Nguyễn thị hồng thanh phân tích tình hình sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng ở người lớn tại bệnh viện đa khoa gia lâm năm 2020 luận văn dược sỹ chuyên khoa cấp i

Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) là một trong những bệnh lý nhiễm khuẩn phổ biến, ảnh hưởng đến sức khỏe… 89 trang · Trường Đại học Dược Hà Nội · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Thanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thùy Dương
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Điều Trị Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng Ở Người Lớn Tại Bệnh Viện Đa Khoa Gia Lâm Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn dược sỹ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. TỔNG QUAN
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ VIÊM PHỔI MẮC PHẢI CỘNG ĐỒNG
• 1.1.1. Định nghĩa
• 1.1.2. Nguyên nhân gây VPMPCĐ và các yếu tố nguy cơ
• 1.1.3. Triệu chứng và chẩn đoán
• 1.1.4. Thang điểm đánh giá mức độ nặng của bệnh VPMPCĐ
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU TRỊ VPMPCĐ
• 1.2.1. Nguyên tắc chung điều trị viêm phổi
• 1.2.2. Nguyên tắc điều trị kháng sinh
• 1.2.3. Cơ sở lựa chọn kháng sinh điều trị VPMPCĐ ở người lớn
• 1.2.4. Phác đồ kháng sinh điều trị VPMPCĐ trong hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ y tế năm 2015
• 1.2.5. So sánh các phác đồ kháng sinh điều trị VPMPCĐ ở người lớn theo kinh nghiệm trong các hướng dẫn điều trị
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.4. Một số tiêu chuẩn được sử dụng để phân tích kết quả
• 2.2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KHẢO SÁT ĐẶC ĐIỂM MẪU NGHIÊN CỨU VÀ ĐẶC ĐIỂM SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀU TRỊ VPMPCĐ TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu
• 4. PHÂN TÍCH SỰ PHÙ HỢP TRONG VIỆC SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀU TRỊ VPMPCĐ TRONG MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích sự lựa chọn kháng sinh
• 4.2. Phân tích về liều dùng, nhịp đưa thuốc và đường dùng kháng sinh
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Sử Dụng Kháng Sinh Điều Trị Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng

Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) là một trong những bệnh lý nhiễm khuẩn phổ biến, ảnh hưởng đến sức khỏe của hàng triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị VPMPCĐ đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại. Việc lạm dụng và sử dụng kháng sinh không hợp lý đã dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả điều trị và sức khỏe cộng đồng. Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm, với vai trò là một cơ sở y tế tuyến huyện, đã ghi nhận sự gia tăng bệnh nhân mắc VPMPCĐ trong những năm gần đây. Nghiên cứu này nhằm phân tích tình hình sử dụng kháng sinh điều trị VPMPCĐ tại bệnh viện này trong năm 2020.

1.1. Định Nghĩa Và Dịch Tễ Học Về Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng

VPMPCĐ được định nghĩa là tình trạng nhiễm khuẩn của nhu mô phổi xảy ra ở ngoài bệnh viện. Tác nhân gây bệnh chủ yếu là vi khuẩn, virus, và nấm. Theo thống kê, tỷ lệ mắc VPMPCĐ tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi và những người có bệnh lý nền. Việc hiểu rõ về dịch tễ học của VPMPCĐ sẽ giúp các bác sĩ có cái nhìn tổng quan hơn về tình hình bệnh lý này.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Kháng Sinh Tại Bệnh Viện Đa Khoa Gia Lâm

Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm, việc sử dụng kháng sinh trong điều trị VPMPCĐ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bác sĩ. Nghiên cứu cho thấy có sự không đồng nhất trong việc lựa chọn kháng sinh, dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh ngày càng gia tăng. Việc phân tích tình hình sử dụng kháng sinh sẽ giúp cải thiện quy trình điều trị và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Phổi Mắc Phải Cộng Đồng

Một trong những thách thức lớn nhất trong điều trị VPMPCĐ là tình trạng kháng kháng sinh. Việc lạm dụng kháng sinh không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng. Ngoài ra, việc thiếu các phương pháp xét nghiệm chính xác để xác định tác nhân gây bệnh cũng là một vấn đề lớn. Điều này khiến cho việc lựa chọn kháng sinh trở nên khó khăn và không hiệu quả.

2.1. Tình Trạng Kháng Kháng Sinh Tại Việt Nam

Kháng kháng sinh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Việt Nam, đặc biệt trong điều trị VPMPCĐ. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kháng kháng sinh ở các tác nhân gây bệnh như Streptococcus pneumoniae đang gia tăng, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ tử vong.

2.2. Thiếu Thốn Về Phương Pháp Xét Nghiệm

Việc thiếu các phương pháp xét nghiệm chính xác để xác định tác nhân gây bệnh là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không hợp lý. Nhiều bệnh viện, đặc biệt là tuyến dưới, chưa có đủ trang thiết bị và kỹ thuật để thực hiện các xét nghiệm cần thiết.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Kháng Sinh Điều Trị Viêm Phổi

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân mắc VPMPCĐ tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm trong năm 2020. Các thông tin về loại kháng sinh được sử dụng, liều lượng, và thời gian điều trị sẽ được thu thập và phân tích để đánh giá tính hợp lý trong việc sử dụng kháng sinh.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp hồi cứu, thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân. Các tiêu chí lựa chọn bệnh nhân sẽ được xác định rõ ràng để đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập từ hồ sơ bệnh án, bao gồm thông tin về triệu chứng, loại kháng sinh sử dụng, liều lượng, và thời gian điều trị. Các thông tin này sẽ được phân tích để đánh giá sự phù hợp trong việc sử dụng kháng sinh điều trị VPMPCĐ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sử Dụng Kháng Sinh Điều Trị Viêm Phổi

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự không đồng nhất trong việc lựa chọn kháng sinh điều trị VPMPCĐ tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm. Nhiều bệnh nhân được kê đơn kháng sinh không phù hợp với hướng dẫn điều trị của Bộ Y tế, dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh gia tăng. Việc phân tích kết quả này sẽ giúp cải thiện quy trình điều trị và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

4.1. Đặc Điểm Sử Dụng Kháng Sinh Trong Mẫu Nghiên Cứu

Trong mẫu nghiên cứu, các kháng sinh phổ biến được sử dụng bao gồm amoxicillin, ceftriaxone, và azithromycin. Tuy nhiên, tỷ lệ sử dụng kháng sinh không phù hợp với hướng dẫn điều trị là khá cao, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình kê đơn.

4.2. Phân Tích Sự Phù Hợp Trong Việc Sử Dụng Kháng Sinh

Phân tích cho thấy chỉ có khoảng 60% bệnh nhân được điều trị bằng kháng sinh phù hợp với hướng dẫn của Bộ Y tế. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp để nâng cao nhận thức của bác sĩ về việc sử dụng kháng sinh trong điều trị VPMPCĐ.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Về Sử Dụng Kháng Sinh Điều Trị Viêm Phổi

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy tình hình sử dụng kháng sinh điều trị VPMPCĐ tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm còn nhiều bất cập. Cần có các biện pháp can thiệp để nâng cao nhận thức của bác sĩ và cải thiện quy trình kê đơn kháng sinh. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu tình trạng kháng kháng sinh trong cộng đồng.

5.1. Đề Xuất Cải Thiện Quy Trình Kê Đơn Kháng Sinh

Cần xây dựng các hướng dẫn chi tiết về việc kê đơn kháng sinh cho bác sĩ, đồng thời tổ chức các buổi đào tạo để nâng cao nhận thức về tình trạng kháng kháng sinh.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Kháng Sinh

Nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh cần được tiếp tục thực hiện để theo dõi sự thay đổi trong thói quen kê đơn và tình trạng kháng kháng sinh. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng điều trị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) là một trong những bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp phổ biến và nguy hiểm nhất trên toàn cầu, gây ảnh hưởng tới khoảng 450 triệu người và cướp đi sinh mạng của xấp xỉ 4 triệu người mỗi năm (chiếm 7% tổng số ca tử vong trên thế giới). Tại Việt Nam, theo các báo cáo dịch tễ học, các bệnh về đường hô hấp chiếm 16,35% tổng số ca mắc và 11,01% nguyên nhân tử vong, trong đó tỷ lệ mắc viêm phổi lên tới 698,7 ca/100.000 dân. Kháng sinh đóng vai trò tiên quyết trong việc kiểm soát bệnh lý này, tuy nhiên việc lạm dụng và lựa chọn phác đồ chưa hợp lý tại tuyến cơ sở đang gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh nghiêm trọng.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm – một cơ sở y tế hạng 2 thuộc thành phố Hà Nội với quy mô kế hoạch 250 giường bệnh (thực kê 300 giường) và quản lý khoảng 66.000 thẻ bảo hiểm y tế. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là khảo sát đặc điểm dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, mô hình kê đơn kháng sinh, đồng thời đánh giá tính phù hợp của các phác đồ điều trị ban đầu ở bệnh nhân người lớn nội trú trong giai đoạn 6 tháng cuối năm 2020.

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình mang lại các chỉ số định lượng về tỷ lệ tuân thủ Hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ Y tế, từ đó cung cấp căn cứ khoa học giúp tối ưu hóa chi phí điều trị, rút ngắn số ngày nằm viện và giảm thiểu nguy cơ tai biến dùng thuốc cho người bệnh tuyến quận, huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của nghiên cứu được xây dựng dựa trên các hướng dẫn thực hành lâm sàng chuẩn mực của Bộ Y tế ban hành năm 2015 và năm 2020, kết hợp với các khuyến cáo chuyên môn từ Hiệp hội Lồng ngực Anh (BTS) và Hiệp hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ kết hợp Hội Lồng ngực Hoa Kỳ (IDSA/ATS). Hệ thống lý thuyết tập trung vào các trụ cột then chốt:

• Phân tầng mức độ nặng của bệnh: Ứng dụng thang điểm CURB-65 (dựa trên 5 yếu tố: Rối loạn ý thức, Ure máu > 7 mmol/L, Tần số thở ≥ 30 lần/phút, Huyết áp tâm thu < 90 mmHg hoặc tâm trương ≤ 60 mmHg, Tuổi ≥ 65) để phân loại người bệnh thành ba mức độ: nhẹ (0-1 điểm), trung bình (2 điểm) và nặng (3-5 điểm), từ đó định hướng vị trí điều trị và lựa chọn kháng sinh ban đầu.
• Nguyên tắc Dược động học/Dược lực học (PK/PD): Phân loại kháng sinh theo ba nhóm đặc trưng gồm nhóm phụ thuộc thời gian (%T > MIC như Beta-lactam), nhóm phụ thuộc nồng độ (Cmax/MIC như Aminosid) và nhóm phụ thuộc tổng lượng thuốc tiếp xúc (AUC/MIC như Fluoroquinolon, Macrolid) nhằm đề xuất chế độ liều và nhịp dùng thuốc tối ưu.
• Chiến lược điều trị kháng sinh theo kinh nghiệm và điều trị đích: Đánh giá sự lựa chọn hoạt chất dựa trên phổ tác dụng bao phủ các chủng vi khuẩn điển hình (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae) và không điển hình (Mycoplasma pneumoniae, Legionella spp.).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu toàn bộ hồ sơ bệnh án nội trú của người bệnh người lớn được chẩn đoán VPMPCĐ (mã ICD-10 từ J12 đến J18) điều trị từ ngày 01/07/2020 đến ngày 31/12/2020.

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt qua các bước:

• Chọn mẫu nghiên cứu: Từ tổng số 194 bệnh án trích xuất từ phần mềm bệnh viện, nghiên cứu tiến hành sàng lọc và loại trừ 60 hồ sơ không đạt tiêu chuẩn (16 trường hợp dưới 16 tuổi, 13 trường hợp chuyển viện, 9 ca lao phổi, 8 ca không chỉ định kháng sinh, 6 ca viêm phổi mắc phải sau 48 giờ nhập viện, 4 ca điều trị dưới 3 ngày và 4 ca xin về vì bệnh kèm nặng). Cỡ mẫu chính thức đạt 134 bệnh án hoàn chỉnh.
• Phương pháp phân tích số liệu: Toàn bộ dữ liệu bệnh án được nhập liệu và phân tích thống kê trên phần mềm Microsoft Excel 2013. Các biến định tính được biểu diễn dưới dạng tần số và tỷ lệ phần trăm (%), trong khi các biến định lượng liên tục được mô tả bằng giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn (Mean ± SD). Việc lựa chọn phương pháp phân tích mô tả trên bộ công cụ này giúp đảm bảo tính chính xác, trực quan và phù hợp với quy mô dữ liệu lâm sàng hồi cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích 134 bệnh án nội trú tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm đã ghi nhận những chỉ số dịch tễ và điều trị nổi bật:

• Đặc điểm nhân khẩu học và mức độ nặng: Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 72,9 ± 15,4 tuổi, trong đó nhóm người cao tuổi (≥ 65 tuổi) chiếm tỷ lệ áp đảo với 76,1% (102 bệnh nhân). Tỷ lệ bệnh nhân nữ là 53,7% (72 trường hợp) và nam là 46,3% (62 trường hợp). Phân loại theo CURB-65 cho thấy mức độ nhẹ chiếm 55,2% (74 bệnh nhân), mức độ trung bình chiếm 32,1% (43 bệnh nhân) và mức độ nặng chiếm 12,7% (17 bệnh nhân). Toàn bộ 100% bệnh nhân viêm phổi nặng và 97,7% bệnh nhân mức độ trung bình đều nằm trong nhóm tuổi từ 65 trở lên.
• Cơ cấu kháng sinh được chỉ định: Trong tổng số 224 lượt kê đơn phác đồ ban đầu, nhóm Cephalosporin thế hệ 3 (C3G) được sử dụng nhiều nhất với 56,3% (126 lượt, gồm Cefotaxim 29,0%, Ceftriaxon 21,9%, Cefoperazon 5,4%). Nhóm Fluoroquinolon đứng thứ hai với 24,6% (55 lượt, chủ yếu là Levofloxacin 22,3%), tiếp theo là Macrolid đạt 10,7% (24 lượt Azithromycin) và Aminosid đạt 5,8% (13 lượt). Đường truyền tĩnh mạch chiếm ưu thế vượt trội với 62,0% (139 lượt), đường uống chiếm 35,3% (79 lượt).
• Mô hình phác đồ và thay đổi điều trị: Phác đồ phối hợp kháng sinh chiếm tỷ lệ chủ đạo 66,4% (89 bệnh nhân), trong đó ba cấu trúc phối hợp phổ biến nhất là Cefotaxim + Levofloxacin (24,7%), Ceftriaxon + Levofloxacin (22,5%) và Cefotaxim + Azithromycin (16,8%). Phác đồ đơn trị liệu chiếm 33,6% (45 bệnh nhân), chủ yếu sử dụng Cefotaxim đơn độc (55,6% số ca đơn trị). Tỷ lệ bệnh nhân phải điều chỉnh phác đồ trong quá trình nằm viện là 13,4% (18 trường hợp). Thời gian điều trị kháng sinh từ 7 đến 10 ngày chiếm tỷ lệ cao nhất với 51,0% (68 bệnh nhân).

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng phân bố lâm sàng và biểu đồ cơ cấu phác đồ, tỷ lệ sử dụng phối hợp kháng sinh (66,4%) cao hơn đáng kể so với đơn trị liệu (33,6%). Nguyên nhân xuất phát từ đặc thù bệnh nhân tại bệnh viện: 60,4% có từ 1 đến 3 bệnh lý mạn tính mắc kèm (tăng huyết áp chiếm 26,1%, bệnh gan thận chiếm 18,7%, đái tháo đường chiếm 14,2%), cùng tiền sử hút thuốc lá (23,1%) và nghiện rượu (17,9%). Điều này khiến các bác sĩ có xu hướng lựa chọn liệu pháp kháng sinh phổ rộng ngay từ đầu để bao phủ các mầm bệnh phức tạp.

So sánh với các nghiên cứu thực địa tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và quận huyện khác, việc chỉ định Cephalosporin thế hệ 3 kết hợp cùng Quinolon hô hấp hoặc Macrolid là hoàn toàn phù hợp với các khuyến cáo điều trị theo kinh nghiệm khi chưa có kết quả vi sinh. Tuy nhiên, việc có tới 55,2% bệnh nhân thuộc nhóm viêm phổi nhẹ (CURB-65 từ 0-1) nhưng tỷ lệ dùng thuốc tiêm truyền tĩnh mạch vẫn chiếm 62,0% cho thấy cần có sự can thiệp dược lâm sàng mạnh mẽ hơn. Việc chuyển đổi sớm từ đường tiêm sang đường uống (liệu pháp xuống thang) khi người bệnh cải thiện triệu chứng sốt và hô hấp sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng liên quan đến tiêm truyền và tối ưu hóa chi phí cho quỹ bảo hiểm y tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả khảo sát thực tế, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Chuẩn hóa quy trình phân loại bệnh nhân: Hội đồng Thuốc và Điều trị bệnh viện cần ban hành quy định bắt buộc đánh giá điểm CURB-65 ngay tại thời điểm nhập viện, phấn đấu nâng tỷ lệ phân tầng chính xác lên 100% trong năm 2023, giúp bác sĩ quyết định chính xác giữa điều trị ngoại trú có kiểm soát và nhập viện nội trú.
• Thúc đẩy triển khai kỹ thuật vi sinh: Ban Giám đốc bệnh viện cần đầu tư hoàn thiện năng lực xét nghiệm nhuộm soi, nuôi cấy đờm/máu và làm kháng sinh đồ tại khoa Xét nghiệm trong vòng 12 tháng, đặt mục tiêu đạt trên 40% bệnh nhân VPMPCĐ nội trú được định danh vi khuẩn để chuyển từ điều trị kinh nghiệm sang điều trị đích.
• Xây dựng hướng dẫn liệu pháp xuống thang: Khoa Dược chủ trì xây dựng tiêu chí chuyển đổi kháng sinh từ đường tiêm/truyền tĩnh mạch sang đường uống sau 48-72 giờ điều trị ổn định, hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng kháng sinh đường uống ở nhóm nhẹ lên mức trên 60% và giảm tỷ lệ điều trị kéo dài trên 10 ngày từ 23,0% xuống dưới 10%.
• Nâng cao vai trò giám sát của Dược sĩ lâm sàng: Triển khai hoạt động dược lâm sàng thường quy tại các khoa lâm sàng, tập trung rà soát tương tác thuốc và hiệu chỉnh liều theo độ thanh thải creatinin (đặc biệt với 18,7% bệnh nhân có bệnh lý gan, thận), đảm bảo tỷ lệ chỉ định phù hợp hoàn toàn theo Dược thư Quốc gia đạt trên 90% trong giai đoạn 2023-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp, Nội khoa và Hồi sức cấp cứu: Nắm bắt mô hình bệnh tật thực tế tại tuyến quận/huyện, tham khảo các bằng chứng lâm sàng về hiệu quả của phác đồ phối hợp Beta-lactam với Quinolon hô hấp để ra quyết định điều trị kinh nghiệm an toàn, nhanh chóng.
• Dược sĩ lâm sàng và Hội đồng Thuốc & Điều trị: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu để xây dựng danh mục thuốc kháng sinh hợp lý, thiết lập quy trình quản lý sử dụng kháng sinh (AMS) và xây dựng các tiêu chí kiểm tra tính phù hợp của đơn thuốc trong bệnh viện.
• Học viên sau đại học và sinh viên ngành Y - Dược: Tiếp cận một mô hình nghiên cứu Dược lâm sàng chuẩn mực từ khâu thiết kế đề cương, xây dựng phiếu thu thập thông tin, kỹ thuật xử lý dữ liệu hồi cứu đến phương pháp biện luận kết quả theo tiêu chuẩn học thuật.
• Cán bộ quản lý y tế và cơ quan Bảo hiểm xã hội: Có thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá định mức chi phí điều trị kháng sinh, kiểm soát việc sử dụng thuốc hợp lý và xây dựng các chính sách y tế phù hợp cho các cơ sở khám chữa bệnh hạng 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Thang điểm CURB-65 có vai trò như thế nào trong việc định hướng dùng kháng sinh?
Thang điểm CURB-65 giúp lượng hóa mức độ nghiêm trọng của bệnh nhân qua 5 chỉ số lâm sàng và sinh hóa. Bệnh nhân có CURB-65 từ 0-1 điểm (mức độ nhẹ, chiếm 55,2% trong nghiên cứu) có thể ưu tiên dùng kháng sinh đơn độc đường uống; trong khi bệnh nhân có CURB-65 từ 2 điểm trở lên (chiếm 44,8%) cần được điều trị nội trú với phác đồ phối hợp kháng sinh đường tiêm truyền.

2. Vì sao nhóm Cephalosporin thế hệ 3 và Fluoroquinolon lại được chỉ định phổ biến nhất?
Cephalosporin thế hệ 3 (chiếm 56,3% lượt kê) có phổ kháng khuẩn rộng trên trực khuẩn Gram âm và phế cầu, kết hợp cùng Levofloxacin (chiếm 22,3% lượt kê) có hoạt tính mạnh trên cả vi khuẩn không điển hình. Sự phối hợp này đem lại hiệu quả hiệp đồng, phù hợp cho đối tượng người cao tuổi có nhiều bệnh lý mắc kèm khi chưa có kết quả kháng sinh đồ.

3. Yếu tố tuổi cao ảnh hưởng thế nào đến diễn tiến bệnh và lựa chọn phác đồ?
Người bệnh từ 65 tuổi trở lên chiếm 76,1% mẫu nghiên cứu và chiếm 100% các ca bệnh nặng. Nhóm này thường suy giảm miễn dịch và có chức năng thận suy giảm (18,7% bệnh nhân có bệnh lý gan thận), đòi hỏi bác sĩ phải ưu tiên phác đồ diệt khuẩn mạnh, đồng thời dược sĩ cần theo dõi chặt chẽ để hiệu chỉnh liều thuốc chính xác.

4. Khi nào bệnh nhân viêm phổi cần được chuyển đổi từ kháng sinh tiêm sang đường uống?
Liệu pháp xuống thang được chỉ định khi người bệnh đạt các tiêu chuẩn ổn định lâm sàng: hết sốt liên tục trong 48 giờ, tần số thở và mạch trở về bình thường, huyết áp ổn định, tình trạng ho và khó thở thuyên giảm rõ rệt và người bệnh có khả năng hấp thu tốt qua đường tiêu hóa.

5. Luận văn đóng góp gì cho công tác quản lý sử dụng kháng sinh tại bệnh viện tuyến cơ sở?
Luận văn đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về thực trạng kê đơn tại bệnh viện hạng 2, chỉ ra các khoảng trống chuyên môn như tỷ lệ dùng kháng sinh tiêm còn cao ở thể nhẹ và thời gian dùng kéo dài trên 10 ngày chiếm 23,0%, qua đó đặt nền tảng cho việc chuẩn hóa quy trình sử dụng kháng sinh an toàn, kinh tế.

Kết luận

• Mô hình bệnh nhân đặc thù: Nghiên cứu trên 134 bệnh nhân nội trú ghi nhận độ tuổi trung bình cao (72,9 tuổi, 76,1% trên 65 tuổi), với tỷ lệ viêm phổi mức độ nhẹ chiếm 55,2%, trung bình 32,1% và nặng 12,7%.
• Xu hướng chỉ định kháng sinh: Nhóm Cephalosporin thế hệ 3 (56,3%) và Fluoroquinolon (24,6%) được sử dụng chủ đạo; phác đồ phối hợp 2 kháng sinh chiếm ưu thế (66,4%), phổ biến nhất là Cefotaxim hoặc Ceftriaxon kết hợp Levofloxacin.
• Thời gian và điều chỉnh phác đồ: Đợt điều trị kháng sinh từ 7-10 ngày chiếm đa số (51,0%), tỷ lệ thay đổi phác đồ trong quá trình điều trị được kiểm soát ở mức 13,4%.
• Đóng góp chuyên môn: Công trình là bằng chứng khoa học thực tế đầu tiên tại Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm về sử dụng kháng sinh VPMPCĐ, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị.
• Kế hoạch tiếp theo và kêu gọi hành động: Bệnh viện cần sớm triển khai xét nghiệm vi sinh thường quy và áp dụng hướng dẫn xuống thang kháng sinh; các cán bộ y tế hãy tăng cường phối hợp đa ngành giữa bác sĩ điều trị và dược sĩ lâm sàng để nâng cao tính an toàn và hiệu quả trong sử dụng thuốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYỄN THỊ HỒNG THANH PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI MẮC PHẢI CỘNG ĐỒNG Ở NGƯỜI LỚN TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA GIA LÂM NĂM 2020 LUẬN VĂN DƯỢC SỸ CHUYÊN KHOA CẤP I CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC LÝ- DƯỢC LÂM SÀNG MÃ SỐ: CK 60720405 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thùy Dương Nơi thực hiện: Trường Đại học Dược Hà Nội Bệnh viện đa khoa Gia Lâm HÀ NỘI, 2022 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp với đề tài “ Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng ở người lớn tại bệnh viện đa khoa Gia Lâm năm 2020”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của các thầy, cô giáo trường Đại học Dược Hà Nội, Ban lãnh đạo, các bác sĩ, dược sỹ và các nhân viên y tế Bệnh viện đa khoa Gia Lâm. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Nguyễn Thùy Dương, bộ môn Dược lực, trường Đại học Dược Hà Nội, là người thầy đã trực tiếp tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám đốc, các bác sỹ, dược sĩ và các nhân viên y tế tại bệnh viện đa khoa Gia Lâm đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các thầy, cô giáo của trường Đại học Dược Hà Nội đã trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn tận tình trong suốt quá trình học tập tại trường.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, người thân của tôi, đã luôn động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành đề tài này. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2022 Học viên Nguyễn Thị Hồng Thanh MỤ LỤ Đ T VẤN ĐỀ. TỔNG AN VỀ VPMP Đ. Nguyên nhân gây VPMPCĐ và các yếu tố nguy cơ.

Triệu chứng và chẩn đoán. Thang điểm đánh giá mức độ nặng của bệnh VPMPCĐ. TỔNG AN VỀ ĐIỀ TRỊ VPMP Đ. Nguyên tắc chung điều trị viêm phổi.

Nguyên tắc điều trị kháng sinh. Cơ sở lựa chọn kháng sinh điều trị VPMPCĐ ở người lớn. Phác đồ kháng sinh điều trị VPMPCĐ trong hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ y tế năm 2015. So sánh các phác đồ kháng sinh điều trị VPMPCĐ ở người lớn th o kinh nghiệm trong các hướng dẫn điều trị.

Đ I TƯỢNG V PHƯƠNG PHÁP NGHI N. Đ I TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM NGHI N. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu.

PHƯƠNG PHÁP NGHI N .24 2 2 1 Thiết kế nghiên cứu. 24 2 2 2 Phương pháp thu thập số liệu .25 22 Nội dung nghiên cứu. 27 22 Một số tiêu chuẩn được sử dụng để phân t ch kết uả .28 2 2 5 Phương pháp xử l số liệu. KHẢO SÁT Đ ĐIỂM M NGHI N V Đ ĐIỂM SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀ TRỊ VPMP Đ TRONG M NGHI N .32 1 1 Một số đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu .32 1 2 Đặc điểm sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu.

PHÂN T H SỰ PHÙ HỢP TRONG VIỆ SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀ TRỊ VPMP Đ TRONG M NGHI N. 45 2 1 Phân t ch sự lựa chọn kháng sinh.45 2 2 Phân t ch về liều dùng, nhịp đưa thuốc và đường dùng kháng sinh. VỀ Đ ĐIỂM M NGHI N V Đ ĐIỂM SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀ TRỊ VPMP Đ TRONG M NGHI N. 51 1 1 Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu.

51 1 2 Đặc điểm sử dụng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu. VỀ SỰ PHÙ HỢP TRONG VIỆ SỬ DỤNG KHÁNG SINH ĐIỀ TRỊ VPMP Đ TRONG M NGHI N. 56 2 1 Bàn luận về sự lựa chọn kháng sinh. Bàn luận về liều dùng, nhịp đưa thuốc và đường dùng kháng sinh trong mẫu nghiên cứu .59 K T L ẬN V KI N NGHỊ .59 1 1 Đặc điểm của mẫu nghiên cứu và đặc điểm sử dụng kháng sinh điều trị VPMPCĐ trong mẫu nghiên cứu.

Sự phù hợp trong việc sử dụng kháng sinh điều trị VPMPCĐ trong mẫu nghiên cứu .60 T I LIỆ THAM KHẢO Phụ lục 1 Phụ lục 2 Phụ lục 3 DANH MỤ Á K HIỆ , H VI T TẮT BN Bệnh nhân BTS Hiệp hội lồng ngực Anh BVĐK Bệnh viện đa khoa BYT Bộ y tế C1G C phalosporin thế hệ 1 C2G C phalosporin thế hệ 2 C3G C phalosporin thế hệ 3 Clcr Độ thanh thải creatinin FQ Fluoroquinolon HDĐT Hướng dẫn điều trị HDSD Hướng dẫn sử dụng ICU Đơn vị hồi sức và chăm s c t ch cực IDSA/ATS Hiệp hội truyền nhiễm Mỹ và Hội lồng ngực Mỹ KS Kháng sinh KSĐ Kháng sinh đồ TB Tiêm bắp TDKMM Tác dụng không mong muốn TM Tĩnh mạch TTM Tiêm tĩnh mạch VP Viêm phổi VPMPCĐ Viêm phổi mắc phải cộng đồng DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 1 1 Tác nhân thường gặp gây VPMPCĐ. Yếu tố nguy cơ nhiễm các tác nhân gây VPMPCĐ. Phân loại nhóm kháng sinh th o đặc điểm PK/PD và đề xuất chiến lược tối ưu liều. 16 Bảng 1 T m tắt phác đồ điều trị VPMPCĐ mức độ nh của các HDĐT.

20 Bảng 1 5 T m tắt phác đồ điều trị VPMPCĐ mức độ trung bình của các HDĐT. 22 Bảng 1 T m tắt phác đồ điều trị VPMPCĐ mức độ nặng của các HDĐT .8 Phân loại mức độ nặng của BN th o thang điểm C B65 .9 Các phác đồ kháng sinh điều trị VPMPCĐ th o khuyến cáo .10 Độ tuổi và giới t nh của các bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu .11 Phân loại bệnh nhân th o mức độ nặng .12 Mối liên uan gi a tuổi bệnh nhân và mức độ nặng của bệnh. Các yếu tố nguy cơ và bệnh lý mắc kèm trong mẫu nghiên cứu.14 Đặc điểm triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của các bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu. Tiền sử sử dụng thuốc kháng sinh trước khi vào viện và tiền sử dị ứng thuốc của các bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu .16 Các kháng sinh đã sử dụng trong phác đồ điều trị ban đầu .17 Đặc điểm chung của phác đồ kháng sinh ban đầu.

Các phác đồ điều trị ban đầu .19 Các kiểu thay đổi phác đồ KS ban đầu trong mẫu nghiên cứu .20 Độ dài đợt điều trị kháng sinh trong mẫu nghiên cứu .21 Hiệu uả điều trị th o phác đồ điều trị .22 Hiệu uả điều trị th o thời gian điều trị. Phân tích sự phù hợp trong việc lựa chọn KS điều trị VPMPCĐ trong mẫu nghiên cứu. Tổng hợp liều dùng và nhịp đưa thuốc của các BN trong mẫu NC. Tổng hợp đường dùng thuốc của các BN trong mẫu nghiên cứu.

49 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 2 1 Sơ đồ các bước lựa chọn bệnh án đưa vào nghiên cứu. 26 Đ T VẤN ĐỀ Viêm phổi mắc phải cộng đồng (VPMPCĐ) là một căn bệnh phổ biến ảnh hưởng đến 450 triệu người mỗi năm và xảy ra ở tất cả các nơi trên thế giới Căn bệnh này gây tử vong ở mọi lứa tuổi với số ca lên đến khoảng 4 triệu người mỗi năm (7% tổng số tử vong trên thế giới). Ở các nước đang phát triển, tỷ lệ mắc VPMPCĐ cao gấp 5 lần so với các nước phát triển. Ở Việt Nam, VPMPCĐ là một bệnh lý nhiễm khuẩn thường gặp nhất trong các bệnh nhiễm khuẩn trên thực hành lâm sàng, chiếm 12% các bệnh phổi Năm 2014, tỷ lệ mắc viêm phổi ở nước ta đứng thứ hai sau tăng huyết áp, tỷ lệ tử vong do viêm phổi đứng hàng đầu trong các nguyên nhân gây tử vong [4].

Có rất nhiều nguyên nhân gây viêm phổi như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, nấm. nhưng vi khuẩn vẫn là nguyên nhân phổ biến nhất. Sử dụng kháng sinh là biện pháp quan trọng nhất trong điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng. Việc sử dụng kháng sinh kéo dài và lạm dụng, chưa hợp lý, an toàn gây nên tình trạng kháng kháng sinh.

Mức độ kháng kháng sinh ngày càng trầm trọng, làm ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị, tiên lượng xấu, nguy cơ tử vong cao, thời gian điều trị kéo dài, chi ph điều trị tăng, ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh và cộng đồng [2]. Bộ y tế đã ban hành nhiều tài liệu chuyên môn nhưHướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh hô hấp năm 2012 [2], Hướng dẫn sử dụng kháng sinh năm 2015 [ ] và gần đây nhất là Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị VPMPCĐ ở người lớn năm 2020 [ ] làm căn cứ để đưa ra uyết định điều trị bệnh. Mặc dù vậy, việc sử dụng kháng sinh điều trị VPMPCĐ không phải lúc nào cũng hợp lý, đặc biệt là các bệnh viện tuyến dưới. Bệnh viện đa khoa Gia Lâm là bệnh viện hạng 2 (tuyến huyện) trực thuộc Sở y tế Hà Nội Năm 2020, chỉ tiêu kế hoạch giường bệnh được giao là 2 0 giường bệnh, giường thực kê là 0 giường; phục vụ khám ch a bệnh cho người dân huyện Gia Lâm và các huyện lân cận.

Số thẻ đăng k khám ch a bệnh ban đầu tại bệnh viện khoảng 66000 thẻ [1] Hàng năm, tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh hô hấp đến khám và điều trị luôn chiếm tỷ lệ cao và c xu hướng ngày càng tăng, trong đ c bệnh viêm phổi. Hiện tại, bệnh viện chưa có nghiên cứu nào về việc sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng ở người lớn, cũng như chưa c kỹ thuật xét nghiệm tác nhân gây bệnh, kháng sinh đồ, bác 1 sĩ kê đơn thuốc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Việc tổng hợp, phân tích về thực trạng sử dụng kháng sinh ở viện sẽ góp phần đáng kể trong cải thiện, nâng cao hiệu quả điều trị bệnh. Bởi vậy, đề tài “ Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng ở người lớn tại bệnh viện đa khoa Gia Lâm năm 2020”được thực hiện với các mục tiêu sau: 1.

Khảo sát đặc điểm mẫu nghiên cứu và đặc điểm sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng ở người lớn tại bệnh viện đa khoa Gia Lâm. Phân tích sự phù hợp trong việc sử dụng kháng sinh điều trị viêm phổi mắc phải cộng đồng ở người lớn trong mẫu nghiên cứu. 2 HƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. TỔNG QUAN VỀ VIÊM PHỔI MẮC PHẢI CỘNG ĐỒNG 1.