Luận án tiến sĩ sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ - Lê Đức Tuấn

• Tác giả: Lê Đức Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Trần Triết
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám phá Nghiên cứu Sinh thái Nhân văn tại Khu Dự trữ Sinh quyển Rừng Ngập mặn Cần Giờ

Khu Dự trữ Sinh quyển Rừng Ngập mặn Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, là một hệ sinh thái độc đáo, nơi sự tương tác giữa con người và tự nhiên diễn ra một cách phức tạp. Việc nghiên cứu sinh thái nhân văn tại đây đóng vai trò then chốt trong việc thấu hiểu các động lực phát triển và đề xuất giải pháp bền vững. Luận án tiến sĩ về "Nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh" không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ này mà còn là cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý tài nguyên. Các nghiên cứu đã chỉ ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hệ sinh thái tự nhiên và hệ xã hội, từ đó phân tích những tác động qua lại giữa chúng. Cộng đồng địa phương, với lối sống và sinh kế gắn liền với rừng ngập mặn Cần Giờ, đã hình thành nên một văn hóa đặc trưng, tạo nên giá trị nhân văn không thể tách rời khỏi cảnh quan sinh thái. Việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự cân bằng này là trọng tâm để duy trì sự đa dạng sinh học và nâng cao chất lượng sống cho cư dân. Những phát hiện từ nghiên cứu góp phần xây dựng khung lý thuyết và thực tiễn cho việc bảo tồn và phát triển khu dự trữ sinh quyển trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế ngày càng gia tăng. Hiểu rõ sinh thái nhân văn giúp hoạch định các chính sách phù hợp, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích con người và sự toàn vẹn của tự nhiên.

1.1. Sinh thái nhân văn là gì và tại sao lại quan trọng ở Cần Giờ

Sinh thái nhân văn là một lĩnh vực nghiên cứu liên ngành, tập trung vào mối quan hệ tương hỗ giữa con người (hệ xã hội) và môi trường tự nhiên (hệ sinh thái). Tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, khái niệm này trở nên đặc biệt quan trọng vì đây là một điển hình về sự gắn kết chặt chẽ giữa cộng đồng dân cư và hệ sinh thái đặc thù. Nghiên cứu sinh thái nhân văn tại Cần Giờ giúp làm rõ cách thức con người sử dụng tài nguyên, tác động đến môi trường, và ngược lại, cách môi trường định hình lối sống, văn hóa, và sinh kế của cộng đồng. Việc nắm bắt các quy luật tương tác này là cơ sở để xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân địa phương, đồng thời duy trì giá trị quốc tế của một khu dự trữ sinh quyển.

1.2. Mục tiêu chính của luận án tiến sĩ về sinh thái nhân văn Cần Giờ

Mục tiêu chính của luận án tiến sĩ về nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh là xây dựng một luận điểm khoa học về hệ sinh thái nhân văn, từ đó phân tích động thái phát triển của hệ sinh thái này tại Cần Giờ. Nghiên cứu hướng đến việc đề xuất các định hướng và giải pháp cần thiết nhằm đạt được phát triển bền vững cho khu vực. Luận án tập trung vào việc đánh giá giá trị kinh tế của hàng hóa và dịch vụ tài nguyên môi trường, đồng thời xem xét các yếu tố tự nhiên và xã hội ảnh hưởng đến sự biến đổi của hệ sinh thái. Bằng cách kết hợp các phương pháp định tính và định lượng, nghiên cứu cung cấp một cái nhìn toàn diện về cấu trúc, chức năng, và động thái của hệ sinh thái nhân văn, làm nền tảng cho việc hoạch định chính sách quản lý tài nguyên môi trường hiệu quả.

II. Giải Mã Động Thái Phát Triển của Hệ Sinh Thái Nhân Văn Khu Dự trữ Sinh quyển Cần Giờ

Sự phát triển của khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ là một quá trình năng động, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên và xã hội. Việc giải mã động thái này đòi hỏi một phân tích sâu rộng về các thành phần cấu thành hệ sinh thái nhân văn, bao gồm cả hệ tự nhiên và hệ xã hội. Từ năm 2006, các luận án tiến sĩ như "Nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh" đã bắt đầu đi sâu vào vấn đề này, chỉ ra sự biến đổi của cảnh quan, đa dạng sinh học và đời sống cộng đồng. Biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng, và các hoạt động khai thác tài nguyên đã tạo ra những thách thức lớn đối với sự ổn định của hệ sinh thái. Đồng thời, sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế cũng đặt ra áp lực không nhỏ lên nguồn tài nguyên thiên nhiên, đòi hỏi các chiến lược quản lý tài nguyên môi trường linh hoạt và khoa học. Sự tương tác giữa các thành phần này tạo nên một bức tranh phức tạp, nơi mỗi thay đổi trong một khía cạnh đều có thể kéo theo những hệ quả sâu rộng cho toàn bộ hệ thống. Hiểu rõ động thái này là bước đầu tiên để đề xuất các giải pháp hiệu quả, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho rừng ngập mặn Cần Giờ.

2.1. Phân tích các yếu tố tự nhiên và xã hội tác động đến Cần Giờ

Khu vực rừng ngập mặn Cần Giờ chịu tác động mạnh mẽ từ cả yếu tố tự nhiên và xã hội. Về tự nhiên, Cần Giờ là một đầm mặn mới, được hình thành từ phù sa sông Sài Gòn và Đồng Nai, với các loại đất mặn, phèn tiềm tàng chiếm diện tích lớn. Đặc điểm khí hậu cận xích đạo với hai mùa mưa nắng rõ rệt, lượng mưa thấp nhất TP. Hồ Chí Minh, cùng hiện tượng xói lở và bồi lắng do dòng chảy sông Lòng Tàu - Gò Gia - Thị Vải tạo nên một địa hình và hệ thủy văn biến động. Về yếu tố xã hội, sự gia tăng dân số, các hoạt động kinh tế như nuôi trồng thủy sản, khai thác lâm sản, du lịch và xây dựng đã tạo áp lực lớn lên hệ sinh thái. Việc phân tích các yếu tố này giúp hiểu rõ hơn về động thái phát triển và những biến đổi phức tạp của hệ sinh thái nhân văn tại Cần Giờ.

2.2. Đặc điểm địa chất khí hậu và thủy văn của hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ

Địa chất rừng ngập mặn Cần Giờ được cấu tạo chủ yếu bởi trầm tích sét, quá trình phèn hóa và nhiễm mặn, hình thành nên 5 loại đất cơ bản: đất mặn, đất mặn phèn ít, đất mặn phèn nhiều, đất cát mịn có pha bùn và đất phèn tiềm tàng. Trong đó, đất mặn phèn tiềm tàng chiếm ưu thế với các hạn chế về độ ổn định và hàm lượng muối, lưu huỳnh cao. Khí hậu Cần Giờ mang đặc tính nóng ẩm, chịu chi phối của gió mùa cận xích đạo với lượng mưa trung bình thấp nhất Thành phố Hồ Chí Minh (khoảng 1.400 mm/năm) và xu hướng giảm dần từ Bắc xuống Nam. Về thủy văn, Cần Giờ chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của chế độ bán nhật triều không đều, tạo điều kiện cho sự đa dạng sinh học đặc trưng của rừng ngập mặn. Hiện tượng xói lở và bồi lắng liên tục thay đổi đường bờ, ảnh hưởng đến phân bố và diện tích rừng ngập mặn Cần Giờ.

III. Phương pháp Đánh giá Kinh tế Môi trường Tối Ưu Quản Lý Tài nguyên Rừng Ngập mặn Cần Giờ

Việc quản lý tài nguyên môi trường một cách hiệu quả tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ đòi hỏi các phương pháp đánh giá kinh tế môi trường toàn diện. Luận án về "Nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh" đã đề xuất và áp dụng các cách tiếp cận tiên tiến để định lượng giá trị của các hàng hóa và dịch vụ môi trường. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn rõ ràng hơn về lợi ích mà hệ sinh thái mang lại, từ đó đưa ra quyết định đầu tư và bảo tồn hợp lý. Các phương pháp này không chỉ xem xét giá trị sử dụng trực tiếp mà còn cả giá trị sử dụng gián tiếp và giá trị phi sử dụng, phản ánh đầy đủ tầm quan trọng của hệ sinh thái. Việc định giá này cũng là một công cụ quan trọng để truyền thông về giá trị của rừng ngập mặn Cần Giờ tới cộng đồng và các bên liên quan, khuyến khích sự tham gia vào các hoạt động bảo vệ. Tối ưu hóa quản lý thông qua đánh giá kinh tế giúp cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường, đảm bảo phát triển bền vững cho khu vực. Sự minh bạch trong việc đánh giá này còn tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu quả trong việc phân bổ nguồn lực.

3.1. Phân tích phương pháp đánh giá ngẫu nhiên CVM trong định giá môi trường

Phương pháp Đánh giá Ngẫu nhiên (CVM - Contingent Value Method) là một công cụ quan trọng trong việc định giá phi thị trường các hàng hóa và dịch vụ môi trường tại rừng ngập mặn Cần Giờ. Phương pháp này bỏ qua sự cần thiết của giá cả thị trường bằng cách hỏi trực tiếp từng cá nhân về sẵn lòng chi trả (Willingness To Pay - WTP) của họ cho việc bảo vệ môi trường. Kỹ thuật này thường được áp dụng thông qua phỏng vấn có chọn lọc các mẫu hộ gia đình hoặc cá nhân về số tiền họ sẵn sàng trả để duy trì hoặc cải thiện chất lượng môi trường. Từ đó, các nhà phân tích có thể tính toán giá trị WTP trung bình, cung cấp một ước lượng về giá trị kinh tế mà cộng đồng gán cho các lợi ích môi trường, vốn khó định lượng bằng các phương pháp truyền thống. CVM đóng vai trò quan trọng trong các nghiên cứu sinh thái nhân văn để hiểu nhận thức cộng đồng và hỗ trợ quản lý tài nguyên môi trường.

3.2. Vai trò của khái niệm Sẵn lòng chi trả WTP trong luận án tiến sĩ

Khái niệm Sẵn lòng chi trả (WTP - Willingness To Pay) đóng vai trò trung tâm trong các luận án tiến sĩ về đánh giá kinh tế môi trường, đặc biệt là trong nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh. WTP là mức giá tối đa mà một cá nhân sẵn sàng trả cho một hàng hóa hoặc dịch vụ, bao gồm cả những giá trị phi thị trường như cảnh quan hay đa dạng sinh học. Trong bối cảnh tài nguyên môi trường, WTP giúp định lượng lợi ích ròng mà người tiêu dùng nhận được (thặng dư tiêu dùng), vượt xa số tiền họ thực sự chi trả. WTP ròng, cụ thể là phần lợi ích gia tăng trên giá thực sự trả, là chỉ số quan trọng để đo lường lợi ích mà các hoạt động bảo tồn mang lại. Việc xác định WTP là nền tảng để các nhà quản lý đưa ra quyết định về đầu tư bảo tồn, xây dựng chính sách thu phí môi trường, và thúc đẩy phát triển bền vững.

IV. Định Hướng và Giải Pháp Phát Triển Bền Vững cho Khu Dự trữ Sinh quyển Rừng Ngập mặn Cần Giờ

Để đảm bảo phát triển bền vững cho khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể, toàn diện. Các nghiên cứu như "Nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh" đã đưa ra nhiều khuyến nghị quan trọng, tập trung vào việc cân bằng giữa bảo tồn hệ sinh thái và nâng cao sinh kế cộng đồng. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường quản lý tài nguyên môi trường dựa trên cộng đồng, áp dụng các công nghệ thân thiện với môi trường trong sản xuất và du lịch, cũng như nâng cao nhận thức về giá trị của rừng ngập mặn. Đặc biệt, việc giải quyết các vấn đề liên quan đến xói lở bờ biển, ô nhiễm môi trường và suy thoái đa dạng sinh học là ưu tiên hàng đầu. Một chiến lược tổng thể cần tích hợp các chính sách kinh tế, xã hội và môi trường, khuyến khích sự tham gia của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền, doanh nghiệp cho đến người dân địa phương. Điều này không chỉ bảo vệ được hệ sinh thái độc đáo mà còn góp phần cải thiện đời sống, xây dựng một tương lai thịnh vượng cho khu vực Cần Giờ, duy trì giá trị của một khu dự trữ sinh quyển tầm quốc tế.

4.1. Các định hướng chiến lược để bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn

Các định hướng chiến lược cho rừng ngập mặn Cần Giờ cần tập trung vào việc hài hòa hóa các hoạt động kinh tế với mục tiêu bảo tồn hệ sinh thái. Đầu tiên, ưu tiên bảo vệ và phục hồi các khu vực rừng ngập mặn bị suy thoái, đặc biệt là tại các vùng chịu ảnh hưởng của xói lở. Thứ hai, phát triển các mô hình sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương, giảm sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên tự nhiên một cách quá mức, khuyến khích các ngành nghề thân thiện môi trường như du lịch sinh thái và nuôi trồng thủy sản hữu cơ. Thứ ba, tăng cường năng lực quản lý tài nguyên môi trường của các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng trong việc ra quyết định. Cuối cùng, tích hợp các mục tiêu bảo tồn vào quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh, xem Cần Giờ như một tài sản chiến lược cần được bảo vệ và khai thác một cách khôn ngoan để đạt phát triển bền vững.

4.2. Giải pháp nâng cao vai trò cộng đồng trong quản lý khu dự trữ sinh quyển

Việc nâng cao vai trò cộng đồng là yếu tố then chốt trong quản lý khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ. Giải pháp bao gồm việc tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức về giá trị của rừng ngập mặn và tầm quan trọng của việc bảo tồn. Thành lập các tổ chức cộng đồng hoặc hợp tác xã môi trường để người dân trực tiếp tham gia vào các hoạt động quản lý tài nguyên môi trường, như tuần tra, phục hồi rừng và giám sát đa dạng sinh học. Phát triển các chương trình hỗ trợ sinh kế bền vững, chuyển đổi từ các hoạt động gây hại sang các hoạt động thân thiện với môi trường, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình ra quyết định, đảm bảo tiếng nói của họ được lắng nghe và tích hợp vào các chính sách phát triển bền vững. Đây là cách hiệu quả nhất để tạo ra sự đồng thuận và trách nhiệm chung trong việc bảo vệ rừng ngập mặn Cần Giờ.

V. Tương Lai của Khu Dự trữ Sinh quyển Rừng Ngập mặn Cần Giờ Những Kết Luận và Kiến Nghị Quan Trọng

Tương lai của khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ phụ thuộc vào khả năng của chúng ta trong việc áp dụng các kết luận và kiến nghị từ các nghiên cứu sinh thái nhân văn. Luận án tiến sĩ "Nghiên cứu sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ TP Hồ Chí Minh" đã cung cấp một bức tranh toàn diện về các thách thức và cơ hội. Các kết luận nhấn mạnh tầm quan trọng của việc coi hệ sinh thái nhân văn là một thực thể thống nhất, nơi các quyết định về kinh tế và xã hội phải được cân nhắc cùng với tác động môi trường. Kiến nghị tập trung vào việc phát triển một khung quản lý tài nguyên môi trường tích hợp, có sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan, nhằm đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc tăng cường năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học đặc trưng và thúc đẩy các hình thức kinh tế xanh. Cần Giờ không chỉ là một tài sản quốc gia mà còn là một di sản thế giới cần được bảo vệ cho các thế hệ tương lai. Việc thực hiện nghiêm túc các kiến nghị sẽ đảm bảo rằng rừng ngập mặn Cần Giờ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đồng thời mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng và góp phần vào nỗ lực bảo tồn toàn cầu.

5.1. Tóm tắt những kết quả chính từ nghiên cứu về sinh thái nhân văn Cần Giờ

Nghiên cứu về sinh thái nhân văn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ đã làm rõ luận điểm về hệ sinh thái nhân văn là một hệ thống mở, tự tổ chức và có khả năng tự điều chỉnh. Luận án đã phân tích động thái phát triển của hệ sinh thái này, chỉ ra sự phức tạp trong mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên và xã hội. Đặc biệt, nghiên cứu đã áp dụng và đánh giá các phương pháp định giá kinh tế môi trường như CVM để định lượng giá trị của các dịch vụ sinh thái, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của rừng ngập mặn Cần Giờ đối với phúc lợi con người. Các kết quả cũng chỉ ra những biến động về địa chất, khí hậu, thủy văn và tác động của con người, khẳng định cần có cách tiếp cận tổng thể để quản lý và bảo tồn hiệu quả. Đây là những đóng góp quan trọng cho khoa học môi trường và quản lý tài nguyên môi trường.

5.2. Các kiến nghị chiến lược cho quản lý bền vững và bảo tồn Cần Giờ

Để đảm bảo quản lý bền vững và bảo tồn rừng ngập mặn Cần Giờ, cần thực hiện một số kiến nghị chiến lược. Thứ nhất, xây dựng và thực thi các chính sách chặt chẽ hơn để kiểm soát ô nhiễm, đặc biệt là từ các khu công nghiệp thượng nguồn và hoạt động nuôi trồng thủy sản. Thứ hai, đẩy mạnh các chương trình phục hồi rừng ngập mặn bị suy thoái và tăng cường khả năng chống chịu của hệ sinh thái trước biến đổi khí hậu. Thứ ba, phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng mà không gây áp lực lên môi trường. Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực cho công tác bảo tồn. Cuối cùng, tiếp tục các nghiên cứu sinh thái nhân văn chuyên sâu hơn, đặc biệt là về tác động của các chính sách mới và sự thay đổi hành vi của cộng đồng, nhằm liên tục điều chỉnh và tối ưu hóa các giải pháp phát triển bền vững cho khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN Ù Leâ Ñöùc Tuaán NGHIEÂN CÖÙU SINH THAÙI NHAÂN VAÊN KHU DÖÏ TRÖÕ SINH QUYEÅN RÖØNG NGAÄP MAËN CAÀN GIÔØ, THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ MOÂI TRÖÔØNG Thaønh phoá Hoà Chí Minh – 2006 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN Ù Leâ Ñöùc Tuaán NGHIEÂN CÖÙU SINH THAÙI NHAÂN VAÊN KHU DÖÏ TRÖÕ SINH QUYEÅN RÖØNG NGAÄP MAËN CAÀN GIÔØ, THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH Chuyeân ngaønh: Söû duïng vaø baûo veä taøi nguyeân moâi tröôøng Maõ soá: 62.01 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ MOÂI TRÖÔØNG NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC 1. Tieán Só TRAÀN TRIEÁT 2. Tieán só TRAÀN VAÊN THOÂNG Thaønh phoá Hoà Chí Minh – 2006 1 LÔØI CAM ÑOAN Toâi laø taùc giaû cuûa baûn luaän aùn: “Nghieân cöùu sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø, thaønh phoá Hoà Chí Minh”. Toâi cam ñoan luaän aùn naøy laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi; taát caû soá lieäu, hình aûnh vaø keát quaû nghieân cöùu trong luaän aùn laø soá lieäu thöïc vaø chöa coù ai coâng boá. Taùc giaû Leâ Ñöùc Tuaán 2 MUÏC LUÏC Trang Lôøi cam ñoan .2 Danh muïc hình aûnh vaø bieåu ñoà . 4 Danh muïc caùc baûng . 7 Danh muïc caùc chöõ vieát taét . TOÅNG QUAN . Khaùi quaùt tình hình nghieân cöùu veà sinh thaùi nhaân vaên ôû nöôùc ngoaøi . Khaùi quaùt tình hình nghieân cöùu veà sinh thaùi nhaân vaên trong nöôùc . Luaän ñieåm veà heä sinh thaùi nhaân vaên . Toång quan veà caùc phöông phaùp ñaùnh giaù giaù trò kinh teá haøng hoùa dòch vuï taøi nguyeân moâi tröôøng . MUÏC TIEÂU, NOÄI DUNG VAØ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU . Ñòa ñieåm nghieân cöùu . Noäi dung nghieân cöùu . Phöông phaùp nghieân cöùu . KEÁT QUAÛ NGHIEÂN CÖÙU VAØ BAØN LUAÄN . Luaän ñieåm cuûa taùc giaû veà heä sinh thaùi nhaân vaên . Heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Phaân tích ñoäng thaùi phaùt trieån cuûa heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Caùc ñònh höôùng vaø giaûi phaùp caàn thieát ñeå phaùt trieån beàn vöõng heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . 107 KEÁT LUAÄN VAØ KIEÁN NGHÒ .119 DANH MUÏC CAÙC COÂNG TRÌNH CUÛA TAÙC GIAÛ . 122 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO . 140 4 DANH MUÏC HÌNH AÛNH VAØ BIEÅU ÑOÀ Trang Hình 1. Sô ñoà caáu truùc cô baûn cuûa moät heä sinh thaùi nhaân vaên . Sô ñoà söï töông taùc giöõa heä xaõ hoäi vaø heä sinh thaùi . Sô ñoà khaùi quaùt hoùa moät heä sinh thaùi nhaân vaên . Sô ñoà caùc phöông phaùp xaùc ñònh giaù trò tieàn teä haøng hoùa dòch vuï taøi nguyeân moâi tröôøng qua ñöôøng caàu . Ñoà thò ñöôøng caàu . Sô ñoà caùc phöông phaùp xaùc ñònh giaù trò tieàn teä haøng hoùa dòch vuï taøi nguyeân moâi tröôøng khoâng qua ñöôøng caàu . Caùc thaønh phaàn cô baûn cuûa heä töï nhieân . Caùc thaønh phaàn cô baûn cuûa heä xaõ hoäi . Sô ñoà caùc thaønh phaàn cô baûn cuûa moät heä sinh thaùi nhaân vaên . Sô ñoà caáu truùc chöùc naêng heä sinh thaùi röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Sô ñoà chuoãi thöùc aên ñôn giaûn cuûa heä sinh thaùi röøng ngaäp maën . Caùc baäc dinh döôõng heä sinh thaùi röøng ngaäp maën Caàn Giôø khoâng theo tyû leä sinh khoái thöïc . Moät soá loaøi sinh vaät aên pheá lieäu, phieâu sinh thöïc vaät, phieâu sinh ñoäng vaät . Moät soá loaøi sinh vaät aên thòt côõ nhoû . Moät soá loaøi sinh vaät aên thòt côõ lôùn . Moät soá loaøi sinh vaät aên thòt baäc cao . Moät soá quaàn xaõ röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Baûn ñoà phaân vuøng khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Thaùp daân soá Caàn Giôø theo ñoä tuoåi vaø giôùi tính naêm 2004 . Sô ñoà doøng naêng löôïng vaät chaát trong heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Sô ñoà doøng thoâng tin cô baûn trong heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Sô ñoà toång giaù trò kinh teá cuûa heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Bieåu ñoà taêng tröôûng saûn löôïng troàng troït . Bieåu ñoà taêng tröôûng saûn löôïng chaên nuoâi . Bieåu ñoà taêng tröôûng saûn löôïng thuûy saûn . Bieåu ñoà taêng tröôûng saûn löôïng muoái . Bieåu ñoà taêng tröôûng soá löôïng du khaùch . Bieåu ñoà taêng tröôûng khaû naêng coá ñònh carbon . Bieåu ñoà taêng tröôûng giaù trò di saûn . Bieåu ñoà taêng tröôûng giaù trò toàn taïi . Moâ hình hôïp taùc trong hoaït ñoäng khoâi phuïc vaø phaùt trieån heä sinh thaùi röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Moâ hình quaûn lyù Khu Döï tröõ Sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø coù söï tham gia cuûa coäng ñoàng . 111 PHAÀN PHUÏ LUÏC Hình PL. Röøng Caàn Giôø bò phaù huûy bôûi chaát ñoäc hoùa hoïc . Troàng laïi röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Röøng ngaäp maën Caàn Giôø sau 22 naêm phuïc hoài . Saûn phaåm tæa thöa töø röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Saûn xuaát muoái trong vuøng röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Du lòch xem khæ töï nhieân taïi Laâm vieân Caàn Giôø . Baûn ñoà hieän traïng röøng ngaäp maën Caàn Giôø . 176 7 DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Trang Baûng 3. Caùc daïng ñòa hình vuøng röøng ngaäp maën Caàn Giôø . Caùc soâng chính ôû Caàn Giôø . Daân soá Caàn Giôø theo ñoä tuoåi vaø giôùi tính naêm 2004 . Tö lieäu saûn xuaát vaø saûn löôïng ñaùnh baét naêm 2005 . Tö lieäu saûn xuaát vaø saûn löôïng nuoâi troàng naêm 2005 . Dieän tích gieo troàng vaø saûn löôïng noâng saûn naêm 2005 . Saûn löôïng ñaøn gia suùc gia caàm naêm 2005 . Saûn löôïng ngaønh coâng nghieäp naêm 2005 . Toång doanh thu ngaønh thöông maïi dòch vuï naêm 2005 . Saûn löôïng röøng troàng ñaõ thu ñöôïc baèng bieän phaùp laâm sinh tæa thöa . Löôïng taêng tröôûng bình quaân/naêm cuûa röøng Ñöôùc troàng (2005) . Saûn löôïng thu hoaïch haøng naêm caùc loaïi noâng saûn töø naêm 1978 - 2005 . Saûn löôïng thu hoaïch haøng naêm caùc loaøi thuûy saûn töø naêm 1978 - 2005 . Thoáng keâ dieän tích vaø saûn löôïng muoái töø 1980 – 2005 . Soá löôïng khaùch tham quan Laâm vieân Caàn Giôø töø naêm 1997 - 2005 . Naêng suaát quang hôïp thuaàn cuûa röøng Ñöôùc troàng taïi Caàn Giôø . Löôïng carbon coá ñònh ñöôïc trong naêm 1999 cuûa röøng Ñöôùc troàng taïi Caàn Giôø. Löôïng carbon coá ñònh ñöôïc trong naêm 2005 cuûa röøng Ñöôùc 8 troàng taïi Caàn Giôø . Toång giaù trò kinh teá heä sinh thaùi nhaân vaên khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø naêm 1999 vaø naêm 2005 . So saùnh toång giaù trò kinh teá Heä Sinh thaùi Nhaân vaên Khu Döï tröõ Sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø naêm 1999 vaø naêm 2005 . Toång soá lao ñoäng theo ngaønh ngheà treân ñòa baøn huyeän Caàn Giôø naêm 2005 . 106 9 DANH MUÏC CAÙC CHÖÕ VIEÁT TAÉT MAB: Man and Biosphere: Con ngöôøi vaø Sinh quyeån UNESCO: United nations Education Science and Culture Organization (Toå chöùc Vaên hoùa, Khoa hoïc vaø Giaùo duïc Lieân hieäp quoác) ISME: Internatinal Society for Mangrove Ecosystem (Hieäp hoäi quoác teá veà Heä Sinh thaùi röøng ngaäp maën) ITTO: International Tropical Timber Organisation (Toå chöùc quoác teá veà goã nhieät ñôùi) WTP: Willingness to pay (YÙ muoán chi traû) WTA: Willingness to accept (YÙ muoán chaáp nhaän) TCM: Travel cost method (phöông phaùp chi phí du haønh) CVM: Contingent value method (phöông phaùp ñaùnh giaù ngaãu nhieân) HPM: Hedonic Price Method (phöông phaùp ñaùnh giaù theo höôûng thuï) GIS: Geographical Information System (Heä thoáng thoâng tin ñòa lyù) BCÑ: Ban Chæ Ñaïo BQL KDTSQ RNM CG: Ban Quaûn lyù khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø KH: Cô quan khoa hoïc CQNN: Cô quan Nhaø nöôùc DÑP: Daân ñòa phöông CQÑP: Chính quyeàn ñòa phöông NGO: (Non Government Organization): Toå chöùc phi chính phuû 10 NPO: (Non profit organization): Toå chöùc phi lôïi nhuaän CPI: (Instantaneous carrying capacity): Söùc chöùa thöôøng xuyeân AR: Dieän tích cuûa khu vöïc söû duïng cho du khaùch A: Tieâu chuaãn dieän tích trung bình/moät du khaùch GAP: Good Aquatic Production: Saûn xuaát thuûy saûn toát CRES: Center for Natural Resources and Environmental Studies (Trung taâm nghieân cöùu Taøi nguyeân vaø Moâi tröôøng) 11 MÔÛ ÑAÀU 1. Ñaët vaán ñeà Sau moät thôøi gian daøi khai thaùc taøi nguyeân thieân nhieân mang tính chaát boùc loät ñaõ gaây haïi ñeán moâi tröôøng soáng cuûa nhieàu gioáng loaøi sinh vaät vaø gaây oâ nhieãm cho moâi tröôøng soáng cuûa chính mình, con ngöôøi daàn daàn yù thöùc ñöôïc raèng xaõ hoäi loaøi ngöôøi phaùt trieån ñöôïc laø nhôø döïa vaøo taøi nguyeân thieân nhieân cuûa töï nhieân. Neáu taøi nguyeân thieân nhieân caïn kieät vaø moâi tröôøng soáng bò taøn phaù ñeán bieán maát thì chính con ngöôøi cuõng bò dieät vong vì söï phaùt trieån quaù möùc cuûa mình ñaõ laøm maát caân baèng sinh thaùi. Do ñoù, ñaõ ñeán luùc chuùng ta caàn phaûi phaân tích moái quan heä giöõa con ngöôøi vaø töï nhieân ñeå ñieàu chænh ñöôïc söï caân baèng sinh thaùi cho muïc tieâu phaùt trieån beàn vöõng cuûa xaõ hoäi loaøi ngöôøi. Sinh thaùi nhaân vaên chính laø moät ngaønh hoïc môùi, phaân tích moái quan heä giöõa con ngöôøi vaø töï nhieân, nhaèm giaûi quyeát muïc tieâu phaùt trieån beàn vöõng noùi treân. Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, coù nhieàu nghieân cöùu taäp trung vaøo taùc ñoäng cuûa con ngöôøi ñeán caùc heä sinh thaùi töï nhieân. Thoâng thöôøng caùc taùc ñoäng naøy mang tính phaù huûy moâi tröôøng trong quaù trình khai thaùc ñeå coù ñöôïc saûn löôïng thu hoaïch cao hôn so vôùi khaû naêng taùi sinh cuûa thieân nhieân. Chính con ngöôøi, ñoâi khi chuû quan duy yù chí, xem mình laø trung taâm, coù toaøn quyeàn quyeát ñònh, ñaõ khai thaùc taøi nguyeân thieân nhieân ôû quy moâ lôùn, baèng nhöõng kyõ thuaät ngaøy caøng hieän ñaïi. Ñieàu naøy ñaõ daãn ñeán söï maát caân baèng sinh thaùi hoaëc huûy dieät ñi nhieàu heä sinh thaùi voán laø moâi tröôøng soáng cuûa chính con ngöôøi vaø nhieàu loaøi sinh vaät khaùc. Nghieân cöùu sinh thaùi nhaân vaên nhaèm muïc ñích tìm hieåu moái quan heä giöõa con ngöôøi vaø thieân nhieân laø thöïc söï caàn thieát trong vieäc nghieân cöùu caùc taùc ñoäng 12 qua laïi giöõa hai heä thoáng: heä thoáng töï nhieân vaø heä thoáng xaõ hoäi. Caùc nghieân cöùu veà sinh thaùi nhaân vaên giuùp con ngöôøi ñaùnh giaù ñöôïc möùc ñoä caân baèng giöõa hai heä thoáng naøy, ñaûm baûo cho caùc haønh ñoäng phaùt trieån xaõ hoäi loaøi ngöôøi ngaøy caøng mang tính beàn vöõng, khaéc phuïc ñöôïc tình traïng moâi tröôøng sinh thaùi ñang keâu cöùu treân phaïm vi toaøn theá giôùi nhö hieän nay. Chuùng toâi theo quan ñieåm sinh thaùi nhaân vaên ñeå thöïc hieän "Nghieân cöùu sinh thaùi nhaân vaên Khu döï tröõ sinh quyeån röøng ngaäp maën Caàn Giôø, thaønh phoá Hoà Chí Minh".