CHƯƠNG 1.NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG PHỤCVỤ BẠN ĐỌC VÀ KHÁI QUÁT VỀ THƯ VIỆN ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm 1.Khái niệm bạn đọc Các yếu tố cấu thành thư viện gồm có Vốn tài liệu, cơ sở vật chất, cán bộ thư viện và bạn đọc. Cả bốn yếu tố này đều có vai trò quan trọng, có mối liên hệ mật thiết với nhau, tác động qua lại với nhau. Bạn đọc là người trực tiếp sử dụng tài liệu của thư viện thông qua cán bộ thư viện, vốn tài liệu của thư viện sẽ được phát huy giá trị của mình, là bộ phận không thể tách rời của thư viện.
Theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 10274:2013 về hoạt động Thông tin thư viện Thuật ngữ và định nghĩa chung thì bạn đọc là cá nhân, tập thể sử dụng thư viện trên cơ sở đăng ký chính thức theo quy định của thư viện. Hoàng Phê, tác giả cuốn Từ điển Tiếng Việt đưa ra khái niệm về bạn đọc như sau: “Bạn đọc là người đọc sách, báo; độc giả trong quan hệ với tác giả, nhà xuất bản, cơ quan báo chí, thư viện” Cũng chính vì vậy, bạn đọc là mục tiêu hướng tới của thư viện nên thư viện càng phục vụ được nhiều bạn đọc thì vai trò của thư viện càng lớn và ngược lại. Đích cuối cùng của hoạt động thông tin thư viện là người dùng tin, là bạn đọc, điều đó cũng có nghĩa là hoạt động thông tin - thư viện muốn tồn tại và phát triển phải quan tâm tới công tác phục vụ bạn đọc, phải nắm bắt được nhu cầu của người dùng bạn đọc, tổ chức các phương thức và hình thức phục vụ phong phú đa dạng. Khái niệm công tác phục vụ bạn đọc Tác giả Lê Văn Viết đưa ra khái niệm về Công tác phục vụ bạn đọc trong cuốn “Cẩm nang nghề thư viện”, như sau: “Phục vụ bạn đọc là hoạt động của thư viện nhằm tuyên truyền và đưa ra phục vụ các dạng tài liệu hoặc là bản sao của chúng, giúp đỡ người tới thư viện trong việc lựa chọn và sử dụng tài liệu đó.
6 Trong hoạt động thư viện, công tác phục vụ bạn đọc có vị trí rất quan trọng, Đó là khâu làm việc trực tiếp với người dùng tin, khâu cuối cùng của chu trình chuyên môn khép kín trong hoạt động thông tin – thư viện, phản ánh trực tiếp hiệu quả/kết quả của các khâu trước đó như bổ sung vốn tài liệu có phù hợp với người dùng tin hay không, công tác tổ chức phục vụ, tổ chức kho, bộ máy tra cứu,… Trong hoạt động của các cơ quan thông tin thư viện công tác phục vụ bạn đọc chính là việc thư viện tổ chức các hoạt động phục vụ tài liệu cho bạn đọc thông qua các hình thức phục vụ như đọc tại chỗ, mượn về, công tác tổ chức hình thức kho tài liệu (kho đóng, kho mở), thời gian phục vụ, tổ chức cho người dùng khai thác và sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của thư viện. Công tác phục vụ bạn đọc còn là thước đo đánh giá hiệu quả của thư viện.Khái niệm về nhu câu tin và người dùng tin, sản phẩm và dịch vụ Nhu cầu tin: là đòi hỏi khách quan con người đối với việc tiếp nhận và sử dụng tông tin nhằm dung trì hoạt động sống của con người. Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người, là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau.
Càng được thỏa mãn thì nhu cầu tin càng phát triển. Nhu cầu tin phát triển sẽ kích thích hoạt động của con người đạt hiệu quả cao hơn, đồng thời kích thích các nhu cầu khác phát triển. Vì vậy nhu cầu tin là một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Người dùng tin: Người dùng tin là một con người cụ thể trong một xã hội cụ thể có nhu cầu tin và sử dụng thông tin để làm thỏa mãn nhu cầu của mình.
Người dùng tin đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động thông tin thư viện. Họ vừa là người sử dụng kết quả của hoạt động, vừa là người điều chỉnh hoạt động thông tin qua các thông tin phản hồi. Người dùng tin là chủ thể của nhu cầu tin – nguồn gốc nảy sinh hoạt động thông tin đồng thời là người sản sinh ra thông tin mới. Họ là yếu tố năng động trong hoạt động của một trung tâm 7 thông tin.
Sản phẩm thông tin - thư viện là kết quả của quá trình xử lý thông tin do cá nhân/tập thể thực hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu của NDT. Quá trình lao động để tạo ra sản phẩm là quá trình xử lý thông tin bao gồm: phân loại, biên mục, định từ khóa, tóm tắt…c ng như quá trình phân tích, tổng hợp thông tin. Dịch vụ thông tin - thư viện là những hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin và trao đổi thông tin của người sử dụng các cơ quan thông tin - thư viện nói chung.Vai trò của công tác phục vụ bạn đọc trong hoạt động thông tin thư viện Giúp cho việc đưa vốn tài liệu của thư viện vào khai thác, phổ biến và sử dụng. Nghĩa là công tác bạn đọc hay còn được hiểu là công tác phục vụ bạn đọc sẽ trực tiếp phát huy được giá trị của tài liệu trong thư viện.
Một thư viện có vốn tài liệu quý đến đâu nếu không có bạn đọc thì thư viện đó cũng chỉ là kho lưu trữ sách, không có tác dụng, không có ý nghĩa nhiều. Công tác phục vụ bạn đọc cũng chính là thỏa mãn, đáp ứng nhu cầu đọc, nhu cầu tin của người dùng tin. Công tác phục vụ bạn đọc còn giúp cho thư viện có thể kiểm tra, đánh giá quy trình hoạt động của mình. Thông qua hiệu quả phục vụ bạn đọc (số lượng bạn đọc đến thư viện), thư viện có thể kiểm tra chất lượng, tính hợp lý, phù hợp của các khâu công tác trước đó như hiệu quả của công tác bổ sung tài liệu có phù hợp với nhu cầu và đối tượng bạn đọc, tổ chức kho tài liệu đã đáp ứng được nhu cầu của người dùng tin, các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện có đáp ứng được phần lớn đối tượng người dùng.
Nếu hoạt động hiệu quả, thu hút được bạn đọc nhiều, số lượt tài liệu được khai thác tốt thì các khâu trong dây chuyền tư liệu tốt và ngược lại. Kết quả của công tác phục vụ bạn đọc còn là cơ sở góp phần định hướng và điều chỉnh hoạt động của các thư viện. Trên thực tế, hiệu quả của công tác phục vụ bạn đọc sẽ giúp cho thư viện điều chỉnh các khâu, các quy trình sao cho 8 phù hợp với đối tượng bạn đọc, nhu cầu tin của người dùng tin.Khái quát về Thư viện Trường Đại học thương mại 1. Sự hình thành và phát triển Trường Đại học Thương mại Trường Đại học Thương Mại (tiếng Anh: Thuong Mai Univesity, tên viết tắt: TMU) là trường đại học công lập, trực thuộc hệ thống giáo dục quốc dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đã được công nhận đạt Tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trường đại học theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; Đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ; hoạt động theo cơ chế tự chủ.
Trường được thành lập năm 1960 với tên gọi là Trường Thương nghiệp trung ương. Năm 1979, Trường đổi tên thành Trường Đại họcThương nghiệp. Năm 1994, Trường đổi tên thành Trường Đại học Thương Mại và sử dụng đến nay. Năm 2015, Trường thành lập cơ sở tại Hà Nam.
Năm 2016, Trường được Thủ tướng Chính phủ cho phép tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Ngày 30/03/2018, Trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) chứng nhận Trường Đại học Thương Mại đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành với tỷ lệ cac tiêu chí đạt yêu cầu là 85,2% ( tương đương với Trường Đại học Ngoại thương, cao hơn Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Học viện Ngân hàng) Tính đến 31/12/2019 đội ngũ giảng viên gồm 610 người trong đó giảng viên cơ hữu là 440 người, giảng viên thỉnh giảng gồm 170 người. Phần lớn các cán bộ, giảng viên nhà trường đã và đang học tập, nghiên cứu tại các nước của vùng lãnh thổ: Nga, Anh, Ấn Độ, Nhật Bản, Pháp, Hoa Kỳ, Đức, Úc,. Từ khi thành lập đến nay, nhà trường đã đào tạo cung cấp cho xã hội hàng chục nghìn cử nhân kinh tế, hàng nghìn thạc sĩ, tiến sĩ kinh tế; bồi dưỡng nhiều cán bộ quản lý kinh tế cho ngành thương mại và các ngành khác, đã trực tiếp thực hiện và tham gia nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước, hang trăm đề tài nghiên cứu cấp bộ và hàng chục hợp đồng nghiên cứu với các cơ quan, doanh nghiệp được Nhà nước, xã hội công và cộng đồng doanh nghiệp đánh giá ngày càng cao.
Ngoài ra, hơn nửa thế kỷ xây dựng và phát triển Trường Đại học Thương 9 mại đã đạt được nhiều danh hiệu cao quý như: Đơn vị Anh hùng Lao động (2010), Huân chương Độc lập hạng Nhì (2008), Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ (2008),.2 Thư viện Trường Đại học Thương mại Thư viện Trường Đại học Thương Mại được thành lập và năm 1965 cùng lúc Trường được giao nhiệm vụ đào tạo bậc đạo học. Thư viện là một tổ công tác gồm 2 bộ phận: Thư viện và Tư liệu giáo trình do phòng Giáo vụ trực tiếp chỉ đạo quản lý. Vào năm 2011, nhà trường quyết định cải tạo, nâng cấp toàn bộ khu nhà Thư viện với tổng diện tích 2.600m2 được bố trí sắp xếp và thiết kế thêm nhiều phòng chức năng phù hợp với một thư vieehn hiện đại. Ngày 29/9/2005, Thư viện được đổi tên thành Trung tâm Thông tin – Thư vện theo QĐ số 756/TM-TCHC của Hiệu trưởng.
Quá trình tin học hóa được bắt đầu từ năm 1997, từ việc áp dụng Hệ thống lưu trữ và tìm kiếm thông tin CDS/ISIS for DOS do trung tâm Thông tin – Tư liệu, Bộ khoa học và Công nghệ giúp đỡ. Trùn tâm đã đào tạo được một số cơ sở dữ liệu sách, luân văn tốt nghiệp luận án,. đáp ứng một phần công tác chuyên môn. Đến năm 2002, sử dụng phần mềm chuyên môn hệ quản trị thư viện tích hợp – Ilib phiên bản 3.6 do tập đoàn công nghên CMC chuyển giao; đến năm 2012 nâng cấp lên phiên bản Ilib 6.
Các quy trình công tác được tin học hóa hoàn toàn với các module chức năng.