Khung Mô Tả Năng Lực Sử Dụng Tiếng Anh Cho Sinh Viên Bậc Đại Học Không Chuyên Ngữ

Luận án tiến sĩ phân tích khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng anh cho sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ nghiên, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Trần Thị Minh Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Mai Xuân Huy
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khung Mô Tả Năng Lực Sử Dụng Tiếng Anh Cho Sinh Viên Đại Học Không Chuyên Ngữ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Những đóng góp mới của luận án
• 7. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về năng lực ngôn ngữ và khung mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu năng lực sử dụng ngôn ngữ và khung mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1.1. Các nghiên cứu về năng lực ngôn ngữ
• 1.1.1.2. Các nghiên cứu và thực tiễn xây dựng khung mô tả năng lực ngôn ngữ
• 1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Cơ sở lý thuyết về các mô hình và khung mô tả năng lực ngôn ngữ
• 1.2.1. Khái quát về năng lực sử dụng ngôn ngữ
• 1.2.1.1. Khái niệm 'ngữ năng' và 'ngữ thi'
• 1.2.1.2. Khái niệm Năng lực giao tiếp
• 1.2.2. Mô hình năng lực sử dụng ngôn ngữ
• 1.2.2.1. Các tiểu thành tố trong mô hình năng lực ngôn ngữ giao tiếp
• 1.2.2.2. Các yếu tố ngữ cảnh
• 1.2.3. Về vấn đề dựng khung mô tả năng lực ngôn ngữ
• 1.2.3.1. Về vấn đề mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ theo chiều ngang
• 1.2.3.2. Về vấn đề phân chia cấp độ cho chiều dọc của khung mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ
• 1.3. Khung lý thuyết của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: Các đặc tả năng lực sử dụng tiếng Anh của người học/sử dụng ở trình độ Ngưỡng (Threshold Level) và hướng chi tiết hóa
• 2.1. Trình độ Ngưỡng (Threshold level)
• 2.1.1. Khái niệm trình độ Ngưỡng
• 2.1.2. Các đặc điểm cơ bản của trình độ Ngưỡng
• 2.2. Các đặc tả năng lực sử dụng ngôn ngữ ở trình độ Ngưỡng trong các khung mô tả năng lực
• 2.2.1. Các đặc tả theo hoạt động ngôn ngữ giao tiếp (communicative language activities)
• 2.2.1.1. Cách tiếp cận mô tả hoạt động ngôn ngữ giao tiếp
• 2.2.1.2. Phân tích các đặc tả hoạt động ngôn ngữ giao tiếp ở trình độ Ngưỡng theo các đặc điểm của ngữ cảnh giao tiếp
• 2.2.2. Các đặc tả năng lực ngôn ngữ giao tiếp ở trình độ Ngưỡng
• 2.2.2.1. Các đặc tả về năng lực ngôn ngữ
• 2.2.2.2. Các đặc tả về năng lực ngôn ngữ xã hội
• 2.2.2.3. Các đặc tả về năng lực ngữ dụng
• 2.3. Các hướng chi tiết hóa khung mô tả năng lực sử dụng tiếng Anh
• 2.3.1. Chi tiết hóa theo các đặc điểm của sự kiện giao tiếp (speech event)
• 2.3.2. Chi tiết hóa các đặc điểm năng lực ngôn ngữ của người học/ người sử dụng
• 2.3.3. Chi tiết hóa theo hướng xác định các hoạt động giao tiếp bằng tiếng Anh mang tính đặc thù của ngành Công an
• 2.3.4. Chia nhỏ các dải trình độ để phù hợp với các cấp độ năng lực của người học
• 3. CHƯƠNG 3: Các nghiên cứu mô tả thực trạng năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND
• 3.1. Bối cảnh nghiên cứu về nhu cầu và thực trạng năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND
• 3.1.1. Các mục tiêu về trình độ sử dụng tiếng Anh của sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ
• 3.1.2. Môi trường tiếp thụ tiếng Anh của sinh viên Học viện ANND
• 3.2. Các nghiên cứu cụ thể về nhu cầu và thực trạng năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên không chuyên ngữ tại Học viện ANND
• 3.2.1. Nghiên cứu nhu cầu sử dụng tiếng Anh trong ngành Công an
• 3.2.2. Nghiên cứu năng lực thực hiện các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp đặc trưng trong ngành Công an của sinh viên tại Học viện ANND theo mức độ hoàn thành và điều kiện, hạn chế
• 3.2.3. Khảo sát đặc điểm ngôn ngữ mang tính đặc trưng ở trình độ Ngưỡng của sinh viên học tiếng Anh không chuyên ngữ tại Học viện ANND
• 4. CHƯƠNG 4: Đề xuất về khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh trong dải trình độ Ngưỡng cho sinh viên tại Học viện ANND
• 4.1. Về Khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh cho sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND
• 4.2. Các đặc tả hoạt động ngôn ngữ giao tiếp
• 4.2.1. Các đặc tả hoạt động ngôn ngữ giao tiếp theo mức độ hoàn thành và điều kiện/hạn chế
• 4.2.2. Các đặc tả hoạt động ngôn ngữ giao tiếp trên thang độ khó
• 4.3. Mô tả năng lực ngôn ngữ
• 4.3.1. Tầm bao quát về ngữ pháp
• 4.3.2. Phạm vi từ vựng
• 4.3.3. Độ chính xác về ngôn ngữ
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. Phụ lục 1: Bảng câu hỏi điều tra về việc sử dụng tiếng Anh trong Công an
• 2A. Phụ lục 2A: Số liệu thống kê mô tả việc sử dụng tiếng Anh
• 2B. Phụ lục 2B: Xếp hạng các hoạt động sử dụng tiếng Anh trong CAND theo tần suất sử dụng
• 3. Phụ lục 3: Lý thuyết Đáp ứng câu hỏi (IRT) và mô hình Rasch 1 tham số
• 4. Phụ lục 4: Các câu mô tả năng lực thực hiện hoạt động ngôn ngữ giao tiếp được sử dụng để phân độ khó theo mô hình Rasch
• 5. Phụ lục 5: Số liệu thống kê Winsteps
• 6. Phụ lục 6: Lexical frequency profile (LFP)
• 7. Phụ lục 7: Các bảng mô tả chi tiết năng lực thực hiện các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp
• 8. Phụ lục 8: Một số bài tập thực hành sử dụng trong quá trình thu thập dữ liệu thực nghiệm về các mức độ hoàn thành và điều kiện/hạn chế năng lực thực hiện các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp (trích dẫn ví dụ)
• 9. Phụ lục 9: Phiếu ghi chép các quan sát việc thực hiện các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp của sinh viên trên lớp (trích dẫn ví dụ)
• 10. Phụ lục 10: Thống kê lượng từ theo tiểu bậc
• 11. Phụ lục 11: Các cách phân loại lỗi của người học ngoại ngữ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Khung Mô Tả Năng Lực Sử Dụng Tiếng Anh

Khung mô tả năng lực sử dụng tiếng Anh cho sinh viên đại học không chuyên ngữ là một công cụ quan trọng trong việc đánh giá và phát triển năng lực ngôn ngữ. Khung này không chỉ giúp sinh viên nhận thức rõ hơn về trình độ của mình mà còn hỗ trợ giảng viên trong việc thiết kế chương trình học phù hợp. Việc xây dựng khung mô tả này dựa trên các tiêu chí cụ thể, phản ánh nhu cầu thực tế của sinh viên trong môi trường học tập hiện đại.

1.1. Khái niệm về Khung Mô Tả Năng Lực Tiếng Anh

Khung mô tả năng lực tiếng Anh là một hệ thống tiêu chí giúp đánh giá khả năng sử dụng ngôn ngữ của sinh viên. Nó bao gồm các yếu tố như từ vựng, ngữ pháp và khả năng giao tiếp trong các tình huống thực tế.

1.2. Tầm quan trọng của Khung Mô Tả Năng Lực

Khung mô tả năng lực không chỉ giúp sinh viên xác định được trình độ của mình mà còn tạo điều kiện cho việc cải thiện kỹ năng ngôn ngữ thông qua các hoạt động học tập có mục tiêu.

II. Vấn đề và Thách thức trong Việc Sử Dụng Tiếng Anh

Sinh viên đại học không chuyên ngữ thường gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng tiếng Anh. Những thách thức này bao gồm thiếu tự tin, không đủ thời gian học tập và thiếu môi trường thực hành. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên.

2.1. Thiếu Tự Tin trong Giao Tiếp

Nhiều sinh viên cảm thấy thiếu tự tin khi giao tiếp bằng tiếng Anh, điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hành và cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của họ.

2.2. Thiếu Thời Gian và Tài Nguyên Học Tập

Thời gian học tập hạn chế và thiếu tài nguyên học tập phù hợp là những yếu tố cản trở sinh viên trong việc nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh.

III. Phương Pháp Xây Dựng Khung Mô Tả Năng Lực Tiếng Anh

Việc xây dựng khung mô tả năng lực tiếng Anh cho sinh viên không chuyên ngữ cần dựa trên các phương pháp nghiên cứu khoa học. Các phương pháp này bao gồm khảo sát, phỏng vấn và phân tích dữ liệu thực tế từ sinh viên.

3.1. Khảo Sát Nhu Cầu Sử Dụng Tiếng Anh

Khảo sát nhu cầu sử dụng tiếng Anh giúp xác định các kỹ năng cần thiết mà sinh viên cần phát triển trong quá trình học tập.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Thực Tế

Phân tích dữ liệu từ các bài kiểm tra và hoạt động thực hành giúp xác định mức độ thành thạo của sinh viên và điều chỉnh chương trình học cho phù hợp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Khung Mô Tả Năng Lực

Khung mô tả năng lực tiếng Anh có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ việc thiết kế chương trình học đến đánh giá năng lực của sinh viên. Việc áp dụng khung này sẽ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.

4.1. Thiết Kế Chương Trình Học Tập

Khung mô tả năng lực giúp giảng viên thiết kế chương trình học tập phù hợp với nhu cầu và khả năng của sinh viên, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy.

4.2. Đánh Giá Năng Lực Sinh Viên

Khung này cũng cung cấp tiêu chí rõ ràng để đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên, giúp họ nhận diện được điểm mạnh và điểm yếu của mình.

V. Kết Luận và Tương Lai của Khung Mô Tả Năng Lực

Khung mô tả năng lực sử dụng tiếng Anh cho sinh viên đại học không chuyên ngữ là một công cụ hữu ích trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tương lai của khung này sẽ phụ thuộc vào việc cập nhật và điều chỉnh theo nhu cầu thực tế của sinh viên và thị trường lao động.

5.1. Cập Nhật và Điều Chỉnh Khung

Khung mô tả năng lực cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng nhu cầu và xu hướng mới trong việc sử dụng tiếng Anh.

5.2. Tích Hợp Công Nghệ trong Giảng Dạy

Việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy sẽ giúp sinh viên có thêm nhiều cơ hội thực hành và nâng cao năng lực sử dụng tiếng Anh một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học của tác giả Trần Thị Minh Thảo, thực hiện năm 2018 tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (chuyên ngành Ngôn ngữ học, mã số: 9229020; người hướng dẫn khoa học: PGS. Mai Xuân Huy và TS. Phạm Đăng Bình), tập trung nghiên cứu việc xây dựng khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh cho sinh viên đại học không chuyên ngữ trong bối cảnh đào tạo đặc thù tại Học viện An ninh nhân dân (Học viện ANND).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đặt ra yêu cầu về thước đo năng lực ngoại ngữ thống nhất nhằm quy chiếu trình độ, phục vụ hợp tác giáo dục và công nhận văn bằng. Tuy nhiên, việc áp dụng các khung tham chiếu quốc tế như Khung tham chiếu trình độ chung Châu Âu (CEFR) hay khung pháp lý quốc gia như Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam (KNLNNVN) vào thực tế dạy học ngoại ngữ tại các trường đại học khối ngành Công an bộc lộ nhiều bất cập:

• CEFR được thiết kế mang tính trung lập về ngôn ngữ (language neutral) và khái quát cao để áp dụng linh hoạt cho nhiều ngữ cảnh, do đó không phản ánh được nhu cầu sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống nghiệp vụ đặc thù của ngành Công an.
• Các khung tham chiếu hiện hành có dải trình độ rộng, không đo lường được các bước tiến bộ nhỏ của sinh viên qua từng học phần ngoại ngữ không chuyên vốn bị giới hạn về thời lượng đào tạo.
• KNLNNVN chủ yếu dựa trên CEFR, chưa phản ánh rõ nét sự điều chỉnh theo đặc điểm năng lực và môi trường tiếp thụ ngoại ngữ tại Việt Nam; việc phân chia tiểu bậc trong các chương trình đào tạo hiện nay phần lớn mang tính cơ học hoặc dựa vào kinh nghiệm quản lý mà thiếu căn cứ đo lường khoa học.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất Khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh trong dải trình độ Ngưỡng (Threshold Level - tương đương B1 theo CEFR hoặc Bậc 3 theo KNLNNVN) cho sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND, phản ánh được đặc điểm môi trường sử dụng ngôn ngữ tại Việt Nam và tính chất đặc thù của ngành Công an.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định các nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu các mô hình lý thuyết và khung mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ.
2. Tổng hợp, phân tích các đặc tả năng lực sử dụng tiếng Anh ở trình độ Ngưỡng trong một số khung mô tả và bài thi quốc tế có uy tín.
3. Thu thập dữ liệu thực nghiệm phục vụ việc dựng khung thông qua khảo sát nhu cầu sử dụng tiếng Anh trong ngành Công an và khảo sát thực trạng năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ngữ năng (competence) và ngữ thi (performance) của người học tiếng Anh ở trình độ Ngưỡng được phản ánh trong các khung năng lực uy tín và thể hiện qua sản phẩm học tập của sinh viên đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND.
• Nguồn ngữ liệu:
  • Các đặc tả năng lực trình độ Ngưỡng của các khung tham chiếu (CEFR, KNLNNVN, ALTE, ACTFL) và bản diễn giải năng lực của các bài thi quốc tế (IELTS, TOEIC, PET, TOEFL).
  • Sản phẩm sử dụng tiếng Anh của sinh viên không chuyên ngữ Học viện ANND (bài kiểm tra, phiếu bài tập, hoạt động thực hành).
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Giới hạn ở các yếu tố năng lực quan sát và hiển ngôn được (hoạt động ngôn ngữ giao tiếp và năng lực ngôn ngữ giao tiếp), không nghiên cứu các yếu tố năng lực tiềm ẩn hay cơ chế thần kinh tâm lý chuyên sâu.
  • Tập trung vào dải trình độ Ngưỡng (B1 CEFR / Bậc 3 KNLNNVN) - chuẩn đầu ra ngoại ngữ của các trường đại học không chuyên tại Việt Nam.
  • Không gian khảo sát: Học viện ANND và một số đơn vị Công an tại Hà Nội; đối tượng thực nghiệm là sinh viên Khóa D45.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu về năng lực ngôn ngữ

Luận án điểm lại quá trình phát triển của các lý thuyết về năng lực ngôn ngữ trên thế giới:

• Tiếp cận cấu trúc: C. Fries (1945) và R. Lado (1961) với mô hình "kỹ năng - yếu tố" (skills-elements model), xem ngôn ngữ là sự lắp ráp các đơn vị âm vị, từ vựng, ngữ pháp theo 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.
• Tiếp cận ngữ pháp tạo sinh: N. Chomsky (1957, 1965) phân biệt "ngữ năng" (competence - kiến thức ngôn ngữ của người nói-nghe lý tưởng trong môi trường đơn ngữ) và "ngữ thi" (performance - việc sử dụng ngôn ngữ thực tế).
• Tiếp cận chức năng và ngôn ngữ học xã hội: J. R. Firth và M. A. K. Halliday (1973, 1978) với 3 siêu chức năng (ideational, interpersonal, textual) và quan niệm ngôn ngữ là "nguồn lực tạo nghĩa" (meaning potential), đặt tiền đề cho các mô tả năng lực hành động dạng "có thể làm" (can do); J. L. Austin (1962) và J. R. Searle với lý thuyết hành động ngôn từ (speech acts); D. A. Wilkins (1976) với chương trình ý niệm - chức năng.
• Tiếp cận năng lực giao tiếp:
  • D. Hymes (1972, 1974) mở rộng khái niệm ngữ năng thành "năng lực giao tiếp" (communicative competence) gắn với tính phù hợp xã hội và mô hình SPEAKING.
  • M. Canale và M. Swain (1980), M. Canale (1983) đề xuất mô hình gồm 4 thành tố: năng lực ngữ pháp, năng lực ngôn ngữ xã hội, năng lực chiến lược, và năng lực diễn ngôn, đồng thời đưa ra khái niệm "giao tiếp thực tế" (actual communication).
  • J. Van Ek (1984, 1986) phát triển mô hình 6 tiểu năng lực phục vụ mục tiêu giáo dục ngoại ngữ toàn diện tại Châu Âu.
  • L. Bachman (1990) và L. Bachman & A. Palmer (1996) xây dựng mô hình "Khả năng ngôn ngữ giao tiếp" (Communicative Language Ability - CLA), phân định rõ kiến thức ngôn ngữ (tổ chức và ngữ dụng), năng lực chiến lược (đánh giá, lập kế hoạch, thực hiện) và cơ chế tâm sinh lý.
  • M. Celce-Murcia, Z. Dörnyei & S. Thurrell (1995) và M. Celce-Murcia (2007) hoàn thiện mô hình tương tác năng lực giao tiếp gồm 6 thành tố, nhấn mạnh vai trò của ngôn ngữ công thức (formulaic language).

Các nghiên cứu và thực tiễn xây dựng khung năng lực ngôn ngữ

• Quốc tế: Khung tham chiếu CEFR (J. Trim, B. North, D. Coste, J. Sheils, 2001) xây dựng trên nền tảng trình độ Ngưỡng (Threshold Level) của J. Van Ek (1975), cùng các trình độ Waystage (A2) và Vantage (B2). Luận án cũng phân tích các khung ILR (1991), ACTFL (1986), ALTE, cùng kinh nghiệm địa phương hóa CEFR tại Đài Loan, Trung Quốc (Common Chinese Framework) và Nhật Bản (CEFR-J với việc bổ sung cấp độ pre-A1 và chia nhỏ các dải trình độ A1, A2, B1, B2 thành các tiểu bậc).
• Tại Việt Nam: Các nghiên cứu về năng lực ngoại ngữ của Vũ Thị Phương Anh & Nguyễn Bích Hạnh (2004), Đỗ Bá Quý (2005), Vũ Thị Ninh et al. (2006), Hoàng Văn Vân (2010); các phân tích về ứng dụng CEFR của Hoàng Văn Hoạt (2012), Hoàng Thị Xuân Hoa (2012), Phạm Thị Hồng Nhung (2012), Lê Văn Canh (2012), Phạm Anh Tú (2016), Lê Văn Canh & Nguyễn Thị Ngọc (2018); khung năng lực tiếng Anh 14 bậc của ĐHQG TP.HCM (2015) và định dạng đề thi VSTEP của ĐHQG Hà Nội.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Luận án tập trung giải quyết khoảng trống về việc thiếu hụt một khung mô tả năng lực tiếng Anh chi tiết được chuẩn hóa bằng phương pháp định lượng cho đối tượng sinh viên không chuyên ngữ ngành Công an, giúp chuyển hóa các mô tả định tính mang tính bao quát của CEFR/KNLNNVN thành các tiêu chí đánh giá cụ thể theo từng tiểu bậc và từng học phần đào tạo.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình phân tích

Luận án vận dụng các cơ sở lý luận chính sau:

1. Mô hình năng lực ngôn ngữ giao tiếp: Phối hợp quan điểm của Canale & Swain (1980), Bachman & Palmer (1996) và Celce-Murcia (2007) để xác định các tiểu thành tố cấu thành năng lực ngôn ngữ (năng lực ngữ pháp/ngôn ngữ, năng lực ngôn ngữ xã hội, năng lực diễn ngôn, năng lực ngữ dụng/chức năng, năng lực công thức, năng lực chiến lược).
2. Lý thuyết sự kiện giao tiếp và phân tích ngữ cảnh: Vận dụng mô hình 8 thành tố SPEAKING của D. Hymes (1974) và mô hình COE (Context and Operations) của Chapelle, Grabe & Berns (1997) để phân tích ngữ cảnh giao tiếp trong ngành Công an:
   • Setting & Scene (Chu cảnh: khung cảnh và hiện trường);
   • Participants (Người tham gia);
   • Ends (Mục đích và kết quả);
   • Act sequence (Chuỗi hành vi: hình thức và nội dung);
   • Key (Phương thức/ngữ điệu);
   • Instrumentalities (Phương tiện/kênh giao tiếp);
   • Norms (Chuẩn tương tác và chuẩn giải thích);
   • Genre (Thể loại văn bản/diễn ngôn).
3. Lý thuyết dựng khung mô tả hai chiều: Trục ngang là "mô hình vận hành" dựa trên các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp và tiêu chí ngôn ngữ; Trục dọc là thang đo năng lực phân chia theo các cấp độ dựa trên nghiên cứu đo lường giáo dục (McKelvie, 1978; Miller, 1956; North, 2000).

                            MÔ HÌNH KHUNG MÔ TẢ HAI CHIỀU
Trục dọc: Cấp độ năng lực (Thang đo độ khó Rasch / Các tiểu bậc B1.1, B1.2, B1.3)
                      Trục ngang: Hoạt động và Năng lực ngôn ngữ

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp (mixed methods - Creswell, 2003), thu thập và xử lý dữ liệu định lượng trước khi tiến hành phân tích định tính:

Phương pháp	Công cụ / Phần mềm	Mục đích và Nội dung thực hiện
Điều tra bảng hỏi	Bảng hỏi khảo sát (Phần câu hỏi đóng & mở)	Thu thập dữ liệu về tần suất sử dụng các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp bằng tiếng Anh trong ngành Công an và các chủ đề nghiệp vụ liên quan.
Phỏng vấn sâu	Phỏng vấn mặt đối mặt	Kiểm chứng xác suất (~5% mẫu điều tra), làm rõ ngữ cảnh, tình huống và chủ đề giao tiếp đặc thù trong CAND.
Quan sát lớp học	Phiếu ghi chép quan sát	Quan sát sinh viên thực hiện các hoạt động giao tiếp trên lớp nhằm xác định các điều kiện thuận lợi và hạn chế thực hiện nhiệm vụ.
Thống kê mô tả	IBM SPSS Statistics 20	Phân tích xu thế trung tâm, xác định và xếp hạng tần suất các hoạt động nghe, nói, đọc, viết trong ngành Công an.
Mô hình Rasch (IRT)	Winsteps	Ứng dụng mô hình Rasch 1 tham số để phân bậc độ khó cho các câu mô tả năng lực thực hiện hoạt động ngôn ngữ theo mức độ hoàn thành và điều kiện/hạn chế.
Phân tích hồ sơ từ vựng	RANGE (Lexical Frequency Profile - LFP)	Phân tích dung lượng và tỷ lệ bao phủ của các dải tần suất từ vựng tiếng Anh theo các tiểu bậc năng lực của sinh viên.
Phân tích văn bản	Thống kê, phân loại, quy nạp lỗi	Phân tích sản phẩm ngôn ngữ (bài thi, bài tập) của sinh viên Khóa D45 để xác định đặc trưng ngữ pháp, từ vựng và lỗi ngôn ngữ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về năng lực ngôn ngữ và khung mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng:

• Phân tích sự tiến triển từ khái niệm ngữ năng - ngữ thi của Chomsky sang khái niệm năng lực giao tiếp của Hymes, Canale & Swain, Bachman và Celce-Murcia. Làm rõ sự thu hẹp dần của khái niệm năng lực ngôn ngữ xã hội khi các thành tố chiến lược, diễn ngôn, hành động và công thức được tách lập thành các tiểu năng lực độc lập.
• Xác lập cơ sở lý thuyết về ngữ cảnh: mô hình SPEAKING của Hymes và mô hình tương tác COE của Chapelle et al., xem ngữ cảnh gồm tình huống và sản phẩm ngữ thi.
• Phân tích nguyên lý xây dựng khung mô tả 2 chiều: Trục ngang là "mô hình vận hành" mô tả hành vi giao tiếp quan sát được; Trục dọc phân chia cấp độ năng lực, chỉ ra rằng số lượng 5–6 bậc là khoảng phân chia an toàn cho độ tin cậy của thang đo (theo McKelvie, 1978; Miller, 1956; North, 2000).

Chương 2: Các đặc tả năng lực sử dụng tiếng Anh của người học/sử dụng ở trình độ Ngưỡng (Threshold Level) và hướng chi tiết hóa

Chương 2 tập trung phân tích trình độ Ngưỡng (B1 CEFR / Bậc 3 KNLNNVN):

• Khái niệm và đặc điểm trình độ Ngưỡng: Là điểm mốc mà người học bắt đầu có khả năng sử dụng ngôn ngữ độc lập (Independent user), duy trì giao tiếp và giải quyết các tình huống thường nhật trong đời sống và công việc quen thuộc.
• Phân tích các đặc tả hiện hành: Đối chiếu các tiêu chí về hoạt động ngôn ngữ giao tiếp (tiếp nhận, sản sinh, tương tác) và năng lực ngôn ngữ giao tiếp (ngôn ngữ, ngôn ngữ xã hội, ngữ dụng) trong CEFR, KNLNNVN, ALTE, ACTFL, IELTS, TOEIC, TOEFL, PET.
• Xác lập 4 hướng chi tiết hóa:
  1. Chi tiết hóa theo các đặc điểm của sự kiện giao tiếp (speech event) theo khung SPEAKING.
  2. Chi tiết hóa theo các đặc điểm năng lực ngôn ngữ thực tế của người học.
  3. Chi tiết hóa theo các hoạt động giao tiếp đặc thù của lực lượng CAND.
  4. Chia nhỏ dải trình độ Ngưỡng thành các tiểu bậc nhằm phù hợp với việc phân bổ học phần đào tạo.

Chương 3: Các nghiên cứu mô tả thực trạng năng lực sử dụng tiếng Anh của sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND

Chương 3 trình bày các kết quả nghiên cứu thực nghiệm:

1. Khảo sát nhu cầu sử dụng tiếng Anh trong ngành Công an

Khảo sát phân phối tần số và xếp hạng tần suất các hoạt động nghe, nói, đọc, viết nghiệp vụ (phân tích qua SPSS 20, Bảng 3.1, Hình 3.1–3.5). Kết quả xác định nhóm hoạt động ngôn ngữ có tần suất sử dụng cao nhất làm căn cứ ưu tiên trong chương trình đào tạo.

                           TỔNG HỢP CÁC CHỈ SỐ THỰC NGHIỆM TRONG CHƯƠNG 3

2. Đo lường năng lực thực hiện hoạt động ngôn ngữ giao tiếp bằng mô hình Rasch

Tác giả sử dụng phần mềm Winsteps phân tích mức độ hoàn thành và điều kiện/hạn chế của sinh viên Khóa D45 đối với các câu mô tả năng lực nghiệp vụ:

• Thang đo năng lực Nghe hiểu: Xác định các chỉ số tổng thể và vị trí các câu mô tả trên thang độ khó Rasch (Bảng 3.2, Hình 3.6).
• Thang đo năng lực Đọc hiểu: Xác lập các chỉ số đo lường và bản đồ phân bố độ khó (Bảng 3.3, Hình 3.7).
• Thang đo năng lực Nói: Định vị độ khó của các hoạt động nói tương tác và nói sản sinh (Bảng 3.4, Hình 3.8).
• Thang đo năng lực Viết: Chuẩn hóa thang đo độ khó các hoạt động viết văn bản, báo cáo nghiệp vụ (Bảng 3.5, Hình 3.9).

3. Khảo sát đặc điểm ngôn ngữ theo tiểu bậc bằng phần mềm RANGE

Phân tích hồ sơ tần suất từ vựng (Lexical Frequency Profile - LFP) của sinh viên trình độ Ngưỡng:

• Xác định tỷ lệ bao phủ của các dải tần suất từ vựng tiếng Anh (Bảng 3.6, Hình 3.10).
• So sánh sự khác biệt về khối lượng và tỷ lệ phân bố từ vựng qua 3 tiểu bậc năng lực của sinh viên (Bảng 3.7, Hình 3.11), làm căn cứ lượng hóa sự tiến bộ giữa các giai đoạn học tập.

Chương 4: Đề xuất về khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh trong dải trình độ Ngưỡng cho sinh viên tại Học viện ANND

Chương 4 hoàn thiện đề xuất Khung mô tả chi tiết gồm 2 phần chính:

1. Mô tả các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp:
   • Xây dựng hệ thống câu mô tả năng lực (can-do statements) cho các hoạt động nghe hiểu, đọc hiểu, nói và viết gắn với tình huống giao tiếp CAND.
   • Chi tiết hóa từng hoạt động theo mức độ hoàn thành và các điều kiện / hạn chế giao tiếp (ví dụ: tốc độ nói, độ rõ của âm thanh, sự hỗ trợ của phương tiện trực quan, độ phức tạp của chủ đề).
   • Sắp xếp và định vị các câu mô tả trên thang độ khó chuẩn hóa từ kết quả phân tích Rasch.
2. Mô tả năng lực ngôn ngữ:
   • Tầm bao quát về ngữ pháp: Quy định cụ thể các cấu trúc ngữ pháp tương ứng với các tiểu bậc trong dải B1.
   • Phạm vi từ vựng: Định lượng dung lượng từ vựng cần đạt theo 3 tiểu bậc dựa trên phân tích LFP.
   • Độ chính xác về ngôn ngữ: Xác định các tiêu chí kiểm soát lỗi ngữ pháp, chính tả, ngữ âm dựa trên danh mục phân loại lỗi của người học ngoại ngữ.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và liên kết các nguồn tài liệu lý thuyết về năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp và nguyên lý xây dựng khung tham chiếu, tạo lập cơ sở khoa học cho việc mô tả năng lực ngoại ngữ chuyên ngành.
• Đề xuất quy trình chi tiết hóa CEFR và KNLNNVN dựa trên việc kết hợp mô hình sự kiện giao tiếp SPEAKING của Hymes và mô hình đo lường năng lực người học, cung cấp khung phương pháp luận cho việc địa phương hóa khung tham chiếu ngoại ngữ tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đề xuất bản Khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh ở trình độ Ngưỡng gồm các bảng mô tả năng lực 4 kỹ năng gắn liền với điều kiện, hạn chế và đặc thù nghiệp vụ ngành Công an.
• Chia nhỏ dải trình độ Ngưỡng thành các tiểu bậc kèm theo các chỉ số định lượng về từ vựng và ngữ pháp, tạo căn cứ trực tiếp cho Học viện ANND trong việc:
  • Xây dựng chuẩn đầu ra chi tiết cho từng học phần tiếng Anh không chuyên;
  • Biên soạn giáo trình và lựa chọn học liệu giảng dạy phù hợp;
  • Thiết kế tiêu chí và phát triển ngân hàng công cụ kiểm tra, đánh giá định kỳ.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực nghiệm sinh động (kết quả khảo sát tần suất nhu cầu CAND, số liệu phân tích Rasch từ Winsteps, hồ sơ từ vựng LFP từ RANGE), khắc phục tính chủ quan của các khung tham chiếu vốn chủ yếu dựa vào ý kiến chuyên gia.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với công tác đào tạo tại Học viện ANND: Áp dụng khung mô tả để phân chia chương trình tiếng Anh không chuyên thành các giai đoạn/học phần rõ ràng, gắn đánh giá quá trình với các mức độ hoàn thành nhiệm vụ giao tiếp.
• Đối với hoạt động khảo thí: Sử dụng thang độ khó Rasch của các câu mô tả năng lực để thiết kế đề thi đánh giá năng lực tiếng Anh đầu ra có độ tin cậy và giá trị đo lường cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi trình độ: Nghiên cứu chỉ tập trung trong dải trình độ Ngưỡng (B1 CEFR / Bậc 3 KNLNNVN), chưa mở rộng sang các dải trình độ khác như Sơ cấp (A2) hay Trung cao cấp (B2).
• Phạm vi khảo sát: Dữ liệu điều tra nhu cầu và thực nghiệm năng lực người học mới được tiến hành chủ yếu tại Học viện ANND và một số đơn vị Công an trên địa bàn Hà Nội, với cỡ mẫu tập trung ở sinh viên Khóa D45.
• Thành tố năng lực: Luận án giới hạn ở các biểu hiện năng lực hiển ngôn và quan sát được, chưa bao quát các yếu tố thuộc cơ chế tâm lý nhận thức bên trong (trí nhớ vận hành, bộ lọc cảm xúc).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng nghiên cứu xây dựng các khung mô tả chi tiết cho các dải trình độ ngoại ngữ khác trong hệ thống đào tạo CAND.
• Mở rộng quy mô khảo sát thực nghiệm tại các học viện, trường đại học CAND khác trên toàn quốc nhằm gia tăng tính đại diện của dữ liệu.
• Tiếp tục nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin và lý thuyết khảo thí hiện đại để hoàn thiện ngân hàng câu hỏi đánh giá năng lực ngôn ngữ theo các tiểu bậc đã xác lập.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các đối tượng và lĩnh vực sau:

• Cán bộ quản lý và giảng viên ngoại ngữ tại các trường đại học khối CAND và Quân đội: Tham khảo mô hình khung chi tiết và phương pháp phân bổ chuẩn đầu ra tiếng Anh theo từng học phần.
• Giảng viên và chuyên gia xây dựng chương trình tiếng Anh không chuyên (ESP/EAP): Tham khảo quy trình phân tích nhu cầu sử dụng ngôn ngữ theo mô hình SPEAKING và cách thức chuyển hóa nhu cầu nghiệp vụ thành các câu mô tả năng lực dạng "can-do".
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng / Phương pháp giảng dạy tiếng Anh: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu kết hợp (mixed methods), kỹ thuật xử lý dữ liệu đo lường bằng mô hình Rasch (Winsteps) và phân tích hồ sơ từ vựng (RANGE).
• Các nhà phát triển bài thi và khảo thí ngoại ngữ: Tham khảo các bảng tiêu chí đánh giá năng lực ngôn ngữ theo mức độ hoàn thành và điều kiện/hạn chế giao tiếp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án giải quyết bất cập nào của Khung CEFR và Khung NLNNVN?

Luận án giải quyết tính khái quát cao, trung lập về ngôn ngữ (language neutral) và dải trình độ quá rộng của CEFR và KNLNNVN. Các khung này không phản ánh được ngữ cảnh nghiệp vụ đặc thù của ngành Công an và không đo lường được các bước tiến bộ nhỏ của sinh viên qua từng học phần tiếng Anh không chuyên.

2. Mô hình SPEAKING của Dell Hymes được ứng dụng như thế nào trong luận án?

Mô hình SPEAKING gồm 8 yếu tố (Setting/scene, Participants, Ends, Act sequence, Key, Instrumentalities, Norms, Genre) được tác giả sử dụng làm khung phân tích để chi tiết hóa ngữ cảnh và các sự kiện giao tiếp bằng tiếng Anh trong ngành Công an, làm cơ sở xây dựng các câu mô tả năng lực sát thực tế.

3. Các kỹ thuật và phần mềm nào được sử dụng để xử lý dữ liệu thực nghiệm?

Luận án sử dụng:

• IBM SPSS Statistics 20: Xử lý thống kê mô tả, xác định và xếp hạng tần suất các hoạt động ngôn ngữ giao tiếp.
• Winsteps: Phân tích mô hình Rasch 1 tham số (Lý thuyết Đáp ứng Câu hỏi - IRT) để xác lập thang độ khó cho các câu mô tả năng lực 4 kỹ năng.
• RANGE: Phân tích hồ sơ tần suất từ vựng (Lexical Frequency Profile - LFP) để định lượng tỷ lệ bao phủ từ vựng qua 3 tiểu bậc.

4. Dải trình độ Ngưỡng được luận án chi tiết hóa thành những nội dung gì?

Luận án chi tiết hóa trình độ Ngưỡng (B1/Bậc 3) thành:

1. Các đặc tả hoạt động ngôn ngữ giao tiếp nghe, nói, đọc, viết theo mức độ hoàn thành và điều kiện/hạn chế giao tiếp, định vị trên thang độ khó Rasch.
2. Các đặc tả năng lực ngôn ngữ cụ thể về tầm bao quát ngữ pháp, phạm vi từ vựng (chia theo 3 tiểu bậc) và tiêu chí kiểm soát độ chính xác ngôn ngữ.

5. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập từ những nguồn nào?

Dữ liệu được thu thập từ:

• Phiếu điều tra bảng hỏi về nhu cầu sử dụng tiếng Anh gửi tới cán bộ, chiến sĩ tại một số đơn vị Công an tại Hà Nội;
• Phỏng vấn sâu đại diện cán bộ nghiệp vụ;
• Phiếu ghi chép quan sát giờ học thực hành tiếng Anh;
• Sản phẩm bài thi, bài tập và bài thực hành tiếng Anh của sinh viên Khóa D45 hệ đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Thị Minh Thảo đã giải quyết vấn đề cấp thiết trong việc bản địa hóa và cụ thể hóa các khung tham chiếu năng lực ngoại ngữ vào bối cảnh đào tạo tiếng Anh không chuyên ngành Công an tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận ngôn ngữ học ứng dụng (mô hình năng lực giao tiếp, khung SPEAKING) và các phương pháp đo lường thực nghiệm (mô hình Rasch, phần mềm RANGE, SPSS), công trình đã xây dựng thành công Khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh ở trình độ Ngưỡng cho sinh viên Học viện ANND. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và công cụ thực tiễn phục vụ đổi mới chương trình, biên soạn giáo trình và nâng cao độ chính xác trong kiểm tra đánh giá năng lực ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về năng lực ngôn ngữ và Khung mô tả năng lực sử dụng ngôn ngữ Chương 2. Các đặc tả năng lực sử dụng tiếng Anh của ngƣời học ở trình độ Ngƣỡng (Threshold level) và hƣớng chi tiết hóa Chương 3. Các nghiên cứu mô tả chi tiết thực trạng năng lực sử dụng tiếng Anh trình độ Ngƣỡng của sinh viên bậc đại học không chuyên ngữ tại Học viện ANND Chương 4.

Đề xuất Khung mô tả chi tiết năng lực sử dụng tiếng Anh trong dải trình độ Ngƣỡng cho sinh viên học tiếng Anh tại Học viện ANND. 6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC NGÔN NGỮ VÀ KHUNG MÔ TẢ NĂNG LỰC SỬ DỤNG NGÔN NGỮ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về năn lực ngôn ngữ và khung mô tả năn lực sử dụng ngôn ngữ 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1.

Các nghiên cứu về năng lực ngôn ngữ Có thể nói rằng ngƣời đầu tiên tạo ra sự chú ý đến đến mô hình cấu trúc năng lực ngôn ngữ là Noam Chomsky với việc xuất bản 2 cuốn sách „Cấu trúc cú pháp‟ vào năm 1957 và „Các khía cạnh của lý thuyết cú pháp‟ năm 1965. Trƣớc Chomsky cũng có một số học giả nghiên cứu về lĩnh vực này, tiêu biểu là Fries, C. [71:3] cho rằng biết một ngôn ngữ trƣớc hết là trong một khối lƣợng từ vựng hạn chế, đã nắm vững đƣợc hệ thống âm thanh và sau đó là đã biến đƣợc các thủ pháp cấu trúc thành các vấn đề của thói quen tự động hoá. Mô hình năng lực ngôn ngữ theo quan điểm của Fries là tập hợp các tiểu mục hay danh mục các thành phần ngôn ngữ đơn l nhƣ các đơn vị âm thanh, đơn vị từ vựng, các mẫu câu.

Cùng quan điểm với Fries về việc ngôn ngữ là một tập hợp các thành tố tiêng rẽ, Lado,R. [100] khi nghiên cứu về lĩnh vực kiểm tra ngôn ngữ đã trình bày một mô hình năng lực ngôn ngữ gọi là mô hình „kĩ năng –yếu tố‟ với lý giải ngôn ngữ là một hệ thống phức tạp với các cấp độ liên quan đến việc lựa chọn và sắp xếp các đơn vị của kiến thức ngôn ngữ (đƣợc hiểu đơn giản chỉ gồm âm vị, cấu trúc, từ vựng) và sự lắp ráp các đơn vị đó với nhau theo các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết. Tuy nhiên, khi nhắc đến khái niệm „năng lực ngôn ngữ‟‟, các nhà nghiên cứu thƣờng truy nguồn đến khái niệm „ngữ năng‟ và „ngữ thi‟ của Chomsky,N. Trong „Các khía cạnh của lý thuyết cú pháp‟, Chomsky,N.

[56] phân biệt giữa ngữ năng - kiến thức ngôn ngữ của ngƣời nói và ngƣời nghe trong môi trƣờng đơn ngữ lý tƣởng và ngữ thi -lời nói của con ngƣời sản sinh ra vào bất cứ lúc nào trong những tình huống cụ thể và chịu ảnh hƣởng của vô số các yếu tố khác nhau. Ngữ năng là cái tiềm ẩn bên trong, không thể quan sát trực tiếp đƣợc mà chỉ có thể quan sát đƣợc một cách gián tiếp thông qua ngữ thi. Chỉ trích các nguyên lý cơ bản của ngôn ngữ học cấu trúc, Chomsky,N. chỉ ra rằng ngôn ngữ không phải là một cấu trúc tầng bậc với các mối quan hệ tuyến tính giữa âm vị, hình vị, cụm từ, mệnh đề và câu mà là một mạng lƣới các quá trình cải biến tạo sinh.

Tuy 7 nhiên vì quá quan tâm đến cú pháp trừu tƣợng và nhìn ngôn ngữ dƣới góc cạnh là một cơ chế tâm lý nhận thức, lý thuyết của Chomsky hầu nhƣ không để tâm đến mặt ngôn ngữ là công cụ giao tiếp của các tƣơng tác xã hội. Các quan điểm của Chomsky, N. [55, 56] về tính sáng tạo, tính duy nhất của các câu riêng l , cũng nhƣ sự phân tách ngữ năng với ngữ thi là tiền đề để khởi xƣớng sự quan tâm của các nhà ngôn ngữ học ứng dụng đến khía cạnh chức năng và giao tiếp khi nhận ra rằng năng lực ngôn ngữ không phải chỉ là nắm vững các cấu trúc ngữ pháp mà còn là sự thành thạo trong giao tiếp. Với cách tiếp cận chức năng đối với ngôn ngữ dựa trên mối quan tâm về „ngữ thi‟, hay việc sử dụng ngôn ngữ thực sự, Firth, J.

Ngôn ngữ là sự tƣơng tác, là hoạt động liên nhân và có mối quan hệ rõ ràng với ngữ cảnh. Theo quan điểm này, học ngôn ngữ là phải xem xét đến sự sử dụng (chức năng) của ngôn ngữ trong ngữ cảnh, cả ngữ cảnh ngôn ngữ (các phát ngôn trƣớc và sau) và ngữ cảnh xã hội (ai nói, vai xã hội của họ, tại sao họ cùng tham gia giao tiếp). Quan điểm này nêu ra 3 khái niệm quan trọng đối với cách tiếp cận chức năng trong giảng dạy ngôn ngữ là ngữ cảnh tình huống, chức năng, và nguồn lực tạo nghĩa [42]. [75] nhận thấy sự phát triển ngôn ngữ chính là khả năng làm chủ 3 chức năng ngôn ngữ cơ bản mà ông gọi là „siêu chức năng‟(metafunction), trong đó, „chức năng tạo ý‟(ideational) diễn đạt nội dung, giúp xác định cách thức nhìn sự vật của ngƣời nói; „chức năng liên nhân‟ (interpersonal) thiết lập và duy trì mối quan hệ, phân định các nhóm xã hội, nhận dạng và củng cố đặc điểm cá nhân; và „chức năng tạo văn bản‟ (textual) giúp tạo ra mối liên kết giữa bản thân ngôn ngữ với các đặc điểm tình huống mà nó đƣợc sử dụng, giúp ngƣời nói(hoặc ngƣời viết) xây dựng các đoạn văn của diễn ngôn phù hợp với tình huống; và cho rằng bất cứ một đơn vị ngôn ngữ nào đều là sự hiện thực hóa của 3 chức năng trên.

Không đồng tình với việc tách rời giữa biết (ngữ năng) và làm (ngữ thi) của Chomsky,N. định nghĩa ngôn ngữ là nguồn lực tạo nghĩa (meaning potential)- một tập hợp các lựa chọn nghĩa mà ngƣời nói- ngƣời nghe có trong các ngữ cảnh xã hội. Khái niệm nguồn lực tạo nghĩa mà Halliday đƣa ra bao hàm cả 2 khía cạnh biết và làm. Tiềm năng là cái có sẵn, cái đƣợc biết.

Từ tiềm năng, các lựa chọn đƣợc đƣa ra để thực hiện., ngôn ngữ là một hệ thống 8 tam tầng với 3 cấp độ lựa chọn: ngữ pháp, ngữ nghĩa và hành vi xã hội. Lựa chọn ngữ pháp là hệ thống của „cái mà người sử dụng có thể nói ra‟. Hệ thống ngữ pháp này hoạt động nhƣ là sự hiện thực hóa của các lựa chọn ngữ nghĩa „cái mà người sử dụng có thể muốn nói‟. Nhƣng hệ thống ngữ nghĩa này không phải là đích cuối vì khi vƣợt ra khỏi phạm vi ngôn ngữ, “có thể muốn nói” là hiện thực hóa của các lựa chọn hành vi xã hội “có thể làm‟ [76:39].

Có thể cho rằng cách dùng từ „có thể làm‟ (can do) của Halliday, M. là tiền đề quan trọng cho các định hƣớng mô tả năng lực ngôn ngữ theo cách tiếp cận hành động với những mô tả năng lực thực hiện „cando statement‟ trong hầu hết các khung mô tả năng lực ngôn ngữ phổ biến hiện nay. Có cùng cách tiếp cận về mặt chức năng giống nhƣ Halliday, Austin, J. [37, 143] coi bản chất cơ bản của ngôn ngữ là chức năng.

Trong lý thuyết về chức năng, khái niệm về „hành động ngôn trung‟ có ảnh hƣởng rất lớn đến lĩnh vực giảng dạy ngoại ngữ khi mà nhiều giáo trình ngoại ngữ lúc đó nhìn nhận mục tiêu khóa học dƣới góc độ chức năng lời nói. Cũng từ đó mà khái niệm „tiếp cận ý niệm-chức năng‟ trở nên rất phổ biến , đặc biệt khi Wilkins, D. [161] đề xuất nên nhìn nhận ngôn ngữ theo cách tiếp cận chức năng giao tiếp để xây dựng nên các chƣơng trình giảng dạy đƣợc bàn thảo trong cuốn „Các chƣơng trình ý niệm‟ xuất bản năm 1976. [162] Với cách tiếp cận ngôn ngữ học xã hội, Hymes,D.

tìm cách mở rộng khái niệm ngữ năng của Chomsky,N., không chỉ giới hạn trong cấu trúc các kiến thức ẩn chứa trong đầu của ngƣời nói-ngƣời nghe lý tƣởng mà còn có cả khả năng giao tiếp trong các tình huống cụ thể. Quan tâm đến ý nghĩa giao tiếp, Hymes,D. [87] cho rằng quan điểm về ngƣời nói-ngƣời nghe lý tƣởng trong một cộng đồng hoàn toàn thuần nhất là không đầy đủ, cần phải tập trung vào ngƣời nói-ngƣời nghe „thực sự‟ và họ không chỉ cần có sự chính xác về ngữ pháp mà cả sự phù hợp về giao tiếp. Khái niệm „năng lực giao tiếp‟ đƣợc Hymes,D.

đƣa ra khi thể hiện sự không đồng tình với quan điểm của Chomsky,N. về thuật ngữ “ngữ năng” và “ngữ thi”. Ông phản đối sự phân tách ngữ năng đối lập với ngữ thi và cho rằng cần xem xét chúng nhƣ 2 mặt của đồng tiền: ngữ thi là phần quan sát đƣợc và ngữ năng, là khả năng để sản sinh ra ngữ thi. Hymes,D cho rằng mục tiêu của một lý thuyết về năng lực ngôn ngữ là chỉ ra cách thức mà tính khả năng về mặt hình thức, tính khả thi, và tính phù hợp đƣợc liên kết với nhau để sản sinh và diễn giải một hành vi văn hóa thực sự có xuất hiện [88: 286 ].

Vì vậy, có 4 câu hỏi khi phân tích việc 9 sử dụng ngôn ngữ là: 1. Liệu (và tới chừng mực nào) một điều gì đó có thể về mặt hình thức hay không 2. Liệu (và tới chừng mực nào) một điều gì đó có tính khả thi hay không 3. Liệu (và tới chừng mực nào) một điều gì đó có phù hợp hay không 4.

Liệu (và tới chừng mực nào) một điều gì đó đƣợc thực hiện. Câu hỏi về sự có thể về mặt hình thức là chỉ đến các quy tắc ngữ pháp, văn hóa của một phát ngôn hay một hành động giao tiếp. Cả hành vi giao tiếp bằng lời và các hành vi giao tiếp khác có thể đƣợc đánh giá dựa trên việc tuân thủ quy tắc của hệ thống hình thức. Câu hỏi về tính khả thi quan tâm đến các yếu tố ngôn ngữ -tâm lý nhƣ giới hạn về trí nhớ, về giác quan, cảm xúc.

Câu hỏi về sự phù hợp gắn kết hành động giao tiếp với môi trƣờng xã hội của nó. Câu hỏi về sự thực hiện trong thực tế chỉ ra rằng việc nghiên cứu năng lực giao tiếp không thể chỉ giới hạn trong các trƣờng hợp sử dụng thực tế (occurrences) nhƣng cũng không thể tảng lờ chúng đi [88: 286 ] bởi cấu trúc ngôn ngữ dƣờng nhƣ thay đổi do sự xuất hiện của chúng trong các tình huống thực. Trong số các nhà ngôn ngữ chịu ảnh hƣởng bởi các lý thuyết của Hyme, Canale,M.