BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ Y TÊ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÊ CÔNG CỘNG NGÔ THIỆU TÔN KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THựC HÀNH CỦA CHA MẸ VỂ PHÒNG TRÁNH MA TUÝ CHO TRẺ 13-19 TUổ!,l PHƯỜNG NGHĨA TÂN, QUẬN CẨU GIÂY, HÀ NỘI, 2002 LUẬN VĂN THẠC SỸ Y TẾ CÔNG CỘNG Mã sô: Hướng dẫn khoa học. PHẠM TRÍ DŨNG TSKH. NGUYỄN MINH KHỞI HÀ NỘI, 2002 LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn TS Phạm Trí Dũng, TSKH Nguyễn Minh Khởi đã trực tiếp, tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành bản luận văn này. Tôi xin tỏ lòng biết ơn các Thầy Cô, các Bộ môn và các Anh Chị ỏ các phòng ban của trường Đại học Y tế Công cộng đã nhiệt tình giảng dạy và truyền thụ kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tập.
Tôi xin cảm ơn Văn phòng thường trực phòng chống ma tuý - uỷ ban Quốc gia phòng chống AIDS và phòng chống tệ nạn ma tuý, mại dâm, Ban giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng Hà Nội, Ban giám đốc Trung tâm Y tế quận cầu Giấy, Đội Y tế dự phòng và các Trạm Y tế phường đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành nghiên cứu này. Tôi xin trân trọng cảm ơn TS Trần Như Nguyên, Thạc sỹ Nguyễn Tiến Hoà, Thạc sỹ Lã Ngọc Quang và các anh chị, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ và ủng hộ tôi hoàn thành luận văn. Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình đã luôn chia xẻ, khích lệ và động viên tôi trong suốt hai năm học. Hà Nội ngày 02 tháng 09 năm 2002 Ngò Thiệu Tôn DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CTV Cộng tác viên ĐTNC Đối tượng nghiên cứu HV Hành vi HVNCC Hành vi nguy cơ cao KAP Kiến thức (K), thái độ (A), thực hành (P) MT Ma tuý NC Nghiên cứu NIDA Viện quốc gia (Mỹ) nghiên cứu lạm dụng ma tuý PCMT Phòng chống ma tuý pp Phương pháp PVS Phỏng vấn sâu LLC Lượt lựa chọn TĐVH Trình độ văn hoá TT Thông tin TTGD Truyền thông giáo dục TTYT Trung tâm y tế UBND Uỷ ban nhân dân UNDCP Chương trình kiểm soát ma tuý liên hợp quốc UNDP Chương trình phát triển liên hợp quốc UNODCCP Văn phòng kiểm soát ma tuý và phòng chống tội phạm của liên hợp quốc VTN VỊ thành niên YTNC Yếu tô' nguy cơ MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỂ.
Những khái niệm chung. Kiến thức, thái độ, thực hành liên quan đến phòng chống ma tuý. Các yếu tố có khả năng ánh hưởng đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống ma tuý. Tình hình ma tuý.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CÚƯ. Địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp xử lý số liệu. Thời gian nghiên cứu. Khía cạnh đạo đức. KẾT Qlù NGHIÊN cúư.
Thông tin chung. Kiến thức, thái độ, thực hành. Yếu tố có khá năng ảnh hưởng. Bàn luận về kiến thức và một số yếu tố có khả năng ảnh hưởng tới kiến thức.
Bàn luận về thái độ và một sô' yếu tố có khả năng ảnh hưởng tới thái độ. Bàn luận về thực hành và một số yếu tố có khả năng ảnh hường tới thực hành. Phỏng vấn cha mẹ về kiến thức, thái độ, thực hành, phòng chống ma tuý cho trẻ 13-19 tuổi. Phỏng vấn sâu cha mẹ có connghiện ma tuý.
Phỏng vấn sâu đại diện các banngành, đoàn thể.92 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tình trạng hôn nhân của đối tượng nghiên cứu. Phân loại hiểu biết sự nguy hại của ma tuý. Phân loại hiểu biết triệu chứng thuộc sức khoẻ của trẻ dùng matuý.
Phân loại hiểu biết tinh thần, hành vi của trẻ dùng ma tuý. Hiểu biết yếu tố nghề nghiệp của cha mẹ với việc nghiện của trẻ. Những nghề của cha mẹ ánh hưởng tới việc nghiện của trẻ. Phân loại hiểu biết những hành vi có hại của cha mẹ.
Phân loại hiểu biết yếu tố nguy cơ thuộc xã hội. Phân loại hiểu biết của cha mẹ về các khía cạnh cầnquan tâm tới trẻ. Phân loại sự quan tâm tới tình hình nghiện tại nơi ở. Thái độ của cha mẹ nếu con hút thuốc.
Thái độ của cha mẹ nêu con uống rượu, bia thường xuyên. Phân loại về quản lý, giám sát trẻ. Phân loại xử trí của cha mẹ nếu biết con dùng matuý. Hành vi hút thuốc, uống rượu bia, thử ma tuý cùabố.
Thực hành chung của cha mẹ. Trình độ văn hoá và hiểu biết sự nguy hại. Xu hướng lựa chọn nguồn thông tin cùa cha mẹ.55 DANH MỤC CÁC BIỂU Đố Biểu đồ 1. Phân bố tuổi của đối tượng nghiên cứu.
Giới của đối tượng nghiên cứu. Trình độ vãn hoá của đối tượng nghiên cứu. Nghề nghiệp cùa đối tượng nghiên cứu. Hiểu biết sự nguy hại của ma tuý.
Mức độ biết sự nguy hại của ma tuý. Hiểu biết triệu chứng sức khoẻ của trẻ dùng ma tuý.31 Biểu đồ 8: Mức độ biết những triệu chứng về sức khoè của trẻ dùng ma tuý. Hiểu biết triệu chứng tinh thần, hành vi của trẻ dùng ma tuý. Mức độ biết về tinh thần, hành vi của trẻ dùng ma tuý.
Hiểu biết chung về triệu chứng của trẻ dùng ma tuý. Nguyên nhân quan trọng nhất dẫn trẻ tới ma tuý. ảnh hưởng của yếu tố kinh tê' gia đình tới việc nghiện của trẻ. Hiểu biết những hành vi có hại của cha mẹ.
Mức độ biết những hành vi có hại của cha mẹ. Hiểu biết của cha mẹ về những yêu tô' nguy cơ thuộc nhà trường. Mức độ biết các yếu tô' nguy cơ thuộc nhà trường. Hiểu biết yếu tố nguy cơ thuộc xã hội.
Mức độ biết các yếu tô' nguy cơ thuộc xã hội. Hiểu biết chung về các yếu tô' nguy cơ. Hiểu biết về các khía cạnh cần quan tâm ở trẻ. Mức độ biết về các khía cạnh cần quan tâm tới trẻ.
Phân loại kiến thức chung cùa cha mẹ. Mức độ quan tâm đối với vấn đề ma tuý vị thành niên. Thái độ trước nguy cơ mắc nghiện của con. Quan tâm tới tình hình nghiện ma tuý xung quanh gia đình.
Thái độ chung của cha mẹ. Quản lý, giám sát trẻ phòng tránh ma tuý. Xử trì nếu biết con dùng ma tuý. Nội dung vể ma tuý thường gập trên thông tin đại chúng.
Mức độ phổ biến của tài liệu truyền thông phòng chống ma tuý. Nguồn thông tin phòng chống ma tuý. Những nội dung TTGD PCMT hiện tại.55 1 ĐẶT VẤN ĐỂ Với số người nghiện tãng nhanh trên thế giới trong những nãm gần đây, ma tuý đã và đang là hiểm hoạ mang tính toàn cầu, nó không chỉ là vấn đề riêng của một khu vực, quốc gia hay một địa phưomg nào [33]. Số người nghiện ma tuý của thành phố Hà Nội cũng như nhiều tỉnh thành khác trong cả nước vài năm qua tăng lên nhanh chóng.
Đáng lo ngại là, trong số nghiện mới, thanh thiếu niên chiếm tới 70-80% [29] Phường Nghĩa Tân, quận Cầu Giấy, Hà nội từ năm 1998 tới nay, số người nghiện ma tuý đã tăng gấp 4 lần, trong đó lứa tuổi thanh thiếu niên chiếm 85% (cao nhất trong các phường cùa quận Cầu giấy) [4] Ma tuý gây ra nhiều nguy hại nghiêm trọng đối với bản thân người nghiện, gia đình và xã hội. Người nghiện có nguy cơ cao tổn hại về sức khoè, dễ bị lây nhiễm những bệnh nguy hiểm như viêm gan B, HIV/AIDS (70% nhiễm HIV qua con đường tiêm chích ma tuý) [3]. Nguy hiểm hơn nữa, đó là rối loạn về nhản cách của người nghiện do ma tuý gây ra. Đối với gia đình, sự mặc cảm khi có người nghiện và sự cạn kiệt dần về kinh tế do người nghiện gây ra là nỗi đau lớn của các bậc cha mẹ.
Bệnh tật của người nghiện là nỗi lo, là gánh nặng đối với sức khoẻ cộng đồng vì người nghiện có nguy cơ cao mắc bệnh lây truyền nguy hiểm và trở thành nguồn lây bệnh. Đối với trật tự. anh ninh xã hội, thống kê về tình hình tội phạm thời gian gần đây ở nước ta cho thấy, có tới 40% số vụ trọng án do người nghiện gây ra và 85,5% sô' người nghiện có tiền án, tiền sự, liên quan tới tội phạm hình sự và vi phạm pháp luật. [27] Vì vậy, ma tuý là vấn đề cấp bách và nghiêm trọng.
Một trong những chiến lược phòng chống ma tuý toàn cầu cũng như tại nước ta hiện nay nhằm vào mục tiêu "giảm cầu về ma tuý", trong đó tập trung phòng ngừa cho thanh thiếu niên để giám số nghiện mới. Để có thể đạt được mục tiêu này, vai trò cùa gia đình đã được khẳng định là quan trọng nhất bên cạnh vai trò của nhà trường và xã hội. [33] 2 Vai trò của gia đình, trước hết là các bậc cha mẹ càng quan trọng hơn nữa đối với trẻ lứa tuổi 13-19. Lứa tuổi này là giai đoạn hình thành nhân cách vì vậy trẻ dễ dàng tiếp thu cả những hành vi tốt và xấu từ môi trường sống, nhất là gia đình.
Cha mẹ có trách nhiệm trước tiên trong giáo dục quản lý trẻ và luôn là tấm gương quan trọng nhất đối với trè. Bởi vậy, gia đình và các bậc cha mẹ vừa là yếu tố bào vệ, vừa là yếu tố nguy cơ đối với trè trong phòng chống tệ nạn xã hội nói chung và tệ nạn ma tuý nói riêng.[33] [35 ] Nghiên cứu về trẻ vị thành niên nghiện ma tuý 1995 [18] cho thấy, nhiều yếu tố thuộc gia đình là nguyên nhân dẫn trẻ bước vào con đường ma tuý như hoàn cảnh gia đình, phương pháp giáo dục, quản lý trẻ, tinh thương yêu, sự quan tâm, hiểu biết về PCMT của cha mẹ v. Vì vậy, cha mẹ cần có hiểu biết, thái độ, thực hành đúng trong phòng tránh ma tuý cho trẻ. Công tác truyền thông - giáo dục PCMT cho cộng đồng đã được triển khai tại phường Nghĩa Tân, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội trong nhiều năm qua, nhưng hiện tại kiến thức, thái độ, thực hành của các bậc cha mẹ về phòng tránh ma tuý cho trẻ tại đây như thế nào? yếu tố nào ảnh hưởng tới KAP của các bậc cha mẹ? chưa có nghiên cứu nào trả lời những câu hỏi trên.
Trả lời câu hỏi trên sẽ giúp ích cho công tác phòng chống ma tuý tại địa phương. Vì vây, việc tìm hiểu kiến thức, thái độ, thực hành của cha mẹ tại đây về PCMT cho trẻ và tìm ra những yếu tố có khả năng ảnh hưởng là quan trọng và rất cần thiết. Với những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu nhằm những mục tiêu sau: 1. MỤC TIÊU CHUNG.
Mô tả kiến thức, thái dộ, thực hành của cha mẹ về phòng tránh ma tuý cho tré vị thành niên và xác định những yếu tố có khâ năng ảnh hướng tại phường Nghĩa Tân, quận Cầu giấy, Hà Nội năm 2002. MỤC TIÊU CỤ THỂ.