Sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam

Khảo sát sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam là một nghiên cứu quan trọng… 86 trang · Đại học Kinh tế Huế · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Kinh tế Huế
• Chuyên ngành: Kinh tế và phát triển
• Đề tài: Sử Dụng Nước Sinh Hoạt Trên Địa Bàn Phường Hòa Hương, Thành Phố Tam Kỳ, Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tam Kỳ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• I. PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• I.1. Tính cấp thiết của đề tài
• I.2. Mục tiêu nghiên cứu
• I.2.1. Mục tiêu chung
• I.2.2. Mục tiêu cụ thể
• I.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• I.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• I.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• I.4. Phương pháp nghiên cứu
• I.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• I.4.1.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• I.4.1.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• I.4.2. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• I.4.3. Phương pháp phân tích số liệu
• I.4.3.1. Phương pháp thống kê mô tả
• II. PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• II.1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG NƯỚC SINH HOẠT
• II.1.1. Lý luận cơ bản về nước sinh hoạt
• II.1.2. Một số khái niệm
• II.1.3. Các hoạt động sử dụng nước cấp
• II.1.4. Vai trò của nước sinh hoạt
• II.1.5. Vai trò của nước đối với con người trong sinh hoạt
• II.1.6. Vai trò của nước đối với các hoạt động sản xuất của con người
• II.1.7. Đánh giá tình hình sử dụng nước sinh hoạt
• II.1.8. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nguồn nước
• II.1.8.1. Các chỉ tiêu vật lý
• II.1.8.2. Các chỉ tiêu hóa học
• II.1.8.3. Các chỉ tiêu vi sinh
• II.1.9. Quy chuẩn của Việt Nam về nước sinh hoạt
• II.1.10. Đánh giá sự hài lòng của người dân về việc sử dụng nước sinh hoạt
• II.1.11. Tình hình sử dụng nước sinh hoạt trên thế giới và ở Việt Nam
• II.1.11.1. Tình hình sử dụng nước sinh hoạt trên thế giới
• II.1.11.2. Tình hình sử dụng nước sinh hoạt tại Việt Nam
• II.1.11.3. Bài học đối với địa bàn nghiên cứu
• II.2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG NƯỚC SINH HOẠT TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG HÒA HƯƠNG, THÀNH PHỐ TAM KỲ, TỈNH QUẢNG NAM
• II.2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• II.2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• II.2.1.2. Vị trí địa lý
• II.2.1.3. Đất đai, thổ nhưỡng
• II.2.1.4. Nguồn tài nguyên nước
• II.2.1.5. Điều kiện kinh tế - xã hội
• II.2.2. Thực trạng sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• II.2.2.1. Công trình cấp nước sinh hoạt hiện nay của nhà máy nước Tam Kỳ tại phường Hòa Hương
• II.2.2.2. Đánh giá tình hình sử dụng nước sinh hoạt của các hộ điều tra
• II.2.2.2.1. Cơ cấu mẫu điều tra
• II.2.2.2.2. Mục đích sử dụng nước sinh hoạt của các hộ điều tra
• II.2.2.2.3. Đánh giá mức độ hài lòng của người dân về nguồn nước máy đang sử dụng
• II.2.2.2.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hài lòng
• II.2.2.2.3.2. Phân tích ý kiến của người dân về chất lượng nguồn nước sạch đang sử dụng
• II.2.2.2.3.3. Ý kiến của người dân về việc không sử dụng nước máy trong sinh hoạt
• II.2.2.2.4. So sánh lợi ích – chi phí của việc sử dụng nước sinh hoạt của người dân trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• II.2.2.2.4.1. So sánh chi phí của người dân sử dụng nước sinh hoạt và những người chưa sử dụng nước sạch cho sinh hoạt
• II.2.2.2.4.2. Nhận thức của người dân về lợi ích của việc sử dụng nước sạch trong sinh hoạt
• II.2.2.2.5. Đánh giá chung về việc sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• II.2.2.2.6. Đánh giá kết quả nghiên cứu của việc sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• II.2.2.2.7. Những hạn chế trong việc sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• II.2.2.2.8. Nguyên nhân người dân không sử dụng nước máy trong sinh hoạt
• II.3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NƯỚC SẠCH TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG HÒA HƯƠNG, THÀNH PHỐ TAM KỲ, TỈNH QUẢNG NAM
• II.3.1. Quan điểm sử dụng nước sinh hoạt
• II.3.2. Một số giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• II.3.2.1. Các giải pháp chung
• II.3.2.2. Kế hoạch thực hiện phương án lõm nước sinh hoạt của UBND thành phố Tam Kỳ năm 2014
• II.3.2.3. Chương trình mục tiêu quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường
• II.3.2.4. Giải pháp từ Công ty CTN Tam Kỳ
• II.3.2.5. Giải pháp chủ yếu nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân
• II.3.2.5.1. Thông tin, giáo dục, truyền thông
• II.3.2.5.2. Sự tham gia của cộng đồng
• II.3.2.6. Một số giải pháp khác
• III. PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương

Khảo sát sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá thực trạng và nhu cầu của người dân về nguồn nước sinh hoạt. Nước sinh hoạt không chỉ là nhu cầu thiết yếu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân. Việc hiểu rõ tình hình sử dụng nước sinh hoạt sẽ giúp các cơ quan chức năng có những giải pháp phù hợp để cải thiện chất lượng nước và nâng cao đời sống cho người dân.

1.1. Tầm quan trọng của nước sinh hoạt trong đời sống

Nước sinh hoạt đóng vai trò thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày của con người. Nó không chỉ phục vụ cho nhu cầu ăn uống mà còn cho các hoạt động sinh hoạt khác như tắm rửa, giặt giũ và vệ sinh. Việc đảm bảo nguồn nước sạch và an toàn là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.2. Mục tiêu của khảo sát sử dụng nước sinh hoạt

Mục tiêu của khảo sát này là phân tích thực trạng sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc đánh giá chất lượng nước, mức độ hài lòng của người dân và các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng nước.

II. Thực trạng sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương

Thực trạng sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù nguồn nước dồi dào, nhưng không phải tất cả người dân đều có thể tiếp cận nước sạch. Nhiều hộ gia đình vẫn sử dụng nước giếng hoặc nước mưa, dẫn đến nguy cơ về sức khỏe. Việc khảo sát sẽ giúp xác định rõ hơn tình hình này.

2.1. Đánh giá chất lượng nước sinh hoạt

Chất lượng nước sinh hoạt là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Nghiên cứu sẽ tiến hành kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng nước như độ trong, pH, và các chỉ tiêu vi sinh để đánh giá mức độ an toàn của nguồn nước.

2.2. Mức độ hài lòng của người dân về nguồn nước

Khảo sát sẽ thu thập ý kiến của người dân về mức độ hài lòng đối với nguồn nước sinh hoạt mà họ đang sử dụng. Điều này sẽ giúp xác định những vấn đề mà người dân gặp phải và từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

III. Các thách thức trong việc sử dụng nước sinh hoạt

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc cung cấp nước sạch, nhưng vẫn còn nhiều thách thức mà người dân phường Hòa Hương phải đối mặt. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt nguồn nước, chất lượng nước không đảm bảo và thói quen sử dụng nước không hợp lý.

3.1. Thiếu hụt nguồn nước sạch

Nhiều khu vực tại phường Hòa Hương vẫn chưa có hệ thống cấp nước sạch đầy đủ. Điều này dẫn đến việc người dân phải sử dụng nước từ các nguồn không đảm bảo, gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

3.2. Thói quen sử dụng nước không hợp lý

Nhiều người dân vẫn giữ thói quen sử dụng nước giếng hoặc nước mưa, mặc dù có nguy cơ ô nhiễm cao. Việc thay đổi thói quen này là một thách thức lớn trong việc nâng cao ý thức sử dụng nước sạch.

IV. Phương pháp khảo sát và thu thập dữ liệu

Để thực hiện khảo sát, các phương pháp thu thập dữ liệu sẽ được áp dụng nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn trực tiếp, khảo sát qua bảng hỏi và thu thập dữ liệu từ các cơ quan chức năng.

4.1. Phương pháp phỏng vấn trực tiếp

Phỏng vấn trực tiếp sẽ giúp thu thập thông tin chi tiết từ người dân về tình hình sử dụng nước sinh hoạt. Phương pháp này cho phép ghi nhận ý kiến và phản hồi của người dân một cách chân thực nhất.

4.2. Khảo sát qua bảng hỏi

Bảng hỏi sẽ được thiết kế để thu thập thông tin về chất lượng nước, mức độ hài lòng và các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng nước. Dữ liệu thu thập từ bảng hỏi sẽ được phân tích để đưa ra kết luận chính xác.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương. Những thông tin này sẽ được sử dụng để đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng nước và nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân.

5.1. Đánh giá kết quả khảo sát

Kết quả khảo sát sẽ cho thấy mức độ hài lòng của người dân về nguồn nước sinh hoạt. Những thông tin này sẽ giúp các cơ quan chức năng có cơ sở để đưa ra các quyết định phù hợp.

5.2. Đề xuất giải pháp cải thiện

Dựa trên kết quả khảo sát, các giải pháp sẽ được đề xuất nhằm nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân. Các giải pháp này có thể bao gồm cải thiện hệ thống cấp nước, nâng cao ý thức sử dụng nước sạch và hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi nguồn nước.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai

Khảo sát sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tuy nhiên, với sự quan tâm và nỗ lực từ các cơ quan chức năng, tình hình sử dụng nước sinh hoạt có thể được cải thiện trong tương lai. Việc nâng cao ý thức cộng đồng về tầm quan trọng của nước sạch cũng là một yếu tố quan trọng.

6.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện nguồn nước

Cải thiện nguồn nước sinh hoạt không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc này cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân.

6.2. Triển vọng tương lai cho phường Hòa Hương

Với những giải pháp đã được đề xuất, phường Hòa Hương có thể hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn về nguồn nước sinh hoạt. Sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và sử dụng nước sạch sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trong bối cảnh quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa diễn ra nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam, kéo theo tình trạng khai thác quá mức và sử dụng kém hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là tài nguyên nước. Nước là tài nguyên tái sinh thiết yếu, duy trì sự sống của con người và phục vụ toàn bộ các hoạt động dân sinh, nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ. Tại phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam – một địa bàn đang trên đà phát triển kinh tế - xã hội, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện và cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm) cơ bản được đảm bảo. Mặc dù nguồn nước sinh hoạt tự nhiên khá dồi dào, việc tiếp cận nguồn nước sạch đạt chuẩn của người dân vẫn gặp nhiều trở ngại. Tỷ lệ hộ dân chưa có nước sạch còn đáng kể, tập trung ở các khu vực nông thôn do rào cản về kinh tế, hạ tầng đường ống chưa phủ kín, cùng tập quán lâu năm trong việc khai thác nước giếng khoan, giếng đào và nước mưa.

Trên cơ sở thực tiễn đó, tác giả Nguyễn Thị Hạnh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Kinh tế Tài nguyên và Môi trường tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế nhằm giải quyết các mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng sử dụng dịch vụ cung cấp nước sinh hoạt, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam.
2. Mục tiêu cụ thể 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về vấn đề sử dụng nước sinh hoạt của dân cư.
3. Mục tiêu cụ thể 2: Phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương giai đoạn 2012 – 2014, bao gồm mức độ hài lòng của khách hàng, so sánh lợi ích – chi phí và xác định các nguyên nhân khiến người dân chưa tiếp cận nước máy.
4. Mục tiêu cụ thể 3: Đề xuất một số nhóm giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch cho người dân địa phương trong giai đoạn 2015 – 2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định rõ ràng:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề kinh tế - xã hội liên quan đến hành vi, thực trạng và nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt của dân cư; mức độ hài lòng của người dùng; so sánh chi phí - lợi ích giữa các nguồn nước; các hạn chế và nguyên nhân người dân chưa sử dụng nước sạch.
• Đối tượng khảo sát: Hộ gia đình đang sử dụng nước máy do Công ty Cấp thoát nước Tam Kỳ cung cấp và hộ gia đình chưa sử dụng nước máy trên địa bàn phường Hòa Hương.
• Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ đánh giá thực trạng được thu thập trong giai đoạn 2012 – 2014; số liệu sơ cấp khảo sát thực địa thực hiện năm 2014; các giải pháp định hướng áp dụng cho giai đoạn 2015 – 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý

Nghiên cứu vận dụng các khái niệm kinh tế tài nguyên, định nghĩa về tài nguyên nước theo Luật Tài nguyên nước Việt Nam năm 2012 (nước mặt, nước mưa, nước dưới đất, nước biển) và các định nghĩa từ Bách khoa toàn thư mở. Về quy chuẩn chất lượng, tác giả sử dụng Quyết định số 1329/QĐ-BYT ngày 18/4/2002 của Bộ Y tế về tiêu chuẩn vệ sinh nước ăn uống và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 02:2009/BYT do Bộ Y tế ban hành kèm Thông tư số 05/2009/TT-BYT ngày 17/6/2009 quy định 14 chỉ tiêu chất lượng nước sinh hoạt thông thường (chia làm 2 nhóm giới hạn tối đa cho phép I áp dụng cho cơ sở cấp nước và II áp dụng cho hình thức tự khai thác hộ gia đình). Ngoài ra, nghiên cứu tham chiếu các báo cáo, tài liệu quốc tế từ Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO), Ngân hàng Thế giới (báo cáo "Giữ gìn nước cho tất cả mọi người"), số liệu của Chiras (1991), cùng số liệu thống kê của Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn Việt Nam.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo kinh tế - xã hội, biến động đất đai và hiện trạng dân cư giai đoạn 2011 – 2014 từ Ủy ban nhân dân phường Hòa Hương; số liệu thương phẩm, sản lượng tiêu thụ nước sạch, mạng lưới đường ống và đơn giá cấp nước giai đoạn 2012 – 2014 từ Công ty Cấp thoát nước Tam Kỳ; báo cáo quy hoạch lõm nước sinh hoạt từ Phòng Quản lý đô thị thành phố Tam Kỳ.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra xã hội học bằng bảng hỏi cấu trúc gồm 27 câu hỏi (chia làm 2 phần: thông tin nhân khẩu học và nội dung chuyên biệt cho 2 nhóm hộ). Cỡ mẫu được xác định dựa trên nguyên tắc phân tích nhân tố khám phá (EFA) với tỷ lệ tối thiểu 5 quan sát cho 1 tham số ước lượng (dẫn theo Hair & ctg, 1998; Rex B. Kline, 1998; Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc, 2005, 2009):
  • Nhóm hộ sử dụng nước máy: bảng hỏi có 9 tham số đo lường thang Likert 5 mức độ $\rightarrow$ cỡ mẫu tối thiểu $9 \times 5 = 45$ hộ.
  • Nhóm hộ không sử dụng nước máy: bảng hỏi có 5 tham số đo lường thang Likert 5 mức độ $\rightarrow$ cỡ mẫu tối thiểu $5 \times 5 = 25$ hộ.
  • Tổng quy mô mẫu thực tế là $n = 70$ hộ (45 hộ dùng nước máy và 25 hộ không dùng nước máy).
• Phương pháp chọn mẫu: Lấy danh sách toàn bộ hộ dân từ UBND phường Hòa Hương tính đến cuối năm 2014 ($N_1 = 750$ hộ có nước máy; $N_2 = 1.414$ hộ không có nước máy), sau đó thực hiện lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản bằng hàm INDEX trong phần mềm Microsoft Excel nhằm bảo đảm tính đại diện. Mẫu phân bổ trên 8 khối phố: Hương Trà Tây (10 hộ), Hương Trà Đông (10 hộ), Hương Chánh (5 hộ), Hương Trung (10 hộ), Hồng Lư (10 hộ), Hồng Phong (5 hộ), Hương Sơn (15 hộ), Bàn Thạch (5 hộ).

Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu

• Phương pháp thống kê mô tả: Sử dụng bảng tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình trên phần mềm SPSS phiên bản 20 và Excel nhằm mô tả đặc điểm nhân khẩu, tập quán khai thác nước và sản lượng tiêu thụ.
• Phương pháp so sánh: So sánh lượng nước tiêu thụ giữa các khối phố và giữa phường Hòa Hương với các phường nội thị khác tại thành phố Tam Kỳ; so sánh tương quan chi phí và lợi ích giữa nhóm hộ dùng nước máy và nhóm hộ dùng nước giếng.
• Kiểm định độ tin cậy thang đo và phân tích nhân tố: Sử dụng hệ số Cronbach's Alpha (chấp nhận ngưỡng $\ge 0,6$ đối với nghiên cứu điều tra xã hội học, tương quan biến - tổng $\ge 0,3$ theo Nunnally & Bernstein, 1994) và phân tích nhân tố khám phá (EFA) với phương pháp trích Principal Axis Factoring, phép quay Varimax, điểm dừng Eigenvalue $> 1$ và hệ số tải nhân tố (factor loading) $\ge 0,5$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng nước sinh hoạt

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về nước và tài nguyên nước, phân loại các hoạt động sử dụng nước cấp (sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, chữa cháy). Tác giả phân tích vai trò sống còn của nước sinh hoạt: nước chiếm 74% trọng lượng cơ thể trẻ sơ sinh, 60% cơ thể người trưởng thành; con người có thể nhịn ăn 60 ngày nhưng chỉ tồn tại tối đa 7 ngày nếu thiếu nước; mất trên 10% lượng nước gây nguy hiểm và mất 20 - 22% dẫn đến tử vong. Chương này trình bày chi tiết các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước sinh hoạt:

• Chỉ tiêu vật lý: Nhiệt độ, màu sắc, độ đục (đơn vị JTU, NTU, FTU; $1 \text{ JTU} = 1 \text{ NTU} = 1 \text{ mg } \text{SiO}_2/\text{L}$), tổng hàm lượng chất rắn (TS), chất rắn lơ lửng (SS), chất rắn hòa tan ($\text{DS} = \text{TS} - \text{SS}$), chất dễ bay hơi (VS, VSS, VDS).
• Chỉ tiêu hóa học: pH, oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh học (BOD), độ cứng tính theo $\text{CaCO}_3$ (ion $\text{Ca}^{2+}$, $\text{Mg}^{2+}$).
• Chỉ tiêu vi sinh: Vi trùng gây bệnh đường ruột (dựa vào chỉ số E. coli), rong tảo.
• Quy chuẩn quốc gia: Giới thiệu bảng giới hạn nồng độ 14 chỉ tiêu theo QCVN 02:2009/BYT.

Về mặt thực tiễn, chương 1 khái quát tình trạng khan hiếm nước toàn cầu (theo WHO, 1,2 tỷ người thiếu nước sạch, 2,6 tỷ người thiếu dịch vụ cấp nước) và cơ cấu tiêu thụ nước tại Mỹ (44% nông nghiệp, 47% công nghiệp, 9% sinh hoạt/giải trí) và Trung Quốc (7% công nghiệp, 87% nông nghiệp, 6% sinh hoạt). Tại Việt Nam, nhu cầu sinh hoạt cá nhân dao động từ 10 - 15 lít cho vệ sinh, 20 - 200 lít cho tắm rửa, 20 - 25 lít cho nấu nướng. Cả nước có hơn 240 nhà máy nước đô thị với tổng công suất 3,42 triệu $\text{m}^3/\text{ngày}$, nhưng tỷ lệ thất thoát nước sạch có nơi lên đến 40%. Tác giả phân tích thực trạng tại Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội (nông thôn Hà Nội chỉ 36% hộ dùng nước sạch) và rút ra bài học kinh nghiệm cho phường Hòa Hương: cần đồng bộ quy hoạch hạ tầng, đẩy mạnh tuyên truyền thay đổi thói quen và cải thiện dịch vụ chăm sóc khách hàng của đơn vị cấp nước.

Chương 2: Thực trạng sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam

Chương 2 phân tích chi tiết điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của phường Hòa Hương:

• Điều kiện tự nhiên: Tổng diện tích 396,84 ha; bao bọc bởi sông Tam Kỳ và sông Bàn Thạch. Đất nông nghiệp năm 2014 là 201,82 ha; đất phi nông nghiệp chiếm 190,44 ha. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trung bình nhiều năm đạt 2.300 mm (tập trung 70 - 75% vào các tháng 9 - 12); nhiệt độ trung bình năm đạt 25,6°C.
• Dân số và kinh tế: Toàn phường có 2.164 hộ với 9.292 nhân khẩu (4.790 nữ) và 6.717 lao động; mật độ dân số 2.300 người/$\text{km}^2$. Cơ cấu kinh tế năm 2014 chuyển dịch tích cực: Thương mại - Dịch vụ chiếm 60% (tăng từ 30% năm 2012), Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp chiếm 30%, Nông nghiệp giảm còn 10%. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 12 triệu đồng (2012) lên 23 triệu đồng/năm (2014).
• Hệ thống cấp nước tập trung: Nhà máy nước Tam Kỳ được xây dựng năm 2009, khai thác nước mặt thô từ hồ Phú Ninh. Nước thô theo đường ống tự chảy về bể trộn phèn thủy lực, qua bể lọc tiếp xúc, sang 2 bể lọc nhanh (sử dụng cát thạch anh kích cỡ 0,9 - 1,6 mm, chụp lọc nhựa), khử trùng bằng Chlorine rồi đưa vào bể chứa nước sạch, sau đó trạm bơm đẩy nước vào tuyến ống truyền tải chính DN600. Đơn giá nước sạch bán lẻ được áp dụng từ ngày 01/06/2014 là 6.400 đồng/$\text{m}^3$, tính đồng giá không lũy tiến cho mọi đối tượng.
• Thực trạng sử dụng nước sạch của dân cư năm 2014: Toàn phường có 73,3% số hộ được tiếp cận nước hợp vệ sinh và nước sạch (1.586 hộ), trong đó có 750 hộ dùng nước máy (chiếm 34,66%) và 836 hộ dùng nước giếng có hệ thống lọc (chiếm 38,64%). Còn lại 578 hộ (chiếm 26,7%) dùng nước giếng khoan/đào không có hệ thống lọc. Tỷ lệ tiếp cận nước máy chênh lệch mạnh giữa các khu vực: khối Bàn Thạch cao nhất (49,75%), các khối phố thành thị Hương Sơn, Hương Trung đạt trên 40%; ngược lại khu vực nông thôn có tỷ lệ rất thấp như Hương Trà Tây (21,28%), Hương Trà Đông (21,53%) và Hương Chánh (16,91%).

Nhóm nguồn nước chính	Số hộ	Tỷ lệ (%)
Nước máy tập trung	750	34,66
Nước giếng có hệ thống lọc	836	38,64
Nước giếng không có hệ thống lọc	578	26,70
Tổng số hộ toàn phường	2.164	100,00

Sản lượng tiêu thụ nước máy tại phường Hòa Hương tăng trưởng đều qua các năm: đạt 238.599 $\text{m}^3$ (năm 2012) và vượt 271.000 $\text{m}^3$ (năm 2014), tăng 11,03% so với năm 2013 và tăng 11,38% so với năm 2012. So sánh với các phường khác trong thành phố Tam Kỳ, mức tiêu thụ của Hòa Hương nằm ở nhóm trung bình (thấp hơn nhiều so với An Xuân: 498.442 $\text{m}^3$, Phước Hòa: 468.326 $\text{m}^3$, Trường Xuân: 436.501 $\text{m}^3$, nhưng cao hơn phường An Phú: 154.605 $\text{m}^3$).

Phường nội thị thuộc TP. Tam Kỳ	Sản lượng tiêu thụ nước sạch năm 2012 ($\text{m}^3$)
An Xuân	498.442
Phước Hòa	468.326
Trường Xuân	436.501
An Sơn	392.904
Tân Thạnh	335.116
An Mỹ	322.518
Hòa Thuận	249.142
Hòa Hương	238.599
An Phú	154.605

• Kết quả điều tra xã hội học: Khảo sát 70 hộ dân cho thấy mục đích chính của việc dùng nước máy là ăn uống và tắm giặt. Đánh giá mức độ hài lòng của 45 hộ dùng nước máy (thang đo 1: Rất hài lòng đến 5: Không hài lòng) cho kết quả tích cực:

Tiêu chí đánh giá	Rất hài lòng	Hài lòng	Bình thường	Ít hài lòng	Không hài lòng	Điểm trung bình
Lượng nước cung cấp	19	12	13	1	0	1,91
Chất lượng nước cung cấp	14	22	8	1	0	1,91
Hệ thống lắp đặt	24	10	3	4	4	1,98
Lợi ích mà nước máy mang lại	18	12	9	6	0	2,02
Tần suất cấp nước	18	10	15	0	2	2,07
Chi phí lắp đặt	18	12	8	5	2	2,13
Giá nước máy	15	11	11	7	1	2,29
Giám sát, kiểm tra chất lượng	16	9	11	8	1	2,31
Công tác bảo trì, bảo dưỡng	21	4	9	7	4	2,31

• Rào cản và hạn chế: Trên địa bàn còn thiếu khoảng 7.186 m đường ống phân phối nhánh (tương đương khoảng 30% khối lượng cần đầu tư). Toàn phường có 880 hộ dân chưa có nước máy bày tỏ nguyện vọng muốn đấu nối sử dụng (chiếm 62,23% số hộ chưa có nước sạch). Tuy nhiên, các trở ngại lớn nhất gồm: kinh phí đấu nối ban đầu cao đối với các hộ nghèo/nông nghiệp, khoảng cách từ nhà đến trục ống chính quá xa, hạ tầng giao thông kiệt hẻm chưa được nâng cấp và thói quen dùng nước giếng khoan miễn phí lâu năm.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch trên địa bàn phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam

Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp gắn với quy hoạch và chính sách phát triển hạ tầng của địa phương:

• Thực hiện phương án giải quyết "vùng lõm" nước sinh hoạt: Bám sát kế hoạch năm 2014 của UBND thành phố Tam Kỳ và tranh thủ nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.
• Tận dụng Dự án mở rộng hệ thống cấp thoát nước Tam Kỳ (giai đoạn 2013 – 2016): Dự án do Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Quảng Nam làm chủ đầu tư với tổng mức vốn hơn 288 tỷ đồng, trong đó vốn vay ODA là 254 tỷ đồng (chiếm 83,03%) và vốn đối ứng địa phương hơn 34 tỷ đồng (chiếm 11,97%). Phường cần phối hợp để ưu tiên mở rộng tuyến ống dẫn nước thô và mạng lưới truyền dẫn nhánh vào các vùng trũng cấp nước.
• Giải pháp từ phía Công ty Cấp thoát nước Tam Kỳ: Đầu tư thi công 7.186 m đường ống cấp nước đang thiếu hụt tại các tuyến đường kiệt hẻm nông thôn; cải tiến công nghệ chăm sóc khách hàng, rút ngắn thời gian xử lý sự cố rò rỉ; xây dựng chính sách hỗ trợ trả góp hoặc trợ giá chi phí lắp đặt đồng hồ nước cho hộ nghèo, hộ cận nghèo.
• Truyền thông giáo dục và huy động cộng đồng: Đẩy mạnh tuyên truyền qua đài truyền thanh và họp khối phố về nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm đối với sức khỏe; vận động nhân dân áp dụng mô hình "Nhà nước và nhân dân cùng làm" trong việc đóng góp kinh phí đào đắp, hoàn trả mặt bằng khi đặt ống nhánh vào các ngõ xóm.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả định lượng cụ thể phản ánh chính xác hiện trạng hạ tầng nước sinh hoạt tại một phường ven đô:

• Về hiện trạng cấp nước: Xác lập số liệu chi tiết về cơ cấu nguồn nước của 2.164 hộ dân tại phường Hòa Hương năm 2014: 34,66% dùng nước máy, 38,64% dùng nước giếng có bể lọc và 26,70% phụ thuộc hoàn toàn vào nước giếng chưa qua xử lý. Chỉ ra sự phân hóa không đồng đều giữa các khối phố ven đô (vùng nông thôn như Hương Chánh chỉ đạt 16,91% nước máy, trong khi khối phố trung tâm Bàn Thạch đạt 49,75%).
• Về đánh giá người dùng: Dữ liệu khảo sát định lượng chứng minh người dân có mức độ hài lòng cao nhất đối với "Lượng nước cung cấp" và "Chất lượng nước cung cấp" (cùng đạt điểm trung bình 1,91/5), trong khi khâu "Giám sát kiểm tra" và "Bảo trì bảo dưỡng" có mức độ hài lòng thấp hơn (2,31/5).
• Về phát hiện rào cản: Khóa luận chỉ ra mâu thuẫn giữa nhu cầu thực tế rất lớn của người dân (có tới 880 hộ, chiếm 62,23% số hộ chưa có nước máy mong muốn được sử dụng nước sạch) với rào cản thiếu hụt 7.186 m đường ống kỹ thuật và gánh nặng chi phí đầu tư ban đầu của hộ gia đình.
• Đóng góp của tác giả: Khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cấp cơ sở (khối phố), kết hợp phân tích kinh tế vi mô (chi phí hộ gia đình, so sánh giá cào bằng 6.400 đồng/$\text{m}^3$ với biểu giá lũy tiến ở các đô thị lớn) và công cụ thống kê SPSS phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý tài nguyên và quy hoạch cấp nước của địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Dung lượng mẫu khảo sát xã hội học còn tương đối nhỏ ($n = 70$ hộ, gồm 45 hộ dùng nước máy và 25 hộ không dùng nước máy), chưa bao quát sâu sắc toàn bộ 2.164 hộ dân; số liệu thực trạng dừng lại ở mốc thời gian cuối năm 2014; nghiên cứu chưa có điều kiện thực hiện các xét nghiệm hóa sinh độc lập tại phòng thí nghiệm chuyên sâu đối với mẫu nước giếng khoan của các hộ dân mà chủ yếu dựa trên cảm nhận cảm quan và số liệu cấp nước sẵn có.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội sau khi Dự án mở rộng hệ thống cấp thoát nước Tam Kỳ (giai đoạn 2013 – 2016) hoàn thành; mở rộng áp dụng mô hình định giá ngẫu nhiên (CVM) để xác định mức sẵn lòng chi trả (Willingness to Pay - WTP) của các hộ dân nông thôn đối với dịch vụ nước sạch; phân tích sâu tác động của nguồn nước đến cơ cấu chi phí y tế điều trị bệnh tật đường tiêu hóa và da liễu tại địa phương.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, Kinh tế Phát triển, Quản lý Môi trường và Đô thị học tham khảo về quy trình thiết kế bảng hỏi phân nhóm đối tượng, phương pháp xác định cỡ mẫu theo chuẩn phân tích EFA và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm SPSS.
• Cán bộ quản lý địa phương và doanh nghiệp cấp nước: Cung cấp bức tranh phân bổ nhu cầu dùng nước chi tiết đến từng khối phố của phường Hòa Hương; số liệu về 7.186 m đường ống thiếu hụt và 880 hộ có nhu cầu đấu nối là cơ sở thực tiễn để Phòng Quản lý đô thị TP. Tam Kỳ và Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Quảng Nam xây dựng kế hoạch mở rộng mạng lưới cấp nước sinh hoạt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đơn giá nước sinh hoạt do Công ty Cấp thoát nước Tam Kỳ áp dụng tại phường Hòa Hương là bao nhiêu và có đặc điểm gì?

Theo số liệu trong khóa luận, đơn giá cấp nước sinh hoạt được áp dụng từ ngày 01/06/2014 là 6.400 đồng/$\text{m}^3$. Đơn giá này được thu đồng mức cho tất cả các đối tượng khách hàng trên địa bàn thành phố Tam Kỳ, không áp dụng cơ chế giá lũy tiến theo bậc thang tiêu thụ như tại các đô thị lớn (ví dụ tại Hà Nội thời điểm đó tính giá từ 5.020 đồng/$\text{m}^3$ cho 10 $\text{m}^3$ đầu tiên đến hơn 13.000 đồng/$\text{m}^3$ khi dùng trên 30 $\text{m}^3$).

2. Tỷ lệ tiếp cận các nguồn nước sinh hoạt của các hộ gia đình phường Hòa Hương năm 2014 như thế nào?

Tính trên tổng số 2.164 hộ dân toàn phường năm 2014, có 750 hộ sử dụng nước máy tập trung (chiếm 34,66%), 836 hộ sử dụng nước giếng khoan/đào có lắp đặt hệ thống lọc (chiếm 38,64%) và 578 hộ sử dụng nước giếng hoàn toàn không có hệ thống lọc (chiếm 26,70%).

3. Quy mô và nguồn vốn của Dự án mở rộng hệ thống cấp thoát nước Tam Kỳ giai đoạn 2013 – 2016 là bao nhiêu?

Dự án do Công ty Cổ phần Cấp thoát nước Quảng Nam làm chủ đầu tư với tổng mức kinh phí hơn 288 tỷ đồng. Cơ cấu nguồn vốn bao gồm: vốn vay ODA gần 254 tỷ đồng (chiếm 83,03%) và vốn đối ứng trong nước hơn 34 tỷ đồng (chiếm 11,97%), tập trung vào nâng cấp tuyến ống truyền dẫn nước thô, đổi mới công nghệ xử lý và mở rộng mạng lưới ống phân phối nước sạch.

4. Tiêu chí nào được người dân sử dụng nước máy tại phường Hòa Hương đánh giá hài lòng nhất?

Trong kết quả điều tra 45 hộ dùng nước máy theo thang đo Likert 5 mức độ (với điểm 1 là Rất hài lòng và điểm 5 là Không hài lòng), hai tiêu chí được đánh giá cao nhất là "Lượng nước cung cấp" và "Chất lượng nước cung cấp" với cùng điểm trung bình là 1,91.

5. Khối phố nào có tỷ lệ sử dụng nước máy cao nhất và thấp nhất tại phường Hòa Hương?

Khối phố Bàn Thạch có tỷ lệ hộ dân sử dụng nước máy cao nhất toàn phường, đạt 49,75%. Ngược lại, khối phố Hương Chánh có tỷ lệ sử dụng nước máy thấp nhất, chỉ đạt 16,91% (với 47 hộ dùng nước máy trên tổng số 278 hộ).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hạnh đã phản ánh toàn diện thực trạng sử dụng nước sinh hoạt tại phường Hòa Hương, thành phố Tam Kỳ trong giai đoạn 2012 – 2014. Kết quả nghiên cứu khẳng định nhu cầu tiếp cận nguồn nước sạch của người dân là rất lớn, đồng thời lượng nước và chất lượng cấp nước máy hiện hành nhận được sự hài lòng cao từ cộng đồng người thụ hưởng. Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ nước máy mới chỉ đạt 34,66% do những hạn chế về hạ tầng đường ống phân phối và rào cản chi phí đầu tư ban đầu của các hộ gia đình nông thôn. Các nhóm giải pháp phối hợp giữa dự án mở rộng cấp nước vốn ODA, quy hoạch xóa vùng lõm của chính quyền thành phố và cơ chế huy động cộng đồng là cơ sở quan trọng để nâng cao tỷ lệ tiếp cận nước sạch cho người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG NƯỚC SINH HOẠT 1. Lý luận cơ bản về nước sinh hoạt 1. Một số khái niệm  Nước là gì? Theo từ điển Ecyclopedia: Nước là chất truyền dẫn không mùi vị, không màu khi số lượng ít song lại có màu xanh nhẹ khi ở khối lượng lớn. Nó là chất lỏng phổ biến và nhiều nhất trên Trái Đất, tồn tại ở thể rắn (đóng băng), khí (bay hơi) và ở thể lỏng, nước bao trùm khoảng 70% bề mặt Trái Đất.

Nước là dạng tài nguyên đặc biệt. Nó vừa là thành phần thiết yếu của sự sống và môi trường, quyết định sự tồn tại, phát triển của xã hội, vừa có thể mang tai họa đến cho con người. Nước có khả năng tự tái tạo về lượng, về chất và về năng lượng. Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia, nước là một hợp chất hóa học của Oxy và Hidro, có công thức hóa hóa học là H2O, với tính chất lí hóa đặc biệt (ví dụ như tính lưỡng cực, liên kết hidro và tính bất thường của khối lượng riêng).

Nước là một chất rất quan trọng trong nhiều ngành khoa học và trong đời sống. 70% diện tích của Trái Đất được nước che phủ nhưng chỉ 0,3% tổng lượng nước trên Trái Đất nằm trong các nguồn có thể khai thác dùng làm nước uống. Nước là yếu tố chủ yếu của hệ sinh thái, là nhu cầu của mọi sự sống trên Trái Đất, và cần thiết cho mọi hoạt động Kinh Tế - Xã Hội của con người. Nước là một chất rất quan trọng trong nhiều ngành khoa học và trong đời sống.

Cùng với các dạng tài nguyên khác thì tài nguyên nước là một trong những nguồn lực cơ bản để phát triển Kinh Tế - Xã Hội, là đối tượng lao động, vừa là yếu tố cấu thành nên lực lượng lao động.  Tài nguyên nước Theo “ Thuật ngữ thủy văn và môi trường nước”, tài nguyên nước là lượng nước trên một vùng đã cho hoặc lưu vực, biểu diễn ở dưới dạng nước có thể khai thác (nước SVTH: Nguyễn Thị Hạnh 8 Khóa luận tốt nghiệp đại học GVHD: PGS.TS Hoàng Hữu Hòa mặt và nước dưới đất). Điều 2 Luật tài nguyên nước Việt Nam (2012) quy định “Tài nguyên nước: Bao gồm các nguồn nước mặt, nước mưa, nước dưới đất, nước biển thuộc lãnh thổ Việt Nam”. Tài nguyên nước là các nguồn nước mà con người sử dụng hoặc có thể sử dụng vào những mục đích khác nhau.

Nước được dùng trong các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp, dân dụng, giải trí và môi trường. Hầu hết các hoạt động trên đều cần nước ngọt. 97% nước trên Trái Đất là nước muối, chỉ 3% còn lại là nước ngọt nhưng gần hơn 2/3 lượng nước này tồn tại ở dạng sông băng và các mũ băng ở các cực. Phần còn lại không đóng băng được tìm thấy chủ yếu ở dạng nước ngầm, và chỉ một tỷ lệ nhỏ tồn tại trên mặt đất và trong không khí.

(Nguồn: Bách khoa toàn thư mở) Tài nguyên nước bao gồm nước trong khí quyển, nước mặt, nước dưới mặt đất, nước biển và đại dương. Nguồn nước hầu hết là tài nguyên tái tạo, nằm trong chu trình tuần hoàn của nước dưới dạng: mây, mưa, trong các vật thể chứa nước, sông suối, đầm,… mặc dù lượng nước trên Trái Đất là khổng lồ, nhưng việc cung cấp nước ngọt và sạch trên thế giới đang từng bước giảm đi. Nhu cầu nước đã vượt cung ở một vài nơi trên thế giới, trong khi dân số thế giới vẫn đang tiếp tục tăng làm cho nhu cầu nước càng tăng. Sự nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước cho nhu cầu hệ sinh thái chỉ mới được lên tiếng gần đây.