Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về cây hoa cúc lá nhám 1.1 Nguồn gốc và phân loại Nguồn gốc Hoa cúc lá nhám nguồn gốc từ Trung Châu Mỹ cụ thé là Mexico và được phan bố ở các nước Nam Mỹ như Braxin, Chile, Peru (Lê Kim Biên, 2007). Phân loại Hoa cúc lá nhám hay còn gọi là Zinnia, cúc cánh giấy, duyên cúc, có tên khoa học là Zinnia elegans. Hoa cúc là nhám thuộc lớp 2 lá mầm (Dicotyledonec), phân lớp cúc (Asterales), họ cúc (Asteraceae).2 Đặc điểm thực vật học Ré Theo Dowrich và Bayourni 1996, Ré hoa cúc lá nhám thuộc loại rễ chùm, ít ăn sâu mà phát triển theo chiều ngang. Khối lượng bộ rễ lớn, có nhiều rễ phụ và lông hút nên khả năng hút nước, chất dinh dưỡng mạnh (Đặng Thị Bích Hoàng, 2021).
Thân Than cúc lá nhám thuộc loại thân thảo. Thân mọc đứng cao từ 10 em — 100 em, có nhiều đốt, khả năng phân nhánh mạnh, có nhiều cấp cành, thân phủ lông mềm. Cành mọc đối xứng từ hai nách lá hai bên đốt thân (Phạm Văn Duệ, 2005) Cây càng lớn thân càng cứng, cây cao hay thấp còn tùy thuộc vao giống. Dựa vào chiều cao thân chia làm ba kích cỡ: Thân cao (75 — 90 cm), trung bình (45 — 60 cm) và thân lùn (15 — 45 cm).
Giống cúc lá nhám làm thí nghiệm thuộc nhóm cúc thân lùn (Phạm Văn Duệ, 2005). Lá Lá cây hoa cúc lá nhám thuộc loại lá đơn, có dạng hình trứng đến dạng hình giáo, mọc đối xứng và ôm vào thân cây. Mặt dưới có nhiều lông tơ bao phủ, mặt trên có ít lông hơn, khi sờ vào cam thấy rất nhám. Gan lá có dạng hình lưới, gân chính nỗi rõ và có màu trắng.
Từ mỗi nách lá thường phát sinh một mầm nhánh, phiến lá to hay nhỏ phụ thuộc vào đặc điểm của từng giống và chế độ chăm sóc (Andrew, 1960). Hoa Hoa cúc lá nhám mọc trên đỉnh sinh trưởng của thân chính và cành nhánh, hoa có nhiều màu sắc khác nhau: Trắng, vàng, hồng đậm, hồng nhạt, đỏ, đỏ tím, mau hoa cà. Đường kính từ 5-10 cm (Pham Văn Dué, 2005). Theo Quách Trí Cương, Trương Vỹ (dẫn theo Đặng Văn Đông, 2000) khi nghiên cứu về hình dạng hoa cúc đã cho rằng cây họ cúc (Asteracea) rất đặc trưng bởi có cụm hoa đầu trạng.
Cụm hoa đầu trạng rất điển hình là trục chính của cụm hoa phát triển rộng ra thành hình đĩa phẳng hoặc lồi, trên đó có các hoa không cuống sắp xếp xít nhau, phía ngoài cụm hoa có các lá bắc xếp thành vòng, cả cụm hoa có dạng như là một bông hoa, đường kính có thé từ 1,5 — 12 em. Hoa có nhiều cánh hoa nhỏ hợp lại trên mỗi cuống hoa, mỗi cánh thực chất là một bông hoa. Có 3 hàng lá bắc hình bau dục thuôn dai từ 1 — 1,3 cm, đỉnh của lá bắc tù và có viền mau nâu đen. Có 2 — 3 hang hoa cái ở viền cụm hoa, có tràng dạng lưỡi nhỏ; phiến lưỡi hình bau duc.
Ở giữa là nhiều hoa lưỡng tính, tràng hình ống đài 1 cm, màu da cam, có 5 thùy ngắn trên mỗi đầu, phía ngoài thùy phủ lông tơ. Bao phan có đỉnh ở gần ngon (Lê Kim Biên, 2007). Dựa vào kiểu hoa có thé chia thành 2 loại cúc lá nhám Zinnia Cánh đơn và Zinnia Cánh kép. Cả hai loại này khi phân ly ra đều cho nhiều màu hoa đẹp (Phạm văn Duệ, 2005).
Hiện nay, cúc lá nhám còn được phân loại thêm một nhóm cánh nữa kép. Hạt và quả Theo Anderson và Ishiwara (1998), cây hoa cúc có quả dạng quả bề khô, hình trụ hơi dẹt chỉ chứa một hạt. Hạt có phôi thăng và không có nội nhũ. 20 ngày có thể nhồ cấy ở vườn ươm, chăm sóc thêm 20 -25 ngày rồi bứng đi trồng ở vườn.
Trồng khoảng 60 — 65 ngày thì cây cho ra hoa (Đặng Thị Bích Hoàng, 2021). 4 Giá trị dược liệu Toàn cây được dùng làm thuốc thanh nhiệt, lợi niệu. Ở Vân Nam (Trung Quốc) người ta dùng dé trị ly, bệnh về đường tiểu tiện và đau dau vú.2 Điều kiện ngoại cảnh tác động trên hoa cúc lá nhám Nhiệt độ Cây cúc lá nhám thích hợp trồng mùa xuân hè thu, lúc đó nhiệt độ, ánh sáng đầy đủ sẽ giúp cây khỏe, cứng cáp và hoa phát triển hết kích thước tìm năng, ngược lại mùa đông cho cây và hoa nhỏ dé bị bệnh phan trắng. Thế nên nhiệt độ anh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển, và chất lượng hoa.
Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự trưởng, phát triển, nở hoa và chất lượng của cúc lá nhám. Đa số các giống cúc lá nhám đều ưa khí hậu mát mẻ, nhiệt độ thích hợp để phát triển và sinh trưởng là từ 10°C — 35°C, nhưng khoảng nhiệt độ tốt nhất là từ 15°C — 20°C. Nếu nhiệt độ trên 35°C và dưới 10°C sẽ làm cây ngừng sinh trưởng hoặc sinh trưởng rất chậm (Nguyễn Thị Kim Lý và ctv, 2012). Ánh sáng Ánh sáng có ảnh hưởng rất lớn đến sự phân hoá man hoa và nở hoa của cây.
Cúc lá nhám là loại cây ngày ngắn, ưa nắng. Trong giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng, cây cần ánh sáng ngày dai trên 13 giờ. Thời gian chiếu sáng thời kì phân hoá mam hoa tốt nhất là 10 giờ ánh sáng/ngày, cường độ ánh sáng trung bình > 0,8 mol/m”⁄s, với nhiệt độ thích hợp là 18°C. Thời gian chiếu sáng kéo dài, cây sinh trưởng mạnh, thân cây cao, lá to hoa ra muộn, chất lượng hoa tăng.
Bởi vậy, cúc lá nhám thích hợp với thời tiết thu đông (Đặng Văn Đông và Đinh Thế Lộc, 2003). Am độ Theo Phạm Anh Cường và Nguyễn Mạnh Chinh (2008), cúc là loại cây trồng cạn, nhưng tốc độ sinh trưởng nhanh và khối lượng thân lá lớn nên nhu cầu nước cao. Độ am dat từ 60 — 70% va âm độ không khí 55 — 65% rất thuận lợi cho cúc sinh trưởng, phát triển. Khả năng chịu tng kém.
Vào thời kì ra hoa cần 4m độ vừa phải, nêu khô hạn hoa sẽ nhỏ, nhưng nếu úng nước cũng dễ thối hoa và sâu bệnh nhiều. 5 Dinh dưỡng Dinh dưỡng quyết định đến khả năng sinh trưởng phát triển của cây cúc lá nhám. Dinh dưỡng day đủ và cân đối dé cây phát triển tốt nhất. Trong đó khả năng hap thu dinh đưỡng từ đất hay qua lá ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất hấp thu.
Ngoài các loại phân đa lượng, phân hữu cơ, cúc lá nhám còn cần các loại vi lượng như Cu, Fe, Zn, Mn. Dam (N): Dam có vai trò quan trong trong thời ky sinh trưởng và phát triển của cây, liên quan đến màu sắc và kích thước hoa. Thiếu đạm cây can cỗi, lá ta vàng, hoa nhỏ và xấu. Nhưng nếu bón nhiều cảnh sẽ phát triển nhiều có thể ra hoa chậm hoặc không ra hoa, giảm khả năng chống chịu với các tác động bắt lợi từ bên ngoài (Phạm Văn Duệ, 2005).
Lân (P): Giúp tăng cường khả năng hút đạm. Cây đủ lân rễ phát triển mạnh, cây con khỏe, tỷ lệ sống cao, thân cứng, hoa bền mảu, chóng ra hoa, tăng khả năng chống chịu rét cho cây. Thiếu lân bộ rễ kém phát triển, cành nhánh ít, hoa chóng tàn, ra hoa muộn, màu sắc nhợt nhạt. Lân là yếu tố chính quyết định sự ra hoa, chồi.
Lân còn có tác dụng hạn chế tác hại của việc bón thừa đạm (Phạm Văn Duệ, 2005). Kali (K): Cúc lá nhám cần nhiều kali ở giai đoạn kết nụ nở hoa. Thiếu kali hoa sẽ nhợt nhạt, cánh hoa mềm và nhanh tàn. Tăng khả năng chống chịu trước sâu bệnh, giúp cây cứng cáp, chống đồ ngã và khả năng chịu rét, chịu chịu hạn, chịu tng và kha năng quang hợp (Nguyễn Văn Thạch và Đặng Văn Đông, 2002).
Thừa kali sẽ làm giảm hiệu suat hap thu magie và canxI. Canxi là yếu tố đặc biệt trong duy trì cân bằng của môi trường bên ngoài, tăng cường sự nở hoa và tăng độ bền của hoa. Thiếu canxi, chóp rễ và sau đó là đỉnh ngọn sẽ bi xám dan và chết, quanh mép lá non xuất hiện những vết mau tím rồi khô rụng. Thiếu canxi còn ảnh hưởng đến quá trình hút nước của cây, còi cọc, năng suất hoa giảm, nụ bị teo và rụng (Phạm Văn Duệ, 2005).
Một số biểu hiện của cây khi thiếu một số loại vi lượng: Thiếu sắt, cây quang hợp giảm, lá non thiếu màu xanh. Thiếu Mn, trên lá sẽ xuất hiện những vết vàng, hạn chế quang hợp. Thiếu Brom, phần chóp ngon cây ngừng sinh trưởng, lá và cành hoa 6 cong, đốt ngắn lại. Thiếu kẽm chất kích thích sinh trưởng khó hình thành, sự sinh trưởng của cây ngắn lại, lá và gân lá thiếu màu xanh sau đó chuyền vàng, trắng rồi chết.
Thiếu đồng thì lá non hay cong, cây bắt đâu khô từ đỉnh ngon. Vi lượng không thể thiếu, nên bón vi lượng qua lá với nồng độ thấp từ 0,1 — 0,2% (Phạm Văn Dué, 2005).3 Tình hình sản xuất hoa cúc trên thế giới và ở Việt Nam 1.1 Tình hình sản xuất hoa cúc trên thế giới Ngành sản xuất hoa cúc trên thế giới đang phát triển mạnh và mang tính thương mại cao. Sản xuất hoa đã mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho nền kinh tế các nước trồng hoa trên thế giới nhất là đối với các nước đang phát triển. Hoa cúc được trồng nhiều nhất ở các nước Nhật Bản, Pháp, Mỹ, Trung Quốc và được ưa chuộng bởi sự đa dạng, phong phú về màu sắc, kiểu đáng, kích cỡ hoa, hương thơm kín đáo của hoa (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tổ Nga, 2007).
Hoa cúc là một trong 5 loại hoa cắt cành phổ biến nhất trên thé giới. Cây hoa cúc thu hút người tiêu dùng đặc biệt ở màu sắc phong phú: trắng, vàng, xanh, đỏ, tím, hồng, da cam. Không những vậy, hình đáng và kích cỡ hoa cũng rất da dang cùng với khả năng có thê điều khiến cho ra hoa tạo nguồn hàng hóa quanh năm đã khiến cho hoa cúc trở thành loài hoa được tiêu thụ đứng thứ hai trên thị trường thế giới (sau hoa hồng) (Nguyễn Phước Tuyên, 2017). Trung Quốc là nước sản xuất hoa — cây cảnh đứng đầu thế giới về mặt diện tích, chiếm 1⁄3 diện tích hoa kiếng thế giới.
Theo số liệu từ cơ quan thống kê quốc gia Trung Quốc cho thấy, năm 1985 Trung Quốc chỉ có 3.000 ha hoa — cây cảnh đến năm 2007 đã tăng lên 700. Xuất khẩu hoa — cây cảnh của Trung Quốc đứng hang 15 trên thế giới chiếm tỷ lệ 0,76% và là nước đứng hạng 3 về xuất khẩu qua Nhật Bản (Quyết Tuấn, 2017). Diện tích hoa cắt cành Trung Quốc năm 2008 ước tính khoảng 44.079 ha, đạt giá tri 1.