Khảo Sát Đa Dạng Và Sự Phân Bố Của Thực Vật Bậc Cao Tại Khu Bảo Vệ Cảnh Quan Rừng Tràm Trà Sư

Khảo sát đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh… 79 trang · Trường Đại Học Cần Thơ · 2016.

• Tác giả: Trần Quốc Hão
• Người hướng dẫn: Ths. Trần Thị Kim Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Khảo Sát Đa Dạng Thực Vật Bậc Cao Tại Khu Bảo Vệ Cảnh Quan Rừng Tràm Trà Sư
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. NỘI DUNG THỰC HIỆN
• 1.3.1. Nội dung thực hiện mục tiêu a
• 1.3.2. Nội dung thực hiện mục tiêu b
• 1.3.3. Nội dung thực hiện mục tiêu c
• 1.3.4. Nội dung thực hiện mục tiêu d
• 1.4. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
• 2.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐA DẠNG THỰC VẬT
• 2.1.1. Nghiên cứu đa dạng thực vật trên thế giới
• 2.1.2. Nghiên cứu đa dạng hệ thực vật ở Việt Nam
• 2.2. THỰC VẬT BẬC CAO
• 2.2.1. Giới thiệu về thực vật bậc cao
• 2.2.2. Đặc điểm chung thực vật bậc cao
• 2.2.3. Phân loại thực vật bậc cao
• 2.3. TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Lịch sử hình thành khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư
• 2.3.2. Điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế xã hội ở khu bảo vệ cảnh quan Trà Sư
• 2.3.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2.2. Tình hình kinh tế, xã hội
• 2.3.2.3. Các giá trị sinh thái của khu bảo vệ cảnh quan Trà Sư
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG TIỆN NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp điều tra thực tế
• 3.3.3. Phương pháp chọn vị trí thu mẫu
• 3.3.4. Phương pháp thu và xử lý mẫu
• 3.3.5. Phương pháp phân tích mẫu
• 3.3.6. Đánh giá đa dạng về phân loài
• 3.3.7. Đánh giá về công dụng và mức độ đe dọa
• 3.3.8. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 3.3.9. Phương pháp tính các chỉ số đa dạng
• 3.3.10. Phương pháp lập bản đồ chuyên đề
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THÀNH PHẦN LOÀI VÀ XÂY DỰNG BẢNG DANH LỤC THỰC VẬT BẬC CAO
• 4.2. ĐÁNH GIÁ VỀ PHÂN LOÀI
• 4.2.1. Đánh giá đa dạng các taxon trong ngành
• 4.2.2. Đánh giá đa dạng loài của các họ
• 4.2.3. Đánh giá đa dạng loài của các chi
• 4.3. ĐÁNH GIÁ VỀ DẠNG SỐNG
• 4.4. ĐÁNH GIÁ VỀ CÔNG DỤNG VÀ GIÁ TRỊ BẢO TỒN
• 4.4.1. Đánh giá về loài có giá trị sử dụng
• 4.4.2. Đa dạng về giá trị bảo tồn
• 4.5. SO SÁNH ĐA DẠNG THỰC VẬT BẬC CAO KHU BẢO VỆ CẢNH QUAN RỪNG TRÀM TRÀ SƯ VỚI CÁC KHU BTTN Ở ĐBSCL
• 4.6. CÁC CHỈ SỐ ĐA DẠNG Ở KHU BẢO VỆ CẢNH QUAN RỪNG TRÀM TRÀ SƯ
• 4.7. XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU PHÂN BỐ THÀNH PHẦN LOÀI THỰC VẬT BẬC CAO
• 4.7.1. Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu về sự phân bố thành phần loài của thực vật bậc cao
• 4.7.2. Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu về sự phân bố thành phần loài của thực vật bậc cao theo dạng sống
• 4.7.3. Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu về sự phân bố thành phần loài của thực vật bậc cao làm thuốc
• 4.8. XÂY DỰNG BẢN ĐỒ CHUYÊN ĐỀ HIỆN TRẠNG PHÂN BỐ THỰC VẬT BẬC CAO
• 4.8.1. Bản đồ chuyên đề hiện trạng phân bố thành phần loài thực vật bậc cao theo dạng sống
• 4.8.2. Bản đồ chuyên đề hiện trạng phân bố thành phần loài thực vật bậc cao theo dạng sống thân cỏ
• 4.8.3. Bản đồ chuyên đề hiện trạng phân bố thành phần loài thực vật bậc cao theo dạng sống thân leo, thủy sinh, kí sinh, dạng khác
• 4.8.4. Bản đồ chuyên đề hiện trạng phân bố thành phần loài thực vật bậc cao theo dạng sống thân gỗ và thân bụi
• 4.8.5. Bản đồ chuyên đề hiện trạng phân bố thành phần loài thực vật bậc cao theo công dụng làm thuốc
• 4.9. TẠO BỘ CƠ SỞ DỮ LIỆU THÔNG TIN CÂY TRÀM TRÊN Ô VÀ TUYẾN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC I Danh sách hình những loài đã định danh và chưa định danh được
• PHỤ LỤC II Bảng cơ sở dữ liệu thực vật bậc cao được nhập trong file Excel
• PHỤ LỤC III Bảng các chỉ số đa dạng của thực vật bậc cao
• PHỤ LỤC IV Bảng số liệu thông tin cơ bản về cây tràm trong ô tiêu chuẩn
• PHỤ LỤC V Một số hình ảnh chuyến khảo sát

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Đa Dạng Thực Vật Bậc Cao

Khảo sát đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá hiện trạng và sự phân bố của các loài thực vật trong khu vực này. Khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư không chỉ là nơi bảo tồn các loài thực vật quý hiếm mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định thành phần loài thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư. Điều này bao gồm việc lập danh mục các loài thực vật, đánh giá mức độ đa dạng và công dụng của chúng.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ giúp duy trì các loài thực vật mà còn bảo vệ các hệ sinh thái. Việc này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển du lịch sinh thái và bảo vệ môi trường.

II. Thách Thức Trong Khảo Sát Đa Dạng Thực Vật Bậc Cao

Khảo sát đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự phát triển đô thị có thể ảnh hưởng đến sự tồn tại của các loài thực vật. Việc nhận diện và đánh giá đúng mức độ đe dọa của các loài thực vật là rất cần thiết.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện sống của thực vật. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm sự đa dạng sinh học trong khu vực.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường Và Tác Động Đến Thực Vật

Ô nhiễm không khí và nước có thể làm suy giảm sức khỏe của các loài thực vật. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng mà còn đến toàn bộ hệ sinh thái.

III. Phương Pháp Khảo Sát Đa Dạng Thực Vật Bậc Cao

Để khảo sát đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm thu thập số liệu thứ cấp, điều tra thực địa và phân tích mẫu. Việc sử dụng các công nghệ hiện đại như GIS cũng giúp nâng cao độ chính xác trong việc xác định sự phân bố của các loài thực vật.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Số Liệu

Số liệu được thu thập từ các báo cáo trước đó và các tài liệu nghiên cứu liên quan. Điều này giúp tạo ra một cơ sở dữ liệu phong phú cho nghiên cứu.

3.2. Phương Pháp Điều Tra Thực Địa

Điều tra thực địa được thực hiện để xác định chính xác các loài thực vật bậc cao. Các mẫu được thu thập và định danh để phục vụ cho việc phân tích.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật Bậc Cao

Kết quả khảo sát cho thấy khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư có sự đa dạng phong phú về thực vật bậc cao. Nhiều loài thực vật quý hiếm đã được ghi nhận, góp phần làm phong phú thêm hệ sinh thái nơi đây. Các chỉ số đa dạng sinh học cũng cho thấy mức độ phong phú và sự phân bố của các loài thực vật.

4.1. Thành Phần Loài Thực Vật Bậc Cao

Danh sách các loài thực vật bậc cao được lập ra từ kết quả khảo sát. Điều này giúp xác định rõ ràng các loài có giá trị bảo tồn cao.

4.2. Đánh Giá Mức Độ Đa Dạng

Các chỉ số đa dạng sinh học được tính toán để đánh giá mức độ phong phú của các loài thực vật. Kết quả cho thấy sự đa dạng cao trong khu vực nghiên cứu.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu về đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư có thể được ứng dụng vào nhiều lĩnh vực. Việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên là một trong những ứng dụng quan trọng nhất. Ngoài ra, nghiên cứu cũng hỗ trợ cho việc phát triển du lịch sinh thái tại địa phương.

5.1. Bảo Tồn Tài Nguyên Thiên Nhiên

Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả hơn cho các loài thực vật bậc cao.

5.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái

Nghiên cứu cũng mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái, thu hút du khách đến tham quan và tìm hiểu về đa dạng sinh học tại khu vực.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Đa Dạng Thực Vật

Nghiên cứu đa dạng thực vật bậc cao tại khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về sự phân bố và tình trạng của các loài thực vật. Tương lai, cần tiếp tục thực hiện các nghiên cứu sâu hơn để bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên tại khu vực này.

6.1. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để theo dõi sự biến đổi của đa dạng thực vật theo thời gian và tác động của các yếu tố môi trường.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là trách nhiệm của các nhà khoa học mà còn là của toàn xã hội. Cần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo vệ cảnh quan rừng tràm Trà Sư thuộc huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang sở hữu tổng diện tích tự nhiên 845 ha cùng vùng đệm 645 ha, đóng vai trò là một trong những hệ sinh thái ngập nước ngọt nội địa tiêu biểu nhất vùng Tây sông Hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực từ các hoạt động nhân sinh gia tăng, việc bảo tồn thảm thực vật đặc trưng vùng ngập lũ đang đứng trước nhiều thách thức lớn. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt một hệ thống dữ liệu số hóa hoàn chỉnh và cập nhật chuẩn xác về cấu trúc phân loại học, hiện trạng phân bố không gian và mức độ nguy cấp của các taxon thực vật bậc cao tại khu bảo tồn.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đạt mục tiêu tổng quát là khảo sát toàn diện thành phần loài, lập danh lục khoa học và xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa kết hợp bản đồ chuyên đề đa dạng sinh học bằng công nghệ GIS. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 845 ha rừng Trà Sư qua 3 phân khu chức năng gồm khu bảo vệ nghiêm ngặt diện tích 441 ha, khu phục hồi sinh thái 245 ha và khu dịch vụ hành chính 159 ha trong giai đoạn khảo sát từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2016. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa được 131 loài thực vật bậc cao, xác lập giá trị sử dụng của 120 loài hữu ích và xây dựng bản đồ số phân bố không gian theo tọa độ chuẩn quốc gia. Kết quả này cung cấp luận cứ định lượng giúp nâng cao hơn 30% hiệu quả quản trị tài nguyên thực vật và hỗ trợ định hướng phát triển du lịch sinh thái bền vững cho địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại thực vật học hiện đại của Brummitt năm 1992 kết hợp tài liệu phân loại của Takhtajan nhằm chuẩn hóa danh pháp khoa học cho các taxon từ bậc họ, chi đến loài. Bên cạnh đó, lý thuyết sinh thái học quần xã đất ngập nước được áp dụng để phân tích cấu trúc thích nghi và mối tương tác sinh thái giữa các dạng sống thực vật trong môi trường ngập lũ chu kỳ. Khung nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm khoa học chủ đạo bao gồm: thực vật bậc cao có mạch (Tracheophyta) với cấu tạo mô dẫn thích nghi môi trường cạn và ngập nước định kỳ; chỉ số đa dạng sinh học Shannon-Wiener đánh giá độ đồng đều và mức phong phú loài; chỉ số ưu thế Simpson đo lường độ tập trung của các loài vượt trội trong quần xã; và hệ sinh thái rừng ngập nước nội địa đặc thù vùng Tứ giác Long Xuyên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tích hợp đa tầng từ số liệu thứ cấp của các cơ quan lâm nghiệp, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp thực địa thu thập từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2016. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật điều tra theo tuyến kết hợp thiết lập 20 ô tiêu chuẩn ngẫu nhiên có phân tầng đại diện trên 3 sinh cảnh chính là rừng tràm, đầm sen và đồng cỏ năng. Cỡ mẫu nghiên cứu cho cây thân gỗ được khoanh vùng ở quy mô 100 m2 (kích thước 10 m x 10 m) với khoảng cách giữa các ô tối thiểu 30 m, đồng thời bố trí lồng ghép 3 ô phụ kích thước 1 m2 (1 m x 1 m) để định lượng tầng cỏ và cây thân thảo. Lý do lựa chọn phương pháp ô tiêu chuẩn kết hợp tuyến khảo sát ven rừng nhằm bao quát đầy đủ sự biến thiên sinh thái từ vùng ngập nước sâu 2,4 đến 3 mét đến các đê bao cao ráo.

Phương pháp phân tích mẫu được thực hiện qua việc tra cứu hình thái so sánh theo bộ sách Cây cỏ Việt Nam của Phạm Hoàng Hộ và Danh lục các loài thực vật Việt Nam. Toàn bộ cơ sở dữ liệu thuộc tính và tọa độ định vị GPS được xử lý trên phần mềm Microsoft Excel và ArcGIS 10.3 để phân tích thống kê tần suất xuất hiện C theo Sharma, chỉ số Shannon-Wiener H' và chỉ số Simpson D, từ đó trực quan hóa các lớp bản đồ phân bố chuyên đề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa đã định danh được 131 loài thực vật bậc cao thuộc 105 chi và 58 họ trong 3 ngành thực vật chính. Trong đó, ngành Hạt kín (Magnoliophyta) giữ vai trò thống trị tuyệt đối với 122 loài (chiếm 93,2% tổng số loài), 96 chi (91,4%) và 49 họ (84,6%). Ngành Dương xỉ (Pteridophyta) ghi nhận 8 loài (6,1%), 8 chi và 8 họ, trong khi ngành Dây gắm (Gnetophyta) chỉ phát hiện 1 loài duy nhất là ma hoàng (chiếm 0,7%). Cấu trúc họ thực vật ghi nhận 2 họ giàu loài nhất là họ Hòa thảo Poaceae với 19 loài (14,2%) và họ Đậu Fabaceae với 13 loài (9,7%). Chi đa dạng nhất là chi Ficus thuộc họ Dâu tằm Moraceae với 5 loài (3,8%).

Về dạng sống, nhóm thân cỏ chiếm ưu thế cao nhất với 58 loài (44,27%), tiếp theo là thân gỗ với 24 loài (18,32%), thân bụi có 23 loài (17,55%), thân leo gồm 16 loài (12,21%) và thủy sinh có 7 loài (5,34%). Đáng chú ý, có 120 loài có giá trị sử dụng (91,7%), trong đó nhóm cây làm thuốc chiếm tỷ lệ lớn nhất với 88 loài (67,1%), và 1 loài nguy cấp có tên trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 là Lúa ma Oryza rufipogon ở mức sắp nguy cấp.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa đa dạng sinh học phản ánh rõ nét tính đặc thù của chế độ thủy văn ngập lũ sâu 2,4 đến 3 m vào mùa mưa và tình trạng hạn hán gay gắt cấp 5 trong mùa khô. Kết quả đo lường chỉ số sinh thái cho thấy sự chênh lệch sâu sắc: chỉ số đa dạng Shannon-Wiener tại tuyến ven rừng đạt mức rất cao là 4,55 cùng chỉ số ưu thế Simpson chỉ 0,01. Ngược lại, tại 20 ô tiêu chuẩn nội đồng, có tới 15 ô đạt chỉ số đa dạng H' bằng 0 và chỉ số ưu thế D bằng 1 do sự độc tôn tuyệt đối của cây tràm Melaleuca cajuputi.

Khi so sánh liên vùng, dù diện tích 845 ha của Trà Sư chỉ bằng khoảng một nửa Khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng (1.818 ha, 189 loài) và một phần sáu Khu bảo tồn Láng Sen (5.030 ha, 152 loài), Trà Sư vẫn duy trì độ phong phú vượt trội với 7 dạng sống và 4 nhóm công dụng tương đương. Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa sinh động qua hệ thống biểu đồ cột thể hiện tương quan 7 dạng sống, biểu đồ tròn cơ cấu taxon ngành và các bảng ma trận so sánh chỉ số đa dạng sinh học, kết hợp bản đồ GIS 5 lớp không gian phục vụ giám sát sinh cảnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp và chuyển đổi số hệ thống quản lý dữ liệu bằng cách ứng dụng toàn diện bộ cơ sở dữ liệu GIS 10.3 và bản đồ phân bố 131 loài thực vật bậc cao vào công tác tuần tra lâm nghiệp. Ban Quản lý Khu bảo vệ cảnh quan Trà Sư cần chủ trì thực hiện nhằm mục tiêu số hóa 100% tọa độ các loài thực vật quý hiếm và cây dược liệu trong lộ trình 12 tháng từ quý 1 năm 2017 đến quý 1 năm 2018.

Thứ hai, thiết lập chương trình bảo tồn nguyên vị khẩn cấp đối với nguồn gen loài Lúa ma Oryza rufipogon tại phân khu hành chính và các vùng đất ngập nước tự nhiên. Chi cục Kiểm lâm An Giang phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Đồng bằng sông Cửu Long thực hiện khoanh vùng bảo vệ tối thiểu 10 ha sinh cảnh tự nhiên, duy trì mực nước ổn định quanh năm nhằm nâng tỷ lệ tái sinh tự nhiên của loài lên thêm 25% trước năm 2020.

Thứ ba, triển khai mô hình khai thác bền vững và nhân giống 88 loài cây thuốc bản địa có giá trị thương mại như cỏ mực, chó đẻ, rau dừa nước. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh An Giang kết hợp với chính quyền địa phương xã Văn Giáo và Ô Long Vĩ tổ chức tập huấn kỹ thuật cho 58 hộ dân vùng đệm trong giai đoạn 2017 đến 2019, giúp nâng mức thu nhập của cộng đồng vượt ngưỡng 15 triệu đồng trên hộ mỗi năm và giảm 50% áp lực khai thác tài nguyên trái phép.

Thứ tư, hoàn thiện quy trình điều tiết thủy văn thông qua hệ thống cống đập Trà Sư và Tha La để cân bằng độ ẩm mùa khô và kiểm soát ngập úng mùa lũ. Công ty Khai thác Thủy lợi An Giang cần phối hợp vận hành nhằm giảm thiểu 80% nguy cơ cháy rừng cấp cực kỳ nguy hiểm trong giai đoạn từ tháng 12 đến tháng 4 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý rừng đặc dụng và kiểm lâm địa phương: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu GIS số hóa cùng 4 bản đồ chuyên đề chi tiết về phân bố 131 loài thực vật, giúp tối ưu hóa công tác tuần tra, phòng cháy chữa cháy rừng trên 845 ha và giám sát chính xác 15 phân khu rừng tràm độc canh.

Nhóm nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Quản lý Tài nguyên Môi trường, Lâm nghiệp và Thực vật học: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lập ô tiêu chuẩn phân tầng 100 m2, xử lý chỉ số Shannon-Wiener H' và Simpson D, phục vụ trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu so sánh sinh thái đất ngập nước nội địa vùng Mê Kông.

Nhóm doanh nghiệp du lịch sinh thái và ban quản lý khu du lịch: Cung cấp danh mục 41 loài cây cảnh quan, 53 loài cây thực phẩm và 88 loài cây thuốc bản địa, làm cơ sở xây dựng các tuyến du lịch trải nghiệm học thuật và diễn giải môi trường hấp dẫn cho hàng chục nghìn lượt khách tham quan mỗi năm.

Nhóm tổ chức phi chính phủ và các quỹ bảo tồn thiên nhiên quốc tế: Nguồn dữ liệu thực chứng về loài lúa hoang nguy cấp Oryza rufipogon và sự đa dạng của 58 họ thực vật cung cấp luận cứ vững chắc để thẩm định, tài trợ các dự án phục hồi đất ngập nước và phát triển sinh kế cho 58 hộ dân vùng đệm.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thực vật bậc cao tại Rừng tràm Trà Sư có đặc điểm phân loại học nổi bật nào?

Thực vật tại đây ghi nhận 131 loài thuộc 105 chi và 58 họ, phân bố trong 3 ngành chính. Ngành Hạt kín chiếm ưu thế vượt trội với 122 loài (93,2%), trong đó họ Hòa thảo Poaceae giàu nhất với 19 loài (14,2%) và họ Đậu Fabaceae có 13 loài (9,7%), thể hiện tính đa dạng cao của thảm thực vật chịu phèn ngập nước.

Tại sao chỉ số đa dạng Shannon-Wiener trong các ô tiêu chuẩn rừng tràm lại rất thấp so với tuyến ven rừng?

Chỉ số đa dạng trong 20 ô tiêu chuẩn chỉ dao động từ 0 đến 1,06, có 15 ô đạt H' bằng 0 và chỉ số ưu thế D bằng 1 do rừng tràm độc canh khép tán kết hợp chế độ ngập lũ sâu. Ngược lại, tuyến ven rừng nhận đủ ánh sáng và địa hình đê bao cao ráo nên chỉ số H' đạt tới 4,55 với 131 loài cùng hiện diện.

Loài thực vật nào tại khu bảo tồn có giá trị bảo tồn nguy cấp nhất theo Sách đỏ?

Loài duy nhất được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 là Lúa ma Oryza rufipogon ở cấp độ sắp nguy cấp. Loài này chỉ phân bố cục bộ tại vùng đầm ngập nước thuộc phân khu hành chính, nơi có nguồn nước ngọt tự nhiên duy trì ổn định và ít chịu xáo trộn từ hoạt động của con người.

Giá trị sử dụng thực tiễn của hệ thực vật Trà Sư được phân bổ như thế nào?

Có tới 120 loài có giá trị sử dụng, chiếm 91,7% tổng số loài. Trong đó, nhóm cây làm thuốc chiếm số lượng áp đảo với 88 loài (67,1%) như cỏ mực, ngải cứu; nhóm cây làm thức ăn có 53 loài (40,4%); cây làm cảnh có 41 loài (31,3%); và nhóm cây lấy gỗ gồm 14 loài (10,5%).

Công nghệ GIS và phần mềm ArcGIS 10.3 đóng vai trò gì trong đề tài này?

ArcGIS 10.3 được sử dụng để xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa liên kết tọa độ địa lý với các trường thuộc tính taxon, dạng sống và công dụng. Hệ thống đã tạo lập thành công 4 bản đồ chuyên đề và dữ liệu tuyến tràm, giúp các nhà quản lý tra cứu nhanh chóng và trực quan hóa không gian phân bố loài.

Kết luận

• Khảo sát và định danh thành công 131 loài thực vật bậc cao thuộc 105 chi, 58 họ trong 3 ngành, khẳng định vai trò thống trị của ngành Hạt kín chiếm 93,2% số loài.
• Xác định cấu trúc dạng sống chiếm ưu thế của nhóm thân cỏ với 44,27% và giá trị tài nguyên thực vật cao với 88 loài cây thuốc chiếm 67,1% tổng hệ thực vật.
• Ghi nhận và định vị sinh cảnh phân bố của 1 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 là Lúa ma Oryza rufipogon ở mức sắp nguy cấp.
• Lượng hóa sự biến thiên sinh thái qua chỉ số Shannon-Wiener H' đạt 4,55 ở ven rừng và chỉ rõ tính độc canh tràm cao độ với 15 ô tiêu chuẩn có chỉ số ưu thế D bằng 1.
• Xây dựng thành công bộ cơ sở dữ liệu không gian và 4 bản đồ chuyên đề trên phần mềm ArcGIS 10.3 theo tọa độ chuẩn xác.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là cung cấp bức tranh khoa học định lượng và hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa hoàn chỉnh phục vụ bảo tồn đa dạng sinh học đất ngập nước. Trong giai đoạn 2017 đến 2020, các nhà nghiên cứu cần tiếp tục mở rộng khảo sát bổ sung vào mùa nước nổi để cập nhật đầy đủ biến động quần xã. Hãy cùng chung tay bảo vệ và phát huy bền vững giá trị sinh thái vô giá của rừng tràm Trà Sư ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc nghiên cứu hệ thực vật cụ thể, nghĩ là “Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống, nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý”. Trên cơ sở này, Tolmachop đã đưa ra nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thường là 1500 – 2000 loài (Ngô Tiến Dũng, 2002). Ngày nay, vấn đề nghiên cứu và bảo tồn đa dạng thực vật nói riêng và đa dạng sinh học nói chung đã trở thành một chiến lược trên toàn thế giới. Nhiều tổ chức đã ra đời để hướng dẫn, giúp đỡ và tổ chức việc đánh giá, bảo tồn và phát triển đa dạng sinh vật trên toàn thế giới như Hiệp hội quốc tế bảo vệ thiên nhiên (IUCN), chương trình môi trường Liên Hiệp Quốc (UNEP), Quỹ quốc tế và bảo vệ thiên nhiên (WWF), Viện tài nguyên di truyền quốc tế (IPGRI), Viện tài nguyên thế giới (Wri),… Từ đó, nhiều cuộc hội thảo, tập huấn được tổ chức và nhiều cuốn sách mang tính chỉ dẫn ra đời.

Năm 1990, WWF đã cho xuất bản cuốn sách nói về tầm quan trọng của đa dạng sinh vật (The importance ò biological diversity) hay IUCN, UNEP và WWF đã đưa ra chiến lược bảo tồn thế giới (World conservation strategy). Năm 1991, Wri, WWF xuất bản cuốn “Bảo tồn đa dạng sinh vật thế giới” (Conservation the World’ biological diversity), hay IUCN,UNEP, WWF xuất bản cuốn “Hãy quan tâm Trái Đất” (Caring for the earth). Ngoài ra có nhiều công trình khoa học, chương trình tổ chức khác ra đời nhằm thảo luận về các phương pháp nghiên cứu về đa dạng sinh học, đánh giá bảo tồn và pháp triển đa dạng sinh vật và thông báo kết quả đạt được ở khắp nơi trên thế giới. Nghiên cứu đa dạng hệ thực vật ở Việt Nam Theo Nguyễn Nghĩa Thìn (2006), việc nghiên cứu đa dạng hệ thực vật ở Việt Nam đã được tiến hành từ rất sớm bởi các nhà khoa học người Pháp.

Loureiro (1790) đã cho xuất bản tác phẩm “Thực vật ở Nam Bộ” mô tả gần 700 loài cây. Pierre (1879 – 1907) cũng cho ra đời tác phẩm “Thực vật rừng Nam Bộ” mô tả khoảng 800 loài cây gỗ. Đầu thế kỷ 20 đã xuất hiện một công trình nổi tiếng, là nền tảng cho việc đánh giá đa dạng thực vật Việt Nam, đó là bộ “Thực vật chí Đông Dương” (Flore générale de l’Indo – chine) do H. Lecomte chủ biên (1907 – 1952) gồm 7 tập chính sau lại bổ sung thêm bằng những tập phụ.

Trong đó đã phân loại, mô tả và thống kê các loài cây từ Dương xĩ tới thực vật Hột kín của toàn Đông Dương. Trong đó, hệ thực vật Việt Nam có 7004 loài, 1850 chi và 289 họ bao gồm ngành Hột kín (Angiospermae) có 3366 loài, Trần Quốc Hão (MSSV: B1309142) 3 Luận Văn Tốt Nghiệp Ngành QLTN&MT 1727 chi và 239 họ; ngành Dương xỉ (Polypodiphyta) và họ hàng Dương xỉ có 599 loài, 205 chi và 42 họ và ngành Hột trần (Gymnospermae) có 39 loài, 18 chi và 8 họ (Thái Văn Trừng, 1978). Trên cơ sở các công trình đã có, năm 1965 Pócs Tamás đã thống kê được ở miền Bắc có 5190 loài và năm 1969 Phan Kế Lộc thống kê và bổ sung nâng số loài ở miền Bắc lên 5609 loài, 1660 chi và 140 họ (xếp theo hệ thống Engler), trong đó có 5069 thực vật hạt kín và 540 loài thuộc các ngành còn lại. Tiếp theo là bộ Thực Vật chí Campuchia, Lào, Việt Nam do Aubréville khởi xướng và chủ biên (1960 – 1997) cùng với nhiều tác giả khác nghiên cứu và hệ thống các loài thực vật trên phạm vi cả nước.