô – Vi mô) cùng bảng tiêu chí phân tích tương quan giữa 4 thành phần công nghệ UNESCO (T-H-I-O) với 4 trụ cột PTBV, cho phép các nhà khoa học khác dễ dàng tái lập và kiểm chứng quy trình nghiên cứu tại các đô thị loại 1 và vùng kinh tế trọng điểm khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu đến năm 2035 tập trung vào: (1) Xây dựng thể chế kinh tế số và quản trị đạo đức trí tuệ nhân tạo (AI Ethics); (2) Đánh giá tác động của công nghệ tài chính (Fintech) và kinh tế tuần hoàn đến an sinh xã hội đô thị; (3) Chiến lược tự chủ công nghệ bán dẫn và an ninh mạng trong bối cảnh phân mảnh địa kinh tế toàn cầu.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử về bản chất, chức năng và vai trò động lực của KH&CN đối với sự PTBV trong thời đại CMCN 4.0.
2. Công trình xác lập khung phân tích toàn diện 4 trụ cột (Kinh tế, Văn hóa - Xã hội, Môi trường sinh thái, Thể chế chính trị & An ninh quốc phòng), khắc phục triệt để tính phiến diện của các cách tiếp cận kỹ thuật thuần túy trước đây.
3. Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát huy vai trò KH&CN tại TP.HCM giai đoạn 2012–2023 thông qua các minh chứng định lượng thuyết phục (đóng góp TFP 74%, năng suất lao động gấp 2,7 lần cả nước, Top 200 khởi nghiệp toàn cầu).
4. Nhận diện chính xác 4 nhóm mâu thuẫn và điểm nghẽn thể chế, cơ chế quản lý R&D, hạ tầng kỹ thuật và áp lực suy thoái môi trường đang cản trở tiến trình PTBV của Thành phố.
5. Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ, có tính đột phá và khả thi cao nhằm giải phóng tối đa tiềm lực sáng tạo của đội ngũ trí thức, đưa TP.HCM trở thành đô thị thông minh, văn minh, hiện đại và trung tâm KH&CN hàng đầu khu vực Đông Nam Á vào năm 2030, tầm nhìn 2045.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới giữa Triết học Mác - Lênin, Khoa học dữ liệu, Quản trị công nghệ và Kinh tế sinh thái, đóng góp thiết thực vào kho tàng lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. LÝ LUẬN CHUNG VE KHOA HỌC VA CÔNG NGHỆ, VE PHAT TRIEN BEN VUNG VA VAI TRÒ CUA KHOA HỌC VÀ CONG NGHỆ DOI VỚI SU PHAT TRIEN BEN VỮNG O VIỆT NAM.1 LY LUAN CHUNG VE KHOA HOC, CONG NGHE VA PHAT TRIEN 0140/96 .1 Quan điểm về khoa học và công Ngh6 .2 Quan điểm về phát triển bền vững.2 VAI TRÒ CUA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DOI VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VỮNG.1 Khoa học và công nghệ là động lực phát triển kinh tế, tạo cơ sở và nguồn lực đối với sự phát triển bền vững.-- 2-2 2£ ©E2E£2EE2EE£EEeEEeEErrrrrkrrkrred 37 1.2 Khoa học và công nghệ góp phần phát triển văn hóa - xã hội, đảm bảo tiến bộ, công băng xã hội; là nên tảng xã hội vững chac đôi với sự phát triên bên 1. Khoa học và công nghệ góp phần bảo vệ môi trường sinh thái; là điều kiện, cơ sở đôi với sự phát triên bên vững.4 Khoa học và công nghệ là điều kiện góp phần 6n định chính trị, đảm bao an ninh, quốc phòng; là nền tang vững chắc đối với sự phát triển bền vững .60 KET LUẬN CHUONG .--2222¿2222vecttEEEkkrrrrttrrtrrrrrrrrrrrrriie 67 Chương 2. THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DOI VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VỮNG Ở THÀNH PHO ?0959:08/00):8:).

NHỮNG YEU TO ANH HUONG DEN PHÁT HUY VAI TRO CUA KHOA HOC VA CONG NGHE DOI VOI SU PHAT TRIEN BEN VUNG O THÀNH PHO HO CHI MINH HIEN NAY. Ảnh hưởng từ quan điểm, đường lối của Dang, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh hưởng của yếu tố địa lý - tự nhiên, của điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội và con người đến phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phó Hồ Chí Minh. Ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh .- 2-2 2 2 S+EE+EEEE+E££E£EE£EESEE2EEEEEEEEEEeEErrkrrerree 83 2.

Ảnh hưởng của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đến phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với su phát triển bền vững ở Thành phó Hồ Chi Minh 2. THÀNH TỰU VÀ HẠN CHÉ TRONG VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VỮNG Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH HIỆN NA Y. Khái quát về sự phát triển khoa hoc và công nghệ ở Thành phố Hồ Chí MU. Vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh.- 2-2 2£ ++©+£+EE+2EE£EE+SEEEEEEEEEEEE2EE271121171121.

Hạn chế trong phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố H6 Chí Minh. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐÓI VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VUNG Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH HIỆN NAY. PHƯƠNG HƯỚNG PHAT HUY VAI TRO CUA KHOA HOC VA CONG NGHỆ DOI VỚI SU PHÁT TRIEN BEN VUNG Ở Thành phố Hồ Chi Minh HIEN NAY. Quán triệt sâu sắc, toàn diện quan diém, đường lôi cua Dang, chính sách của Nhà nước về phát triên khoa học và công nghệ đôi với sự phát triên bên 3.

Phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững phải xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh .---2- 2-22 2 E2 EEE£EE£EEE+EE2EE£EEEEESEEEEEEEEEerkerkeri 144 3. Phát triển khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững cần khai thác tốt đặc điểm, tiềm năng, vị thế của Thanh phố Hồ Chí Minh. GIẢI PHÁP CHỦ YÊU NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ DOI VỚI SỰ PHÁT TRIÊN BEN VUNG Ở Thành phó Hồ Chí Minh HIEN NAY .--:- ¿E2 SE+EEE+EEEEEEEEEEEESEEEESEEEESEEEEEEEEESEkrkrrkrkrrres 153 3. Nâng cao hơn nữa nhận thức ý nghĩa, tầm quan trọng vai trò của khoa học và công nghệ đối với phát triển kinh tế, xã hội, môi trường bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh.----- 2: ¿2+ E+EE+EE£EE£EE2EE£EEEEEEEEE21121122171711712 111 xeeg 153 3.

Xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát huy vai trò của khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh. Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đối với sự phát triển bền vững ở Thành phó Hồ Chí Minh. Xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý khoa học và công nghệ; nâng cao chất lượng các cơ sở hoạt động khoa học và công nghệ nhằm phát huy vai trò khoa học và công nghệ đối với sự phát triển bền vững ở Thành phố Hồ Chí Minh mm. 171 KET LUẬN CHUONG 3.cccccscsscsssssessesscsecsessesssssssessecssstsatsussessessesateatsnssnsaneaees 178 KET LUAN CHUNG oo.

cecccsssssssssssssssessssssssssssssssecssscssscssscsssssssssssecssecasecssesesess 180 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHAO .cccccssscssssesssesssesssseessessseesseeesees 184 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BÓ LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI LUẬN ÁN.-2-- 22-222 2EC2E1227112711271122112112112211 21101111 ee 195 PHAN MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của dé tài Trong thoi đại ngày nay, khoa học va công nghệ dang tác động mạnh mẽ, đóng vai trò vô cùng quan trọng đến sự phát triển hưng thịnh của mỗi một quốc gia, mỗi một dân tộc. Vai trò quan trọng của khoa học và công nghệ không phải mới được nhắc đến mà đã được khẳng định từ rất sớm bởi rất nhiều nhà khoa học, nhà tư tưởng khác nhau trên thế giới từ Galileo Galilei, René Descartes, Ch. Montesquieu, Francis Bacon, dén Karl Marx, Friedrich Engels.

Mac cũng đã từng nêu một nhận định thể hiện dự báo thiên tai của mình về khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, có ý nghĩa quyết định đối với nền sản xuất.Mác nhận định: “Sự phát triển của tư bản cố định là chỉ số cho thay tri thức xã hội phổ biến (wissen knowledge) đã chuyên hóa đến mức độ nào đó thành lực lượng sản xuất trực tiếp” (C.Angghen, 2000, Toàn tập, tập 4ó, phần II, tr. Trong công cuộc đôi mới toàn diện đất nước, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã khăng định tầm quan trọng của khoa học và công nghệ là nền tảng, động lực quan trọng nhất dé phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, phát triển kinh tế tri thức, góp phần tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động, đóng góp cho tăng trưởng, phát triển nhanh và bền vững đất nước, vì vậy khoa học và công nghệ có vai trò vị trí trở thành quốc sách hàng đầu, là vấn đề chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội và phát triển bền vững. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cộng sản Việt Nam thống nhất cao với những quan điểm trên, đồng thời trong những điều kiện, vị thế mới, Đảng cộng sản Việt Nam còn nêu cao khát vọng phát triển của dân tộc trên trường quốc tế. Để đưa đất nước vững bước tiễn lên, cần dựa trên sức mạnh tổng hợp, trên một hệ thống các yếu tố và nguồn lực, trong đó không thé thiếu động lực từ yếu tố khoa học và công nghệ.

Trong giai đoạn hiện nay, khoa học và công nghệ vừa là động lực, vừa là phương thức phát triển của các quốc gia và vùng lãnh thé dang phát triển dé nhanh chóng thịnh vượng và văn minh. Sự phát triển của kinh tế thị trường và yêu cầu chuyển đổi cơ cấu của nền kinh tế, tiễn trình công nghiệp hóa, hiện dai hóa đang đòi hỏi mô hình phát triển tương ứng với cách mạng khoa học - công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đáp ứng những yêu cầu mới của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, kết nối chuỗi giá trị toàn cầu, đó chính là phát triển bền vững. Khoa học va công nghệ đóng vai trò quan trọng hàng đầu đối với sự phát triển bền vững, tức là sự phát trién đảm bảo cho tương lai, việc sử dụng hợp lý thành quả của khoa học và công nghệ là cấp thiết. Nguồn tài nguyên của quốc gia nhiều bao nhiêu cũng đến lúc cạn kiệt.

Sản phẩm nông nghiệp bán thô, tài nguyên khai thác bán thô không thể làm giàu cho đất nước, cần phải đầu tư khoa học công nghệ vào, sản phẩm thô mới tăng giá trị trên thương trường. Sản xuất sản phẩm công nghiệp cũng phải không ngừng đổi mới công nghệ, giảm thiểu chất thải gây ô nhiễm môi trường, đổi mới quy trình dây chuyền sản xuất liên tục, muốn được như vậy phải có đầu tư chất xám, phải đầu tư khoa học và công nghệ. Phát triển bền vững là sự phát triển gan tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên môi trường sinh thái, ôn định chính trị, an ninh quốc phòng; khoa học và công nghệ đóng vai trò quan trọng hàng đầu cho sự phát triển bền vững, là yếu tố chủ đạo day nhanh nhịp độ tăng trưởng kinh tế, tác động đến chuyền dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống con người. Cả nước cũng như Thành phố Hồ Chí Minh gần bốn thập niên qua có những bước phát triển ngoạn mục, có ý nghĩa lịch sử và cũng có những cơ hội phát triển mới đồng thời cũng đứng trước những thách thức lớn chưa từng có.

Trong quá trình đôi mới, phát triển và hội nhập hiện nay, Thành phố luôn là một trung tâm kinh tế, văn hóa - xã hội, trung tâm khoa hoc va công nghệ, giáo dục va đào tạo., có vị trí chiến lược quan trọng hàng đầu của cả nước; Thành phố Hồ Chí Minh cần phát huy cao độ vai trò của khoa học và công nghệ, làm điều kiện, cơ sở và động lực dé tiếp tục phát triển nhanh và bền vững với chất lượng và tốc độ cao hơn. Thời gian qua, khoa học và công nghệ ở Thành phố Hồ Chí Minh luôn được Đảng bộ, lãnh đạo Thành phố quan tâm, chỉ đạo để phát huy những tiềm năng, lợi thế, nắm bắt những cơ hội, đây lùi khó khăn, tạo động lực cho sự phát triển bền vững ở Thành phô Hồ Chí Minh, tạo ra nhiều sản pham có tính đột phá trên nhiều lĩnh vực như y té, co khi ché tao, năng lượng, quan lý đô thi, vi chip điện tử, công nghệ nano, nông nghiệp công nghệ cao. Theo bao cáo của Thanh ủy Thành phố Hồ Chí Minh về Tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 20- NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Khóa XI về phát triển khoa học và công nghệ khang định đóng góp của khoa học và công nghệ vào tăng trưởng TFP (chỉ số năng suất yếu tô tổng hợp) ước tính khoảng 74% năm 2010.