Chương 1 là những cơ sở lí luận, những tìm hiểu chung về văn hóa, du lịch và du lịch văn hóa. Trong đó đã tìm hiểu về các khái niệm văn hóa, đặc trưng của văn hóa, khái niệm về du lịch, du lịch văn hóa, mối quan hệ giữa du lịch và văn hóa. Đây là phần tổng quan về lí luận để đi tới tìm hiểu những vấn đề cụ thể của đề tài. 18 Sinh viên: Phạm Thị Hương – Lớp VH1101 Tìm hiểu văn hóa tộc người H’mong-Thực trạng và giải pháp khai thác phục vụ phát triển du lịch ở Sa Pa CHƢƠNG 2.
HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TỘC NGƢỜI H’MÔNG HUYỆN SAPA TỈNH LÀO CAI 2. Khái quát chung về huyện SaPa tỉnh Lào Cai 2. Điều kiện tự nhiên Sa Pa là một thị trấn vùng cao, là một khu nghỉ mát nổi tiếng thuộc huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, Việt Nam. Nơi đây ẩn chứa nhiều điều kỳ diệu của tự nhiên, phong cảnh thiên nhiên với địa hình của núi đồi, màu xanh của rừng cây, tạo nên bức tranh có bố cục hài hoà, có cảnh sắc thơ mộng và hấp dẫn từ cảnh quan đất trời vùng đất phía Tây Bắc.
Lịch sử Năm 1897, chính quyền thuộc địa Pháp quyết định mở một cuộc điều tra về người dân tộc thiểu số miền núi vùng cao. Những đoàn điều tra đầu tiên đến Lào Cai vào năm 1898. Mùa đông năm 1903, trong khi tiến hành đo đạc xây dựng bản đồ, đoàn thám hiểm của Sở địa lý Đông Dương đã khám phá ra cảnh quan mặt bằng Lồ Suối Tủng. Năm 1905, người Pháp đã thu thập được những thông tin đầu tiên về địa lý, khí hậu, thảm thực vật.
SaPa bắt đầu được biết tới với không khí mát mẻ, trong lành và cảnh quan đẹp. Năm 1909, một khu điều dưỡng được xây dựng. Năm 1917, một văn phòng du lịch được thành lập ở Pa và một năm sau, người Pháp bắt đầu xây dựng những biệt thự đầu tiên. Năm 1920, tuyến đương sắt Hà Nội – Lào Cai hoàn thành, Sapa được xem như thủ đô mùa hè của miền bắc.
Tổng cộng người Pháp đã xây dựng ở Sapa gần 300 biệt thự. SaPa bị tàn phá nhiều trong chiến tranh biên giới Việt - Trung 1979. Hàng ngàn ha rừng thông bao phủ thị trấn bị đốt sạch, nhiều toà biệt thự cổ do Pháp xây cũng bị phá huỷ. Vào thập niên 1990, SaPa được xây dựng, tái thiết trở lại.
Nhiều khánh sạn, biệt thự mới được xây dựng. Từ 40 phòng nghỉ vào năm 1990, lên tới 300 vào năm 1995. Năm 2003, SaPa có khoảng 60 khách sạn lớn nhỏ với 1.500 19 Sinh viên: Phạm Thị Hương – Lớp VH1101 Tìm hiểu văn hóa tộc người H’mong-Thực trạng và giải pháp khai thác phục vụ phát triển du lịch ở Sa Pa phòng. Lượng khách du lịch tới SaPa tăng lên từ 2.000 khách vào năm 1991 đến 60.000 khách vào 2002.
Nguồn gốc tên gọi Tên Sa Pa có nguồn gốc từ tiếng Quan Thoại. Trong tiếng Quan Thoại phát âm là SaPả hay SaPá tức "bãi cát" do ngày trước khi có thị trấn Sa Pa thì nơi đây chỉ có một bãi cát mà dân cư bản địa thường họp chợ. Ngoài ra, Sa cũng có thể là cách nói lệch đi theo phiên âm tiếng Tàu là Sha (沙) cũng có nghĩa là Cát. Từ hai chữ "Sa Pả", người phương Tây phát âm không dấu, thành Sa Pa và họ đã viết bằng chữ Pháp hai chữ đó thành "Cha Pa" và một thời gian rất dài sau đó người ta dùng "Cha Pa" như một từ tiếng Việt.
Về sau, từ này viết được thống nhất là Sa Pa Vị trí Sa Pa nằm trên một mặt bằng ở độ cao 1500 đến 1650 mét ở sườn núi Lô Suây Tông. Đỉnh của núi này có thể nhìn thấy ở phía đông nam của Sa Pa, có độ cao 2228 mét. Từ thị trấn nhìn xuống có thung lũng Ngòi Dum ở phía đông và thung lũng Mường Hoa ở phía tây nam Địa hình - Khí hậu Nằm ở phía Tây Bắc của Việt Nam, thị trấn Sa Pa ở độ cao 1.600 mét so với mực nước biển, cách thành phố Lào Cai 38 km và 376 km tính từ Hà Nội. Ngoài con đường chính từ thành phố Lào Cai, để tới Sa Pa còn một tuyến giao thông khác, quốc lộ 4D nối từ xã Bình Lư, Lai Châu.
Mặc dù phần lớn cư dân huyện Sa Pa là những người dân tộc thiểu số, nhưng thị trấn lại tập trung chủ yếu những người Kinh sinh sống bằng nông nghiệp và dịch vụ du lịch. Sa Pa có khí hậu mang sắc thái ôn đới và cận nhiệt đới, không khí mát mẻ quanh năm. Thời tiết ở thị trấn một ngày có đủ bốn mùa: buổi sáng là tiết trời mùa xuân, buổi trưa tiết trời như vào hạ, thường có nắng nhẹ, khí hậu dịu mát, buổi chiều mây và sương rơi xuống tạo cảm giác lành lạnh như trời thu và ban đêm là 20 Sinh viên: Phạm Thị Hương – Lớp VH1101 Tìm hiểu văn hóa tộc người H’mong-Thực trạng và giải pháp khai thác phục vụ phát triển du lịch ở Sa Pa cái rét của mùa đông. Nhiệt độ không khí trung bình năm của SaPa là 15 °C.
Mùa hè, thị trấn không phải chịu cái nắng gay gắt như vùng đồng bằng ven biển, khoảng 13 °C – 15 °C vào ban đêm và 20 °C – 25 °C vào ban ngày. Mùa đông thường có mây mù bao phủ và lạnh, nhiệt độ có khi xuống dưới 0 °C, đôi khi có tuyết rơi. Lượng mưa trung bình hàng năm ở đây khoảng từ 1.200 mm, tập trung nhiều nhất vào khoảng thời gian từ tháng 5 tới tháng 8. Thị trấn Sa Pa là một trong những nơi hiếm hoi của Việt Nam có tuyết.
Trong khoảng thời gian từ 1971 tới 2011, 15 lần tuyết rơi tại Sa Pa. Lần tuyết rơi mạnh nhất vào ngày 13 tháng 2 năm 1968, liên tục từ 3 giờ sáng đến 14 giờ cùng ngày, dày tới 20 cm. Dân cư Đây là nơi sinh sống của cư dân 6 tộc người Kinh, H'Mông, Dao đỏ, Tày, Giáy, Xã Phó. Các dân tộc ở SaPa đều có những lễ hội văn hóa mang nét đặc trưng: Hội roóng pọc của người Giáy vào tháng giêng âm lịch.
Hội sải sán (đạp núi) của người H'Mông. Lễ tết nhảy của người Dao diễn ra vào tháng tết hàng năm. Những ngày phiên chợ ở SaPa nhộn nhịp vào tối thứ bảy kéo dài đến chủ nhật hàng tuần. Chợ Sa Pa có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách từ phương xa tới.
Người ta còn gọi nó là "chợ tình Sa Pa" vì ở đây nam nữ thanh niên người dân tộc H'Mông, Dao đỏ có thể nhờ âm thanh của khèn, sáo, đàn môi, kèn lá hay bằng lời hát để tìm hay gặp gỡ bạn tình. Dân tộc H’Mông ở SaPa 2. Lịch sử hình thành và bức tranh phân bố Người H’mông trước đây còn được gọi là người mèo. Ở Trung Hoa trước đây gọi họ là Miêu, ở Lào gọi là Mẹo.
Tại Việt Nam họ sinh sống tại những vùng núi cao từ 800m- 1700m so với mực nước biển. Cộng đồng H’mông bao gồm 21 Sinh viên: Phạm Thị Hương – Lớp VH1101 Tìm hiểu văn hóa tộc người H’mong-Thực trạng và giải pháp khai thác phục vụ phát triển du lịch ở Sa Pa nhiều nhóm địa phương: H’mông Đớ hay H’mông Đấu ( H’mông Trắng), H’mông Đú (H’mông Đen), H’mông Jua (H’mông Xanh), H’mông Lềnh (H’mông Hoa), Hmông Si (H’mông đỏ) , H’mông Súa ( H’mông Hán), La Mieo. Sự phân biệt giữa các nhóm chủ yếu dựa trên sự khác nhau về trang phục và ngôn ngữ. Về tên gọi thì theo “ Danh mục các thành phần dân tộc Việt Nam’’ đã được Tổng cục Thống kê ra quyết định công bố ngày 2/3/1979 “ để sử dụng thống nhất trong các ngành, các cấp ở trung ương và địa phương trong cuộc tổng diều tra dân số’’…Tại điều 2 có ghi rõ “ Những bản danh mục dân tộc nào trái với bản danh mục này đều bị bãi bỏ’’.
Theo đó, người có tộc danh chính thức là người H’mông. Từ sau quyết định nói trên, mọi ấn phẩm nghiêm túc đều viết theo danh mục của nhà nước. Về nguồn gốc người H’mông hiện còn nhiều ý kiến khác nhau. Trong cuốn “ lịch sử người mèo”, học giả Savina cho rằng người H’mông xưa cư trú ở Xibêri- nơi quanh năm tuyết phủ, có 6 tháng ngày và 6 tháng đêm.
Vào triều Hoàng đế- Trung Hoa thiên niên kỉ thứ 3 trước công nguyên, họ chuyển tới lưu vực sông Hoàng Hà, do xung đột với người Hán nên phải di cư về phương Nam. Lại có ý kiến cho rằng người H’mông là một trong những tộc người nằm trong khối Bách Việt, có chung nguồn gốc với người Dao thuộc ngữ hệ Nam Á, nhóm ngôn ngữ H’mông- Dao. Tổ tiên của họ đã sớm biết trồng lúa nước ở vùng giữa hồ Bành Lãi và Động Đình thuộc nam Trung Hoa. Đến thế kỉ XIII sau công nguyên, hai tộc H’mông và Dao mới tách ra từ thế kỉ IX- XVI, người H’mông di cư về phía nam, tập trung ở Quý Châu- Trung Hoa, sau có một bộ phận di cư vào Việt Nam.
Trong một bài tạp chí gần đây, tác giả Vương Duy Quang khi viết về hiện tượng xưng vua ở cộng đồng H’mông, có đề cập đến lịch sử xa xưa của tộc người này như sau: “… dân tộc này đã từng là chủ nhân ở vùng lưu vực sông Hoàng Hà cách đây hơn 3.000 năm, với nền văn hóa lúa nước phát triển khá cao. Họ đã từng có nhà nước, 22 Sinh viên: Phạm Thị Hương – Lớp VH1101 Tìm hiểu văn hóa tộc người H’mong-Thực trạng và giải pháp khai thác phục vụ phát triển du lịch ở Sa Pa có chữ viết…Tuy nhiên sự bành trướng của người Hán đã đẩy họ ra khỏi quê hương xứ sở, phiêu bạt về phương Nam. Nhiều thế kỉ, dân tộc này liên tục nổi dậy chống lại người Hán nhằm tránh họa diệt vong và mong giành lại sứ sở của mình. Nhưng kết cục bi thảm của các cuộc khởi nghĩa càng đẩy người H’mông vào cảnh tha phương, ly tán để tới nay, với hơn 6 triệu người, chưa kể số ở Quý Châu, họ phải sống co cụm thành nhiều nhóm lớn, nhỏ rải rác khắp vùng biên giới năm quốc gia: Việt Nam, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Myanma, Thái Lan và nhiều quốc gia khác trên thế giới”.
Hầu hết người H’mông ở nước ta đều có nguồn gốc từ tỉnh Quý Châu- Vân Nam( Trung Quốc) do 3 đợt thiên di lớn của tổ tiên họ vào Việt Nam. Đợt đầu tiên có khoảng 80 hộ thuộc họ Vừ và họ Giàng, từ Quý Châu vào vùng Đồng văn, Mèo Vạc( Hà Giang), cách đây khoảng 300 năm.