Luận án tiến sĩ về lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị của Khu ủy Tây Nam Bộ (1965-1975)

Luận án tiến sĩ phân tích lịch sử đảng cộng sản việt nam đề tài khu ủy tây nam bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị từ, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Thúy
• Người hướng dẫn: Nguyễn Ngọc Hà
• Trường học: Học Viện Chính Trị Quốc Gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Khu Ủy Tây Nam Bộ Lãnh Đạo Phong Trào Đấu Tranh Chính Trị Từ Năm 1965 Đến Năm 1975
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Công trình nghiên cứu trong nước
• 1.1.2. Công trình nghiên cứu về phong trào đấu tranh chính trị ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)
• 2. CHƯƠNG 2: KHU ỦY TÂY NAM BỘ LÃNH ĐẠO PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ CHỐNG CHIẾN LƯỢC “CHIẾN TRANH CỤC BỘ” (1965-1968)
• 2.1. Những yếu tố tác động đến phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ (1965-1968)
• 2.2. Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị (1965-1968)
• 3. CHƯƠNG 3: KHU ỦY TÂY NAM BỘ LÃNH ĐẠO PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ CHỐNG CHIẾN LƯỢC “VIỆT NAM HÓA CHIẾN TRANH” (1969-1975)
• 3.1. Tình hình và chủ trương đẩy mạnh phong trào đấu tranh chính trị của Khu ủy Tây Nam Bộ (1969-1975)
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Nhận xét sự lãnh đạo của Khu ủy Tây Nam Bộ đối với phong trào đấu tranh chính trị (1965-1975)
• 4.2. Kinh nghiệm từ quá trình Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị (1965-1975)
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ 1965 1975

Phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ trong giai đoạn 1965-1975 là một phần quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Dưới sự lãnh đạo của Khu ủy Tây Nam Bộ, phong trào này đã phát triển mạnh mẽ, góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. Các yếu tố như tình hình chính trị, xã hội và sự tham gia của quần chúng đã tạo nên một bức tranh đa dạng và phong phú về phong trào đấu tranh chính trị tại khu vực này.

1.1. Tình hình chính trị và xã hội Tây Nam Bộ trong giai đoạn 1965 1975

Tây Nam Bộ là một trong những khu vực chiến lược quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tình hình chính trị tại đây rất phức tạp, với sự hiện diện của nhiều lực lượng chính trị khác nhau. Sự phân chia vùng chiến thuật và các chính sách của chính quyền Sài Gòn đã tạo ra những thách thức lớn cho phong trào đấu tranh chính trị.

1.2. Vai trò của Khu ủy Tây Nam Bộ trong lãnh đạo phong trào

Khu ủy Tây Nam Bộ đã đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị. Với sự chỉ đạo sát sao, Khu ủy đã tổ chức các hoạt động đấu tranh, huy động quần chúng tham gia vào các phong trào yêu nước, từ đó tạo ra sức mạnh tổng hợp cho cuộc kháng chiến.

II. Những thách thức trong lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ

Trong quá trình lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị, Khu ủy Tây Nam Bộ đã phải đối mặt với nhiều thách thức. Các chiến lược quân sự của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã tạo ra áp lực lớn lên phong trào. Bên cạnh đó, sự phân hóa trong quần chúng và các lực lượng chính trị cũng là một yếu tố cần được xem xét.

2.1. Chiến lược chiến tranh cục bộ và tác động đến phong trào

Chiến lược “chiến tranh cục bộ” của Mỹ đã gây ra nhiều khó khăn cho phong trào đấu tranh chính trị. Sự gia tăng quân số và các hoạt động quân sự đã làm giảm khả năng hoạt động của các lực lượng cách mạng tại Tây Nam Bộ.

2.2. Sự phân hóa trong quần chúng và các lực lượng chính trị

Sự phân hóa trong quần chúng và các lực lượng chính trị đã tạo ra những thách thức lớn cho Khu ủy Tây Nam Bộ. Việc duy trì sự đoàn kết và thống nhất trong phong trào là một nhiệm vụ khó khăn, đòi hỏi sự khéo léo trong lãnh đạo và tổ chức.

III. Phương pháp lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị hiệu quả ở Tây Nam Bộ

Để đối phó với những thách thức, Khu ủy Tây Nam Bộ đã áp dụng nhiều phương pháp lãnh đạo khác nhau. Việc kết hợp giữa đấu tranh chính trị và quân sự đã tạo ra một sức mạnh tổng hợp, giúp phong trào phát triển mạnh mẽ.

3.1. Kết hợp giữa đấu tranh chính trị và quân sự

Sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị và quân sự là một trong những phương pháp hiệu quả nhất mà Khu ủy Tây Nam Bộ áp dụng. Điều này không chỉ giúp tăng cường sức mạnh của phong trào mà còn tạo ra sự đồng thuận trong quần chúng.

3.2. Tăng cường công tác dân vận và đoàn kết dân tộc

Công tác dân vận và đoàn kết dân tộc là một yếu tố quan trọng trong lãnh đạo phong trào. Khu ủy đã chú trọng đến việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với các tầng lớp nhân dân, từ đó tạo ra sự ủng hộ mạnh mẽ cho phong trào.

IV. Kết quả và ứng dụng thực tiễn từ phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ

Phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ đã để lại nhiều bài học quý giá cho công tác lãnh đạo hiện nay. Những kinh nghiệm từ giai đoạn này có thể được áp dụng vào thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh hiện nay.

4.1. Những bài học kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh

Các bài học kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ có thể được áp dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau. Việc duy trì sự đoàn kết, phát huy sức mạnh quần chúng là những yếu tố quan trọng trong mọi cuộc đấu tranh.

4.2. Ứng dụng vào công tác xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Những kinh nghiệm từ phong trào đấu tranh chính trị có thể được áp dụng vào công tác xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Việc phát huy sức mạnh dân tộc, đoàn kết các lực lượng là điều cần thiết để đối phó với những thách thức mới.

V. Kết luận về lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ

Lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ trong giai đoạn 1965-1975 đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng trong lịch sử dân tộc. Những thành công và bài học từ phong trào này vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.

5.1. Đánh giá tổng quan về phong trào đấu tranh

Phong trào đấu tranh chính trị ở Tây Nam Bộ đã thể hiện sức mạnh của quần chúng và vai trò lãnh đạo của Đảng. Những thành công trong giai đoạn này đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.

5.2. Tương lai của phong trào đấu tranh chính trị

Tương lai của phong trào đấu tranh chính trị cần tiếp tục được nghiên cứu và phát triển. Việc áp dụng những bài học từ quá khứ vào thực tiễn hiện nay là điều cần thiết để xây dựng một xã hội vững mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số: 922 90 15) với đề tài "Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị từ năm 1965 đến năm 1975", do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Bích Thúy thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà và PGS.TS. Dương Minh Huệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2022), là công trình khoa học tiên phong giải mã toàn diện nghệ thuật tổ chức và lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị (ĐTCT) trên địa bàn chiến lược Tây Nam Bộ (chiến trường T3 / Quân khu 9) xuyên suốt hai giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước: chống chiến lược "Chiến tranh cục bộ" (1965-1968) và "Việt Nam hóa chiến tranh" (1969-1975).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được luận án định vị nằm ở sự thiếu vắng các công trình chuyên khảo cấp độ khu ủy mang tính hệ thống, biện chứng về ĐTCT tại một địa bàn mang tính đặc thù cao về địa - chính trị, địa - quân sự và địa - văn hóa. Trong khi phần lớn các công trình lịch sử chiến tranh trước đây tập trung vào mũi đấu tranh vũ trang hoặc phong trào đô thị tại các trung tâm lớn như Sài Gòn - Gia Định, Huế, Đà Nẵng, công trình này đã lấp đầy khoảng trống lịch sử bằng việc làm rõ cách thức Khu ủy Tây Nam Bộ vận dụng đường lối chiến tranh cách mạng, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa ĐTCT với đấu tranh quân sự (ĐTQS) và binh vận trong thế trận "hai chân, ba mũi" tại vùng sông nước đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học của luận án được xác lập:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những nhân tố khách quan và chủ quan nào về địa bàn, dân cư, tôn giáo và chính sách phản cách mạng của Mỹ - chính quyền Sài Gòn đã quy định tính đặc thù của phong trào ĐTCT tại Tây Nam Bộ giai đoạn 1965-1975?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Khu ủy Tây Nam Bộ đã ban hành và chỉ đạo triển khai các chủ trương, nghị quyết về xây dựng lực lượng chính trị (LLCT) và phát động quần chúng đấu tranh như thế nào qua từng giai đoạn chiến lược?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Hiệu quả thực tiễn, những hạn chế nội tại và các bài học kinh nghiệm lịch sử đúc kết từ sự lãnh đạo của Khu ủy Tây Nam Bộ có giá trị gì đối với công tác dân vận, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc hiện nay?
• Giả thuyết khoa học (H1): ĐTCT dưới sự lãnh đạo của Khu ủy Tây Nam Bộ không đơn thuần là hoạt động hỗ trợ tác chiến mà là một mũi tiến công chiến lược độc lập, giữ vai trò nền tảng tạo thế đứng chân vững chắc cho chiến tranh du kích, làm phá sản hoàn toàn chương trình bình định nông thôn của đối phương.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết chủ nghĩa Mác-Lênin về đấu tranh giai cấp và bạo lực cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh nhân dân, cùng đường lối quân sự - chính trị của Trung ương Cục miền Nam (TƯCMN). Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ địa bàn Quân khu 9 gồm các tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Rạch Giá, Hà Tiên, Sóc Trăng, Cà Mau và Bạc Liêu. Khung thời gian trải dài từ tháng 3-1965 (khi Mỹ triển khai chiến lược "Chiến tranh cục bộ") đến tháng 5-1975 (giải phóng hoàn toàn miền Nam). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa nguồn lực chiến trường, cung cấp cơ sở dữ liệu lịch sử chuẩn xác với 1.000.000 ha diện tích canh tác lúa tại Tây Nam Bộ đóng góp 3-4 triệu tấn lương thực hàng năm (chiếm 86% sản lượng Nam Bộ, 72% toàn miền Nam), làm rõ cuộc đụng đầu giữa một bên là bộ máy chiến tranh tối tân của Mỹ và một bên là sức mạnh lòng dân được tổ chức chặt chẽ.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy một bức tranh học thuật đa chiều về chiến tranh cách mạng Việt Nam, trong đó ĐTCT luôn là tâm điểm khảo cứu của giới sử học và khoa học chính trị:

Luồng nghiên cứu	Tác giả tiêu biểu & Tác phẩm	Luận điểm chính	Khoảng trống học thuật mà Luận án tập trung giải quyết
1. Lý luận chiến tranh nhân dân & bạo lực cách mạng	Lê Duẩn (1976); Văn Tiến Dũng (1979); Võ Nguyên Giáp (2006); Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh (1995, 2000)	Bạo lực cách mạng bao gồm cả lực lượng chính trị và vũ trang; ĐTCT là hình thức cơ bản, có ý nghĩa quyết định, tạo nền tảng cho tiến công quân sự.	Mang tính đúc kết lý luận vĩ mô cấp toàn quốc, chưa đi sâu vào cơ chế chỉ đạo cấp Khu ủy tại chiến trường đặc thù sông nước miền Tây.
2. Phong trào ĐTCT đô thị và địa phương	Hồ Hữu Nhựt (1984); Phí Văn Thức (2006); Lê Quý Thi (2013); Trần Thị Lan (2015); Lê Cung (2015); Nguyễn Trung Triều (2018)	Khảo sát phong trào ĐTCT tại các đô thị lớn (Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng) hoặc các chiến trường miền Trung, Tây Nguyên, vùng giáp ranh.	Thiếu vắng các phân tích chuyên sâu về phong trào ĐTCT vùng đồng bằng đa dân tộc (Khmer, Hoa, Kinh, Chăm) và đa tôn giáo (Hòa Hảo, Cao Đài, Công giáo, Phật giáo).
3. Lịch sử chiến trường Tây Nam Bộ & Quân khu 9	Vũ Đình Liệu (1996, 2010); Hà Minh Hồng (2000, 2008); Đảng ủy - Bộ Tư lệnh Quân khu 9 (2009, 2010); Trần Ngọc Thêm (2013)	Tái hiện lịch sử 30 năm kháng chiến của Quân khu 9; phân tích mặt trận chống phá bình định và văn hóa bản địa Tây Nam Bộ.	Chủ yếu tiếp cận từ góc độ lịch sử quân sự, tác chiến của lực lượng vũ trang (LLVT), chưa hệ thống hóa toàn diện phương thức lãnh đạo ĐTCT của Khu ủy.
4. Học giả quốc tế & Nghiên cứu chiến lược Mỹ	Robert Thompson (1965); Gabriel Kolko (1991); Robert McNamara (1995); David Palmer (1987); Stanley Karnow (1990); Peter Francis Leahy (1990)	Thừa nhận Mỹ thất bại vì không hiểu bản chất chính trị của phong trào quần chúng; chương trình bình định nông thôn thất bại trước sự phản kháng của nông dân.	Tiếp cận từ góc độ giải mã thất bại của học thuyết chống nổi dậy (Counter-insurgency - COIN), thiếu nguồn tư liệu lưu trữ nội bộ của Đảng và Khu ủy.

Trong diễn đàn học thuật quốc tế, tồn tại hai quan điểm đối lập sâu sắc về nguyên nhân thất bại của chương trình bình định nông thôn tại miền Nam Việt Nam. Một trường phái kỹ trị quân sự, đại diện bởi các tướng lĩnh Lầu Năm Góc và cố vấn như Robert Thompson (1965) trong tác phẩm Defeating Communist Insurgency, cho rằng sự thất bại của các chương trình "Ấp chiến lược" và "Ấp tân sinh" bắt nguồn từ sai lầm trong việc triển khai kỹ thuật kiểm soát, thiếu nguồn lực duy trì an ninh tại các Kampong/làng mới và sự vội vã về mặt thời gian. Ngược lại, trường phái phân tích cấu trúc chính trị - xã hội của các học giả như Gabriel Kolko (1991) trong Anatomy of a War và Robert S. McNamara (1995) trong Argument Without End khẳng định cốt lõi thất bại của Mỹ là do không thể khuất phục được một "cuộc chiến bằng chính trị" của một dân tộc được tổ chức và giác ngộ cao độ. McNamara đã thừa nhận:

"Chúng ta đã không nhận ra được những hạn chế của các thiết bị quân sự kỹ thuật cao và hiện đại, lực lượng quân sự và học thuyết quân sự trong khi đối đầu với những phong trào nhân dân được thúc đẩy cao và không bình thường."

Định vị nghiên cứu của luận án nằm ở điểm giao thoa giữa việc kiểm chứng các nhận định quốc tế bằng nguồn tư liệu sơ cấp từ hệ thống văn kiện Đảng ủy Khu 9, đồng thời phát triển lý luận lịch sử Đảng thông qua việc minh chứng rằng sự lãnh đạo của Khu ủy Tây Nam Bộ chính là nhân tố quyết định chuyển hóa nguồn năng lượng chính trị - văn hóa bản địa thành sức mạnh vật chất đánh bại các kế hoạch bình định quy mô lớn của Vùng 4 chiến thuật đối phương.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào việc làm sâu sắc và mở rộng các luận điểm kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin và đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam về bạo lực cách mạng và chiến tranh nhân dân:

1. Phát triển lý luận bạo lực cách mạng kết hợp hai lực lượng: Công trình củng cố luận điểm của Tổng Bí thư Lê Duẩn (1976):

   "Khái quát chung lại, có thể nói bạo lực cách mạng phải dựa vào hai lực lượng: lực lượng quân sự, lực lượng chính trị, và bao gồm hai hình thức đấu tranh: đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị và sự kết hợp giữa hai hình thức ấy." Luận án chứng minh rằng tại Tây Nam Bộ, bạo lực chính trị của quần chúng tay không tấc sắt nhưng có tổ chức chặt chẽ đã tạo nên sức mạnh răn đe, kiềm chế và vô hiệu hóa các phương tiện chiến tranh hiện đại.

2. Làm rõ khái niệm ĐTCT trong nghệ thuật chiến tranh nhân dân: Kế thừa định nghĩa của Đại tướng Võ Nguyên Giáp (2006):

   "ĐTCT ở đây nói theo nghĩa hẹp để phân biệt với đấu tranh vũ trang, nghĩa là các hình thức đấu tranh của đông đảo quần chúng nhân dân không cầm vũ khí như bãi công, bãi chợ, bãi khóa, mít tinh, biểu tình, thị uy,... Dựa vào sức mạnh của chính nghĩa và lực lượng đoàn kết, có tổ chức của đông đảo quần chúng, các cuộc đấu tranh này thông thường được tiến hành trong điều kiện hợp pháp, nửa hợp pháp hoặc biến thế bất hợp pháp thành thế hợp pháp cách mạng, nhằm đạt mục đích nhất định về chính trị, kinh tế, văn hóa hoặc có khi cả về quân sự."

3. Luận giải tính quy luật của phương châm "Hai chân - Ba mũi - Ba vùng": Nghiên cứu khái quát hóa quy luật kết hợp giữa đấu tranh quân sự và đấu tranh chính trị tại ba vùng chiến lược (đô thị, nông thôn đồng bằng, căn cứ rừng tràm U Minh và ngập mặn), chỉ ra cơ chế chuyển hóa linh hoạt giữa các hình thái đấu tranh tùy thuộc vào tương quan so sánh lực lượng trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Lịch sử Đảng, Chính trị học quân sự và Dân tộc học chính trị:

• Cơ chế lãnh đạo đa tầng (Multi-level governance framework): Phân tích sự chỉ đạo tập trung, nhất quán nhưng linh hoạt từ Trung ương Cục miền Nam -> Khu ủy Tây Nam Bộ (gồm 10 thành viên ban đầu do đồng chí Nguyễn Thành Thơ làm Bí thư) -> Tỉnh ủy/Thành ủy -> Huyện ủy/Thị xã ủy -> Chi bộ xã ấp.
• Khung huy động nguồn lực xã hội đặc thù: Khai thác tính cách văn hóa bản địa của cư dân Tây Nam Bộ (tính bộc trực, trọng nghĩa khinh tài, mở thoáng) kết hợp với công tác Khmer vận và Tôn giáo vận để xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc, giải quyết mâu thuẫn sắc tộc - tôn giáo do đối phương kích động.
• Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được xác lập chặt chẽ trong không gian địa - quân sự sông rạch chằng chịt của miền Tây, giới hạn trong các phong trào công khai, nửa hợp pháp và bất hợp pháp của quần chúng nhân dân ngoài nhà tù và trại giam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường nhận thức luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Historical and Dialectical Materialism), kết hợp chặt chẽ giữa hai phương pháp chủ đạo của khoa học lịch sử:

• Phương pháp lịch sử: Phục dựng chân thực, khách quan tiến trình Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào ĐTCT theo trật tự thời gian tuyến tính, gắn liền với các bước chuyển chiến lược của cách mạng miền Nam từ 1965 đến 1975.
• Phương pháp logic: Phân tích, trừu tượng hóa các sự kiện lịch sử cụ thể để rút ra bản chất, quy luật vận động, các mối quan hệ nhân quả nội tại và đúc kết những bài học kinh nghiệm mang tính quy luật.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tư liệu lịch sử được thực hiện nghiêm ngặt qua 4 bước:

1. Khai thác nguồn tư liệu sơ cấp (Primary sources): Khảo cứu các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết gốc của Trung ương Đảng, TƯCMN và đặc biệt là hệ thống nghị quyết, báo cáo tổng kết của Khu ủy Tây Nam Bộ, Đảng ủy Quân khu 9 giai đoạn 1965-1975 đang lưu trữ tại Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng và Viện Lịch sử Đảng.
2. Hồi ký và phỏng vấn nhân chứng lịch sử (Oral history): Đối chiếu nguồn tư liệu thành văn với hồi ký, tư liệu hồi ức của các đồng chí lãnh đạo Khu ủy (như đồng chí Võ Văn Kiệt, Nguyễn Thành Thơ, Vũ Đình Liệu) và các cán bộ phụ trách khối Dân vận, Phụ vận, Khmer vận thời kỳ chống Mỹ.
3. Phương pháp tam giác hóa tư liệu (Data Triangulation): Kiểm chứng chéo giữa 3 nguồn dữ liệu: (i) Văn kiện lãnh đạo của Đảng và Khu ủy; (ii) Tài liệu chiến tranh, báo cáo tình báo và hồi ký của phía Mỹ - Việt Nam Cộng hòa; (iii) Nghiên cứu, đánh giá của các học giả độc lập quốc tế.
4. Phương pháp phân tích văn bản và so sánh lịch sử: Phân tích cấu trúc nội dung các chỉ thị, so sánh đối chiếu phong trào ĐTCT tại Tây Nam Bộ với các chiến trường phụ cận như Khu 8 (Trung Nam Bộ) và Khu 7 (Đông Nam Bộ).

Data và phân tích

Nghiên cứu xử lý và phân tích hệ thống số liệu định lượng và định tính quy mô lớn về chiến trường Tây Nam Bộ:

• Dữ liệu tiềm lực kinh tế - nhân khẩu: Địa bàn canh tác 1.000.000 ha lúa, sản lượng 3-4 triệu tấn/năm (sản lượng riêng năm 1965 đạt 3,5 triệu tấn), đảm bảo nguồn cung 380.000 tấn gạo hàng năm cho đô thị Sài Gòn và 344.000 tấn gạo xuất khẩu (1959-1964); hệ sinh thái tôn giáo gồm 300 ngôi chùa Khmer với hơn 8.000 sư sãi, hàng triệu tín đồ Hòa Hảo, Cao Đài, Thiên Chúa giáo.
• Dữ liệu đối kháng quân sự - dân số: Phân tích âm mưu đôn quân bắt lính của đối phương tại Vùng 4 chiến thuật (tuyển mộ 84.000 quân năm 1973 và bổ sung 96.000 quân năm 1974) cùng diễn biến phong trào chống bắt lính, đào ngũ, rã ngũ do các cấp ủy lãnh đạo.
• Công cụ và phương pháp xử lý: Sử dụng phương pháp thống kê lịch sử kết hợp phân tích định tính chuyên sâu (Qualitative Historical Analysis) nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính xác thực tuyệt đối của mọi luận cứ khoa học.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

  Chiến lược của Mỹ - VNCH                           Phản công của Khu ủy TNB

1. Chứng minh ĐTCT là điều kiện tiên quyết để giữ đất, giữ dân và bảo tồn lực lượng cách mạng: Luận án chỉ rõ, trong điều kiện địa hình sông nước miền Tây không thuận lợi cho việc cơ động binh khí kỹ thuật hạng nặng, chính phong trào ĐTCT bền bỉ của quần chúng đã chặn đứng các cuộc hành quân càn quét, cày ủi, gom dân lập "Ấp tân sinh", bảo vệ an toàn cho các cơ quan đầu não của Khu ủy và các căn cứ địa kháng chiến tại U Minh, Đồng Tràm.
2. Làm sáng tỏ vai trò lịch sử của "Đội quân tóc dài" và phụ nữ miền Tây: Phụ nữ Tây Nam Bộ không chỉ là lực lượng nuôi quân, giao liên mà đã trực tiếp tổ chức thành từng đoàn biểu tình hàng nghìn người kéo thẳng vào các chi khu, tiểu khu quân sự của đối phương để đòi bồi thường nhân mạng, chống bắn phá bừa bãi và giải cứu thanh niên bị bắt lính.
3. Nghệ thuật tập hợp lực lượng đồng bào dân tộc Khmer và các tôn giáo: Luận án làm nổi bật sự sáng tạo của Khu ủy trong công tác vận động sư sãi, chư tăng Khmer tại 300 ngôi chùa biến các cơ sở tôn giáo thành nơi che chở cán bộ, bẻ gãy luận điệu kích động tư tưởng dân tộc hẹp hòi "tự trị" của các Ty chiêu hồi đối phương.
4. Hiệp đồng tác chiến giữa ba mũi giáp công trong Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 và mùa Xuân 1975: Minh chứng rằng các đợt nổi dậy chính trị của quần chúng nông thôn và đô thị đã làm tê liệt bộ máy hành chính cơ sở của chính quyền Sài Gòn, phối hợp chặt chẽ với các đòn tiến công quân sự của bộ đội chủ lực Quân khu 9 tạo nên thế sụp đổ dây chuyền của đối phương.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận (Theoretical Advances): Làm phong phú kho tàng lý luận Lịch sử Đảng về phương pháp cách mạng bạo lực kết hợp, cung cấp minh chứng thực tiễn khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo của đường lối chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng khởi xướng.
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Thiết lập mô hình tiếp cận lịch sử địa phương dựa trên sự tương tác giữa cấu trúc địa - văn hóa vùng với cơ chế lãnh đạo chính trị, có thể chuyển giao áp dụng cho các nghiên cứu lịch sử kháng chiến tại các vùng chiến lược khác.
• Về mặt thực tiễn và chính sách (Policy & Practical Applications): Cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá cho Đảng và Nhà nước trong công tác củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, công tác dân tộc, tôn giáo và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc tại vùng Tây Nam Bộ trong bối cảnh bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về phạm vi nghiên cứu (Scope Limitations): Do giới hạn về nguồn tài liệu và định hướng đề tài, luận án chưa đi sâu khảo cứu phong trào đấu tranh chính trị diễn ra bên trong hệ thống nhà tù, trại giam của đối phương tại địa bàn Tây Nam Bộ.
• Hạn chế về nguồn tư liệu quốc tế: Chưa tiếp cận toàn diện hệ thống hồ sơ lưu trữ điện tử giải mật của Bộ Quốc phòng Mỹ liên quan trực tiếp đến các kế hoạch bình định chi tiết tại Vùng 4 chiến thuật trong những năm cuối chiến tranh (1973-1975).
• Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
  1. Mở rộng nghiên cứu so sánh đối chiếu phong trào ĐTCT giữa Quân khu 9 (Tây Nam Bộ) và Quân khu 8 (Trung Nam Bộ) trong việc bẻ gãy chiến dịch "Nhổ cỏ U Minh".
  2. Ứng dụng phương pháp lịch sử truyền khẩu kỹ thuật số (Digital Oral History) để thu thập, số hóa ký ức của các nhân chứng thuộc "Đội quân tóc dài" và cán bộ Khmer vận còn sống.
  3. Khảo sát chuyên đề về nghệ thuật đấu tranh tư tưởng, báo chí bí mật và truyền đơn của Khu ủy Tây Nam Bộ giai đoạn sau Hiệp định Paris 1973.
  4. Đánh giá tác động dài hạn của cấu trúc xã hội thời chiến đối với tiến trình chuyển đổi kinh tế nông nghiệp đồng bằng sông Cửu Long sau năm 1975.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật và trích dẫn: Luận án là công trình chuyên khảo có giá trị trích dẫn cao cho các đề tài nghiên cứu sau đại học, các giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Lịch sử Quân sự Việt Nam tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, các trường sĩ quan quân đội và các đại học khối khoa học xã hội.
• Tác động văn hóa - xã hội: Đóng góp tư liệu xác thực phục vụ công tác giáo dục truyền thống yêu nước, bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ tại các tỉnh miền Tây Nam Bộ.
• Đóng góp cho hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học lịch sử cho các Ban Dân vận Tỉnh ủy, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong việc đổi mới phương thức vận động quần chúng, xây dựng mối quan hệ đoàn kết gắn bó máu thịt giữa các cộng đồng dân tộc Kinh - Khmer - Hoa - Chăm.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Lịch sử Đảng, Lịch sử Việt Nam, Xây dựng Đảng: Tiếp cận một khung phân tích chuẩn mực về nghệ thuật lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương cùng hệ thống tư liệu sơ cấp chuẩn xác.
• Giảng viên các trường Chính trị, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu, phục vụ bài giảng về chuyên đề Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và Lịch sử Đảng bộ miền Nam.
• Cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ làm công tác Dân vận, Mặt trận tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long: Đúc kết những bài học thực tiễn về công tác tôn giáo, dân tộc và nghệ thuật dựa vào dân để giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống hiện nay.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Luận án đã mở rộng Lý luận bạo lực cách mạng toàn diện của Đảng (phát triển từ tác phẩm của Lê Duẩn, 1976), minh chứng rằng ĐTCT tại Tây Nam Bộ không chỉ là phương tiện hỗ trợ mà đã chuyển hóa thành một "mặt trận tiến công chiến lược" mang tính quyết định, có khả năng làm rã rời ý chí xâm lược và phá vỡ cấu trúc bình định nông thôn của đối phương từ cấp cơ sở.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây thể hiện ra sao? So với công trình của Phí Văn Thức (2006) chỉ tập trung vào 3 đô thị lớn hay nghiên cứu của Trần Thị Lan (2015) tại Tây Nguyên, luận án đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp lịch sử - logic với cách tiếp cận Dân tộc học chính trị (Political Ethnography), đặt sự lãnh đạo của Khu ủy trong mối tương quan với đặc thù sông nước và sinh thái văn hóa đa tộc người Khmer - Kinh - Hoa.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa lịch sử sâu sắc nhất là gì? Phát hiện về khả năng tự chủ và tính quyết đoán, táo bạo của Khu ủy Tây Nam Bộ (dưới sự chỉ đạo của các đồng chí lãnh đạo như Võ Văn Kiệt) trong việc chủ động tiến công, kiên quyết chống đối phương lấn chiếm, bình định ngay sau khi Hiệp định Paris 1973 được ký kết, tạo tiền đề vững chắc cho thắng lợi mùa Xuân 1975.

4. Công trình có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (replication protocol) không? Có. Luận án xây dựng hệ thống danh mục 200+ tài liệu tham khảo được mã hóa rõ ràng theo phông lưu trữ, chỉ dẫn chính xác tập, trang của các nghị quyết gốc của Trung ương Cục và Khu ủy Tây Nam Bộ, cho phép các nhà khoa học độc lập kiểm chứng và tra cứu trực tiếp.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được định hình như thế nào? Tập trung xây dựng bộ cơ sở dữ liệu số hóa toàn diện về các phong trào đấu tranh chính trị Nam Bộ (1954-1975), mở rộng phân tích so sánh liên khu vực giữa Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng, đồng thời kết nối đối thoại học thuật với các nhà nghiên cứu chiến tranh Việt Nam tại Mỹ, Pháp và Úc.

Kết luận

1. Luận án đã phục dựng một cách chân thực, khoa học và có hệ thống toàn bộ quá trình Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị từ năm 1965 đến năm 1975, làm sáng tỏ một giai đoạn lịch sử hào hùng của chiến trường T3 / Quân khu 9.
2. Công trình khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Khu ủy Tây Nam Bộ là nhân tố quyết định chuyển hóa đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng thành phong trào hành động cách mạng sục sôi của hàng triệu quần chúng.
3. Luận án làm sâu sắc lý luận về phương châm "Hai chân - Ba mũi", chứng minh sức mạnh của lực lượng chính trị quần chúng kết hợp với đấu tranh vũ trang đã đánh bại hai chiến lược "Chiến tranh cục bộ" và "Việt Nam hóa chiến tranh" của đế quốc Mỹ.
4. Đúc kết 4 nhóm bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu về: (i) Xây dựng tổ chức Đảng và khối đoàn kết nội bộ; (ii) Nghệ thuật phát động và duy trì phong trào quần chúng; (iii) Thực hiện công tác dân tộc vận và tôn giáo vận; (iv) Kết hợp chặt chẽ giữa các mũi tiến công quân sự, chính trị và binh vận.
5. Mở ra các hướng tiếp cận học thuật mới trong việc nghiên cứu lịch sử chiến tranh cách mạng Việt Nam dưới góc độ văn hóa - dân tộc học chính trị, khẳng định vị thế và giá trị trường tồn của di sản lịch sử Đảng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án; Chương 2: Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị chống chiến lược “chiến tranh cục bộ” (1965-1968); Chương 3: Khu ủy Tây Nam Bộ lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị chống chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” (1969-1975); Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm. Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Công trình nghiên cứu trong nƣớc 1.

Công trình nghiên cứu về phong trào đấu tranh chính trị ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) Công trình “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành những thắng lợi mới” của Lê Duẩn (1976), công trình tổng kết những vấn đề lý luận về chiến tranh nhân dân và kinh nghiệm của Đảng trong lãnh đạo cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, trong đó kinh nghiệm chỉ đạo ĐTCT là một trong những nội dung quan trọng. Khẳng định sự sáng tạo của phương pháp cách mạng, công trình cho rằng: “Khái quát chung lại, có thể nói bạo lực cách mạng phải dựa vào hai lực lượng: lực lượng quân sự, lực lượng chính trị, và bao gồm hai hình thức đấu tranh: đấu tranh quân sự, đấu tranh chính trị và sự kết hợp giữa hai hình thức ấy” [33, tr. Công trình “Chiến tranh nhân dân, quốc phòng toàn dân” của Văn Tiến Dũng (1979) góp phần làm sáng rõ nhiều vấn đề về chỉ đạo kháng chiến của Đảng, cũng như về lý luận và thực tiễn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và phong đấu tranh chính trị ở miền Nam Việt Nam nói chung [35]. Công trình “Phong trào đấu tranh chống Mỹ của giáo chức, học sinh, sinh viên Sài Gòn” của Hồ Hữu Nhựt (1984), tác giả phân tích quá trình đấu tranh chống chính sách giáo dục thực dân mới của Mỹ trong giới giáo chức, học sinh, sinh viên Sài Gòn từ năm 1955 đến năm 1975 [150].

Công trình “Cuộc chiến tranh xâm lược thực dân mới của đế quốc Mỹ ở Việt Nam”, do Viện Lịch sử quân sự Việt Nam biên soạn (1991) đã phân tích sâu sắc bối cảnh, quá trình đế quốc Mỹ xâm lược Việt Nam và xác định: cuộc kháng chiến chống Mỹ là thách thức lớn nhất, ác liệt nhất đối với dân tộc. Nhân dân Việt Nam đã phải đương đầu với đế quốc hùng mạnh nhất. Công trình khắc họa quá trình nhân dân Việt Nam kháng chiến qua các phong trào đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao, làm thất bại âm mưu thi hành chính sách thực dân mới của đế quốc Mỹ [175]. Công trình “Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước: Thắng lợi và bài học” của Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995), công trình đã đề cập đến những vấn đề cơ bản về ĐTCT, làm rõ vai trò, cơ sở, hình thức tiến hành ĐTCT trong ba mũi giáp công: “Ở miền Nam, chiến tranh nhân dân phát triển sâu rộng trên cả 3 vùng chiến lược, các hình thức vũ trang, đấu tranh chính trị, ba mũi giáp công trên các chiến trường cũng phát triển mạnh” [19, tr.

Về vai trò của ĐTCT, công trình chỉ rõ: “Đấu tranh chính trị của quần chúng cũng là một hình thức đấu tranh cơ bản có tác dụng quyết định trong tất cả các giai đoạn phát triển của cách mạng miền Nam và đối với thắng lợi của cuộc chống Mỹ, cứu nước” [19, tr. 153]; đồng thời “Kết hợp hai mặt ĐTQS và ĐTCT là vấn đề cơ bản có tính quy luật trong phương pháp cách mạng miền Nam, đồng thời là đặc điểm nổi bật tạo nên sức mạnh vô địch của chiến tranh nhân dân Việt Nam chống chiến tranh xâm lược thực dân mới của đế quốc Mỹ” [19, tr. Công trình “Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam”, tập 2 của Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh (1995), làm rõ đường lối của Đảng trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), đề cập đến các phong trào ĐTCT trên chiến trường miền Nam. Công trình khẳng định: “Phong trào đấu tranh chính trị của đông đảo quần chúng có sức tiến công và tạo ra thế uy hiếp địch rất to lớn; các đoàn thể quần chúng cách mạng thực sự là những đội quân đấu tranh chính trị chống địch ở khắp nông thôn và thành thị”, công trình đánh giá cao vai trò của ĐTCT đối với sự nghiệp đấu tranh thống nhất đất nước, do đó, “thường xuyên chú trọng việc xây dựng lực lượng chính trị” [178, tr.

145] là bài học quan trọng trong công tác lãnh đạo cách mạng của Đảng ở miền Nam. Công trình “Chiến tranh cách mạng Việt Nam (1945-1975) Thắng lợi và bài học”, Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh, trực thuộc Bộ Chính trị (2000) đã tổng kết quá trình Đảng lãnh đạo các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, rút ra những bài học kinh nghiệm qua thời kỳ 30 năm chiến đấu của nhân dân. Về vai trò của đấu tranh chính trị, công trình đã khẳng định: Thực tiễn cách mạng Việt Nam chứng tỏ sự phát triển mới về quan điểm bạo lực. Điểm mới ở đây là “bạo lực không chỉ có hình thức duy nhất là đấu tranh vũ trang mà nhất thiết cần có lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị.

Không có lực lượng chính trị và đấu tranh chính trị thì đấu tranh vũ trang và lực lượng vũ trang không thể giành thắng lợi” [20, tr. Đã có những nhận thức hạn hẹp chỉ quy bạo lực vào hình thức vũ trang, nói cách khác, chỉ có hình thức đấu tranh bằng vũ trang mới được coi là bạo lực. Bạo lực có thể được thể hiện và thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Bạo lực cách mạng phải dựa vào hai lực lượng, lực lượng quân sự và lực lượng chính trị, bao gồm hai loại hình đấu tranh: đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị và sự kết hợp giữa hai loại hình ấy.

Công trình “Phong trào chống phá bình định nông thôn ở Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1969-1975)”, tác giả Hà Minh Hồng (2000) đã dựng lại thực tế diễn biến cuộc kháng chiến giai đoạn này từ góc độ trận tuyến bình định - chống phá bình định ở chiến trường Nam Bộ, phân tích, lý giải những vấn đề về nội dung, vai trò, đặc điểm, cùng những yếu tố ảnh hưởng của vấn đề này đến sự phát triển của cuộc kháng chiến tại đây, góp phần đánh giá cuộc kháng chiến của nhân dân ở Nam Bộ [72]. Công trình “Khu VI kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)” của Viện Lịch sử Đảng (2002), làm rõ trong quá trình lãnh đạo kháng chiến, các cấp ủy Đảng ở Khu VI rất coi trọng ĐTCT, đặc biệt chú trọng “xây dựng nòng cốt, phát động quần chúng đối với vùng yếu, vùng trắng, dùng phương thức đội vũ trang công tác để mở phong trào, kết hợp với vận dụng các khả năng công khai hợp pháp” [173, tr. Công trình “Về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước” của Văn Tiến Dũng (2005), tác giả đã tổng kết sự lãnh đạo của Đảng đối với cuộc KCCMCN. Trong đó, tập trung vào một số nội dung: về đường lối chiến lược, sách lược, về xây dựng Đảng và tổ chức lực lượng, về phương pháp đấu tranh giải phóng miền Nam, về ý nghĩa thắng lợi và bài học kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam của Đảng.

Ở công trình này, chiến trường Tây Nam Bộ được đề cập trong tổng thể chung của cách mạng toàn miền Nam [36]. Công trình “Miền Nam giữ vững thành đồng” của Trần Văn Giàu (2006), đã có những phân tích về phong trào ĐTCT trên toàn miền Nam, tác giả chỉ ra rằng: “phong trào đã đoàn kết được rộng rãi hơn trước, chẳng những huy động được nông dân mà còn lôi cuốn được cả những người thuộc tầng lớp trên tham gia, được sự tham gia tích cực của sư sãi người dân tộc Khơ-me, các nhà tu hành theo đạo Cao Đài, đạo Phật và cả tín đồ Công giáo nữa” [61, tr. Công trình “Tổng tập luận văn” của Võ Nguyên Giáp (2006) đưa ra nhiều vấn đề lý luận về ĐTCT, mối quan hệ giữa ĐTCT và ĐTQS. Về định nghĩa ĐTCT, công trình viết: “ĐTCT ở đây nói theo nghĩa hẹp để phân biệt với đấu tranh vũ trang, nghĩa là các hình thức đấu tranh của đông đảo quần chúng nhân dân không cầm vũ khí như bãi công, bãi chợ, bãi khóa, mít tinh, biểu tình, thị uy,… Dựa vào sức mạnh của chính nghĩa và lực lượng đoàn kết, có tổ chức của đông đảo quần chúng, các cuộc đấu tranh này thông thường được tiến hành trong điều kiện hợp pháp, nửa hợp pháp hoặc biến thế bất hợp pháp thành thế hợp pháp cách mạng, nhằm đạt mục đích nhất định về chính trị, kinh tế, văn hóa hoặc có khi cả về quân sự” [60, tr.

Công trình “Lịch sử Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam”, quyển II (1954-1975) của tác giả Trần Hậu (2007) đã phục dựng hoàn cảnh lịch sử, sự ra đời, mục đích, cương lĩnh hoạt động của các hình thức mặt trận dân tộc thống nhất trên phạm vi cả nước giai đoạn 1954-1975, trong đó đề cập đến Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam nói chung và ở Tây Nam Bộ nói riêng. Thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất chính là biện pháp cụ thể để các cấp ủy Đảng tập hợp, đoàn kết các lực lượng đấu tranh cho các mục tiêu cách mạng [64]. Công trình “Nam Bộ 1945-1975 Những góc nhìn từ lịch sử chiến tranh cách mạng” của tác giả Hà Minh Hồng (2008), đưa ra những nhận xét về điểm nổi bật trong phong trào chống bình định và ĐTCT ở Nam Bộ [73]. Công trình “Tết Mậu Thân 1968 - Bước ngoặt lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước” của tác giả Hồ Khang (2008), tái hiện bối cảnh lịch sử, thế, lực, thời giữa quân giải phóng và quân Mỹ - quân đội VNCH; chủ trương, kết quả thực hiện tại các chiến trường, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 [84].

Công trình “Lịch sử Nam Bộ kháng chiến (1954 - 1975)”, tập 2, Hội đồng Chỉ đạo biên soạn Lịch sử Nam Bộ kháng chiến (2010), đây là công trình khắc họa các phong trào đấu tranh của quân và dân Nam Bộ dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng. Trong công trình này, diễn biến tình hình chiến trường TNB được đặt trong thế đối sánh với chiến trường Trung Nam Bộ, Đông Nam Bộ, tạo nên tổng thể cuộc đấu tranh của nhân dân Nam Bộ suốt 21 năm trường kỳ kháng chiến [66].