Tình hình kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu tại Bệnh viện Da liễu Trung ương năm 2017

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích hus tình hình kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu đã phân lập tại bệnh viện da liễu trung, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Hoa Lan
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Hƣng
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Vi sinh vật học
• Đề tài: Tình Hình Kháng Kháng Sinh Của Các Chủng Vi Khuẩn Lậu Đã Phân Lập Tại Bệnh Viện Da Liễu Trung Ƣơng Năm 2017
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lịch sử bệnh lậu
• 1.2. Dịch tễ bệnh lậu
• 1.3. CÁC TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG BỆNH LẬU
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA VI KHUẨN LẬU
• 1.4.1. Hình thái và cấu trúc
• 1.4.2. Khả năng đề kháng
• 1.4.3. Tính chất nuôi cấy
• 1.4.4. Đặc điểm sinh lý, sinh hóa của vi khuẩn lậu
• 1.5. XÂM NHẬP CỦA VI KHUẨN LẬU
• 1.6. CHẨN ĐOÁN VI KHUẨN LẬU TRONG PHÒNG XÉT NGHIỆM
• 1.7. TÌNH HÌNH KHÁNG KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN LẬU
• 1.8. CƠ CHẾ KHÁNG KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN LẬU
• 1.8.1. Cơ chế kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu
• 1.9. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.9.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.9.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.9.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 1.10. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.11. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH
• 1.11.1. Kỹ thuật lấy bệnh phẩm
• 1.11.2. Kỹ thuật nhuộm soi
• 1.11.3. Kỹ thuật nuôi cấy
• 1.11.4. Các tiêu chuẩn chẩn đoán xác định vi khuẩn lậu
• 1.11.5. Kỹ thuật làm kháng sinh đồ
• 1.11.6. Kỹ thuật xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC)
• 1.12. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 1.13. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 1.14. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 1.15. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.15.1. TỈ LỆ BỆNH NHÂN MẮC BỆNH LẬU TRONG TỔNG SỐ BỆNH NHÂN CÓ HCTDNĐ
• 1.15.2. Tỉ lệ bệnh nhân mắc bệnh lậu
• 1.15.3. Một số yếu tố liên quan tới tỷ lệ nhiễm
• 1.15.3.1. Phân bố theo giới tính
• 1.15.3.2. Phân bố theo nhóm tuổi
• 1.15.3.3. Phân bố theo nghề nghiệp
• 1.15.3.4. Phân bố theo trình độ học vấn
• 1.15.3.5. Số lượng bạn tình
• 1.15.3.6. Hành vi tìm kiếm dịch vụ y tế
• 1.15.3.7. Phân bố theo nguồn lây
• 1.15.3.8. Phân bố theo đường quan hệ tình dục
• 1.15.4. KẾT QUẢ ĐỀ KHÁNG KHÁNG SINH CỦA VI KHUẨN LẬU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu tại Bệnh viện Da liễu Trung ương năm 2017

Bệnh lậu, do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra, là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến. Tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong y tế công cộng. Năm 2017, Bệnh viện Da liễu Trung ương đã tiến hành nghiên cứu nhằm xác định tỷ lệ và mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình kháng thuốc mà còn hỗ trợ trong việc xây dựng các phác đồ điều trị hiệu quả hơn.

1.1. Tình hình bệnh lậu và kháng kháng sinh tại Việt Nam

Bệnh lậu đã được ghi nhận từ lâu và ngày càng gia tăng tại Việt Nam. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh lậu trong các bệnh lây truyền qua đường tình dục có xu hướng tăng. Việc kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu đang trở thành một thách thức lớn trong điều trị, đặc biệt là khi nhiều chủng vi khuẩn đã kháng lại các loại thuốc điều trị thông thường.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu về kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định tỷ lệ và mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu tại Bệnh viện Da liễu Trung ương trong năm 2017. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các bác sĩ trong việc điều trị và quản lý bệnh lậu hiệu quả hơn.

II. Vấn đề kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu hiện nay

Kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trên toàn cầu. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý đã dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc. Tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, tình hình kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu đã được ghi nhận với tỷ lệ cao, gây khó khăn trong việc điều trị.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu

Nguyên nhân chính dẫn đến kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu bao gồm việc sử dụng kháng sinh không đúng cách, sự lạm dụng thuốc và thiếu sự giám sát trong điều trị. Điều này đã tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và kháng lại các loại thuốc điều trị thông thường.

2.2. Hệ quả của kháng kháng sinh đối với sức khỏe cộng đồng

Kháng kháng sinh không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như vô sinh, viêm nhiễm nặng và tăng nguy cơ lây lan bệnh trong cộng đồng. Việc kiểm soát tình hình kháng kháng sinh là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

III. Phương pháp nghiên cứu kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Da liễu Trung ương với các phương pháp hiện đại nhằm xác định mức độ kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu. Các mẫu bệnh phẩm được thu thập từ bệnh nhân và được phân lập để kiểm tra khả năng kháng thuốc.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập mẫu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập mẫu từ bệnh nhân mắc hội chứng tiết dịch niệu đạo và âm đạo. Các mẫu được phân lập và nuôi cấy trong môi trường thích hợp để xác định sự hiện diện của vi khuẩn lậu.

3.2. Kỹ thuật xác định kháng sinh đồ

Kỹ thuật kháng sinh đồ được thực hiện để xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của các loại kháng sinh đối với vi khuẩn lậu. Kết quả sẽ giúp đánh giá mức độ nhạy cảm và kháng thuốc của các chủng vi khuẩn lậu.

IV. Kết quả nghiên cứu về kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu tại Bệnh viện Da liễu Trung ương là rất cao. Nhiều chủng vi khuẩn đã kháng lại các loại thuốc điều trị thông thường, gây khó khăn trong việc điều trị bệnh lậu.

4.1. Tỷ lệ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu

Kết quả cho thấy tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu đối với các loại thuốc như penicillin, tetracycline và ciprofloxacin là rất cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải thay đổi phác đồ điều trị để đảm bảo hiệu quả.

4.2. Phân bố kháng kháng sinh theo giới tính và độ tuổi

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tỷ lệ kháng kháng sinh có sự khác biệt giữa nam và nữ, cũng như giữa các nhóm tuổi khác nhau. Điều này cần được xem xét trong việc xây dựng các chiến lược điều trị phù hợp.

V. Ứng dụng thực tiễn từ kết quả nghiên cứu kháng kháng sinh

Kết quả nghiên cứu về kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu tại Bệnh viện Da liễu Trung ương có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các phác đồ điều trị hiệu quả hơn. Việc hiểu rõ tình hình kháng thuốc sẽ giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn.

5.1. Đề xuất phác đồ điều trị mới

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị để phù hợp với tình hình kháng kháng sinh hiện tại. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc.

5.2. Tăng cường giám sát và quản lý kháng kháng sinh

Cần thiết phải tăng cường giám sát tình hình kháng kháng sinh và quản lý việc sử dụng thuốc trong điều trị bệnh lậu. Điều này sẽ giúp kiểm soát tình hình kháng thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

VI. Kết luận và tương lai của nghiên cứu kháng kháng sinh

Nghiên cứu về kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu tại Bệnh viện Da liễu Trung ương năm 2017 đã chỉ ra tình hình kháng thuốc nghiêm trọng. Việc giám sát và nghiên cứu liên tục là cần thiết để đảm bảo hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên tục

Nghiên cứu liên tục về kháng kháng sinh là rất quan trọng để theo dõi sự phát triển của vi khuẩn lậu và điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

6.2. Hướng đi tương lai trong điều trị bệnh lậu

Hướng đi tương lai trong điều trị bệnh lậu cần tập trung vào việc phát triển các loại kháng sinh mới và các phương pháp điều trị thay thế. Việc này sẽ giúp đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục do vi khuẩn lậu (Neisseria gonorrhoeae) tiếp tục là gánh nặng y tế công cộng nghiêm trọng trên toàn cầu. Theo ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 88 triệu ca mắc mới, cùng hơn 900 ca tử vong liên quan đến các biến chứng nặng nề. Tại Việt Nam, thống kê của ngành Da liễu ghi nhận 305.220 trường hợp mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong đó bệnh lậu chiếm 2,17% với 6.611 ca bệnh được chẩn đoán chính thức. Tình trạng vi khuẩn lậu biến đổi nhanh chóng và gia tăng đề kháng với nhiều nhóm kháng sinh điều trị đầu tay đang đe dọa trực tiếp đến hiệu quả của các phác đồ y khoa hiện hành.

Nghiên cứu được triển khai nhằm hai mục tiêu trọng tâm: xác định tỷ lệ nhiễm, đặc điểm phân bố dịch tễ của vi khuẩn lậu trên bệnh nhân có hội chứng tiết dịch niệu đạo, âm đạo; đồng thời đánh giá toàn diện mức độ đề kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu được phân lập tại Bệnh viện Da liễu Trung ương.

Nghiên cứu được tiến hành trên 1.788 bệnh nhân đến khám từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2017. Kết quả phân lập thành công 140 chủng vi khuẩn lậu (chiếm tỷ lệ 7,83%), cung cấp bằng chứng dịch tễ học vi sinh cập nhật. Dữ liệu từ công trình đóng vai trò định hướng quyết định điều trị lâm sàng, giảm thiểu nguy cơ thất bại điều trị, đồng thời phục vụ hiệu quả cho Hệ thống Giám sát Kháng thuốc Vi khuẩn Lậu Quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vi sinh học lâm sàng và cơ chế sinh học phân tử về sự đề kháng kháng sinh của Neisseria gonorrhoeae. Vi khuẩn lậu là song cầu khuẩn Gram âm, hình hạt cà phê, không di động, không sinh nha bào và là vi khuẩn ký sinh nội bào tùy ý bên trong bạch cầu đa nhân trung tính thoái hóa. Độc lực của vi khuẩn gắn liền với cấu trúc pili (đặc biệt ở dạng khuẩn lạc T1, T2) giúp bám dính chọn lọc vào tế bào biểu mô trụ không có nhung mao tại đường sinh dục trước khi xâm nhập qua cơ chế ẩm bào.

Khung lý thuyết về kháng kháng sinh tập trung vào 4 cơ chế chính:

1. Tiết enzyme bất hoạt thuốc: Sinh men $\beta$-lactamase (Penicillinase) phân hủy vòng $\beta$-lactam của penicillin.
2. Đột biến đích tác dụng: Đột biến gen mã hóa DNA gyrase (gyrA) và Topoisomerase IV (parC) làm mất tác dụng của nhóm fluoroquinolone; biến đổi protein gắn penicillin (PBP) làm giảm ái lực với kháng sinh.
3. Thay đổi tính thấm màng ngoài: Đột biến kênh porin (porB) làm giảm hấp thu thuốc vào nội bào.
4. Tăng cường bơm tống thuốc: Hoạt hóa hệ thống bơm đẩy chủ động (mtrCDE efflux pump) đào thải kháng sinh ra ngoài tế bào.

Các khái niệm chuẩn hóa được áp dụng gồm: Nồng độ ức chế tối thiểu (MIC), chủng lậu kháng penicillin qua plasmid (PPNG), chủng lậu kháng tetracycline qua plasmid (TRNG), và nhóm kháng sinh Cephalosporin phổ mở rộng (ESC).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang trên toàn bộ 1.788 bệnh nhân mắc hội chứng tiết dịch niệu đạo, âm đạo tại Bệnh viện Da liễu Trung ương trong giai đoạn từ tháng 1/2017 đến tháng 10/2017. Cỡ mẫu tối thiểu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể đạt $n = 82$, trong khi thực tế nghiên cứu đã thu thập và xử lý toàn bộ 140 mẫu phân lập dương tính để nâng cao độ tin cậy thống kê.

Quy trình xét nghiệm được kiểm soát nghiêm ngặt:

• Bệnh phẩm dịch niệu đạo, cổ tử cung được nhuộm Gram soi kính hiển vi và nuôi cấy trên môi trường chọn lọc Thayer-Martin chứa chất tăng sinh Isovitalex và hỗn hợp ức chế V-C-N (Vancomycin, Colistin, Nystatin), ủ ở 36–37°C, khí trường 3–10% CO2, độ ẩm trên 70% trong 18–48 giờ.
• Định danh vi khuẩn bằng phản ứng Oxidase và bộ kit enzyme sinh hóa nhanh Remel BactiCard Neisseria (độ chính xác đạt 100% trên 254 chủng chuẩn).
• Thử nghiệm tính nhạy cảm kháng sinh thực hiện theo kỹ thuật khuếch tán kháng sinh trên đĩa thạch Kirby-Bauer và xác định giá trị MIC bằng que thử E-test theo tiêu chuẩn CLSI 2015 và khuyến cáo của WHO Tây Thái Bình Dương. Số liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS 16.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích vi sinh từ 1.788 bệnh nhân ghi nhận 140 mẫu dương tính với Neisseria gonorrhoeae, đạt tỷ lệ phân lập 7,83% qua nuôi cấy và 7,38% (132 mẫu) qua kỹ thuật nhuộm soi trực tiếp. Số lượng bệnh nhân đến khám cao nhất rơi vào tháng 8 với 472 ca, trong khi tỷ lệ dương tính cao nhất tập trung vào tháng 9 và tháng 10.

Về đặc điểm dịch tễ:

• Giới tính: Nam giới chiếm tỷ lệ mắc vượt trội với 10,51% (119/1.132 ca), cao gấp 3,27 lần so với nữ giới là 3,21% (21/656 ca).
• Độ tuổi: Nhóm 26–35 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 64,29% (90/140 ca), tiếp theo là nhóm 16–25 tuổi chiếm 25,71% (36/140 ca). Đáng chú ý, nghiên cứu ghi nhận 1 trường hợp bệnh nhi 5 tuổi mắc lậu do bị xâm hại tình dục.
• Nghề nghiệp & Học vấn: Lao động tự do chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,14% (59/140 ca), cán bộ công chức chiếm 32,86% (46/140 ca). Bệnh nhân có trình độ THPT chiếm 42,14% và trình độ Cao đẳng, Đại học trở lên chiếm 44,29%.
• Hành vi nguy cơ: 76,43% bệnh nhân có từ 2 bạn tình trở lên trong vòng 6 tháng gần nhất; 75,00% lây nhiễm từ bạn tình và 19,29% từ đối tượng có nguy cơ cao. Đáng lưu ý, 100% bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu không sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục.

Về mức độ đề kháng kháng sinh trên 140 chủng phân lập:

• Ciprofloxacin: Tỷ lệ đề kháng lên tới 98,57% (138/140 chủng), 1,43% trung gian và 0% nhạy cảm.
• Tetracycline: Tỷ lệ đề kháng TRNG chiếm 74,19% (104/140 chủng).
• Penicillin: Tỷ lệ đề kháng hoàn toàn là 47,86% (67/140 chủng), 52,14% ở mức độ trung gian và không có chủng nào nhạy cảm (0%).
• Ceftriaxone: Tỷ lệ nhạy cảm đạt 98,57% (138/140 chủng), tuy nhiên đã phát hiện 2 chủng đề kháng (1,43%).
• Spectinomycin: Duy trì tỷ lệ nhạy cảm tuyệt đối 100% (140/140 chủng), không ghi nhận chủng kháng.

Thảo luận kết quả

Mức độ đề kháng của vi khuẩn lậu tại Việt Nam phản ánh xu hướng kháng thuốc gia tăng nhanh chóng qua từng giai đoạn. Đối với Ciprofloxacin, tỷ lệ kháng đã tăng vọt từ 42,26% năm 2001 lên 59,26% giai đoạn 2005–2007, và chạm ngưỡng 98,57% trong nghiên cứu này. Sự kháng thuốc cực cao của nhóm fluoroquinolone bắt nguồn từ việc sử dụng tràn lan kháng sinh đường uống này để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn tiết niệu và đường ruột tại cộng đồng. Kết quả này tương đồng với các dữ liệu giám sát trong khu vực châu Á như Trung Quốc (85,2%) và Hồng Kông (79,5%).

Đối với Penicillin và Tetracycline, tỷ lệ kháng duy trì ở mức cao do sự lưu hành phổ biến của các plasmid kháng thuốc mang gen $\beta$-lactamase và gen tetM. Dữ liệu có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự sụt giảm độ nhạy cảm của vi khuẩn qua các mốc thời gian 2001, 2005 và 2017.

Điểm nổi bật trong nghiên cứu là sự xuất hiện của 2 chủng (1,43%) giảm nhạy cảm/kháng với Ceftriaxone. Dù Ceftriaxone vẫn duy trì hiệu lực vượt trội (98,57%), sự xuất hiện của các chủng đột biến kháng Cephalosporin thế hệ 3 là hồi chuông cảnh báo tương tự các ca thất bại điều trị từng được ghi nhận tại Nhật Bản, Anh và Pháp. Ngược lại, Spectinomycin vẫn duy trì độ nhạy cảm 100%, khẳng định vai trò là thuốc thay thế tin cậy hàng đầu cho các trường hợp dị ứng hoặc đề kháng Cephalosporin.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cập nhật và điều chỉnh phác đồ điều trị tuyến đầu:

   • Loại bỏ hoàn toàn nhóm fluoroquinolone (Ciprofloxacin) và Tetracycline khỏi danh mục thuốc điều trị kinh nghiệm cho bệnh lậu.
   • Duy trì Ceftriaxone tiêm bắp liều cao kết hợp cùng Azithromycin đường uống hoặc chuyển đổi sang Spectinomycin tiêm bắp liều duy nhất nhằm đạt mục tiêu chữa khỏi trên 95% ca bệnh.
   • Thời gian thực hiện: Quý I và Quý II hàng năm; chủ thể thực hiện: Hội đồng Thuốc và Điều trị các bệnh viện chuyên khoa Da liễu phối hợp Cục Quản lý Khám, chữa bệnh.

2. Mở rộng hệ thống giám sát vi sinh và xác định MIC định kỳ:

   • Triển khai thường quy kỹ thuật E-test xác định nồng độ MIC của Ceftriaxone, Cefixime và Spectinomycin trên 100% mẫu phân lập tại các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương.
   • Thiết lập ngưỡng cảnh báo sớm các chủng kháng Cephalosporin phổ rộng; thời gian báo cáo: định kỳ hàng quý; chủ thể thực hiện: Khoa Vi sinh các bệnh viện Da liễu phối hợp Viện Vệ sinh Dịch tễ.

3. Kiểm soát chặt chẽ hoạt động kê đơn kháng sinh tại cộng đồng:

   • Tăng cường thanh tra, chấm dứt tình trạng bán kháng sinh không đơn tại các quầy thuốc tư nhân nhằm hạ tỷ lệ bệnh nhân tự ý mua thuốc điều trị từ mức 9,29% xuống dưới 3%.
   • Thời gian triển khai: Liên tục trong 12 tháng; chủ thể thực hiện: Thanh tra Sở Y tế các địa phương.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và can thiệp hành vi tình dục an toàn:

   • Xây dựng chương trình truyền thông chuyên biệt hướng vào nhóm thanh niên 16–35 tuổi và nhóm lao động tự do, nâng tỷ lệ sử dụng bao cao su từ mức 0% ở nhóm lây nhiễm lên trên 80%.
   • Đẩy mạnh tư vấn điều trị đồng thời cho bạn tình nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền thứ phát; chủ thể thực hiện: Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (CDC) và các cơ sở y tế ban đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Da liễu, Truyền nhiễm và Sản phụ khoa: Nắm bắt bức tranh đề kháng thuốc mới nhất để tối ưu hóa phác đồ điều trị thực chứng, loại bỏ các thuốc mất hoạt lực và quản lý biến chứng vô sinh, viêm vùng chậu.
2. Cán bộ xét nghiệm Vi sinh Y học: Tham khảo quy trình chuẩn hóa nuôi cấy Thayer-Martin cải tiến, kỹ thuật định danh sinh hóa Remel BactiCard và phương pháp kiểm tra MIC bằng que E-test theo chuẩn quốc tế CLSI.
3. Nhà hoạch định chính sách Y tế công cộng và Chương trình Phòng chống STIs: Sử dụng dữ liệu dịch tễ để xây dựng Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục cấp quốc gia, điều phối nguồn lực cung ứng kháng sinh dự phòng.
4. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên khối ngành Y Dược: Sử dụng công trình như một tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp nghiên cứu cắt ngang, quy trình xử lý số liệu SPSS trong dịch tễ học nhiễm khuẩn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu đối với nhóm Fluoroquinolone tại Việt Nam hiện ở mức nào? Tỷ lệ đề kháng Ciprofloxacin của vi khuẩn lậu đã đạt mức báo động 98,57% (138/140 chủng). Thuốc gần như mất hoàn toàn tác dụng điều trị trên lâm sàng do vi khuẩn tích lũy đột biến gen gyrA và parC, bắt buộc phải loại bỏ khỏi phác đồ điều trị lậu theo khuyến cáo hiện hành.

2. Kháng sinh nào hiện vẫn giữ được độ nhạy cảm cao nhất với vi khuẩn lậu? Spectinomycin duy trì tỷ lệ nhạy cảm tuyệt đối 100% (140/140 chủng) và Ceftriaxone đạt 98,57% nhạy cảm. Đây là hai kháng sinh trụ cột được chỉ định ưu tiên trong các phác đồ điều trị đơn liều hoặc phối hợp hiện nay.

3. Triệu chứng lâm sàng của bệnh lậu biểu hiện khác nhau như thế nào giữa nam và nữ? Ở nam giới, triệu chứng rầm rộ với tiểu buốt dữ dội, chảy nhiều mủ vàng đặc tại miệng sáo sau thời gian ủ bệnh 2–5 ngày. Ở nữ giới, triệu chứng thường kín đáo, chỉ biểu hiện khí hư nhẹ hoặc không có triệu chứng (chiếm phần lớn), dễ dẫn đến phát hiện muộn và gây viêm phần phụ, vô sinh.

4. Tại sao tỷ lệ không sử dụng bao cao su trong mẫu nghiên cứu lại lên đến 100%? Tất cả 140 bệnh nhân dương tính đều thừa nhận không dùng bao cao su khi quan hệ với đối tượng truyền bệnh. Nguyên nhân do tâm lý chủ quan, thiếu kiến thức về đường lây (như quan hệ miệng - sinh dục), hoặc do sử dụng chất kích thích làm giảm khả năng tự bảo vệ.

5. Ưu thế vượt trội của phương pháp nuôi cấy kết hợp Remel BactiCard so với nhuộm soi trực tiếp là gì? Nhuộm Gram chỉ đạt độ nhạy 7,38% và dễ nhầm lẫn với các vi khuẩn họ Neisseriaceae hoại sinh. Phương pháp nuôi cấy Thayer-Martin kết hợp bộ kít BactiCard cho độ chính xác định danh 100%, đồng thời cung cấp chủng vi khuẩn sống để thực hiện kháng sinh đồ và đo MIC.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm Neisseria gonorrhoeae chiếm 7,83% trên tổng số 1.788 bệnh nhân có hội chứng tiết dịch sinh dục đến khám tại Bệnh viện Da liễu Trung ương năm 2017.
• Bệnh nhân tập trung chủ yếu ở nam giới (chiếm tỷ lệ dương tính 10,51%), độ tuổi hoạt động tình dục mạnh từ 16–35 tuổi (chiếm 90,00%), và 100% không dùng bao cao su khi lây nhiễm.
• Vi khuẩn lậu kháng ở mức cực cao với Ciprofloxacin (98,57%), đề kháng cao với Tetracycline (74,19%) và Penicillin (47,86% kháng, 52,14% trung gian).
• Ceftriaxone và Spectinomycin tiếp tục là hai lựa chọn điều trị hiệu quả nhất với tỷ lệ nhạy cảm lần lượt là 98,57% và 100%, dù đã ghi nhận 1,43% chủng kháng Ceftriaxone.
• Nghiên cứu đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc cập nhật phác đồ điều trị quốc gia và định hướng mở rộng mạng lưới giám sát kháng thuốc đa trung tâm trong giai đoạn 2018–2025. Các cơ sở y tế cần khẩn trương áp dụng kháng sinh đồ thường quy và tăng cường truyền thông hành vi an toàn để ngăn chặn nguy cơ bùng phát các chủng siêu vi khuẩn lậu trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Bệnh lậu là căn bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn gây nên. Đây là một trong các bệnh lây truyền qua đƣờng tình dục (LTQĐTD) hay gặp ở Việt Nam và nhiều nƣớc trên thế giới. Bệnh lậu tuy không gây tử vong nhƣng nếu không đƣợc điều trị kịp thời sẽ gây ra hậu quả nặng nề nhƣ viêm cổ tử cung, viêm phần phụ, viêm tiểu khung… có thể dẫn đến vô sinh. Bệnh lậu đƣợc điều trị bằng kháng sinh nhƣng có nhiều ca bệnh ở Nhật Bản và châu Âu vi khuẩn lậu đã kháng với các liệu pháp lựa chọn hàng đầu.

Chính vì vậy giám sát sự kháng kháng sinh của vi khuẩn lậu là rất cần thiết vì không những giúp cho các chƣơng trình giám sát tính kháng kháng sinh cấp Quốc gia và Quốc tế theo dõi mức độ kháng thuốc của vi khuẩn lậu, mà còn giúp bác sĩ lâm sàng xây dựng mô hình điều trị bằng kháng sinh hợp lý nhằm giảm chi phí, giảm thời gian điều trị cho bênh nhân, giảm thiểu nguồn lây cho cộng đồng. Xuất phát từ lý do trên chúng tôi tiến hành đề tài: “Tình hình kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu đã phân lập tại bệnh viện Da liễu Trung ương” Với mục tiêu: 1. Xác định tỷ lệ, sự phân bố của vi khuẩn lậu ở bệnh nhân mắc hội chứng tiết dịch niệu đạo, âm đạo đến khám bệnh tại bệnh viện Da liễu Trung Ƣơng từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2017 2. Mô tả mức độ kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lậu đƣợc phân lập tại Bệnh viện Da liễu Trung Ƣơng.

Khoa Sinh học 1 Khóa 2015 - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Khoa học Nguyễn Hoa Lan CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Lịch sử bệnh lậu Bệnh lậu đƣợc ngƣời Ai cập cổ đại mô tả từ năm 1550 trƣớc Công Nguyên. Vào thế kỷ XIII, bệnh đƣợc biết đến là bệnh lây do quan hệ tình dục với ngƣời bị bệnh. Vào thế kỷ IV- V trƣớc Công nguyên Hypocrat đã viết nhiều về bệnh lậu, gọi lậu cấp là “chứng đái són đau” và mô tả “đây là bệnh của những ngƣời ăn chơi trác táng, chìm đắm trong lạc thú của thần vệ nữ”.

Ông cũng đề cập tới các cách khác nhau để điều trị bệnh lậu gồm kiêng quan hệ tình dục với ngƣời mắc bệnh. Bệnh lậu đƣợc Galen đặt tên là Gonorrheae vì ông nghĩ rằng mủ trong bệnh lậu chính là dòng tinh dịch chảy ra: gonos=seed, rhoea=flow. Năm 1879, Neisser mô tả vi khuẩn lậu là căn nguyên gây nên bệnh lậu và đặt tên là Neisseria Gonorrhoeae. Năm 1882, Leistikow và Loeffler nuôi cấy đƣợc vi khuẩn lậu lần đầu trên môi trƣờng nhân tạo.

Năm 1885: Burmm chƣ́ng minh vai trò gây bê ̣nh của vi khu ẩn lậu. Vào thế kỷ XX việc điều trị bệnh lậu cũng có những bƣớc phát triển trong lịch sử. Lúc đầu ngƣời ta dùng dung dịch sát khuẩn (dung dịch bạc nitrat, thuốc tím) bơm rửa niệu đạo. Đến năm 1930 bắt đầu dùng các sulfamid để điều trị bệnh.Fleming tìm ra penicillin.

Kháng sinh này đƣợc sử dụng rộng rãi và có hiệu quả trong điều trị bệnh lậu. Gần đây có nhiều loại thuốc dùng liều duy nhất và có hiệu quả cao. Năm 1962, môi trƣờng Thayer-Martin ra đời tạo điều kiện thuận lợi chẩn đoán bệnh lậu và tăng tỷ lệ phát hiện bệnh lậu bằng môi trƣờng nuôi cấy. Năm 1963, Kellog và cộng sự cho rằng có những khác biệt trong độc tính của vi khuẩn lậu với những hình thái khuẩn lạc khác nhau giúp hiểu rõ cơ chế gây bệnh của vi khuẩn lậu.

Khoa Sinh học 2 Khóa 2015 - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Khoa học Nguyễn Hoa Lan 1. Dịch tễ bệnh lậu Bệnh lậu gặp ở cả 2 giới với tỷ lệ nam/nữ khoảng 1,5/1. Tuy nhiên bệnh nhân nữ thƣờng không có triệu chứng, bệnh gặp mọi lứa tuổi, tăng cao ở lứa tuổi hoạt động tình dục mạnh và quan hệ tình dục đồng giới nam. Trẻ em bị bệnh thƣờng do lạm dụng tình dục hoặc lây từ ngƣời lớn do vệ sinh kém.

Đƣờng lây chủ yếu là ngƣời bệnh qua quan hệ tình dục hoặc lây từ mẹ sang con qua đẻ đƣờng dƣới. Tình hình bệnh lậu trên thế giới Theo ƣớc tính của WHO năm 2011, hàng năm trên thế giới có khoảng 88 triệu ca mắc bệnh lậu mới mỗi năm [58]. Tại thời điểm năm 2010, mỗi năm có khoảng 900 ca tử vong do lậu gây ra [60]. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh lậu rất khác nhau ở mỗi nƣớc, theo thông báo của Adaskevic , đa ̣i ho ̣c Y Belarus , tỷ lệ nhi ễm vi khuẩ n lâ ̣u ở Belaru s là 18%.

Theo Valderpol ta ̣i Uganda thì tỷ lê ̣ nhiễm lâ ̣u là 3,4%, ở Vanuatu là 5,9%, ở Somoa là 3,4%[18].000 nam giới trong độ tuổi 20-24 và 153/100.000 nữ giới tuổi từ 16-19 đƣợc chẩn đoán mắc bệnh lậu [60]. Tại Hoa Kỳ, bệnh lậu xếp thứ 2 trong số các bệnh LTQĐTD. Năm 2013, Mỹ ƣớc chừng có khoảng trên 820.000 ca mắc bệnh mới mỗi năm, tỷ lệ phụ nữ có thai nhiễm vi khuẩn lậu là 6% [55]. Ở Brazin, tỷ lệ mắc bệnh LTQĐTD ở ngƣời 20 tuổi trở lên là 13,5%.

Theo Radebe và cô ̣ng sƣ̣ , ở Nam Phi tỷ lệ bệnh lậu chiếm 1,3 - 2,6% trên tổ ng số bênh LTQĐTD [11]. Ở châu Phi, tỷ lệ viêm kết mạc mắt ở trẻ sơ sinh do vi khuẩn lậu là 5-10/1000 trẻ sơ sinh sống, trong khi đó ở Mỹ tỷ lệ này là 0,1-0,16/1000 trẻ sơ sinh sống [19]. Ở Hy Lạp, trong giai đoạn 1990-1996, theo thống kê cứ 1064 ngƣời mắc bệnh LTQĐTD thì có 369 ngƣời mắc bệnh lậu, chiếm 34,6%[19]. Tình hình bệnh lậu ở Việt Nam Sau ngày giải phóng miền Nam, tệ nạn xã hội gia tăng, đặc biệt số lƣợng gái mại dâm tăng lên đáng báo động.

Các bệnh LTQĐTD nói chung và bệnh lậu nói Khoa Sinh học 3 Khóa 2015 - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Khoa học Nguyễn Hoa Lan riêng tăng lên. Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Hải Yến (tại học viện quân y 103 và Quân Đội 108) thống kê 10 năm từ 1987-1996 tỷ lệ mắc lậu chiếm 44,44% trên tổng số bệnh LTQĐTD vào viện điều trị [13]. Theo Phạm Văn Hiển trong giai đoạn 1995-1998, lậu cấp chiếm 54,47%-70,22% trong tổng số các bệnh LTQĐTD [7]. Theo trung tâm chỉ đa ̣o tuyế n Bê ̣nh viê ̣n Da liễu , kết quả thống kê trong 5 năm từ 2011-2016 cho thấy tình hình mắc bệnh lậu trên toàn quố c nhƣ sau nhƣ sau : Bảng 1.

Tình hình bệnh lậu trên toàn quốc từ 2012 đến 2017 Năm Tổng số bệnh Số BN mắc bệnh % bệnh lậu/ LTQĐTD lậu Bệnh LTQĐTD 2011 313588 5906 1,89 2012 305220 6611 2,17 2013 220918 4122 1,87 2014 279729 4743 1,70 2015 316326 5184 1,64 2016 292528 5018 1,72 Năm 2012, theo thống kê của ngành Da liễu Việt Nam, có 305.220 bệnh nhân mắc các bệnh LTQĐTD, trong đó có 6611bệnh nhân mắc bệnh lậu chiếm 2,17% [7]. Một nghiên cứu khác tại 5 tỉnh Hà nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà Nẵng và thành phố Hồ Chí Minh năm 2003 cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh LTQĐTD do lậu là 1,6% [9]. CÁC TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG BỆNH LẬU Các triệu chứng lâm sàng, tiến triển và biến chứng của VNĐ do lậu ở nam và nữ rất khác nhau. Biểu hiện bệnh ở nam giới thƣờng khá rõ ràng, rầm rộ còn ở nữ giới thƣờng kín đáo, triệu chứng không rõ hoặc không có triệu chứng.

Khoa Sinh học 4 Khóa 2015 - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Khoa học Nguyễn Hoa Lan Bệnh lậu ở nam giới Lậu cấp: Thời gian ủ bệnh từ 1-14 ngày nhƣng có khi lên tới 30 ngày. Trung bình là 2-5 ngày. Xuất hiện đái buốt, thậm chí rất đau khiến bệnh nhân sợ đi đái. Ra mủ ở đầu miệng sáo, mủ vàng, xanh hoặc trắng số lƣợng thƣờng nhiều.

Khám miệng sáo thấy đỏ, phù nề. Có thể sƣng đau mào tinh hoàn, tinh hoàn. Toàn thân có thể sốt, mệt mỏi Lậu mạn: thƣờng do lậu cấp không đƣợc điều trị hoặc điều trị không đúng. Biểu hiện lâm sang khó nhận biết: bệnh nhân cảm giác nóng rát dọc niệu đạo, đái dắt, hoặc có giọt mủ buổi sáng, có thể có biến chứng nhƣ viêm tinh hoàn, túi tinh, tiền liệt tuyến.

Một số trƣờng hợp triệu chứng không điển hình: ra dịch niệu đạo không nhiều, màu trắng trong hoặc không có triệu chứng nhƣng vẫn có khả năng lây bệnh cho cộng đồng [17]. Bệnh lậu ở nữ giới Triệu chứng thƣờng kín đáo, khó phát hiện. Thời gian ủ bệnh khoảng 10 ngày sau đó biểu hiện: khí hƣ nhiều, tiểu khó, ra máu giữa kỳ kinh, rong kinh. Khám thấy: cổ tử cung ra mủ hoặc mủ nhầy, đỏ phù nề vùng ngoài cổ tử cung và khi chạm vào dễ chảy máu.

Mủ ở lỗ niệu đạo, tuyến Bartholin, tuyến Skène. Bệnh nhân có thể có đơn độc một triệu chứng hoặc có nhiều triệu chứng. Các triệu chứng có thể rất nhẹ hoặc rầm rộ [17]. Bệnh lậu ở trẻ nhỏ Viêm âm hộ do lậu ở trẻ em gái: do bị lạm dụng tình dục, hoặc dùng chung khăn, chậu bị nhiễm lậu để vệ sinh bộ phận sinh dục.

Biểu hiện: Âm hộ viêm đỏ, có mủ vàng hoặc xanh kèm theo đái buốt. Lậu mắt ở trẻ sơ sinh: bệnh xuất hiện sau khi sinh 1-3 ngày. Bệnh ở một hoặc hai bên mắt, với biểu hiện mắt sƣng nề không mở ra đƣợc. Có rất nhiều mủ từ Khoa Sinh học 5 Khóa 2015 - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Khoa học Nguyễn Hoa Lan mắt chảy ra hoặc ấn vào mắt thấy có mủ chảy ra.

Kết mạc, giác mạc viêm đỏ có thể loét [17]. Bệnh lậu ngoài vùng sinh dục Nhiễm trùng hậu môn trực tràng do lậu: hay gặp ở phụ nữ có quan hệ đƣờng hậu môn hoặc ngƣời quan hệ đồng giới nam. Xuất hiện ngứa hậu môn, chảy dịch mủ nhầy ở hậu môn. Có thể có chảy máu trực tràng, đi ngoài ra mủ hoặc chất nhày.

Khám thấy hậu môn đỏ, có mủ nhầy, phù nề, niêm mạc dễ chảy máu. Nhiễm trùng hầu họng: gặp trong những trƣờng hợp quan hệ tình dục miệng sinh dục (oral sex) biểu hiện viêm hầu họng, viêm amidan cấp, có thể có sốt, sƣng hạch vùng cổ. Nhiễm trùng da tiên phát do lậu: biểu hiện thƣờng là vết loét ở sinh dục, tầng sinh môn, đùi, ngón tay. Nhiễm lậu cầu lan toả: Bệnh thƣờng gặp ở những ngƣời bị bệnh lậu nhƣng không đƣợc điều trị, hầu hết bệnh gặp ở phụ nữ.

Biểu hiện của bệnh: viêm khớp, viêm gan, viêm màng não, viêm cơ tim, viêm nội mạc, viêm màng não, nhiễm vi khuẩn lậu trên da [17].