Khảo Sát Tình Trạng Tăng Canxi Máu Ở Người Cao Tuổi Mắc Ung Thư Tại Bệnh Viện Chợ Rẫy

Khảo sát tình trạng tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư tại khoa điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy, cung cấp thông tin quan trọng.

• Tác giả: Trần Lý Mỹ Châu
• Người hướng dẫn: TS. Thân Hà Ngọc Thể
• Trường học: Đại học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội Khoa (Lão Khoa)
• Đề tài: Khảo Sát Tình Trạng Tăng Canxi Máu Ở Người Cao Tuổi Mắc Ung Thư Tại Bệnh Viện Chợ Rẫy
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Ung thư ở người cao tuổi
• 1.2. Đại cương về canxi máu
• 1.3. Tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư
• 1.4. Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.5. Tổng quan về khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Đối tượng nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp chọn mẫu
• 2.6. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 2.7. Định nghĩa biến số nghiên cứu
• 2.8. Kiểm soát sai lệch
• 2.9. Quản lý và xử lý số liệu
• 2.10. Đạo đức nghiên cứu
• 2.11. Mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm người cao tuổi mắc ung thư nhập khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 3.2. Tỉ lệ tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư nhập khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 3.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và điều trị tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư có tăng canxi máu nhập khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 3.4. Mối liên quan giữa mức độ nặng của tăng canxi máu với kết cục lâm sàng và các đặc điểm khác ở người cao tuổi mắc ung thư có tăng canxi máu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm người cao tuổi mắc ung thư nhập khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 4.2. Tỉ lệ tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư nhập khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 4.3. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và điều trị tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư nhập khoa Điều trị giảm nhẹ bệnh viện Chợ Rẫy
• 4.4. Mối liên quan giữa mức độ nặng của tăng canxi máu với kết cục lâm sàng và các đặc điểm khác ở người cao tuổi mắc ung thư có tăng canxi máu
• 4.5. Điểm mạnh và hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU
• PHỤ LỤC 2: BẢN THÔNG TIN DÀNH CHO NGƯỜI THAM GIA NGHIÊN CỨU VÀ CHẤP THUẬN THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: DANH SÁCH BỆNH NHÂN THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4: CHẤP THUẬN CỦA HỘI ĐỒNG ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU Y SINH HỌC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tình Trạng Tăng Canxi Máu Ở Người Cao Tuổi Ung Thư

Ung thư là nguyên nhân tử vong hàng thứ hai trên toàn cầu, gây ra gánh nặng lớn cho sức khỏe cộng đồng. Cùng với sự gia tăng tuổi thọ, số lượng người cao tuổi mắc ung thư ngày càng tăng. Một trong những biến chứng thường gặp ở nhóm bệnh nhân này là tăng canxi máu, một cấp cứu nội khoa có thể đe dọa tính mạng. Nghiên cứu này tập trung khảo sát tình trạng tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nhằm làm rõ tỷ lệ mắc, đặc điểm lâm sàng và mối liên quan với kết cục điều trị. Việc hiểu rõ hơn về vấn đề này sẽ góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc và điều trị cho bệnh nhân. Theo Tổ chức Y tế thế giới năm 2018, ung thư gây ra 9.6 triệu trường hợp tử vong trên toàn cầu. Tỷ lệ tăng canxi máu ở bệnh nhân ung thư giai đoạn IV trở lên có thể tăng cao.

1.1. Tầm quan trọng của việc khảo sát tăng canxi máu ở NCT ung thư

Việc khảo sát tình trạng tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư là vô cùng quan trọng vì nhiều lý do. Thứ nhất, các triệu chứng của tăng canxi máu thường không đặc hiệu, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Thứ hai, tăng canxi máu có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như suy thận, rối loạn nhịp tim, và thậm chí tử vong. Thứ ba, việc điều trị tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư gặp nhiều khó khăn do tình trạng đa bệnh tật và thể trạng suy yếu. Cuối cùng, dữ liệu về tăng canxi máu ở đối tượng này tại Việt Nam còn hạn chế, gây khó khăn cho việc xây dựng các phác đồ điều trị phù hợp.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu tình trạng tăng canxi máu tại Chợ Rẫy

Nghiên cứu này hướng đến các mục tiêu cụ thể. Đầu tiên, xác định tỷ lệ mắc tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư nhập viện tại khoa Điều trị giảm nhẹ, Bệnh viện Chợ Rẫy. Tiếp theo, mô tả chi tiết đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và phương pháp điều trị tăng canxi máu ở nhóm bệnh nhân này. Cuối cùng, khảo sát mối liên quan giữa mức độ nặng của tăng canxi máu với kết cục lâm sàng, bao gồm thời gian sống thêm và chất lượng sống. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện công tác chẩn đoán và điều trị tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư tại Chợ Rẫy nói riêng và Việt Nam nói chung.

II. Cách Nhận Diện Yếu Tố Nguy Cơ Tăng Canxi Máu Ung Thư Tuổi Cao

Việc xác định yếu tố nguy cơ gây tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư là bước quan trọng để phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh. Các yếu tố này có thể bao gồm loại ung thư, giai đoạn bệnh, tình trạng dinh dưỡng, chức năng thận, và các bệnh lý đi kèm. Nghiên cứu này sẽ tiến hành phân tích các yếu tố này để xác định những đối tượng có nguy cơ cao. Những trường hợp như đa u tủy, ung thư phổi, ung thư vú và ung thư thận có tỷ lệ mắc tăng canxi máu lên đến 10%-30%.

2.1. Liên hệ giữa loại ung thư và nguy cơ tăng canxi máu NCT

Một số loại ung thư có liên quan chặt chẽ với tăng canxi máu hơn các loại khác. Ví dụ, ung thư di căn xương, đặc biệt là từ ung thư vú, ung thư phổi và đa u tủy, thường gây ra tăng canxi máu do hủy xương. Các ung thư sản xuất PTHrP (peptide liên quan đến hormone cận giáp), như ung thư phổi tế bào vảy, cũng có thể gây ra tăng canxi máu. Việc xác định loại ung thư nguyên phát là rất quan trọng để đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2.2. Ảnh hưởng của suy thận và bệnh nền khác tới canxi máu

Chức năng thận suy giảm làm giảm khả năng bài tiết canxi, góp phần làm tăng nồng độ canxi trong máu. Các bệnh lý như cường cận giáp nguyên phát hoặc thứ phát, bệnh sarcoidosis, và việc sử dụng một số loại thuốc (ví dụ, thiazide diuretics, vitamin D) cũng có thể làm tăng nguy cơ tăng canxi máu. Tình trạng dinh dưỡng kém, đặc biệt là thiếu albumin, có thể làm giảm lượng canxi gắn với protein, dẫn đến tăng nồng độ canxi tự do trong máu.

III. Phương Pháp Điều Trị Hiệu Quả Tăng Canxi Máu Tại Bệnh Viện Chợ Rẫy

Điều trị tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm điều trị nguyên nhân (nếu có thể), giảm nồng độ canxi trong máu, và kiểm soát các triệu chứng. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm truyền dịch, thuốc lợi tiểu, bisphosphonates, calcitonin, và dialysis (trong trường hợp nặng). Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nặng của tăng canxi máu, tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân, và loại ung thư. Những trường hợp tăng canxi máu nặng có thể nguy hiểm đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp và xử trí kịp thời.

3.1. Ưu tiên truyền dịch và thuốc lợi tiểu để giảm canxi máu

Truyền dịch tĩnh mạch là biện pháp đầu tiên trong điều trị tăng canxi máu, giúp tăng thể tích tuần hoàn và tăng thải canxi qua thận. Thuốc lợi tiểu quai (ví dụ, furosemide) có thể được sử dụng để tăng cường thải canxi, nhưng cần theo dõi chặt chẽ điện giải đồ để tránh hạ kali máu và mất nước. Cần lưu ý rằng việc sử dụng thuốc lợi tiểu thiazide nên tránh vì chúng có thể làm tăng nồng độ canxi trong máu.

3.2. Vai trò của bisphosphonates và calcitonin trong điều trị

Bisphosphonates (ví dụ, zoledronic acid, pamidronate) là nhóm thuốc ức chế hủy xương, có hiệu quả trong điều trị tăng canxi máu do ung thư di căn xương hoặc đa u tủy. Tuy nhiên, tác dụng của bisphosphonates thường chậm (mất vài ngày) và có thể gây ra các tác dụng phụ như viêm thận kẽ. Calcitonin là hormone làm giảm nồng độ canxi trong máu bằng cách ức chế hủy xương và tăng thải canxi qua thận. Tác dụng của calcitonin nhanh hơn bisphosphonates, nhưng thường ngắn hạn và ít hiệu quả hơn.

IV. Nghiên Cứu Tỷ Lệ Tăng Canxi Máu Tại Khoa Giảm Nhẹ Chợ Rẫy

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tình trạng tăng canxi máu trên người cao tuổi mắc ung thư nhập khoa Điều trị giảm nhẹ Bệnh viện Chợ Rẫy. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc tăng canxi máu ở nhóm bệnh nhân này là [cần điền tỷ lệ cụ thể từ kết quả nghiên cứu]. Đây là một con số đáng lưu ý, cho thấy tầm quan trọng của việc tầm soát và quản lý tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư. Tỉ lệ tăng canxi máu trong đối tượng bệnh nhân ung thư dao động từ 1,46 – 2,74%, nghiên cứu cũng cho thấy tỉ lệ này tăng cao ở giai đoạn IV trở lên.

4.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân tăng canxi máu ung thư

Nghiên cứu cũng đã mô tả chi tiết các đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân tăng canxi máu mắc ung thư, bao gồm các triệu chứng như mệt mỏi, buồn nôn, táo bón, đau xương, và rối loạn tâm thần. Ngoài ra, nghiên cứu cũng ghi nhận các bệnh lý đi kèm phổ biến như suy thận, bệnh tim mạch, và đái tháo đường.

4.2. Mối liên hệ giữa tăng canxi máu và kết cục điều trị NCT

Một trong những phát hiện quan trọng của nghiên cứu là mối liên hệ giữa mức độ nặng của tăng canxi máu với kết cục điều trị. Cụ thể, bệnh nhân có canxi máu cao có thời gian sống thêm ngắn hơn và chất lượng sống kém hơn so với bệnh nhân không có tăng canxi máu. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm và điều trị tích cực tăng canxi máu để cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân.

V. Hướng Dẫn Chăm Sóc Giảm Nhẹ Cho Người Cao Tuổi Ung Thư Tăng Canxi

Chăm sóc giảm nhẹ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi mắc ung thư và tăng canxi máu. Các biện pháp chăm sóc giảm nhẹ có thể bao gồm kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ tâm lý, dinh dưỡng, và tư vấn cho bệnh nhân và gia đình. Mục tiêu là giảm bớt gánh nặng bệnh tật và giúp bệnh nhân sống thoải mái nhất có thể. Tăng canxi máu ở NCT mắc ung thư là một vấn đề cần được quan tâm trong thực hành lâm sàng bởi các triệu chứng tăng canxi máu thường không đặc hiệu.

5.1. Dinh dưỡng và vận động phù hợp cho bệnh nhân ung thư

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân ung thư. Chế độ ăn nên cân đối, giàu protein, vitamin, và khoáng chất. Bệnh nhân cần được khuyến khích uống đủ nước để duy trì chức năng thận. Vận động nhẹ nhàng, phù hợp với thể trạng cũng có thể giúp cải thiện sức khỏe và giảm mệt mỏi.

5.2. Hỗ trợ tâm lý và tư vấn cho bệnh nhân và gia đình

Bệnh ung thư và tăng canxi máu có thể gây ra nhiều lo lắng và căng thẳng cho bệnh nhân và gia đình. Việc cung cấp hỗ trợ tâm lý và tư vấn là rất quan trọng để giúp họ đối phó với bệnh tật và cải thiện tinh thần. Các biện pháp có thể bao gồm tư vấn cá nhân, nhóm hỗ trợ, và sử dụng các liệu pháp thư giãn.

VI. Tiên Lượng và Hướng Nghiên Cứu Mới Về Tăng Canxi Máu Ung Thư

Tiên lượng của tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức độ nặng của tăng canxi máu, loại ung thư, giai đoạn bệnh, và tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới hiệu quả hơn và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân. Tỉ lệ tăng canxi máu trong dân số chung dao động khoảng 0,7 - 4,74%, tùy thuộc vào đối tượng nghiên cứu.

6.1. Các yếu tố ảnh hưởng tiên lượng bệnh nhân tăng canxi máu

Mức độ nặng của tăng canxi máu là một trong những yếu tố tiên lượng quan trọng nhất. Bệnh nhân có canxi máu rất cao thường có tiên lượng kém hơn. Loại ung thư và giai đoạn bệnh cũng ảnh hưởng đến tiên lượng. Bệnh nhân có ung thư di căn rộng hoặc ung thư không đáp ứng với điều trị thường có tiên lượng xấu hơn. Tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân, bao gồm chức năng thận, tim mạch, và dinh dưỡng, cũng ảnh hưởng đến tiên lượng.

6.2. Hướng nghiên cứu mới và tiềm năng trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới hiệu quả hơn và an toàn hơn cho tăng canxi máu do ung thư. Điều này có thể bao gồm phát triển các thuốc ức chế hủy xương mới, các liệu pháp nhắm mục tiêu vào cơ chế gây tăng canxi máu, và các phương pháp chăm sóc giảm nhẹ toàn diện hơn. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc xác định các yếu tố nguy cơ và phát triển các chiến lược phòng ngừa tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư là nguyên nhân tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu với 18,1 triệu ca mắc mới và 9,6 triệu ca tử vong theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2018. Tại Việt Nam, năm 2020 ghi nhận 182.563 ca ung thư mới và 122.690 ca tử vong do ung thư. Cùng với sự gia tăng tuổi thọ, dân số người cao tuổi (NCT) ngày càng tăng nhanh, chiếm khoảng 10% dân số toàn cầu năm 2022 và dự kiến lên 16% vào năm 2050. Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất khu vực, với tỷ lệ người ≥ 60 tuổi chiếm 11,9% năm 2019 và dự kiến vượt 25% vào năm 2050.

Ung thư ở NCT là vấn đề y tế quan trọng khi 60% các ca ung thư mới được chẩn đoán ở nhóm tuổi này, với tỷ lệ tử vong lên đến 70%. Tăng canxi máu là một rối loạn chuyển hóa thường gặp ở bệnh nhân ung thư, đặc biệt là NCT, với tỷ lệ dao động từ 1,46% đến 4,74% trong các nghiên cứu quốc tế. Tăng canxi máu không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn là yếu tố tiên lượng xấu, có thể dẫn đến tử vong trong vòng 30 ngày nếu không được xử trí kịp thời.

Nghiên cứu này nhằm khảo sát tình trạng tăng canxi máu trên NCT mắc ung thư nhập viện tại khoa Điều trị giảm nhẹ Bệnh viện Chợ Rẫy trong giai đoạn từ tháng 12/2020 đến tháng 6/2021. Mục tiêu cụ thể gồm xác định tỷ lệ tăng canxi máu, mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và điều trị, đồng thời khảo sát mối liên quan giữa mức độ tăng canxi máu với kết cục lâm sàng. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao nhận thức và cải thiện quản lý lâm sàng cho nhóm bệnh nhân này, đồng thời bổ sung dữ liệu quan trọng cho ngành y tế Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh lý canxi máu và cơ chế tăng canxi máu trong ung thư. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Cơ chế điều hòa canxi máu: Canxi trong cơ thể được điều hòa bởi hormon tuyến cận giáp (PTH), calcitriol (vitamin D3) và calcitonin. PTH làm tăng nồng độ canxi máu qua tác động lên xương, thận và ruột; calcitriol tăng hấp thu canxi ở ruột; calcitonin ức chế hủy xương. Sự cân bằng này bị rối loạn trong các bệnh lý ác tính.

2. Cơ chế tăng canxi máu trong ung thư: Bao gồm bốn cơ chế chính: tăng canxi máu thể dịch do PTHrP (protein liên quan hormon tuyến cận giáp) tiết ra bởi khối u, tăng hủy xương cục bộ do di căn xương, sản xuất 1,25(OH)2D bởi khối u lympho, và tiết hormon tuyến cận giáp lạc chỗ. Các cơ chế này dẫn đến tăng nồng độ canxi huyết thanh vượt mức bình thường.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: tăng canxi máu (định nghĩa theo nồng độ canxi toàn phần > 2,62 mmol/L), phân loại mức độ tăng canxi máu theo tiêu chuẩn CTCAE, hoạt động chức năng ADL và ECOG, các bệnh lý đồng mắc thường gặp ở NCT, và các phương pháp điều trị tăng canxi máu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang mô tả kết hợp theo dõi dọc, thực hiện tại khoa Điều trị giảm nhẹ Bệnh viện Chợ Rẫy từ 01/12/2020 đến 30/06/2021. Dân số nghiên cứu là NCT ≥ 60 tuổi mắc ung thư nhập viện điều trị nội trú tại khoa này.

Cỡ mẫu tối thiểu được tính toán là 385 bệnh nhân dựa trên ước tính tỷ lệ tăng canxi máu p=0,5, sai số 5% và mức ý nghĩa 0,05. Tuy nhiên, nghiên cứu thu nhận được 869 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn sau khi loại trừ các trường hợp không có xét nghiệm albumin hoặc không thể khai thác thông tin.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu liên tục, không xác suất. Dữ liệu được thu thập qua hồ sơ bệnh án, phỏng vấn bệnh nhân và thân nhân, bao gồm các biến số nhân trắc học, lâm sàng, cận lâm sàng, hoạt động chức năng, bệnh lý đồng mắc, đặc điểm ung thư, triệu chứng tăng canxi máu, phương pháp điều trị và kết cục lâm sàng.

Các biến số được định nghĩa rõ ràng, ví dụ BMI được tính theo công thức chuẩn, hoạt động chức năng ADL và ECOG được đánh giá theo thang điểm tiêu chuẩn. Các bệnh lý đồng mắc như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh tim thiếu máu cục bộ mạn được xác định theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Dữ liệu được nhập và quản lý bằng phần mềm Epidata, phân tích thống kê bằng Stata 13. Các phân tích bao gồm thống kê mô tả, kiểm định chi bình phương, T-test hoặc Mann-Whitney tùy theo phân phối dữ liệu. Kết quả được trình bày bằng bảng và biểu đồ để minh họa tỷ lệ và mối liên quan giữa các biến.

Nghiên cứu được phê duyệt bởi Hội đồng đạo đức nghiên cứu y sinh học Đại học Y Dược TP HCM, đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc đạo đức và bảo mật thông tin người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tăng canxi máu ở NCT mắc ung thư: Trong tổng số 869 bệnh nhân, tỷ lệ tăng canxi máu được xác định là khoảng 5,3%. Mức độ tăng canxi máu được phân loại theo CTCAE với 46,7% ở mức độ nhẹ, 27,8% trung bình, 14,7% nặng và 11,8% rất nặng.

2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng: Bệnh nhân tăng canxi máu chủ yếu có các triệu chứng thần kinh cơ (lờ đờ, mệt mỏi, lú lẫn) chiếm khoảng 65%, triệu chứng tiêu hóa (chán ăn, buồn nôn) 58%, triệu chứng thận (đa niệu, mất nước) 40%, và triệu chứng tim mạch (rối loạn nhịp, rút ngắn khoảng QT) 25%. Nồng độ canxi hiệu chỉnh trung bình là 3,2 mmol/L, albumin huyết thanh trung bình 38 g/L, BUN và creatinin tăng nhẹ so với nhóm không tăng canxi.

3. Mối liên quan giữa mức độ tăng canxi máu và kết cục lâm sàng: Mức độ tăng canxi máu càng cao thì tỷ lệ tử vong trong thời gian nằm viện càng tăng, với tỷ lệ tử vong lên đến 50% ở nhóm mức độ rất nặng. Ngoài ra, mức độ tăng canxi máu có liên quan chặt chẽ với tình trạng di căn xương và mức độ suy giảm chức năng ADL, ECOG (p < 0,05).

4. Phương pháp điều trị và hiệu quả: Các phương pháp điều trị chủ yếu gồm truyền dịch đẳng trương (100%), bisphosphonate (70%), lợi tiểu quai (50%) và calcitonin (30%). Thời gian đáp ứng điều trị trung bình là 3-5 ngày. Tuy nhiên, tỷ lệ tái phát tăng canxi máu trong vòng 30 ngày là khoảng 20%.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ tăng canxi máu 5,3% ở NCT mắc ung thư tại khoa Điều trị giảm nhẹ BV Chợ Rẫy tương đối cao so với các nghiên cứu quốc tế (dao động 1,46-4,74%), phản ánh đặc điểm bệnh nhân nặng và đa bệnh lý. Việc phân loại mức độ tăng canxi máu theo CTCAE giúp đánh giá chính xác mức độ nghiêm trọng và tiên lượng.

Triệu chứng tăng canxi máu không đặc hiệu, dễ bị nhầm lẫn với các biểu hiện của ung thư và lão hóa, gây khó khăn trong chẩn đoán sớm. Các triệu chứng thần kinh cơ và tiêu hóa chiếm tỷ lệ cao, phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế. Mối liên quan giữa mức độ tăng canxi máu và kết cục lâm sàng xấu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện và điều trị kịp thời.

Phương pháp điều trị hiện tại chủ yếu dựa vào truyền dịch và bisphosphonate, phù hợp với hướng dẫn quốc tế. Tuy nhiên, tỷ lệ tái phát còn cao, cho thấy cần có chiến lược điều trị toàn diện hơn, kết hợp kiểm soát ung thư nguyên phát và chăm sóc giảm nhẹ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mức độ tăng canxi máu, bảng so sánh đặc điểm lâm sàng giữa các nhóm mức độ, và biểu đồ Kaplan–Meier về tỷ lệ sống còn theo mức độ tăng canxi máu, giúp minh họa rõ ràng mối liên quan giữa các biến số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sàng lọc và phát hiện sớm tăng canxi máu: Thực hiện xét nghiệm canxi máu định kỳ cho NCT mắc ung thư nhập viện, đặc biệt nhóm có di căn xương, nhằm phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Thời gian thực hiện: ngay khi nhập viện và theo dõi định kỳ hàng tuần. Chủ thể thực hiện: nhân viên y tế khoa Điều trị giảm nhẹ.

2. Xây dựng phác đồ điều trị chuẩn hóa: Áp dụng phác đồ điều trị tăng canxi máu dựa trên mức độ nặng, ưu tiên truyền dịch đẳng trương kết hợp bisphosphonate và các thuốc hỗ trợ khác. Thời gian: triển khai trong 6 tháng tới. Chủ thể: bác sĩ chuyên khoa ung bướu và lão khoa.

3. Đào tạo nâng cao nhận thức cho nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo về nhận biết triệu chứng, cơ chế bệnh sinh và xử trí tăng canxi máu cho đội ngũ y bác sĩ và điều dưỡng. Thời gian: hàng quý. Chủ thể: bệnh viện và các trung tâm đào tạo y khoa.

4. Phát triển chương trình chăm sóc giảm nhẹ toàn diện: Kết hợp quản lý tăng canxi máu với chăm sóc giảm nhẹ nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm tỷ lệ tử vong. Thời gian: xây dựng kế hoạch trong 1 năm. Chủ thể: khoa Điều trị giảm nhẹ, các chuyên gia dinh dưỡng và tâm lý.

5. Nghiên cứu tiếp theo về các yếu tố tiên lượng và điều trị mới: Khuyến khích thực hiện các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh, thuốc mới và các biện pháp can thiệp hiệu quả hơn. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: các viện nghiên cứu và trường đại học y khoa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa ung bướu và lão khoa: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về tỷ lệ và đặc điểm tăng canxi máu ở NCT ung thư, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị hiệu quả.

2. Nhân viên y tế tại khoa Điều trị giảm nhẹ: Giúp nâng cao nhận thức về các triệu chứng không đặc hiệu, phương pháp điều trị và quản lý bệnh nhân tăng canxi máu.

3. Nhà nghiên cứu y học và sinh học phân tử: Cung cấp cơ sở dữ liệu để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh và thuốc điều trị mới.

4. Chính sách y tế và quản lý bệnh viện: Thông tin về gánh nặng bệnh tật và nhu cầu chăm sóc đặc biệt cho NCT ung thư, hỗ trợ xây dựng chính sách và kế hoạch chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng canxi máu là gì và tại sao lại phổ biến ở người cao tuổi mắc ung thư?
   Tăng canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu vượt mức bình thường, thường do rối loạn chuyển hóa canxi. Ở người cao tuổi mắc ung thư, tăng canxi máu phổ biến do khối u tiết các chất kích thích hủy xương hoặc gây rối loạn hormon điều hòa canxi.

2. Triệu chứng thường gặp của tăng canxi máu là gì?
   Triệu chứng bao gồm mệt mỏi, lú lẫn, buồn nôn, táo bón, đau xương, tiểu nhiều và rối loạn nhịp tim. Tuy nhiên, triệu chứng thường không đặc hiệu và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác.

3. Phương pháp điều trị tăng canxi máu hiệu quả hiện nay là gì?
   Điều trị chủ yếu là truyền dịch đẳng trương để tăng đào thải canxi, sử dụng bisphosphonate để ức chế hủy xương, kết hợp lợi tiểu quai và calcitonin tùy trường hợp. Điều trị nguyên nhân ung thư cũng rất quan trọng.

4. Tăng canxi máu ảnh hưởng thế nào đến tiên lượng bệnh nhân ung thư?
   Tăng canxi máu làm tăng nguy cơ tử vong, giảm chất lượng cuộc sống và kéo dài thời gian nằm viện. Mức độ tăng canxi càng cao thì tiên lượng càng xấu, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi.

5. Làm thế nào để phòng ngừa tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư?
   Phòng ngừa bao gồm theo dõi định kỳ nồng độ canxi máu, kiểm soát tốt bệnh ung thư nguyên phát, hạn chế các thuốc và thực phẩm làm tăng canxi máu, đồng thời duy trì chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp.

Kết luận

• Tỷ lệ tăng canxi máu ở người cao tuổi mắc ung thư tại khoa Điều trị giảm nhẹ BV Chợ Rẫy là khoảng 5,3%, với đa số bệnh nhân có triệu chứng thần kinh cơ và tiêu hóa không đặc hiệu.
• Mức độ tăng canxi máu có mối liên quan chặt chẽ với kết cục lâm sàng xấu, bao gồm tỷ lệ tử vong cao và suy giảm chức năng hoạt động.
• Phương pháp điều trị hiện tại chủ yếu dựa trên truyền dịch và bisphosphonate, tuy nhiên vẫn còn tỷ lệ tái phát đáng kể.
• Nghiên cứu cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc nâng cao nhận thức, cải thiện quản lý và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho nhóm bệnh nhân này.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào sàng lọc sớm, đào tạo nhân viên y tế, phát triển chăm sóc giảm nhẹ toàn diện và nghiên cứu các phương pháp điều trị mới nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và tiên lượng cho người bệnh.

Hành động ngay hôm nay để cải thiện chăm sóc cho người cao tuổi mắc ung thư và tăng canxi máu là cần thiết nhằm giảm thiểu biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Ung thư ở người cao tuổi 1. Người cao tuổi Năm 1980, Liên hợp quốc lấy 60 tuổi làm mốc qui ước để phân định độ tuổi cần quan tâm về mặt sức khỏe, tổ chức xã hội, phòng bệnh và chữa bệnh: những người từ 60 tuổi trở lên là NCT. Còn ở các quốc gia phát triển và Hoa Kỳ thì NCT là những người ≥ 65 tuổi.

Tại Việt Nam, Pháp lệnh NCT số 39/2009/QH12 thì NCT được quy định là công dân Việt Nam đủ 60 tuổi trở lên. NCT có thể được phân ra làm ba nhóm: sơ lão (60 – 69 tuổi), trung lão (70 – 79 tuổi) và đại lão (từ 80 tuổi trở lên)19. Theo thống kê của Liên Hiệp Quốc, năm 2022 tỉ lệ người ≥ 65 tuổi chiếm 9,7% dân số toàn cầu, con số này vào năm 2030 là 11,7% và đến năm 2050 là 16,4%. Từ năm 2022 đến năm 2050, dự báo tỉ lệ gia tăng người ≥ 65 tuổi lớn hơn 3%/năm gồm các khu vực Bắc Phi, Tây Á, Châu Phi cận Sahara, Châu Đại Dương (ngoại trừ Úc và New Zealand), khu vực Trung và Nam Á3.

Việt Nam là một trong các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Trong giai đoạn 2019-2021, tổng dân số Việt Nam tăng thêm 2,07 triệu người (từ 96,21 triệu lên 98,28 triệu) thì dân số NCT (≥60 tuổi) tăng thêm 1,17 triệu người (từ 11,41 triệu lên 12,58 triệu, tương ứng với tăng từ 11,9% tổng dân số lên 12,8% tổng dân số). Việt Nam vẫn trong thời kỳ già hóa dân số. Những người từ 60 tuổi trở lên chiếm 11,9% tổng dân số vào năm 2019 và đến năm 2050, con số này sẽ tăng lên hơn 25%.

Dự kiến đến năm 2036, Việt Nam bước vào thời kỳ dân số già, chuyển từ xã hội “già hóa” sang xã hội “già”20. Ung thư Ung thư là bệnh lý ác tính của tế bào, khi bị kích thích bởi các tác nhân sinh ung thư, tế bào tăng sinh một cách vô hạn độ, vô tổ chức không tuân theo các cơ chế kiểm soát về phát triển của cơ thể21. 5 Ung thư không phải là một bệnh mà là nhiều bệnh, người ta biết được có đến hơn 200 loại ung thư khác nhau. Phần lớn các bệnh là tên của cơ quan hoặc loại tế bào mà bệnh khởi phát.

Ví dụ, ung thư bắt đầu từ đại tràng gọi là ung thư đại tràng, ung thư bắt đầu từ tế bào hắc tố gọi là ung thư hắc tố. Tế bào ung thư với đặc điểm tổn thương đa hình thái, nhân tế bào ung thư không đều nhau, chất màu không đều, tỉ lệ nhân trên nguyên sinh chất cao, bờ nhân không đều, hạt nhân rõ, nhiều nhân quái, nhân chia. Nguyên sinh chất thẫm màu, kiềm tính. Tế bào ít biệt hoá, chỉ gợi lại các tế bào cơ sở bình thường ban đầu, sắp xếp hỗn độn, tế bào non chiếm ưu thế, các tế bào rất không giống nhau về khối lượng, màu sắc, hình thái21.

Tính xâm lấn của ung thư Khối u xâm lấn vào các tổ chức xung quanh giống như hình “con cua” với các càng cua bám chặt vào tổ chức xung quanh, phá huỷ tổ chức lành, không di động khi sờ nắn. Tính di căn của ung thư Di căn là hiện tượng một hay nhiều tế bào ung thư di chuyển từ vị trí nguyên phát sang vị trí mới, cách vị trí nguyên phát một khoảng cách nào đó, tiếp tục quá trình tăng trưởng tại vị trí mới và cuối cùng gây tử vong. Tế bào ung thư có thể di căn theo các đường sau: theo đường bạch huyết, theo đường máu, di căn theo đường kế cận, dao mổ, dụng cụ phẫu thuật cũng có thể cấy tế bào ung thư ra nơi khác nếu các dụng cụ này mổ trực tiếp vào khối u. Dịch tễ học ung thư ở người cao tuổi Quá trình lão hóa bắt đầu sau khi trưởng thành, rồi liên tục biến đổi thoái hóa, phục hồi và sự biến đổi bù trừ này tiếp diễn theo thời gian, dẫn tới giảm khả năng phục hồi, dễ bị tổn thương đặc biệt tăng khả năng mắc bệnh; hậu quả làm giảm tuổi thọ.

Điều quan trọng là quá trình lão hóa không gây bệnh; tuy nhiên lão hóa làm hạ thấp ngưỡng cho sự phát triển bệnh và làm nặng thêm hậu quả khi bệnh xuất hiện, người ta ước tính thấy ung thư chiếm 27,1% các vấn đề liên quan đến quá trình lão hóa22 (Biểu đồ 1. 6 18,5% Bệnh tim mạch 4% 39,6% Ung thư 5,6% 5,2% Đái tháo đường Bệnh thận 27,1% Trí nhớ và thần kinh Bệnh lý khác Biểu đồ 1.1: Tỉ lệ các bệnh lý liên quan đến quá trình lão hóa Nguồn: Võ Thành Nhân, Nguyễn Văn Trí, Thân Hà Ngọc Thể (2021)22 Tần suất ung thư tăng theo tuổi. Già hóa dân số làm tần suất của các ung thư đều gia tăng. Tại Hoa Kỳ, tỉ lệ các loại ung thư đều gia tăng đến tuổi 8523.

Ung thư chiếm 20,7% các nguyên nhân gây tử vong ở nhóm từ ≥ 65 tuổi và chiếm 11,8% các nguyên nhân gây tử vong ở nhóm ≥ 85 tuổi24 (Hình 1.1: Tỉ lệ hiện mắc ung thư theo nhóm tuổi tại Hoa Kỳ Nguồn: Laconi Ezio và cộng sự (2020)23. 7 Tại Việt Nam, theo thống kê năm 2020 của GLOBOCAN, ung thư gan, phổi, vú, dạ dày và đại trực tràng là 5 loại ung thư thường gặp nhất ở người trưởng thành (Biểu đồ 1. Xét riêng theo giới thì ung thư gan (20,5%), phổi (18,9%), dạ dày (11,2%), đại trực tràng (9%), tiền liệt tuyến (6,3%) là 5 loại ung thư thường gặp nhất. Còn ở nữ giới thì ung thư vú (25,8%), phổi (9,1%), đại trực tràng (9%), dạ dày (8,2%) và gan (7,4%) là 5 loại thường gặp nhất1 (Biểu đồ 1.

Gan 14,5% Phổi 40,5% 14,4% Vú 11,8% Dạ dày 9% 9,8% Đại trực tràng Khác Biểu đồ 1.2: Tỉ lệ các loại ung thư thường gặp ở người trưởng thành tại Việt Nam năm 2020. Nguồn: GLOBOCAN (2020)1 Nữ Nam Biểu đồ 1.3: Tỉ lệ các loại ung thư thường gặp ở hai giới tại Việt Nam năm 2020. Đại cương về canxi máu 1. Canxi trong cơ thể Canxi là yếu tố quan trọng đối với chu trình tế bào, bao gồm các quá trình: co cơ, con đường đông máu, dẫn truyền tín hiệu nội bào, xuất bào.

Canxi rất quan trọng trong việc hình thành xương, là một trong hai khoáng chất chính trong xương. Nồng độ canxi toàn phần bình thường khoảng 2,2-2,6 mmol/L (8,5-10,5 mg/dL), trong đó khoảng 50% bị ion hóa. Cơ thể, đặc biệt tuyến cận giáp, điều hòa lượng canxi tự do thay vì nồng độ canxi toàn phần. Nồng độ canxi tự do trong dịch nội bào khoảng 100 nM và thấp hơn 10.000 lần so với nồng độ canxi ion hóa tự do trong máu và khoang dịch ngoại bào (1,1-1,3 mmol/L).

Khoảng 50% canxi máu còn lại được gắn với albumin. Một lượng nhỏ canxi ở dạng khuếch tán, không ion hóa. Canxi ion hóa cạnh tranh với ion hydro để liên kết với albumin. Albumin thấp không làm thay đổi nồng độ canxi tự do, không có ảnh hưởng trên bệnh nhân.

Nhiễm kiềm làm giảm sự liên kết ion hydro với albumin dẫn đến sự gia tăng tương ứng sự gắn kết canxi và sự giảm theo nồng độ canxi tự do, trong nhiễm toan thì ngược lại. Khi pH huyết thanh thay đổi, bệnh nhân có thể có triệu chứng vì nồng độ canxi tự do thay đổi cấp tính25 (Hình 1.2: Ảnh hưởng của pH và albumin máu đến nồng độ canxi máu Nguồn: Wondisford F E (2020)25. Điều hòa canxi trong cơ thể 1. Vai trò của hormon tuyến cận giáp Có 4 tuyến cận giáp trong cơ thể, nằm ngay sau tuyến giáp: hai tuyến ở cực trên và hai tuyến ở cực dưới tuyến giáp (Hình 1.

Đầu tiên, hormon tuyến cận giáp được tổng hợp tại các Riosome ở dạng preprohormon, là một protein có 110 acid amin. Sau đó preprohormon được cắt ra thành prohormon có 90 acid amin, rồi được bộ máy Golgi chuyển hóa tiếp thành hormon chính thức có 84 acid amin với trọng lượng phân tử 9.3: Vị trí các tuyến cận giáp Nguồn: Frank H Nette và cộng sự (1996)26 Hormon tuyến cận giáp tác dụng trên màng tế bào làm cho canxi đi vào tế bào một cách tích cực và dễ dàng. Hoạt hóa adenylcylase của màng tế bào làm tăng sản xuất 3’5’ – Adenosine Monophosphate vòng (cAMP), chất này ngăn chặn canxi đi vào các ti lạp thể và các microsom. Kết quả làm tăng nồng độ canxi ion hóa trong bào tương, dẫn đến thay đổi hoạt động của các ezyme phụ thuộc canxi25.

Hormon tuyến cận giáp về cơ bản là một hormon làm tăng canxi máu và phosphate niệu. Hoạt động của nó thể hiện ở 3 nơi:. 10 - Ở xương: nó làm gia tăng tốc độ thay thế xương trong đó tác dụng hủy cốt bào chiếm ưu thế. Nó hoạt hóa hủy cốt bào, bằng cách tạo thuận lợi cho sự xuất hiện các lỗ khuyết tiêu xương và giải phóng canxi của xương do tác dụng hiệp đồng với 1,25-dihydroxyvitamin D3.

- Ở thận: hormon tuyến cận giáp tạo thuận lợi cho sự tái hấp thu canxi ở ống thận, trong khi đó canxi niệu vẫn tăng một cách thụ động do hậu quả của canxi máu tăng làm cho canxi được lọc cũng tăng theo. Còn hormon tuyến cận giáp làm giảm tái hấp thu phospho cũng như các ion H+ và Mg2+ ở ống thận. - Ở ruột: hormon tuyến cận giáp làm tăng tái hấp thu canxi, qua tác dụng gián tiếp của 1,25-dihydroxyvitamin D3. Tác dụng này bị hóa giải bởi các glucocorticoid25.

Vai trò của hormon calcitriol (vitamin D3) Calcitriol có vai trò làm tăng nồng độ canxi máu thông qua cơ chế tác động trên thụ thể nhân đặc hiệu tại các tế bào biểu mô của ruột non và ống thận (chủ yếu là ống lượn xa, ống góp). Phức hợp calcitriol-thụ thể giúp hấp thu canxi vào máu bằng cách làm tăng sự biểu hiện các protein tham gia vận chuyển ion Ca2+ xuyên qua tế bào như: TRPV5, TRPV6, calbindin-D, NCX1 và PMCA1b. Ở người, chức năng của calcitriol trong việc huy động canxi từ xương là không rõ ràng25. Calcitriol trong huyết tương được điều hòa bởi hormon tuyến cận giáp, FGF-23, nồng độ canxi và phosphat.

Hormon tuyến cận giáp có vai trò kích hoạt enzyme 1-alpha-hydroxylase, thúc đẩy phản ứng tổng hợp calcitriol tại thận. Ngược lại, khi được bài tiết nhiều, calcitriol có tác dụng điều hòa âm lên các tuyến cận giáp, làm ức chế quá trình sản xuất và phóng thích hormon tuyến cận giáp. Do đó, ở các bệnh nhân suy thận mạn, khiếm khuyết tổng hợp calcitriol (làm mất cơ chế điều hòa ngược) được xem là một yếu tố nguy cơ quan trọng gây cường cận giáp thứ phát. Ở trẻ em, thiếu hụt calcitriol sẽ đưa đến tình trạng còi xương.