Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại bệnh viện xây dựng việt trì năm 2021

Chuyên khảo y tế phân tích Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại bệnh viện xây dựng việt trì năm 2021, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Hà Thị Hoàng Lê
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hương
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý và Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Tại Bệnh Viện Xây Dựng Việt Trì Năm 2021
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ KHÁNG SINH TẠI BỆNH VIỆN
• 1.1. Giới thiệu chương trình quản lý và sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 1.2. Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện
• 1.3. Đánh giá tiêu thụ kháng sinh trong bệnh viện
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ SỬ DỤNG KHÁNG SINH CHO MỘT SỐ BỆNH NHIỄM TRÙNG THƯỜNG GẶP TẠI BỆNH VIỆN XÂY DỰNG VIỆT TRÌ
• 2.1. Viêm phế quản cấp
• 2.2. Viêm họng cấp
• 2.3. Viêm dạ dày – tá tràng HP dương tính
• 2.4. Viêm kết mạc cấp
• 2.5. Viêm niệu đạo cấp không lậu cầu
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN VỀ MỘT SỐ KHÁNG SINH THƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG ĐỂ ĐIỀU TRỊ NHIỄM KHUẨN TẠI BỆNH VIỆN XÂY DỰNG VIỆT TRÌ
• 3.1. Kháng sinh nhóm dẫn chất nitro-imidazol
• 4. CHƯƠNG 4: GIỚI THIỆU BỆNH VIỆN XÂY DỰNG VIỆT TRÌ
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 1
• 5.1.2. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 2
• 5.1.3. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 5.1.4. Đối tượng nghiên cứu của mục tiêu 3
• 5.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 5.2.2. Phương pháp lấy mẫu và thu thập dữ liệu
• 5.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 5.2.4. Quy ước sử dụng trong nghiên cứu
• 5.2.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 6.1. PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM TIÊU THỤ KHÁNG SINH TẠI BỆNH VIỆN XÂY DỰNG VIỆT TRÌ GIAI ĐOẠN 2019-2020
• 6.1.1. Đặc điểm tiêu thụ kháng sinh nội trú và ngoại trú toàn viện giai đoạn 2019-2020
• 6.1.2. Đặc điểm về DDD/100 ngày nằm viện của kháng sinh tiêu thụ nội trú toàn viện giai đoạn 2019-2020
• 6.1.3. Đặc điểm về DDD/1000 đơn kê ngoại trú của các kháng sinh toàn viện giai đoạn 2019 – 2020
• 6.1.4. Đặc điểm chẩn đoán trên đơn kê ngoại trú
• 6.2. Phân tích sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản trên bệnh nhân nội trú tại bệnh viện Xây dựng Việt Trì
• 6.2.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 6.2.2. Đặc điểm về sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản cấp
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng sinh tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì năm 2021

Kháng sinh là một trong những thành tựu quan trọng trong y học, giúp điều trị hiệu quả nhiều bệnh nhiễm trùng. Tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì, việc sử dụng kháng sinh đã trở thành một vấn đề đáng quan tâm trong năm 2021. Sự gia tăng tỷ lệ nhiễm khuẩn và kháng kháng sinh đã đặt ra nhiều thách thức cho công tác điều trị. Nghiên cứu này nhằm phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại bệnh viện, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện hiệu quả điều trị.

1.1. Tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Xây dựng

Năm 2021, Bệnh viện Xây dựng Việt Trì đã ghi nhận sự gia tăng đáng kể trong việc kê đơn kháng sinh. Các loại kháng sinh phổ biến được sử dụng bao gồm nhóm penicilin và cephalosporin. Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân mà còn dẫn đến tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng.

1.2. Đặc điểm bệnh nhân và tình trạng nhiễm khuẩn

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu là bệnh nhân nội trú và ngoại trú tại Bệnh viện Xây dựng. Các bệnh nhiễm trùng thường gặp bao gồm viêm phế quản, viêm họng và nhiễm khuẩn đường tiết niệu. Tình trạng nhiễm khuẩn gia tăng đã làm tăng nhu cầu sử dụng kháng sinh, dẫn đến nhiều vấn đề trong quản lý và điều trị.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì gặp phải nhiều thách thức. Sự lạm dụng kháng sinh, kê đơn không hợp lý và thiếu sự giám sát là những vấn đề chính. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn làm gia tăng tỷ lệ kháng thuốc, gây khó khăn trong việc điều trị các bệnh nhiễm trùng nặng.

2.1. Lạm dụng kháng sinh và hậu quả

Lạm dụng kháng sinh dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị. Nhiều bệnh nhân không cần thiết phải sử dụng kháng sinh nhưng vẫn được kê đơn, gây lãng phí và ảnh hưởng đến sức khỏe.

2.2. Thiếu sự giám sát trong kê đơn

Thiếu sự giám sát trong việc kê đơn kháng sinh là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng lạm dụng. Việc không có quy trình kiểm tra và đánh giá chất lượng kê đơn đã làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc.

III. Phương pháp quản lý sử dụng kháng sinh hiệu quả

Để cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh, Bệnh viện Xây dựng Việt Trì cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Chương trình quản lý kháng sinh (Antibiotic Stewardship Program) là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

3.1. Chương trình quản lý kháng sinh

Chương trình quản lý kháng sinh bao gồm việc thành lập đội ngũ quản lý đa ngành, giám sát việc kê đơn và phản hồi trực tiếp với bác sĩ. Điều này giúp cải thiện chất lượng kê đơn và giảm thiểu tình trạng lạm dụng kháng sinh.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức

Đào tạo nhân viên y tế về việc sử dụng kháng sinh hợp lý là rất cần thiết. Việc nâng cao nhận thức về tác hại của việc lạm dụng kháng sinh sẽ giúp cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh tại bệnh viện.

IV. Kết quả nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì có nhiều vấn đề cần khắc phục. Tỷ lệ kháng thuốc gia tăng đã ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý kháng sinh có thể giúp cải thiện tình hình này.

4.1. Phân tích dữ liệu sử dụng kháng sinh

Dữ liệu từ nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sử dụng kháng sinh tại bệnh viện tăng cao, đặc biệt là trong điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Việc phân tích dữ liệu này giúp xác định các loại kháng sinh được sử dụng nhiều nhất và các vấn đề liên quan đến kê đơn.

4.2. Đánh giá hiệu quả điều trị

Đánh giá hiệu quả điều trị cho thấy nhiều bệnh nhân không đạt được kết quả mong muốn do tình trạng kháng thuốc. Việc cải thiện quy trình kê đơn và quản lý kháng sinh là cần thiết để nâng cao chất lượng điều trị.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho kháng sinh

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc quản lý sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì cần được cải thiện. Các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và nâng cao chất lượng điều trị. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và cải thiện quy trình kê đơn.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý kháng sinh

Quản lý kháng sinh hiệu quả không chỉ giúp cải thiện sức khỏe bệnh nhân mà còn giảm thiểu chi phí y tế. Việc áp dụng các biện pháp quản lý sẽ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

5.2. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Đề xuất các giải pháp như tăng cường đào tạo nhân viên y tế, cải thiện quy trình kê đơn và giám sát việc sử dụng kháng sinh. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kháng kháng sinh đang là một trong những thách thức y tế toàn cầu nghiêm trọng nhất thế kỷ XXI, làm suy giảm hiệu quả điều trị và gia tăng gánh nặng kinh tế y tế. Tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì – cơ sở y tế đa khoa hạng II trực thuộc Bộ Xây dựng với quy mô 250 giường bệnh, các bệnh lý nhiễm khuẩn chiếm vị trí cao thứ 3 trong mô hình bệnh tật toàn viện, chỉ đứng sau bệnh tuần hoàn và nội tiết. Thực trạng này kéo theo nhu cầu sử dụng kháng sinh rất lớn ở cả khối điều trị nội trú lẫn phòng khám ngoại trú, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát tính hợp lý trong thực hành kê đơn.

Nhằm tăng cường hiệu quả quản lý dược và thực hiện các quy chuẩn quốc gia, nghiên cứu tập trung giải quyết ba mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh toàn viện giai đoạn 2019-2020 thông qua hệ thống đo lường chuẩn hóa của Tổ chức Y tế Thế giới; Thứ hai, phân tích thực trạng kê đơn kháng sinh điều trị ngoại trú tại Khoa Khám bệnh trong năm 2021; Thứ ba, đánh giá chi tiết tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị bệnh lý viêm phế quản cấp nội trú năm 2021.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì với phạm vi thời gian thu thập dữ liệu kéo dài từ ngày 01/01/2019 đến ngày 30/09/2021. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bức tranh dịch tễ sử dụng thuốc rõ nét, hỗ trợ xây dựng chính sách kháng sinh đồ tại chỗ và tối ưu hóa quy trình can thiệp của dược sĩ lâm sàng. Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực chứng quan trọng để cải thiện chỉ số sử dụng thuốc, hướng đến mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ kê đơn không phù hợp chỉ định từ mức 5,3% đến 10,5% và kiểm soát mức độ tiêu thụ kháng sinh nội trú vốn đã tăng vọt từ 12,7 lên 53,8 liều xác định hàng ngày trên 100 ngày nằm viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Chương trình Quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện (Antimicrobial Stewardship Program - ASP) theo tinh thần chỉ đạo tại Quyết định số 772/QĐ-BYT năm 2016 và Quyết định số 5631/QĐ-BYT năm 2020 của Bộ Y tế. Khung lý thuyết này quy định 6 nhiệm vụ cốt lõi bao gồm: thiết lập ban quản lý chuyên trách, chuẩn hóa quy định kê đơn, giám sát tiêu thụ và đề kháng vi sinh, triển khai can thiệp dược lâm sàng, đào tạo liên tục và thiết lập hệ thống phản hồi thông tin nội bộ.

Bên cạnh đó, đề tài kết hợp mô hình Đánh giá sử dụng thuốc (Drug Utilization Review - DUR) và Đánh giá sự dụng thuốc định lượng (Drug Utilization Evaluation - DUE) theo chuẩn mực quốc tế. Các khái niệm và công cụ chuyên ngành chính được ứng dụng xuyên suốt gồm:

1. Hệ thống phân loại Giải phẫu - Điều trị - Hóa học và Liều xác định hàng ngày (ATC/DDD): Công cụ chuẩn hóa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) giúp quy đổi khối lượng dược chất thành số liều trung bình duy trì hàng ngày cho người lớn theo chỉ định chính.
2. Chỉ số tiêu chuẩn hóa tiêu thụ: Đơn vị DDD/100 ngày nằm viện cho khối nội trú và DDD/1000 đơn kê cho khối ngoại trú, giúp triệt tiêu sai số do biến động giá thành và hàm lượng đóng gói.
3. Nguyên lý Dược động học/Dược lực học (PK/PD): Cơ sở lý giải hoạt tính diệt khuẩn phụ thuộc thời gian của nhóm Beta-lactam và phụ thuộc nồng độ của nhóm Fluoroquinolon.
4. Tiêu chuẩn đánh giá tính phù hợp: Đối chiếu chỉ định, liều dùng và đường dùng với Tờ thông tin sản phẩm của nhà sản xuất cùng Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh nhiễm trùng của Bộ Y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu kết hợp định lượng và định tính trên 3 bộ dữ liệu độc lập:

• Mục tiêu 1: Thu thập toàn bộ dữ liệu xuất nhập kháng sinh và số liệu ngày điều trị nội trú, lượt khám ngoại trú trên phần mềm quản lý bệnh viện trong 24 tháng (từ 01/01/2019 đến 31/12/2020). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng để đảm bảo tính bao quát toàn diện về xu hướng tiêu thụ.
• Mục tiêu 2: Khảo sát toàn bộ 499 đơn thuốc ngoại trú tại Khoa Khám bệnh từ ngày 01/06/2021 đến ngày 30/06/2021, sàng lọc được 150 đơn thuốc có kê chỉ định kháng sinh cho bệnh nhân người lớn từ 16 tuổi trở lên thông qua mẫu phiếu thu thập thiết kế sẵn.
• Mục tiêu 3: Thu thập toàn bộ 397 hồ sơ bệnh án nội trú có mã chẩn đoán viêm phế quản cấp từ ngày 01/01/2021 đến ngày 30/09/2021. Sau khi áp dụng các tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt (thời gian nằm viện dưới 3 ngày, bệnh nhân tử vong, chuyển viện hoặc mắc từ 2 nhiễm khuẩn trở lên), mẫu nghiên cứu chính thức gồm 112 bệnh án hoàn chỉnh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chỉ số DDD là nhằm đảm bảo khả năng so sánh khách quan với các cơ sở y tế khác trong nước và quốc tế. Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2010 với các thuật toán thống kê y học mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ tiêu thụ kháng sinh toàn viện có sự gia tăng đột biến giữa hai năm khảo sát. Mức tiêu thụ nội trú tăng gấp hơn 4,2 lần, từ 12,7 DDD/100 ngày nằm viện năm 2019 lên 53,8 DDD/100 ngày nằm viện năm 2020 (trung bình toàn giai đoạn đạt 22,8). Mức tiêu thụ ngoại trú cũng tăng từ 42,5 lên 69,0 DDD/1000 đơn kê (trung bình đạt 57,6, cao gấp 2,5 lần so với khối nội trú). Đáng chú ý, nhóm Penicilin nội trú tăng vọt từ 2,3 lên 42,3 DDD/100 ngày nằm viện, chủ yếu do mức tiêu thụ tăng cao của biệt dược Tenamox 500 chứa hoạt chất Amoxicilin (đạt 39,1 DDD/100 ngày nằm viện năm 2020).

Thứ hai, mô hình kê đơn ngoại trú tập trung chủ yếu vào các nhiễm khuẩn hô hấp và tiêu hóa. Trong 150 đơn thuốc có kháng sinh (chiếm tỷ lệ 30,1% trên tổng số 499 đơn khám), tỷ lệ có chẩn đoán nhiễm khuẩn xác định đạt 94,7% (142 đơn), tuy nhiên vẫn còn 5,3% đơn thuốc (8 đơn) không ghi nhận chẩn đoán nhiễm khuẩn. Viêm phế quản cấp là chẩn đoán chiếm tỷ lệ cao nhất với 31,0% (44 đơn), tiếp theo là viêm dạ dày tá tràng nhiễm khuẩn với 19,7% (28 đơn), viêm họng cấp chiếm 18,3% (26 đơn) và viêm kết mạc cấp chiếm 12,7% (18 đơn).

Thứ ba, cơ cấu sử dụng kháng sinh ngoại trú thể hiện sự ưu tiên rõ rệt cho đường uống toàn thân (chiếm 90,7%) với hai hoạt chất phổ biến nhất là Amoxicilin (38,0%) và Cefixim (33,3%). Về tính phù hợp chỉ định theo tờ thông tin sản phẩm, các thuốc Cefixim, Moxifloxacin, Ciprofloxacin và Metronidazol đạt tỷ lệ phù hợp 100%. Ngược lại, tỷ lệ kê đơn không phù hợp vẫn xuất hiện ở Amoxicilin với 5,3% và đặc biệt là Cephalexin lên tới 10,5%.

Thứ tư, khảo sát 112 bệnh nhân viêm phế quản cấp điều trị nội trú ghi nhận độ tuổi trung bình là 57,4 ± 17,6 tuổi (từ 16 đến 84 tuổi), nữ giới chiếm ưu thế với 56,3%. Tỷ lệ bệnh nhân có bệnh lý tim mạch mắc kèm rất cao, trong đó tăng huyết áp chiếm 40,2%. Đáng lưu ý, có tới 73,2% bệnh nhân (82 người) đã có tiền sử tự dùng hoặc điều trị kháng sinh trước khi nhập viện. Thời gian điều trị kháng sinh nội trú trung bình là 7,7 ± 2,3 ngày (từ 3 đến 15 ngày), tương đương tuyệt đối với thời gian nằm viện trung bình của người bệnh.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng mạnh mẽ của chỉ số tiêu thụ kháng sinh năm 2020 phản ánh những thay đổi trong danh mục thuốc trúng thầu và thói quen lựa chọn kháng sinh phổ rộng của thầy thuốc lâm sàng. Trong nhóm Cephalosporin, việc chuyển dịch cơ cấu từ Cephalosporin thế hệ 2 sang thế hệ 3 (đạt đỉnh 16,6 DDD/100 ngày nằm viện vào tháng 12/2020) thể hiện xu hướng đối phó với tình trạng vi khuẩn kháng thuốc gia tăng trong cộng đồng. Khoa Nội tổng hợp và Liên chuyên khoa là hai đơn vị có mức tiêu thụ nội trú cao nhất toàn viện (lần lượt là 8,7 và 8,2 DDD/100 ngày nằm viện giai đoạn 2019-2020), hoàn toàn tương thích với mô hình tiếp nhận điều trị các ca bệnh hô hấp và tai mũi họng phức tạp.

So với các báo cáo tại một số cơ sở y tế cùng hạng trên cả nước, tỷ lệ đơn kê ngoại trú có kháng sinh tại bệnh viện (30,1%) nằm trong ngưỡng kiểm soát tương đối tốt theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (khuyến cáo dưới 30%). Tuy nhiên, việc tồn tại 5,3% đơn thuốc thiếu chẩn đoán nhiễm khuẩn và 10,5% chỉ định Cephalexin chưa đúng khuyến cáo đặt ra yêu cầu phải tăng cường rà soát đơn thuốc. Dữ liệu này có thể được trình bày tối ưu thông qua biểu đồ đường biểu diễn xu hướng tiêu thụ hàng tháng giữa hai nhóm Penicilin và Cephalosporin, kết hợp bảng ma trận đối chiếu giữa mã bệnh chẩn đoán và hoạt chất chỉ định để nhận diện các điểm nóng kê đơn.

Đối với bệnh nhân viêm phế quản cấp nội trú, tỷ lệ 73,2% từng dùng kháng sinh trước nhập viện là nguyên nhân chính khiến bác sĩ điều trị buộc phải khởi đầu bằng các phác đồ phối hợp hoặc sử dụng kháng sinh phổ rộng có chất ức chế men Beta-lactamase. Việc thời gian dùng kháng sinh kéo dài 7,7 ngày ở bệnh nhân cao tuổi có bệnh nền tăng huyết áp là phù hợp với diễn tiến lâm sàng thực tế, nhưng cần được theo dõi chức năng thận định kỳ để tránh nguy cơ độc tính tích lũy.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ các bằng chứng thực nghiệm thu được, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ:

1. Kiện toàn Ban Quản lý sử dụng kháng sinh và ban hành hướng dẫn điều trị nội viện: Ban Giám đốc bệnh viện phối hợp Hội đồng Thuốc và Điều trị cập nhật phác đồ kháng sinh chuẩn cho các bệnh nhiễm khuẩn phổ biến (viêm phế quản cấp, viêm mũi họng, nhiễm khuẩn tiết niệu). Mục tiêu giảm tỷ lệ kê đơn không phù hợp chỉ định của Cephalexin từ 10,5% xuống dưới 2,0% trong vòng 6 tháng đầu năm 2022.
2. Nâng cao năng lực giám sát và can thiệp của Dược lâm sàng: Khoa Dược phân công dược sĩ lâm sàng tham gia rà soát 100% đơn thuốc ngoại trú có chỉ định kháng sinh trước khi cấp phát thuốc; kiên quyết từ chối hoặc phản hồi ngay với bác sĩ đối với 5,3% các trường hợp kê đơn thiếu chẩn đoán xác định. Lộ trình thực hiện thường quy định kỳ hàng tuần từ Quý I/2022.
3. Thiết lập hệ thống cảnh báo kê đơn tự động trên phần mềm quản lý bệnh viện: Phòng Công nghệ thông tin phối hợp Khoa Dược tích hợp các quy tắc kiểm tra tự động trên phần mềm kê đơn, bắt buộc nhập chẩn đoán nhiễm khuẩn khi chọn kháng sinh và hiển thị cảnh báo tương tác thuốc, liều dùng theo độ thanh thải creatinin. Mục tiêu duy trì mức tiêu thụ kháng sinh nội trú ổn định dưới 30,0 DDD/100 ngày nằm viện trong giai đoạn 2022-2023.
4. Triển khai đào tạo liên tục và giám sát vi sinh định kỳ: Phòng Kế hoạch tổng hợp và Bộ phận Vi sinh tổ chức các lớp tập huấn về kháng sinh định kỳ 2 lần/năm cho toàn bộ bác sĩ lâm sàng, nhấn mạnh tiêu chuẩn phân biệt viêm phế quản do virus và vi khuẩn. Phấn đấu tối ưu hóa liệu trình kháng sinh nội trú về mức khuyến cáo từ 5 đến 7 ngày, giảm thiểu tỷ lệ sử dụng kháng sinh bao vây không cần thiết.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phương pháp luận của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Dược sĩ lâm sàng và Cán bộ quản trị Khoa Dược: Cung cấp quy trình chi tiết để tính toán, chuẩn hóa dữ liệu tiêu thụ thuốc theo phương pháp DDD của Tổ chức Y tế Thế giới. Cán bộ dược có thể áp dụng ngay bộ mẫu phiếu thu thập dữ liệu nội trú và ngoại trú để thiết lập báo cáo giám sát sử dụng thuốc định kỳ hàng quý tại đơn vị.
2. Bác sĩ điều trị lâm sàng tại các khoa Khám bệnh, Nội khoa, Tai Mũi Họng: Giúp bác sĩ nhận diện rõ bức tranh dịch tễ kê đơn, đặc biệt là nguy cơ thất bại điều trị ở 73,2% bệnh nhân viêm phế quản có tiền sử dùng thuốc trước đó. Bác sĩ có thêm cơ sở khoa học để lựa chọn đúng kháng sinh ưu tiên và kháng sinh thay thế theo đúng phân tầng nguy cơ của người bệnh.
3. Ban Lãnh đạo bệnh viện và Nhà quản lý y tế: Cung cấp khung đánh giá thực tiễn 6 nhiệm vụ cốt lõi theo Quyết định 5631/QĐ-BYT. Lãnh đạo cơ sở y tế có thể sử dụng các chỉ số DDD để hoạch định chiến lược mua sắm, dự trù cơ số thuốc đấu thầu hàng năm sát với nhu cầu điều trị thực tế của bệnh viện hạng II.
4. Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh chuyên ngành Dược lý - Dược lâm sàng: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, kỹ thuật xử lý dữ liệu dược dịch tễ học trên Microsoft Excel và phương pháp xây dựng tiêu chuẩn đánh giá đơn thuốc theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao mức tiêu thụ kháng sinh nội trú năm 2020 lại tăng gấp 4,2 lần so với năm 2019?

Mức tiêu thụ nội trú tăng mạnh từ 12,7 lên 53,8 DDD/100 ngày nằm viện chủ yếu do sự thay đổi danh mục thuốc trúng thầu và mức gia tăng đột biến của nhóm Penicilin (từ 2,3 lên 42,3 DDD/100 ngày nằm viện). Trong đó, biệt dược Tenamox 500 chứa hoạt chất Amoxicilin mới được đưa vào sử dụng đã đạt mức tiêu thụ lên tới 39,1 DDD/100 ngày nằm viện.

2. Ý nghĩa thực tiễn của hai chỉ số DDD/100 ngày nằm viện và DDD/1000 đơn kê ngoại trú là gì?

Đây là hai đơn vị đo lường chuẩn hóa của Tổ chức Y tế Thế giới giúp định lượng chính xác lượng kháng sinh tiêu thụ mà không bị sai lệch bởi giá thuốc hay hàm lượng biệt dược. Kết quả nghiên cứu cho thấy mức tiêu thụ ngoại trú đạt 57,6 DDD/1000 đơn kê, cao gấp 2,5 lần nội trú (22,8 DDD/100 ngày nằm viện), phản ánh áp lực dùng thuốc rất lớn ở phòng khám ban đầu.

3. Tỷ lệ kê đơn kháng sinh chưa phù hợp tại Khoa Khám bệnh được thể hiện qua các chỉ số nào?

Nghiên cứu ghi nhận 5,3% đơn thuốc có kê kháng sinh nhưng không ghi chẩn đoán nhiễm khuẩn (8/150 đơn). Đồng thời, khi đối chiếu với tờ hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất, hoạt chất Cephalexin có tỷ lệ chỉ định không phù hợp lên tới 10,5% và Amoxicilin là 5,3%, trong khi Cefixim và Moxifloxacin đạt độ phù hợp 100%.

4. Bệnh nhân viêm phế quản cấp điều trị nội trú có những đặc điểm lâm sàng nào đáng chú ý?

Trong 112 bệnh án nội trú, bệnh nhân có độ tuổi trung bình 57,4 tuổi, 40,2% mắc kèm tăng huyết áp và đặc biệt 73,2% đã dùng kháng sinh trước khi nhập viện. Thời gian dùng kháng sinh trung bình là 7,7 ± 2,3 ngày, kéo dài tương đương với toàn bộ thời gian nằm viện của bệnh nhân.

5. Văn bản pháp lý nào định hướng cho việc triển khai nghiên cứu này tại bệnh viện?

Nghiên cứu được định hướng trực tiếp bởi Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31/12/2020 của Bộ Y tế về Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện. Luận văn đã bám sát 6 nhiệm vụ cốt lõi của hướng dẫn này để xây dựng tiêu chí khảo sát và đề xuất giải pháp can thiệp dược lâm sàng tại cơ sở.

Kết luận

• Tiêu thụ kháng sinh tại Bệnh viện Xây dựng Việt Trì giai đoạn 2019-2020 tăng mạnh, đạt mức trung bình 22,8 DDD/100 ngày nằm viện ở khối nội trú và 57,6 DDD/1000 đơn kê ở khối ngoại trú, với nhóm Penicilin chiếm tỷ trọng lớn nhất.
• Khảo sát 150 đơn thuốc ngoại trú năm 2021 ghi nhận 94,7% có chẩn đoán nhiễm khuẩn xác định, trong đó viêm phế quản cấp (31,0%) và viêm dạ dày tá tràng (19,7%) là hai bệnh lý được chỉ định kháng sinh nhiều nhất.
• Hoạt chất Amoxicilin (38,0%) và Cefixim (33,3%) chiếm ưu thế trong kê đơn ngoại trú; tính phù hợp chỉ định theo nhà sản xuất đạt 100% ở Cefixim nhưng vẫn còn 10,5% không phù hợp ở Cephalexin.
• Khảo sát 112 bệnh nhân viêm phế quản nội trú cho thấy thời gian sử dụng kháng sinh trung bình là 7,7 ngày trên nhóm người bệnh có tỷ lệ tiền sử sử dụng thuốc trước nhập viện lên tới 73,2%.
• Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống số liệu thực chứng toàn diện, khẳng định vai trò cấp thiết của việc chuẩn hóa phác đồ điều trị và đẩy mạnh hoạt động can thiệp của Dược lâm sàng theo Quyết định 5631/QĐ-BYT.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa thành công thực trạng sử dụng kháng sinh tại một bệnh viện đa khoa hạng II ngành Xây dựng bằng các chỉ số chuẩn hóa quốc tế. Để duy trì hiệu quả bền vững, bệnh viện cần triển khai lộ trình kiểm toán kê đơn định kỳ hàng quý trong giai đoạn 2022-2025 và hoàn thiện hệ thống cảnh báo dược trên phần mềm quản lý. Các cán bộ y tế, bác sĩ và dược sĩ lâm sàng hãy cùng chung tay đẩy mạnh chương trình quản lý kháng sinh nội viện, tối ưu hóa an toàn điều trị và ngăn chặn hiệu quả nguy cơ xuất hiện các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sự phát minh ra kháng sinh là một trong những thành tựu quan trọng nhất của y học thế kỷ XX, đem lại nhiều lợi ích to lớn cho xã hội. Tuy nhiên, nhiều thầy thuốc sử dụng kháng sinh trong các trường hợp không cần thiết làm tăng tỷ lệ kháng thuốc, dẫn đến các nhiễm trùng nặng do vi khuẩn kháng thuốc rất khó điều trị. Sự lạm dụng kháng sinh, sử dụng kháng sinh không hợp lý gây ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe và kinh tế của người bệnh. Với mục đích tăng cường sử dụng kháng sinh hợp lý; giảm hậu quả không mong muốn khi dùng kháng sinh; nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh; ngăn ngừa vi khuẩn đề kháng kháng sinh và giảm chi phí y tế, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 772/QĐ-BYT ngày 04 tháng 3 năm 2016 [7].

Để bổ sung thêm các quy định, quy chế và hoàn thiện hướng dẫn về công tác quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện nhằm nâng cao hiệu quả điều trị bệnh nhiễm trùng; đảm bảo an toàn, giảm thiểu các biến cố bất lợi cho người bệnh; giảm khả năng xuất hiện đề kháng của vi sinh vật gây bệnh; giảm chi phí nhưng không ảnh hưởng tới chất lượng điều trị và thúc đẩy chính sách sử dụng kháng sinh hợp lý, an toàn, năm 2020 Bộ Y tế lại tiếp tục ban hành Quyết định số 5631/QĐ-BYT ngày 31 tháng 12 năm 2020 về việc “Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện”[8]. Chương trình quản lý kháng sinh đã được các bệnh viện triển khai, tuy nhiên chưa có sự đồng bộ giữa các bệnh viện trên cả nước. Bệnh viện xây dựng Việt Trì là bệnh viện đa khoa hạng II, được thành lập theo quyết định số 901/ QĐ-BXD ngày 29 tháng 9 năm 1998 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng, hoạt động với quy mô 250 giường bệnh. Trong những năm gần đây, số lượng bệnh nhân nhập viện do nhiễm khuẩn tăng cao và tỉ lệ kháng kháng sinh ngày càng có xu hướng gia tăng đang là mối lo ngại hàng đầu của bệnh viện.

Bên cạnh đó, trong công tác khám chữa bệnh và điều trị ngoại trú cũng cho thấy tình trạng sử dụng kháng sinh trong điều trị các bệnh nhiễm trùng khá cao. Mô hình bệnh nhiễm trùng trong điều trị ngoại trú của bệnh viện tương đối đa dạng với nhiều nhóm bệnh nhiễm trùng khác nhau: nhiễm trùng đường hô hấp, nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng da, niêm mạc, nhiễm khuẩn mắt,. Đối với điều trị nội trú, các nhóm bệnh nhiễm trùng cũng tương đối đa dạng, trong đó tỷ lệ nhiễm trùng đường hô hấp trong những năm trở lại đây chiếm tỷ lệ khá cao. Đặc 1 biệt bệnh viêm phế quản là một trong những nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp nhất tại bệnh viện Xây dựng Việt Trì.

Hiện nay, tình trạng lạm dụng kháng sinh xảy ra đối với nhiều loại bệnh, trên nhiều đối tượng bệnh nhân gây ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị, mất an toàn cho người bệnh và gây lãng phí cho xã hội. Để góp phần nâng cao công tác sử dụng kháng sinh tại bệnh viện trong hoạt động khám chữa bệnh nội trú và ngoại trú được an toàn, hiệu quả và hợp lý chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Xây dựng Việt Trì năm 2021” với ba mục tiêu: 1. Khảo sát thực trạng tiêu thụ kháng sinh tại bệnh viện Xây dựng Việt Trì giai đoạn 2019-2020. Phân tích thực trạng kê đơn kháng sinh điều trị ngoại trú tại Khoa Khám bệnh – bệnh viện Xây dựng Việt Trì năm 2021.

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phế quản trên bệnh nhân nội trú tại bệnh viện Xây dựng Việt Trì năm 2021. Chúng tôi hy vọng kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng tiêu thụ kháng sinh và phân tích được chất lượng kê đơn kháng sinh trên bệnh nhân nội trú và ngoại trú. Từ đó nâng cao hiệu quả chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Xây dựng Việt Trì nói riêng và các hệ thống khám chữa bệnh trên cả nước nói chung. CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ KHÁNG SINH TẠI BỆNH VIỆN 1.

Giới thiệu chương trình quản lý và sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Quản lý sử dụng kháng sinh là yếu tố quan trọng để phòng ngừa sự đề kháng kháng sinh. Chương trình quản lý sử dụng kháng sinh (Antibiotic Stewardship Program) thường được đề cập đến trong những năm gần đây áp dụng tại các bệnh 23 viện, bao gồm cả các cơ sở điều trị dài ngày. Những chương trình quản lý sử dụng kháng sinh cho thấy giảm sử dụng kháng sinh bất hợp lý tăng tỉ lệ khỏi bệnh, giảm thất bại trong điều trị, giảm chi phí điều trị và giảm đề kháng kháng sinh [24]. Theo Tổ chức Y tế thế giới, việc quản lý sử dụng kháng sinh cho hợp lý sẽ cải thiện hiệu quả lâm sàng, giảm độc tính thuốc và giảm phát triển kháng thuốc [26].

Chương trình quản lý sử dụng kháng sinh thường bao gồm những hoạt động đa chức năng như thành lập đội ngũ quản lý đa ngành, giám sát, phản hồi việc kê đơn thuốc. Cải thiện việc kê đơn thuốc bao gồm huấn luyện về việc kê đơn: chọn loại kháng sinh phù hợp, chọn liều dùng và thời gian dùng kháng sinh tối ưu để điều trị nhiễm trùng, tổ chức hỏi ý kiến chuyên khoa trước khi kê đơn, cải tiến việc kê đơn, quay vòng kháng sinh và sử dụng chương trình giám sát qua phần mềm [23]. Có nhiều phương pháp để thực hiện chương trình quản lý sử dụng kháng sinh. Hiệp hội Bệnh nhiễm trùng và Hội Dịch tễ học Hoa Kỳ đã đưa ra hướng dẫn về tăng cường quản lý sử dụng kháng sinh [21] bao gồm: - Tổ chức nhóm quản lý kháng sinh đa chuyên ngành gồm các chuyên gia truyền nhiễm, vi sinh, dược lâm sàng, kiểm soát nhiễm khuẩn.

- Giám sát chủ động, phản hồi trực tiếp với từng bác sĩ trong từng trường hợp sử dụng kháng sinh không hợp lý. - Huấn luyện kết hợp với can thiệp chủ động. - Cập nhật hướng dẫn sử dụng kháng sinh dựa vào kháng sinh đồ tại chỗ, chú ý liều dùng đúng theo đặc tính bệnh, vị trí nhiễm trùng, bệnh nguyên, khuyến khích chuyển từ đường tĩnh mạch sang đường uống. - Hạn chế sử dụng và yêu cầu hội chẩn xin ý kiến lãnh đạo đối với một số 3 kháng sinh quan trọng.

- Tăng cường hệ thống thông tin hỗ trợ chỉ định kháng sinh và giám sát sử dụng. - Cung cấp dữ liệu vi sinh kịp thời. - Xây dựng sẵn bảng kháng sinh khuyến cáo cho từng trường hợp. Việc đánh giá hiệu quả chương trình có thể dựa vào đo lường quá trình: thay đổi về cách sử dụng kháng sinh hoặc đo lường kết quả, ví dụ: giảm đề kháng kháng sinh hoặc giảm tác dụng phụ do dùng kháng sinh.

Nội dung của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Ngày 31/12/2020, Bộ trưởng Bộ Y tế đã chính thức ban hành tài liệu “Hướng dẫn thực hiện quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện” với mục đích: Nâng cao hiệu quả điều trị bệnh nhiễm trùng, Đảm bảo an toàn, giảm thiểu các biến cố bất lợi cho người bệnh, Giảm khả năng xuất hiện đề kháng của vi sinh vật gây bệnh, Giảm chi phí nhưng không ảnh hưởng tới chất lượng điều trị, Thúc đẩy chính sách sử dụng kháng sinh hợp lý, an toàn. Nội dung chính của hướng dẫn như sau: (1) Thành lập Ban quản lý sử dụng kháng sinh và xác định được vai trò, chức năng, nhiệm vụ của mỗi thành viên trong Ban; (2) Xây dựng kế hoạch hoạt động định kỳ hoặc đột xuất và triển khai thực hiện các hoạt động quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện theo kế hoạch đã xây dựng; (3) Kiểm tra, giám sát và tiến hành các can thiệp; (4) Đánh giá, tổng kết và báo cáo kết quả sử dụng kháng sinh và mức độ đề kháng của vi sinh vật gây bệnh tại đơn vị. 06 nhiệm vụ cốt lõi của chương trình quản lý sử dụng kháng sinh trong bệnh viện, bao gồm: (1) Thành lập Ban quản lý sử dụng kháng sinh của bệnh viện; (2) Xây dựng các quy định về sử dụng kháng sinh tại bệnh viện; (3) Giám sát sử dụng kháng sinh và giám sát đề kháng kháng sinh tại bệnh viện; 4 (4) Triển khai các can thiệp nâng cao chất lượng sử dụng kháng sinh trong bệnh viện; (5) Đào tạo, tập huấn cho nhân viên y tế trong bệnh viện; (6) Đánh giá thực hiện, báo cáo và phản hồi thông tin. Bộ Y tế lưu ý các bệnh viện một số nội dung cần chú ý khi xây dựng Hướng dẫn lựa chọn kháng sinh bao gồm: (1) Theo vị trí nhiễm khuẩn, mức độ nặng của bệnh nhiễm trùng; (2) Đặc điểm vi sinh vật gây bệnh và mức độ đề kháng; (3) Phân tầng người bệnh liên quan đến nguy cơ nhiễm vi sinh vật kháng thuốc; (4) Đặc tính dược động học và dược lực học của kháng sinh; (5) Đặc điểm người bệnh (bệnh nhi, người bệnh cao tuổi, phụ nữ có thai, phụ nữ cho con bú, người bệnh có suy giảm chức năng gan, thận, người bệnh có tiền sử dị ứng kháng sinh); (6) Tính sẵn có của thuốc tại bệnh viện và khả năng thay thế trong điều kiện không sẵn có thuốc; (7) Nếu có bằng chứng rõ ràng về vi sinh vật và kết quả vi sinh phù hợp với tình trạng lâm sàng và đáp ứng với phác đồ kháng sinh của người bệnh, cần cân nhắc lựa chọn kháng sinh có hiệu quả cao nhất với độc tính thấp nhất và có phổ tác dụng hẹp nhất trên các tác nhân gây bệnh được phát hiện; (8) Xuống thang kháng sinh theo kết quả kháng sinh đồ sau khi cân nhắc diễn biến lâm sàng; (9) Cân nhắc phối hợp kháng sinh nhằm mục đích mở rộng phổ tác dụng trên vi sinh vật gây bệnh, hiệp đồng tăng cường tác dụng diệt khuẩn, giảm thiểu và ngăn ngừa phát sinh đột biến kháng thuốc trong quá trình điều trị.

Đánh giá tiêu thụ kháng sinh trong bệnh viện Có nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá việc tiêu thụ kháng sinh nhưng nhìn chung có thể phân làm hai nhóm phương pháp đánh giá định tính và định lượng. Đánh giá định tính Nghiên cứu định tính nhằm đánh giá tính phù hợp của việc dùng thuốc trên 5 phương diện chất lượng và tính cần thiết của sử dụng thuốc so với các tiêu chuẩn được xây dựng trước đó. Các tiêu chuẩn này bao gồm chỉ định, liều dùng, độ dài đợt điều trị và các thông tin khác.