Chương 1 TỔNG QUAN 1. NHŨNG KHÁI NIỆM CHUNG 1. Khái niệm về chất ma tuý Theo các chuyên gia nghiên cứu về ma tuý của Liên hợp quốc: “Ma tuý là các chất hoá học có nguồn gốc tự nhiên và nhân tạo khi xám nhập vào cơ thể con người sẽ có tác dụng làm thay đổi tám trạng, ý thức và trí tuệ, làm con người bị lệ thuộc vào chúng, gáy nén những tổn thương cho từng cá nhân và cộng đóng”. [40] Theo tác giả Nguyễn Xuân Yêm: Ma tuý là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó.
Nếu lạm dụng ma tuý, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng”. [40] Còn theo qui định của Luật Phòng, chống ma tuý nãm 2000: “Ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được qui định trong danh mục do Chính phủ qui định”. 22 chất này tuy chưa phái là chất ma tuý nhưng phải áp dụng chế độ kiểm soát như các chất ma tuý. Nghiện ma tuý.
- Người đã thử một hay nhiều loại ma tuý vì một lý do nào đó thì gọi là "người thử nghiệm ma tuỷ ", họ thử rồi từ bỏ. - Những người đi xa hơn, sau vài thử nghiệm lại tiếp tục dùng ma tuý nhiều hơn để đáp ứng một nhu cầu tâm lý gọi là "người sử dụng ma tuý Không cần biết là người đó dùng loại ma tuý nào và việc sử dụng đó có gây nhiễm độc cho cơ thể hay không? 4 - Người nào dùng ma tuý đến mức gây một nhu cầu liên tục gọi là "người nghiện ma tuy [6] - Người nghiện ma tuý là người sử dụng chất ma tuý, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị phụ thuộc vào các chất này. [27] - Nghiện ma tuý hiển theo nghĩa rộng là tình trạng một sô' người có thói quen dùng các chất ma luý, bất chấp sự ngăn cấm của pháp luật, sự phê phán của người thân, xã hội, và bằng các thủ đoạn kể cả gây tội ác để có được các chất ma tuý sử dụng. Hiến theo nghĩa hẹp, nghiện ma tuý là sự lệ thuộc của con người cụ thể đối với các chất ma tuý, làm cho người ta không thể quên và từ bỏ ma luý.
Phòng chống ma tuý - Tệ nạn nia tuý Theo quy định của Luật Phòng, chống ma tuý năm 2000 thì "Tệ nạn ma tuý là tình trạng nghiện ma tuý, tội phạm về ma tuý và các hành vi trái phép khác về ma tuý ". [26] - Phòng chòng ma tuý Cũng theo Luật Phòng, chống ma tuý năm 2000 quy định "Phòng, chống ma tuý là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tệ nạn ma tuý và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma tuý ". Phản loại các chát ma tuý Có nhiều cách phân loại các chất ma tuý khác nhau như theo quy định sử dụng, theo nguồn gốc tự nhiên, bán tổng hợp, tổng hợp, phân loại theo tác dụng dược lý. Nhưng quan trọng nhất và chúng tôi chỉ nêu ở đây đó là phân loại theo quy định về danh mục chất ma tuý và tiền chất ban hành kèm Nghị định 67/2001/NĐ-CP ngày 01/10/2001 của Chính phù (gồm 4 danh mục).
[15] - Danh mục I: Các chất ma tuý rất độc, tuyệt đối cấm sử dụng trong lĩnh vực y tế, việc sử dụng các chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và điều tra tội phạm theo qui định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền. 5 - Danh mục II: Các chất ma tuý độc hại, được dùng hạn chế trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo yêu cầu điều trị. - Danh mục III: Các chất ma tuý độc dược, được dùng trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo yêu cầu điều trị. - Danh mục IV: Các hoá chất không thể thiếu trong quá trình sản xuất, điều chế chất ma tuý.
Các phương thức sử dụng ma tuý Có nhiều cách sử dụng ma tuý: - Hút: Dùng bàn đèn và tẩu để hút thuốc phiện (chủ yếu là ở miền núi phía Bắc, một số đô thị). Cuốn lá Cần sa để hút (chủ yếu ở một số địa phương phía Nam) - Tiêm chích: Dùng bơm tiêm để tiêm chất ma tuý vào cơ thể như tiêm dưới da, bắp, tĩnh mạch. - Nuốt, uống: Dùng thuốc phiện sống hoặc các thuốc an thần để uống, nuốt. - Nhai: Nhai lá Coca - Hít: Heroin, Cocain.
Tình hình ma tuý và sò người nghiện nia tuý 2. Thê giới Theo thống kê gần đây. trên thế giới có 425,6 triệu người nghiện ma tuý, trong đó 8 triệu người nghiện Heroin, 13,3 triệu người nghiện Cocain, 141,2 triệu người nghiện cần sa, 30,2 triệu người nghiện Amphelamin, 227,4 triệu người nghiện các chất ma tuý khác. Lạm dụng ma tuý là một hiện tượng toàn cầu.
Hầu như không một quốc gia nào không có hiện tượng này. Việt Nam và Hà Nội Theo thống kê của Văn phòng thường trực phòng, chống ma tuý cả nước năm 2002 có 131.783 người nghiện ma tuý có hồ sơ quản lý, tăng 12,7% so với năm 2001, tình hình tệ nạn ma tuý vẫn còn diễn biến phức tạp. [40] 6 Báo cáo của Bộ Công an về tình hình tội phạm thời gian gần đây tại nước ta: 40% số vụ trọng án do người nghiện gây ra và 85,5% số người nghiện có tiền án, tiền sự, liên quan tới tội phạm hình sự, vi phạm pháp luật. [40] Tại Hà Nội số người nghiện liên tục tăng qua các năm: Năm 1996: 3.406 người nghiện, năm 2000: 9.456 người nghiện, năm 2002 tăng lên 12.286 người nghiện.
[3] Trong số người nghiện ma tuý của Hà Nội: 70-80% ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Trong số những người nhiễm HIV tại Hà Nội: 74,85%: 20- 29 tuổi; đặc biệt: 9,93% ở lứa tuổi: 13-19. Nghiện ma tuý trong học sinh, sinh viên Số lượng thanh thiếu niên mắc nghiện ma tuý hiện nay rất nghiêm trọng. Vấn đề nhức nhối hiện nay là tình hình sử dụng ma tuý, nghiện ma tuý trong thanh thiếu niên chiếm tỷ lệ cao (trên 70% số người nghiện) và lây lan trong các trường học.
Theo báo cáo của Ưỷ ban quốc gia phòng chống AIDS và phòng chống tệ nạn ma tuý, mại dâm năm 2001 số học sinh, sinh viên nghiện ma tuý là 1.176 em, năm 2002 là 1550 em. Vì thiếu kinh nghiệm trong cuộc sống,. thanh thiếu niên đã trở thành “đối tượng” chính để “ma tuý” tấn công. [31] Hiện nay thanh thiếu niên lạm dụng nhiều loại ma tuý, nhất là các chất ma tuý tổng hợp như Heroin, Amphetamin, Methamphetamin., thậm chí pha loãng sái thuốc phiện rồi tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch rất độc hại.
Ngày càng lan rộng hình thức tiêm chích ma tuý, là một trong những nguyên nhân chính lây lan HIV/AIDS. Lứa tuổi của học sinh, sinh viên bắt đầu từ khi đi học thường là 6 tuổi đến khi học hết bậc đại học thường là 23, 24 tuổi. Nghiên cứu 2617 học sinh, sinh viên nghiện ma tuý cho thấy các em nghiện hút ma tuý có ở mọi lứa tuổi: 7 Lứa tuổi Sô lượng học sinh, sinh viên nghiện ma tuý Tỷ lệ % 6-10 tuổi 143 6 10-18 tuổi 1642 62 18-24 tuổi 832 32 Ở lứa tuổi 10-18 tuổi các em dễ bị lôi kéo vào tệ nạn nghiện hút, tiêm chích ma tuý bởi vì so với lứa tuổi 18-24 tuổi các em nhận thức còn non kém, bổng bột hơn và so với lứa tuổi 6 -10 tuổi các em lại chịu sự chăm sóc giám sát của gia đình kém chặt chẽ hơn. Đa số các em nghiện ma tuý đều thuộc loại học sinh, sinh viên có ý thức tổ chức kỷ luật kém, học hành chểnh mảng, hay tụ tập chơi bời lêu lổng, học tập kém, có lối sống buông thả, thường xuyên trốn học, la cà hàng quán.
Quận Cầu Giấy- Hà Nội Quận Cầu Giấy là một quận mới được thành lập năm 1998, với tốc độ đô thị hoá nhanh, kinh tế phát triển. Tinh hình nghiện ma tuý ở đây cũng đang là vấn đề bức xúc. Phân tích số liệu qua các năm theo báo cáo của Ban chỉ đạo phòng chống ma tuý và các tệ nạn xã hội, hồ sơ quản lý của Công an quận Cầu Giấy như sau: - Năm 1997 có 25 người nghiện, năm 2002 con sô' đã tăng lên 454 người nghiện. Trong số 454 người nghiện đó thì 71,6% ở độ tuổi 18-30, 25% bắt đầu nghiện ở độ tuổi 14-19 và 38% số người mới nghiện năm 2001 tuổi từ 20 trở xuống.
- Trong sô' 168 người nhiễm HIV được phát hiện đến tháng 12 năm 2002 có tới 76,8% nguyên nhân là do tiêm chích ma tuý. - Trong sô' người nghiện ma tuý năm 2002 có tới 63% số người có tiền án, tiền sự. Kiến thức, thái độ, thực hành liên quan đến phòng tránh ma tuý 3. Hiểu biết sự nguy hại của ma tuý [7,13, 24, 29, 30, 31] Học sinh phải nhận thức (hiểu) được sự tác hại của ma tuý đối với người nghiện, gia đình và xã hội thì mới có thái độ đúng và việc thực hành đúng để phòng tránh ma tuý cho bản thân.
- Sức khoẻ: Ma tuý khi bị lạm dụng sẽ tàn phá, huỷ hoại cơ thể con người, gây ra những rối loạn cho các tổ chức trong cơ thể: Mất ngủ, suy nhược, gầy còm, ốm yếu chán ăn, rối loạn tiêu hoá, đau đầu chóng mặt, giảm trí nhớ, dễ bị kích động, mất đi cảm giác khó chịu bình thường (không thấy rằng mình bẩn nên ngại tắm vì sợ nước, sợ gió). Người nghiện ma tuý dễ mắc các bệnh gan và thận. - Tiêm chích ma tuý là nguyên nhân chính lây truyền HIV/AIDS - căn bệnh nguy hiểm mà y học hiện đại vẫn chưa tìm ra phương thuốc chữa trị. Toàn quốc trong số người bị nhiễm HIV thì có 59,6% là do tiêm chích ma tuý.
- Nghiện ma tuý làm tổn hại về kinh tế. Gia đình người nghiện bị khánh kiệt về kinh tê' do người nghiện dồn tiền vào việc mua ma tuý. Tệ nạn ma tuý làm cho xã hội phải tốn phí tiền của rất lớn để chữa chạy cho người nghiện. - Ma tuý ảnh hưởng tới hạnh phúc gia đình, người nghiện luôn có nhu cầu đưa ma tuý vào cơ thể để thoả mãn cảm giác đặc biệt về mặt sinh lý.
Vì vậy nó là nhu cầu lớn nhất, bức bách nhất chi phối mọi nhu cầu khác của con người như ăn uống, văn hoá, tình dục. hoặc thờ ơ tình cảm với người ruột thịt, người thân thiết của mình.