Luận án tiến sĩ khảo sát mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tỉnh vĩnh long trong 5 năm 2010 2014

Luận án tiến sĩ khảo sát mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2010-2014, cung cấp thông tin quan trọng về sức khỏe trẻ em.

• Tác giả: Bùi Quang Nghĩa
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Nhật An
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Nhi Khoa
• Đề tài: Khảo Sát Mô Hình Bệnh Tật Và Tử Vong Trẻ Em Tại Vĩnh Long
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Bảng phân loại thống kê quốc tế về bệnh tật và các vấn đề sức khỏe liên quan
• 1.2. Một số chỉ số đo lường bệnh tật và tử vong
• 1.3. Tỷ số, tỷ lệ, tỷ suất
• 1.4. Đơn vị đo tần số mắc bệnh
• 1.5. Các đơn vị đo tần số tử vong
• 1.6. Mô hình bệnh tật
• 1.7. Mô hình bệnh tật tại bệnh viện
• 1.8. Mô hình bệnh tật tại cộng đồng
• 1.9. Mô hình tử vong
• 1.10. Phương pháp điều tra giám sát tử vong
• 1.11. Nguyên nhân tử vong trẻ em
• 1.12. Sơ lược tình hình tử vong trẻ em trên thế giới
• 1.13. Sơ lược tình hình tử vong trẻ em ở trong nước
• 1.14. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.4.1. Thời gian nghiên cứu
• 2.4.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.7. Nội dung và các chỉ số nghiên cứu
• 2.8. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 2.9. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại một số bệnh viện của tỉnh Vĩnh Long trong 05 năm 2010 - 2014
• 2.10. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại các phường, xã tỉnh Vĩnh Long
• 2.11. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.11.1. Thiết kế mẫu phiếu điều tra
• 2.11.2. Tập huấn điều tra viên
• 2.11.3. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.11.4. Kỹ thuật đánh giá thể lực
• 2.11.5. Theo dõi, giám sát phiếu điều tra
• 2.12. Quản lý và phân tích số liệu
• 2.12.1. Nhập số liệu
• 2.12.2. Phân tích số liệu
• 2.13. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm chung tại các bệnh viện
• 3.1.2. Đặc điểm chung tại cộng đồng
• 3.2. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại bệnh viện
• 3.2.1. Mô hình bệnh tật trẻ em tại bệnh viện
• 3.2.2. Mô hình tử vong trẻ em tại bệnh viện
• 3.3. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại cộng đồng
• 3.3.1. Mô hình bệnh tật trẻ em tại cộng đồng
• 3.3.2. Mô hình tử vong trẻ em tại cộng đồng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm chung tại bệnh viện
• 4.1.2. Đặc điểm chung của cộng đồng
• 4.2. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại bệnh viện
• 4.2.1. Mô hình bệnh tật trẻ em tại bệnh viện
• 4.2.2. Mô hình tử vong trẻ em tại bệnh viện
• 4.3. Mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em tại cộng đồng
• 4.3.1. Mô hình bệnh tật trẻ em tại cộng đồng
• 4.3.2. Mô hình tử vong trẻ em tại cộng đồng
• 4.4. Hạn chế của đề tài
• CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khảo sát mô hình bệnh tật trẻ em

Mô hình bệnh tật trẻ em tại tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn 2010-2014 cho thấy sự phân bố đa dạng của các loại bệnh. Các bệnh lý nhiễm trùng vẫn chiếm tỷ lệ cao, đặc biệt là viêm phổi và tiêu chảy. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ em dưới 5 tuổi có sự gia tăng đáng kể. Điều này phản ánh tình trạng sức khỏe của trẻ em trong khu vực còn nhiều thách thức. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, mô hình bệnh tật có sự khác biệt rõ rệt giữa các bệnh viện và cộng đồng. Tại bệnh viện, các bệnh lý nặng thường được ghi nhận nhiều hơn, trong khi tại cộng đồng, các bệnh nhẹ và bệnh lý mãn tính lại phổ biến hơn. Việc phân tích mô hình này giúp các nhà quản lý y tế có cái nhìn tổng quát hơn về tình hình sức khỏe trẻ em tại Vĩnh Long.

1.1 Tình hình sức khỏe trẻ em

Tình hình sức khỏe trẻ em tại Vĩnh Long cho thấy nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mô hình bệnh tật. Các yếu tố như dinh dưỡng, môi trường sống và điều kiện kinh tế xã hội đều có tác động lớn. Theo số liệu, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng vẫn còn cao, dẫn đến việc gia tăng các bệnh lý nhiễm trùng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, trẻ em sống ở vùng nông thôn có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với trẻ em ở thành phố. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách y tế phù hợp nhằm cải thiện tình trạng sức khỏe cho trẻ em, đặc biệt là ở những khu vực khó khăn.

II. Tử vong trẻ em

Tỷ lệ tử vong trẻ em tại Vĩnh Long trong giai đoạn 2010-2014 cho thấy nhiều nguyên nhân khác nhau. Các nguyên nhân chính bao gồm bệnh lý nhiễm trùng, tai nạn thương tích và các bệnh lý bẩm sinh. Theo thống kê, tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi có sự giảm nhẹ, tuy nhiên vẫn còn ở mức cao so với tiêu chuẩn quốc tế. Việc phân tích nguyên nhân tử vong giúp xác định các yếu tố nguy cơ và từ đó đề xuất các biện pháp can thiệp hiệu quả. Đặc biệt, các chương trình giáo dục sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật cần được tăng cường để giảm thiểu tỷ lệ tử vong trẻ em.

2.1 Nguyên nhân tử vong

Nguyên nhân tử vong trẻ em chủ yếu tại Vĩnh Long bao gồm các bệnh lý nhiễm trùng như viêm phổi, tiêu chảy và sốt xuất huyết. Ngoài ra, tai nạn thương tích cũng là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong. Theo nghiên cứu, trẻ em trong độ tuổi từ 1 đến 5 tuổi có nguy cơ tử vong cao nhất do các nguyên nhân này. Việc hiểu rõ nguyên nhân tử vong sẽ giúp các nhà quản lý y tế xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong trong nhóm đối tượng này.

III. Phân tích dữ liệu y tế

Phân tích dữ liệu y tế là một phần quan trọng trong nghiên cứu mô hình bệnh tật và tử vong trẻ em. Việc thu thập và phân tích dữ liệu giúp xác định các xu hướng và mô hình bệnh tật trong cộng đồng. Các phương pháp thống kê được sử dụng để phân tích dữ liệu từ các bệnh viện và cộng đồng, từ đó đưa ra các kết luận chính xác về tình hình sức khỏe trẻ em. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc sử dụng các công cụ phân tích hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng dữ liệu và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.1 Kỹ thuật phân tích

Các kỹ thuật phân tích dữ liệu như hồi quy logistic và phân tích tần suất được áp dụng để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ và tình trạng sức khỏe của trẻ em. Kết quả phân tích cho thấy có sự liên quan chặt chẽ giữa tình trạng dinh dưỡng và tỷ lệ mắc bệnh. Việc áp dụng các phương pháp phân tích này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về mô hình bệnh tật mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng các chính sách y tế hiệu quả.

IV. Đề xuất chính sách y tế

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số chính sách y tế cần được đề xuất nhằm cải thiện tình hình sức khỏe trẻ em tại Vĩnh Long. Các chương trình giáo dục sức khỏe, tăng cường dinh dưỡng và phòng ngừa bệnh tật cần được triển khai rộng rãi. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế và cộng đồng để nâng cao nhận thức về sức khỏe. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng y tế và đào tạo nhân lực y tế cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ em.

4.1 Chương trình can thiệp

Các chương trình can thiệp cần tập trung vào việc giảm thiểu các bệnh lý nhiễm trùng và tai nạn thương tích. Việc tổ chức các buổi tập huấn cho phụ huynh về chăm sóc sức khỏe trẻ em và phòng ngừa bệnh tật sẽ giúp nâng cao nhận thức và giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn để đảm bảo mọi trẻ em đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: bệnh nhiễm trùng và ký sinh trùng. + Chương II: bướu tân sinh. + Chương III: bệnh của máu, cơ quan tạo máu và các rối loạn liên quan đến cơ chế miễn dịch. + Chương IV: bệnh nội tiết, dinh dưỡng và chuyển hóa.

+ Chương V: rối loạn tâm thần và hành vi. + Chương VI: bệnh hệ thần kinh. + Chương VII: bệnh mắt và phần phụ. + Chương VIII: bệnh tai và xương chũm.

+ Chương IX: bệnh hệ tuần hoàn. + Chương X: bệnh hệ hô hấp. + Chương XI: bệnh hệ tiêu hóa. + Chương XII: các bệnh da và mô dưới da.

+ Chương XIII: bệnh hệ cơ - xương - khớp và mô liên kết. + Chương XIV: bệnh hệ sinh dục - tiết niệu. + Chương XV: thai nghén, sinh đẻ và hậu sản. + Chương XVI: một số bệnh lý xuất phát trong thời kỳ chu sinh.

+ Chương XVII: dị tật bẩm sinh, biến dạng và bất thường về nhiễm sắc thể. luan an 7 + Chương XVIII: các triệu chứng, dấu hiệu và những biểu hiện lâm sàng, cận lâm sàng bất thường không phân loại ở phần khác. + Chương XIX: chấn thương, ngộ độc và một số hậu quả khác do nguyên nhân bên ngoài. + Chương XX: nguyên nhân ngoại sinh của bệnh tật và tử vong.

+ Chương XXI: các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe và tiếp xúc dịch vụ y tế. + Chương XXII: mã phục vụ những mục đích đặc biệt. * ICD 10 đã được Tổ chức Y tế thế giới triển khai xây dựng từ tháng 9 năm 1983. Tài liệu liên quan đến ICD 10 do WHO xuất bản lần đầu tiên năm 1992 bằng tiếng Anh.

Chương XXII không có trong lần ban hành trước. Bảng phân loại tiếng Việt được biên tập lại năm 2013 và ban hành ngày 24 tháng 9 năm 2015 [6]. Bộ mã ICD 10 được quy định như sau: Ký tự thứ nhất (chữ cái) mã hóa chương bệnh. Ký tự thứ hai (số thứ nhất) mã hóa nhóm bệnh.

Ký tự thứ ba (số thứ hai) mã hóa tên bệnh. Ký tự thứ tư (số thứ 3 sau dấu (.)) mã hóa một bệnh chi tiết theo nguyên nhân hay tính đặc thù của một bệnh. Các bệnh bị chấn thương, ngộ độc và một số hậu quả khác do nguyên nhân bên ngoài thuộc chương XIX; do các nguyên nhân bên ngoài của các bệnh tật và tử vong là tai nạn giao thông, sinh hoạt, tự tử, thiên tai, ẩu đả gây thương tích… thuộc chương XX. Như vậy với một người bệnh bị chấn thương, ngộ độc và một số hậu quả khác do bên ngoài sẽ có chẩn đoán bệnh thuộc chương XIX và chẩn đoán nguyên nhân thuộc chương XX.

Một số chỉ số đo lường bệnh tật và tử vong 1. Tỷ số, tỷ lệ, tỷ suất [7] Tỷ số (ratio) là một phân số trong đó tử số (x) và mẫu số (y). X và y có thể hoàn toàn độc lập. Ví dụ: xem xét về giới tính của số trẻ được tiêm chủng trong bệnh viện: nam/nữ.

Tỷ lệ (proportion) là một dạng phân số trong đó tử số (x) thuộc mẫu số (y) thường được dùng cho các biến lưỡng phân. Ví dụ: tỷ lệ (%) nữ trong vùng A = [Nữ/ (nam + nữ)] x 100 Tỷ suất (rate) là dạng đơn vị đo lường tần số thứ 3 được dùng cho các biến nhị phân, tỷ lệ thường là một tỷ số, nó đo sự xuất hiện của một sự kiện trong quần thể trong một khoảng thời gian. Công thức cơ bản của tỷ suất là: Số trường hợp hoặc sự kiện xuất hiện trong một khoảng thời gian Quần thể có nguy cơ trong cùng khoảng thời gian đó Lưu ý ba khía cạnh quan trọng của công thức này:  Những người ở mẫu số phải phản ánh được quần thể mà từ đó những trường hợp ở tử số xuất hiện.  Những trường hợp ở tử số và mẫu số được thực hiện trong cùng một khoảng thời gian.

 Theo lý thuyết, những người ở mẫu số phải chịu nguy cơ của sự kiện đó, nghĩa là những người ở mẫu số cũng có khả năng chịu tác động của sự kiện. Đơn vị đo tần số mắc bệnh [7] Để mô tả sự hiện diện của bệnh tật trong quần thể hay xác suất (nguy cơ) của sự xuất hiện bệnh, ta sử dụng một trong những đơn vị đo tần số mắc bệnh. Theo khái niệm của y tế công cộng, bệnh tật bao gồm ốm đau, chấn luan an 9 thương hay tàn phế. Tất cả những đơn vị này có thể chuyển thành những đơn vị đo đặc thù cho tuổi, chủng tộc, giới tính hay một số đặc tính nào đó của quần thể mà ta đang mô tả.

Tỷ lệ mới mắc Tỷ lệ mới mắc (còn gọi là incidence) là đơn vị đo tần số xuất hiện một sự kiện (ví dụ như những trường hợp mới mắc một loại bệnh) trong một quần thể trong một khoảng thời gian. Công thức tính tỷ lệ mới mắc: Số trường hợp mới xuất hiện trong một khoảng thời gian xác định Quần thể có nguy của giai đoạn nghiên cứu đó Tỷ lệ hiện mắc (prevalence) Tỷ lệ hiện mắc (prevalence), là tỷ lệ của những người trong một quần thể bị mắc một loại bệnh hoặc mang một thuộc tính tại một thời điểm xác định hay trong một khoảng thời gian xác định. Công thức tính tỷ lệ hiện mắc của một bệnh là: Tổng số các trường hợp mới mắc và đã mắc từ trước trong một khoảng thời gian xác định Tổng quần thể trong cùng khoảng thời gian đó 1. Các đơn vị đo tần số tử vong [7] - Tỷ suất chết (Mortality rate) Tỷ suất chết là đơn vị đo tần số xuất hiện tử vong trong một quần thể xác định trong một khoảng thời gian xác định.

Tỷ lệ tử vong của một quần thể xác định, trong một khoảng thời gian xác định được tính theo công thức: Số tử vong xuất hiện trong một giai đoạn thời gian cho trước Kích thước quần thể mà số tử vong xảy ra trong đó luan an 10 Tỷ suất chết đặc trưng theo tuổi (ASDR) là tổng số trường hợp chết của một độ tuổi hoặc nhóm tuổi chia cho dân số của độ tuổi hoặc nhóm tuổi đó và nhân với hệ số, thường là 1000. Tỷ suất chết sơ sinh (neonatal mortality rate – NMR) là chỉ số thường dùng để mô tả tình trạng sức khỏe của một cộng đồng. Tỷ suất tử vong sơ sinh là số trẻ chết từ 0 – 28 ngày tuổi trên 1000 sơ sinh sống. Tỷ suất chết của trẻ em dưới 1 tuổi là thước đo quan trọng về mức sống, kinh tế - xã hội của một quốc gia.

Tỷ suất chết trẻ em dưới một tuổi = Số tử vong trong một năm của trẻ dưới một tuổi = x 1000 Tổng số trẻ sinh ra sống trong cùng năm Tỷ suất chết của trẻ dưới 5 tuổi (under 5 mortality rate – U5MR) là số trẻ chết từ 0 – 5 tuổi trên 1000 sơ sinh sống. Mô hình bệnh tật Dịch tễ học là việc nghiên cứu sự phân bố và các yếu tố quyết định của các tình trạng hay sự kiện liên quan đến sức khoẻ trong các quần thể xác định và việc ứng dụng nghiên cứu này vào phòng ngừa và kiểm soát các vấn đề sức khoẻ [7]. Mô hình bệnh tật tại bệnh viện Nghiên cứu mô hình bệnh tật trong bệnh viện chủ yếu dựa vào hồ sơ lưu trữ tại các bệnh viện theo bệnh án mẫu thống nhất toàn ngành y tế. Có nhiều loại bệnh án khác nhau cho từng chuyên khoa nhưng phải đảm bảo tính thống nhất ở những thông tin chính, thuận lợi cho việc thống kê và nghiên cứu.

Nghiên cứu mô hình bệnh tật tại bệnh viện có thuận lợi là có tiêu chuẩn chẩn đoán, có sự hỗ trợ của xét nghiệm. Chẩn đoán lúc ra viện hay tử vong được thực hiện thống nhất theo bảng phân loại bệnh tật ICD 10. Tuy nhiên, chẩn đoán cũng còn phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của nhân viên y tế và luan an 11 điều kiện xét nghiệm của cơ sở y tế. Do đó, phân loại ở các bệnh viện khác nhau đôi khi có sự khác biệt, mặc dù từ năm 2015, với quyết định của 3970/QĐ - BYT của Bộ Y tế việc phân loại bệnh đã thống nhất hơn [6].

Tuy nhiên, mô hình bệnh tật tại bệnh viện cũng không phản ánh hết được bệnh lý trong cộng đồng. Một số bệnh lý nhẹ nhưng tỷ lệ mắc nhiều được điều trị ngoại trú dẫn đến làm thay đổi mô hình bệnh nội trú như các bệnh lý nhiễm khuẩn hô hấp trên, nhiễm trùng da, bệnh lý răng miệng,. Trong khi đó các bệnh lý mạn tính có thể được điều trị nhiều đợt trong năm làm số liệu thống kê bị ảnh hưởng như các bệnh lý tim bẩm sinh, bệnh máu, ung thư,. Điều này là sự khác biệt giữa mô hình bệnh tật và cấu trúc bệnh tật.

Mô hình bệnh tật trên thế giới Để định hướng cho phát triển, các nước trên thế giới đều thực hiện nghiên cứu mô hình bệnh tật để có những chính sách cải thiện tốt nhất cho sức khỏe người dân từ các nước đang phát triển đến các nước đã phát triển. Hoa Kỳ với nền kinh tế phát triển, năm 2007, có mô hình bệnh tật đặc trưng của một nước đã phát triển. Nhóm bệnh lý không lây như tiểu đường, tim mạch, bệnh lý người già là nhóm bệnh lý chính. Trong các nguyên nhân tử vong, hàng đầu là bệnh tim, ung thư và đột quỵ [9].

Trong khi đó, mô hình bệnh tật tại bệnh viện tỉnh Champasac - Lào cho thấy bệnh lý nhập viện cao nhất năm 2005 là: viêm dạ dày ruột do nhiễm khuẩn (18,3%), sốt rét (17,5%), tai nạn giao thông (14,9%), sốt xuất huyết (11,5%), viêm đường hô hấp (10,2%), tiêu chảy (9,8%), viêm Amydal (7,1%), viêm ruột thừa (6,4%), tâm thần thần kinh (2,3%) và tăng huyết áp (2,0%) [10]. Điều này cho thấy mô hình bệnh tật ở các nước đang phát triển khác biệt so với các nước phát triển. Mô hình bệnh tật tại Việt Nam Mô hình chung Tại Việt Nam, hằng năm Bộ Y tế đều có thống kê các số liệu về số mắc, số chết và mô hình bệnh tật trong niên giám thống kê Y tế Việt Nam được tổng kết từ báo cáo y tế địa phương gởi về Bộ Y tế. Theo số liệu báo cáo từ năm 1996 – 2007, mô hình bệnh tật nước ta đã dần thay đổi.

Nhóm bệnh không lây nhiễm và tai nạn, chấn thương có xu hướng tăng. Tỷ lệ giữa các bệnh lây - không lây - tai nạn, chấn thương, ngộ độc năm 1996 là 37,63% - 50,02% - 12,35%. Tuy nhiên, đến năm 2007 tỷ lệ này là 25,73% - 60,65% - 13,62% [11]. Nguyên nhân là do sự phát triển đô thị hóa làm gia tăng các tai nạn, đặc biệt là tai nạn giao thông.