Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết Của Mark Twain: Một Nghiên Cứu Sâu Sắc

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thiên nhiên trong tiểu thuyết của mark twain, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Phạm Anh Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Đào Ngọc Chương
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn học Nước ngoài
• Đề tài: Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết Của Mark Twain
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khám Phá Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết Của Mark Twain

Mark Twain, bút danh của Samuel Langhorne Clemens, là một trong những nhà văn vĩ đại nhất của văn học Mĩ. Ông không chỉ nổi tiếng với những câu chuyện phiêu lưu mà còn với những bức tranh thiên nhiên sống động. Thiên nhiên trong tiểu thuyết của ông không chỉ là bối cảnh mà còn là một nhân vật quan trọng, thể hiện những giá trị văn hóa và triết lý sâu sắc. Các tác phẩm như "Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer" và "Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn" đã khắc họa rõ nét vẻ đẹp và sự hùng vĩ của thiên nhiên Mĩ, đồng thời phản ánh những vấn đề xã hội của thời đại.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Thiên Nhiên Trong Văn Học Mĩ

Thiên nhiên trong văn học Mĩ, đặc biệt là trong các tác phẩm của Mark Twain, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng bối cảnh và phát triển nhân vật. Nó không chỉ là nền tảng cho các cuộc phiêu lưu mà còn là biểu tượng cho những giá trị văn hóa và triết lý của con người.

1.2. Hình Ảnh Dòng Mississippi Trong Tiểu Thuyết

Dòng Mississippi là một trong những hình ảnh nổi bật trong tiểu thuyết của Mark Twain. Nó không chỉ là một con sông mà còn là biểu tượng cho tự do, cuộc sống và những cuộc phiêu lưu của các nhân vật. Hình ảnh này thể hiện sự đối lập giữa thiên nhiên hoang dã và nền văn minh công nghiệp.

II. Những Thách Thức Khi Khám Phá Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết

Mặc dù thiên nhiên được miêu tả một cách sống động, nhưng việc khám phá nó trong tiểu thuyết của Mark Twain cũng gặp nhiều thách thức. Các nhân vật thường phải đối mặt với những khó khăn và mâu thuẫn giữa thiên nhiên và xã hội. Điều này tạo ra những tình huống căng thẳng và thú vị trong các câu chuyện.

2.1. Mâu Thuẫn Giữa Thiên Nhiên Và Nền Văn Minh

Trong các tác phẩm của Mark Twain, thiên nhiên thường được đặt trong bối cảnh của nền văn minh công nghiệp đang phát triển. Các nhân vật phải đối mặt với những mâu thuẫn giữa việc khám phá thiên nhiên và những quy tắc xã hội mà họ phải tuân theo.

2.2. Những Khó Khăn Trong Cuộc Phiêu Lưu

Các cuộc phiêu lưu của nhân vật Huck Finn và Tom Sawyer không chỉ là những chuyến đi thú vị mà còn là những thử thách lớn. Họ phải vượt qua những trở ngại từ thiên nhiên và xã hội, từ đó thể hiện sức mạnh và bản lĩnh của con người.

III. Phương Pháp Khám Phá Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết

Mark Twain sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để khám phá thiên nhiên trong tiểu thuyết của mình. Ông không chỉ miêu tả cảnh vật mà còn thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật khi họ tương tác với thiên nhiên. Điều này tạo ra một mối liên hệ sâu sắc giữa con người và môi trường xung quanh.

3.1. Miêu Tả Chi Tiết Về Cảnh Vật

Mark Twain nổi tiếng với khả năng miêu tả chi tiết về cảnh vật. Ông sử dụng ngôn ngữ sống động để tạo ra những bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp, từ dòng sông Mississippi đến những cánh rừng xanh tươi.

3.2. Tương Tác Giữa Nhân Vật Và Thiên Nhiên

Sự tương tác giữa nhân vật và thiên nhiên là một yếu tố quan trọng trong các tác phẩm của Twain. Các nhân vật thường phản ứng với môi trường xung quanh, từ đó thể hiện những cảm xúc và suy nghĩ sâu sắc về cuộc sống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết

Thiên nhiên trong tiểu thuyết của Mark Twain không chỉ mang tính chất nghệ thuật mà còn có những ứng dụng thực tiễn. Nó giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa và xã hội Mĩ vào cuối thế kỉ XIX, đồng thời khơi gợi những suy nghĩ về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên.

4.1. Giá Trị Văn Hóa Của Thiên Nhiên

Thiên nhiên trong tiểu thuyết của Twain phản ánh những giá trị văn hóa đặc trưng của Mĩ. Nó giúp người đọc nhận thức rõ hơn về bản sắc dân tộc và những vấn đề xã hội của thời đại.

4.2. Tác Động Đến Nhận Thức Xã Hội

Các hình ảnh thiên nhiên trong tiểu thuyết của Twain có tác động lớn đến nhận thức xã hội. Chúng khuyến khích người đọc suy nghĩ về mối quan hệ giữa con người và môi trường, từ đó thúc đẩy ý thức bảo vệ thiên nhiên.

V. Kết Luận Về Thiên Nhiên Trong Tiểu Thuyết Của Mark Twain

Thiên nhiên trong tiểu thuyết của Mark Twain không chỉ là bối cảnh mà còn là một phần không thể thiếu trong việc xây dựng nhân vật và cốt truyện. Nó thể hiện những giá trị văn hóa, triết lý và xã hội sâu sắc. Việc nghiên cứu thiên nhiên trong các tác phẩm của ông giúp người đọc hiểu rõ hơn về bản chất con người và mối quan hệ của họ với môi trường.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Thiên Nhiên Trong Văn Học

Nghiên cứu thiên nhiên trong văn học, đặc biệt là trong các tác phẩm của Mark Twain, vẫn còn nhiều tiềm năng. Nó mở ra những hướng nghiên cứu mới về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên trong văn học.

5.2. Ý Nghĩa Của Thiên Nhiên Trong Thời Đại Hiện Nay

Trong bối cảnh hiện nay, việc khám phá thiên nhiên trong văn học càng trở nên quan trọng. Nó không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa mà còn khuyến khích ý thức bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 THIÊN NHIÊN TRONG VĂN HỌC 1. Thiên nhiên - đối tượng miêu tả của văn chương Khái niệm Thiên nhiên (nature) vốn chứa nhiều nội dung phong phú; trong đó hai ý nghĩa thường được nhắc đến nhiều nhất là : tự nhiên và bản chất. Về ý nghiã thứ nhất, Từ điển Tiếng Việt do Văn Tân chủ biên, NXB Khoa học học xã hội, Hà Nội – 1977 định nghiã : Thiên nhiên (tự nhiên) là toàn bộ những vật tồn tại ở chung quanh con người và không phải do sức người làm nên. Còn trong Oxford Advanced Learner’s Dictionary, 7th edition – 2006 ngoài ý nghĩa thứ nhất giống như trên còn đưa ra ý nghĩa thứ hai của nature như sau : Use to describe behavious that is part of the character that a person or an animal was born with.

Do đó cũng dễ hiểu khi Thiên nhiên trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học từ điạ lí, sinh học đến triết học, xã hội học… Mỗi ngành sẽ tìm hiểu, nghiên cứu Thiên nhiên từ những góc độ, những quan điểm khác nhau. Thành quả của các nghiên cứu ấy ngày càng khẳng định vai trò, ảnh hưởng to lớn của thiên nhiên với toàn bộ đời sống trên trái đất. Trong văn học, khi bước vào tác phẩm, thiên nhiên trở thành một thành tố đặc biệt, hàm chứa những ý nghĩa sâu sắc thường góp phần tạo hiện tượng đa nghĩa. Nói cách khác, trong tác phẩm văn chương thiên nhiên một mặt đã được nâng lên thành hình tượng không gian – thứ không gian mang nghĩa không gian tâm trạng… Mặt khác trở thành những biểu hiện của bản chất người nơi nhân vật.

Trong tác phẩm văn chương thiên nhiên luôn luôn tồn tại như những “không gian thực” mà ta có thể bắt gặp ở bất cứ nơi nào trong vũ trụ này; đồng thời nhiều khi nó đạt đến mức biểu tượng, chứa đựng những ý nghiã sâu xa, khái quát. Trong văn chương thế giới từ cổ đại cho đến đương đại, từ phương Đông sang phương Tây, thiên nhiên luôn tồn tại song hành cùng các nhân vật. Những hình ảnh thiên nhiên cụ thể xuất hiện trong các tác phẩm văn chương (đặc biệt là tác phẩm tự sự) có vai trò quan trọng trong việc thể hiện hành động, tư tưởng tình cảm của nhân vật. Việc miêu tả thiên nhiên trong những trường hợp này chính là tạo ra bối cảnh cho câu chuyện diễn tiến.

Có thể nói yếu tố thiên nhiên là “vật liệu” không thể thiếu trong quá trình sáng tác văn chương của các tác giả. Tuy nhiên có thể biến thiên nhiên thành những hình tượng đa chiều, giàu sức biểu hiện hay không thì còn tùy thuộc vào điểm nhìn, vào cảm quan, vào năng lực… của từng tác giả, vào cấu trúc văn bản, vào đặc điểm của từng thể loại văn học… Bên cạnh đó, sự song hành của yếu tố thiên nhiên với các nhân vật trong tác phẩm văn chương còn chứa đựng một nội hàm nữa. Đó chính là sự thể hiện bản chất tự nhiên của con người. Khi để nhân vật gần gũi với thiên nhiên, suy nghĩ và hành động theo trực giác là các tác giả muốn khắc hoạ bản chất thuần phác của nhân vật.

Ý nghĩa này của thiên nhiên trong các tác phẩm văn chương có nguồn gốc từ những đặc điểm lịch sử – xã hội – văn hoá cụ thể mà chúng tôi sẽ trình bày chi tiết hơn trong mục 1.2 - Thiên nhiên như là bản chất, ở phần sau. Tiếp theo, chúng tôi sẽ đi vào tìm hiểu những biểu hiện hai ý nghĩa trên của thiên nhiên trong một số tác phẩm văn chương cụ thể. Thiên nhiên như là tự nhiên Về ý nghiã này, khái niệm thiên nhiên trùng khớp với khái niệm không gian tự nhiên quen thuộc. Khi được hiểu là không gian, thì thiên nhiên gắn không tách rời với thời gian, vừa là nơi chứa đựng những gì có thể xảy ra – theo ý nghiã đó, nó tượng trưng cho trạng thái hỗn mang của các gốc nguồn – vừa là nơi chứa đựng những gì đã thực hiện – khi đó nó tượng trưng cho vũ trụ, cho thế giới đã được tổ chức.

Như vậy một khu rừng, một dòng sông, một ngọn núi… đều là không gian tự nhiên hiện thực, đều thuộc về thiên nhiên, về vũ trụ. Vì không gian hiện thực là cơ sở làm nảy sinh nhận thức, cảm nhận về không gian của các tác giả nên trong tác phẩm văn chương chúng được biểu hiện hết sức đa dạng, phong phú. Dưới ngòi bút miêu tả của các nhà văn, thiên nhiên hiện ra có khi rất cụ thể, chân thực; có khi lung linh, huyền ảo, sâu lắng. Tìm hiểu một cách chi tiết, đầy đủ tất cả những biểu hiện như thế của thiên nhiên quả thật không dễ dàng gì.

Do đó, với mục đích xây dựng cơ sở lí luận và thực tế cho nội dung chương hai của luận văn (Thiên nhiên như là tự nhiên – không gian phiêu lưu) chúng tôi, ở đây sẽ chỉ nói về hai biểu hiện của hình tượng thiên nhiên: Thiên nhiên – không gian sống và hành động, Thiên nhiên – không gian nội tâm, mà theo chúng tôi là khá phổ biến trong các tác phẩm văn chương. Thiên nhiên – không gian sống và hành động Đây là dạng tồn tại phổ biến, quen thuộc của thiên nhiên trong văn học. Khi nhìn nhận thiên nhiên như là không gian sống và hành động của các nhân vật trong một tác phẩm văn chương là chúng ta đang nói đến lớp nghĩa đầu tiên của hình tượng thiên nhiên. Ẩn sau các hình ảnh thiên nhiên còn có thể có nhiều ý nghĩa khác nữa xa hơn, rộng hơn bản thân chúng, nhưng thiên nhiên trước tiên được hiểu là bối cảnh cuả câu chuyện gắn liền với mọi hoạt động của các nhân vật.

Thông qua việc miêu tả các bối cảnh khác nhau, chúng ta còn có thể hiểu được quan niệm về thiên nhiên của các tác giả cũng rất khác nhau từ Đông sang Tây, từ cổ chí kim. Với ý nghiã này, thiên nhiên đã xuất hiện trong sử thi Homer, mặc dù tác giả chỉ tập trung miêu tả hành động của các nhân vật anh hùng theo đúng đặc trưng của thể loại sử thi. Trong Iliad, dù tác giả không trực tiếp miêu tả nhưng chúng ta vẫn nhận ra những nét riêng của không gian khi theo dõi hoạt động của các nhân vật. Đó là cảnh bình minh khi mà hai bên giao tranh tạm ngưng chiến để nhặt xác người chết : Trên đồng rộng mặt trời vừa tỏa sáng, Vượt ra khỏi đại dương sâu phẳng lặng Để băng mình lên bát ngát trời cao, Thì người Tơ-roa và người Ac-gôx gặp nhau.

Và ở đó khó có thể nhận ra từng kẻ một. Họ lấy nước rửa lớp bùn máu còn bê bết, Và lệ tuôn trào, chất xác chết lên xe… [31, (1), tr. Hay cảnh đêm yên tĩnh trước một trận đánh khác : Quân Tơ-roa đốt bùng lên bao ngọn lửa hồng trước thành quách I-li-ông Nghìn đống lửa sáng trưng cháy giữa cánh đồng, Cạnh mỗi đống, năm chục người ngồi châu bên ánh rọi, Và lũ ngựa nhai đại mạch trắng và lúa mì dai chờ đợi,… [31, (1), tr. Có thể nói trong Iliad, song hành với những trận đánh ác liệt, những người anh hùng là không gian chiến trận rộng lớn với thành quách, cánh đồng… Sang đến Odyssey, cùng với hành trình hồi hương gian nan của Ulysses, không gian mở rộng hơn nhiều và Homer cũng chú ý miêu tả thiên nhiên chi tiết hơn.

Khác với Achilles – chiến binh, Ulysses – kẻ hải hồ phải vượt qua vô số thử thách trên hải trình dài mười năm của mình. Do đó không gian biển cả có thể nói bao trùm tác phẩm. Khi Ulysses bỏ qua lời cảnh báo của nữ thần Calypso, đóng bè vượt biển, Homer đã miêu tả cảnh bão tố trên biển rất thực: … một ngọn sóng cao ngất, khủng khiếp, xông tới, xô vào người và lật úp chiếc bè. Người bị hất khỏi bè, phải buông rời tay lái.

Cột buồm bị mọi thứ gió cùng hợp lực đánh vào dữ dội, bẻ gãy làm đôi, tung các mảnh ra xa, sàn bè cũng rơi chìm xuống bể. Và khi Ulysses cố bơi đến chiếc bè, trèo lên đó thì : Những ngọn sóng khổng lồ liền đẩy chiếc bè khắp chốn, lắc lư theo dòng nước. Như những cây gai mắc chằng vào nhau thành một bó bị gío bắc mùa thu quét đi khắp cánh đồng, chiếc bè cũng bị gió đẩy đi đó đây trên mặt biển, khi thì gió nam trao cho gió bắc, khi thì gió đông lại nhường cho gió tây đuổi. Tất nhiên, thiên nhiên ở đây không chỉ là không gian mà nó còn là hiện thân của thử thách mà hành động vùng vẫy chống chọi của người anh hùng “muôn vàn trí xảo” chính là tinh thần, là khát vọng chinh phục thiên nhiên của người Hy Lạp nói riêng và của người phương Tây nói chung.

Sau khi bước ra khỏi những cuộc chinh chiến, con người bước vào thời kì xây dựng với khát vọng ấy. Do đó theo bước chân của Ulysses là những không gian khác nhau biểu thị sự phát triển khác nhau của nhiều vùng đất. Có khi là vùng đất phát triển với những lâu đài tráng lệ, những vườn cây xanh tốt : Trong khi ấy, Ulysses đi về phía lâu đài nổi tiếng của Ankinoos. Trước khi đặt bước lên ngưỡng của đồng, người dừng lại, lòng rối bời vì bao nhiêu ý nghĩ.

Ngôi nhà cao của Akinoos hào hiệp sáng rực như ánh mặt trời hoặc ánh trăng đêm. Từ ngưỡng cửa đến cuối nhà, hai bên tả hữu đều là tường đồng, trên có đường diềm bằng men xanh. Nhà chắc chắn, cửa bằng vàng, bậu cửa bằng bạc, đóng vào ngưỡng cửa đồng. Mi cửa cũng bằng bạc, và vòng cửa bằng vàng… Xa hơn một quãng là vườn nho xanh tốt; bên phía vườn dại nắng và bằng phẳng, nho đang phơi dưới ánh mặt trời, còn ở phía vườn kia, từng tốp thợ gặt, kẻ hái, người đạp nho rộn rã… [32, tr.

Nhưng cũng có khi lại là hang động trên núi cao của gã khổng lồ một mắt, hay hòn đảo hoang vắng “không có một vết chân người khiến dê phải sợ” tượng trưng cho sự lạc hậu của một vùng đất khác… Vẫn xem xét ý nghĩa này, khi tìm hiểu các sử thi nổi tiếng của Ấn Độ, chúng ta sẽ thấy có một sự khác biệt trong cách nhìn thiên nhiên. Khác với tinh thần khát khao chinh phục thiên nhiên của phương Tây, người phương Đông sống hòa đồng với thiên nhiên, coi con người là một phần của thiên nhiên. Do đó, trong Mahabharata, không gian núi rừng thâm sâu mà các anh hùng Pandava sống mười hai năm lưu đầy, rất chú trọng được miêu tả.