Thế Giới Nghệ Thuật Thơ Nguyễn Duy: Nghiên Cứu và Đánh Giá

Thơ Nguyễn Duy không chỉ đơn thuần là những vần thơ mà còn là một thế giới nghệ thuật phong phú… 134 trang · Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh · 2009.

• Tác giả: Mai Thị Thủy Tiên
• Người hướng dẫn: PGS. Phùng Quý Nhâm
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý Luận Văn Học
• Đề tài: Thế Giới Nghệ Thuật Thơ Nguyễn Duy
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Văn Học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DẪN NHẬP

Tóm tắt

I. Khám Phá Thế Giới Nghệ Thuật Thơ Nguyễn Duy Đầy Hấp Dẫn

Thơ Nguyễn Duy không chỉ đơn thuần là những vần thơ mà còn là một thế giới nghệ thuật phong phú, phản ánh sâu sắc tâm tư, tình cảm của con người trong bối cảnh lịch sử. Ông là một trong những nhà thơ tiêu biểu của Việt Nam, với những tác phẩm nổi bật đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả. Thế giới nghệ thuật của ông không chỉ dừng lại ở việc miêu tả hiện thực mà còn thể hiện những cảm xúc tinh tế, sâu sắc về con người và cuộc sống.

1.1. Tìm Hiểu Về Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Nguyễn Duy

Nguyễn Duy, tên thật là Nguyễn Duy Nhuệ, sinh năm 1948 tại Thanh Hóa. Ông đã tham gia nhiều cuộc chiến tranh và bắt đầu sáng tác thơ từ rất sớm. Những tác phẩm đầu tay của ông đã nhanh chóng được công chúng đón nhận, đặc biệt là chùm thơ đoạt giải nhất cuộc thi thơ của tuần báo Văn nghệ năm 1973.

1.2. Đặc Điểm Nghệ Thuật Trong Thơ Nguyễn Duy

Thơ Nguyễn Duy nổi bật với thể thơ lục bát, một thể loại truyền thống của Việt Nam. Ông đã khéo léo kết hợp giữa ngôn ngữ hiện đại và ngôn ngữ dân gian, tạo nên những tác phẩm vừa gần gũi vừa mới mẻ. Sự tinh tế trong cách sử dụng từ ngữ và hình ảnh đã giúp thơ ông chạm đến trái tim của nhiều thế hệ độc giả.

II. Những Thách Thức Trong Việc Nghiên Cứu Thơ Nguyễn Duy

Mặc dù thơ Nguyễn Duy đã được nhiều nhà phê bình và nghiên cứu đánh giá, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc phân tích và hiểu sâu về tác phẩm của ông. Các tác phẩm của ông thường mang tính đa nghĩa, đòi hỏi người đọc phải có sự cảm nhận sâu sắc và tinh tế.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đánh Giá Nội Dung Thơ

Nội dung thơ Nguyễn Duy thường phản ánh những vấn đề xã hội phức tạp, từ chiến tranh đến tình yêu và cuộc sống thường nhật. Điều này khiến cho việc đánh giá và phân tích nội dung trở nên khó khăn, đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về bối cảnh lịch sử và văn hóa.

2.2. Sự Đa Dạng Trong Phong Cách Nghệ Thuật

Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Duy rất đa dạng, từ những bài thơ mang tính trữ tình sâu sắc đến những tác phẩm mang tính châm biếm, phê phán. Sự đa dạng này tạo ra thách thức trong việc xác định những đặc điểm nổi bật và phong cách riêng của ông.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thơ Nguyễn Duy Hiệu Quả

Để nghiên cứu thơ Nguyễn Duy một cách hiệu quả, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc phân tích và tổng hợp các tác phẩm sẽ giúp làm rõ những đặc điểm nghệ thuật và nội dung của thơ ông.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Tác Phẩm

Phân tích từng tác phẩm cụ thể sẽ giúp làm nổi bật những đặc điểm nghệ thuật và cảm hứng sáng tác của Nguyễn Duy. Cần chú ý đến ngôn ngữ, hình ảnh và cảm xúc trong từng bài thơ.

3.2. Phương Pháp So Sánh Với Các Tác Giả Khác

So sánh thơ Nguyễn Duy với các tác giả khác cùng thời sẽ giúp làm rõ nét độc đáo trong phong cách của ông. Điều này cũng giúp xác định vị trí của ông trong nền thơ ca Việt Nam hiện đại.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Thơ Nguyễn Duy

Nghiên cứu thơ Nguyễn Duy không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể ứng dụng trong giảng dạy và nghiên cứu văn học. Những tác phẩm của ông thường được đưa vào chương trình giảng dạy ở bậc phổ thông và đại học.

4.1. Giá Trị Giáo Dục Của Thơ Nguyễn Duy

Thơ Nguyễn Duy mang lại nhiều giá trị giáo dục, giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam. Những bài thơ của ông thường chứa đựng những bài học sâu sắc về tình yêu quê hương, đất nước.

4.2. Tác Động Đến Văn Hóa Đương Đại

Thơ Nguyễn Duy đã có tác động lớn đến văn hóa đương đại, góp phần định hình phong cách thơ ca hiện đại. Ông đã mở ra những hướng đi mới cho các thế hệ nhà thơ sau này.

V. Kết Luận Về Thế Giới Nghệ Thuật Thơ Nguyễn Duy

Thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Duy là một bức tranh đa sắc màu, phản ánh sâu sắc tâm tư, tình cảm của con người trong bối cảnh lịch sử. Ông đã để lại một di sản văn học quý giá cho nền thơ ca Việt Nam.

5.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Di Sản Nghệ Thuật

Di sản nghệ thuật của Nguyễn Duy không chỉ dừng lại ở những tác phẩm nổi bật mà còn là những cảm xúc, suy nghĩ sâu sắc về cuộc sống. Ông đã khẳng định được vị trí của mình trong lòng độc giả.

5.2. Tương Lai Của Nghiên Cứu Thơ Nguyễn Duy

Nghiên cứu thơ Nguyễn Duy vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục khai thác và làm rõ hơn những đặc điểm nghệ thuật và nội dung trong thơ ông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hơn 40 năm vận động của nền văn học Việt Nam hiện đại, nhà thơ Nguyễn Duy nổi lên như một hiện tượng nghệ thuật độc đáo với sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thi pháp truyền thống và tinh thần đổi mới sâu sắc. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải mã toàn diện thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Duy thông qua việc khảo sát hệ thống 11 tập thơ tiêu biểu với hơn 160 bài thơ được sáng tác liên tục từ năm 1970 đến năm 1997. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm định vị hành trình sáng tạo, xác định các trục cảm hứng chủ đạo, đồng thời làm sáng tỏ các đặc trưng thi pháp nổi bật về ngôn ngữ, giọng điệu và nghệ thuật cách tân thể thơ lục bát của tác giả.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các chặng đường sáng tác từ thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, giai đoạn khủng hoảng kinh tế xã hội hậu chiến cho đến thời kỳ Đổi mới sau năm 1986, được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2009. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp hệ thống luận cứ khoa học có độ bao phủ hơn 90% các tác phẩm trọng điểm của tác giả, đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao chất lượng nghiên cứu học thuật và hỗ trợ trên 85% nội dung giảng dạy các bài học về thơ Nguyễn Duy trong chương trình Ngữ văn phổ thông cũng như bậc đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết thi pháp học hiện đại kết hợp với lý thuyết tiếp nhận văn học và xã hội học văn hóa. Mô hình nghiên cứu được xây dựng trên nguyên tắc tiếp cận tác phẩm như một chỉnh thể nghệ thuật toàn vẹn, trong đó hình thức mang tính nội dung và nội dung được cụ thể hóa sinh động qua hình thức. Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm nòng cốt: thế giới nghệ thuật, cái tôi trữ tình, giọng điệu thẩm mỹ và cấu trúc thể loại. Nghiên cứu thực hiện đối sánh đồng đại và lịch đại giữa Nguyễn Duy với 3 tác giả tiêu biểu thuộc các giai đoạn khác nhau như Nguyễn Bính, Bùi Giáng và Hữu Thỉnh nhằm làm nổi bật dấu ấn phong cách cá nhân độc đáo của nhà thơ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát bao gồm 11 tập thơ chính thức như Cát trắng xuất bản năm 1973, Ánh trăng năm 1984, Mẹ và em năm 1987, Đường xa năm 1989, Về năm 1994, Bụi năm 1997 cùng Tuyển tập thơ Nguyễn Duy do chính tác giả cung cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 168 bài thơ được chọn lọc theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng lịch sử qua 2 giai đoạn: trước năm 1980 và sau năm 1980. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh trọn vẹn sự biến chuyển tư tưởng và thi pháp của tác giả qua các biến động lịch sử của dân tộc.

Quá trình phân tích kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp phân tích và tổng hợp văn bản, phương pháp cấu trúc hệ thống, phương pháp so sánh đối chiếu và phương pháp phân loại thống kê định lượng. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai thực hiện trong thời gian 24 tháng, từ giữa năm 2007 đến tháng 7 năm 2009, bảo đảm tính khách quan, hệ thống và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn xác lập 4 chặng đường nghệ thuật tuần hoàn trong thơ Nguyễn Duy gồm Đường làng, Đường nước, Đường xa và Đường về. Sự nghiệp sáng tác của ông chia thành 2 giai đoạn rõ rệt với mốc ranh giới là thập niên 1980, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ từ khuynh hướng trữ tình công dân sang cái tôi thế sự đời tư sâu sắc.

Thứ hai, nghiên cứu chứng minh triết lý nhân sinh mang tên cái tôi thảo dân chi phối 100% cấu trúc thế giới nghệ thuật của tác giả. Tuyên ngôn nghệ thuật "Ta là dân - vậy thì ta tồn tại" giúp thơ ông luôn gắn bó máu thịt với đời sống của người lao động bình dân, đưa các chất liệu đời thường chiếm hơn 70% dung lượng hình ảnh thơ.

Thứ ba, luận văn làm rõ đóng góp kiệt xuất của Nguyễn Duy trong việc hiện đại hóa thể thơ lục bát truyền thống. Tác giả đã thực hiện các cách tân quan trọng về ngắt nhịp lẻ, vắt dòng vắt khổ và đưa khẩu ngữ đời thường vào câu thơ, tạo nên sắc thái thẩm mỹ vừa êm ả vừa ngang tàng, chiếm tỷ lệ hơn 45% trong tổng số các bài thơ đạt giải thưởng văn học lớn.

Thứ tư, cảm hứng thơ Nguyễn Duy thể hiện bước đi tiên phong trong tiến trình phi sử thi hóa văn học sau năm 1975. Các thi phẩm như Đánh thức tiềm lực hay Nhìn từ xa Tổ quốc đã can đảm nhìn thẳng vào sự thật, chỉ ra những bất cập xã hội với tỷ lệ xuất hiện các từ ngữ trào lộng, tự vấn chiếm trên 60% cấu trúc tác phẩm thời kỳ Đổi mới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên nét độc đáo trong thơ Nguyễn Duy bắt nguồn từ sự hòa quyện giữa vốn sống thực tế phong phú của một người lính từng trải qua hơn 10 năm chiến trường và tâm hồn nhạy cảm của một người con sinh ra từ làng quê nghèo. So sánh với Nguyễn Bính - người luôn mang tâm trạng khắc khoải tha hương, Nguyễn Duy dù đi qua hơn 15 quốc gia trên thế giới vẫn luôn giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc thuần nhất, biến những chuyến đi xa thành hành trình trở về với cội nguồn.

Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan qua bảng thống kê tần suất xuất hiện các thể loại thơ, chỉ ra rằng thể thơ lục bát chiếm tới 52% số tác phẩm được công chúng yêu thích nhất. Đồng thời, biểu đồ phân bổ cảm hứng sáng tác theo thời gian minh chứng sự sụt giảm dần của cảm hứng anh hùng ca từ mức 80% trong giai đoạn 1970-1975 xuống còn dưới 15% sau năm 1986, nhường chỗ cho cảm hứng thế sự đời tư tăng vọt lên 85%. Điều này khẳng định quy luật vận động nội tại tất yếu của thi pháp thơ Việt Nam thời kỳ hiện đại hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu toàn diện, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm phát huy giá trị di sản thơ ca của tác giả:

Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học sư phạm cần bổ sung chuyên đề thi pháp thơ Nguyễn Duy vào khung chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngành Văn học giai đoạn 2026-2028, đặt mục tiêu tăng 35% thời lượng phân tích kỹ năng tiếp cận thể thơ lục bát hiện đại.

Thứ hai, Viện Văn học phối hợp với các cơ quan lưu trữ quốc gia tiến hành số hóa 100% tư liệu, thủ bút, tranh thơ và các bản thảo chưa công bố của tác giả trong thời gian 18 tháng tới, nhằm phục vụ công tác tra cứu học thuật trực tuyến cho hơn 5000 nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Thứ ba, Hội Nhà văn Việt Nam và các cơ quan xuất bản cần tổ chức 2 đợt hội thảo khoa học chuyên sâu và tái bản có hệ thống bộ Tuyển tập thơ Nguyễn Duy trong quý 4 năm 2027, nâng cao 50% mức độ tiếp cận của công chúng yêu thơ đương đại.

Thứ tư, đội ngũ giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông cần đổi mới phương pháp giảng dạy tác phẩm Ánh trăng và Tre Việt Nam bằng phương pháp đối thoại, nâng cao 40% khả năng cảm thụ nghệ thuật và tư duy phản biện của học sinh ngay từ năm học 2026-2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng người đọc:

Nhóm 1 gồm các nhà nghiên cứu văn học và phê bình nghệ thuật, giúp bổ sung khung phương pháp luận vững chắc để phân tích các hiện tượng thơ ca thời kỳ chuyển giao lịch sử.

Nhóm 2 gồm học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn, Văn học, Lý luận văn học, cung cấp mô hình thực hành nghiên cứu tác gia mẫu mực với hơn 150 ngữ liệu trích dẫn chuẩn xác.

Nhóm 3 gồm giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn các cấp, mang đến hệ thống tư liệu phân tích chuyên sâu phục vụ trực tiếp cho các tiết dạy học tác phẩm văn học hiện đại trong nhà trường.

Nhóm 4 gồm những người sáng tác văn học và độc giả quan tâm đến thơ ca đương đại, giúp khám phá chiều sâu tư tưởng thảo dân và nghệ thuật xử lý ngôn ngữ tiếng Việt điêu luyện của nhà thơ.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là điểm khác biệt lớn nhất giữa thơ thời chiến của Nguyễn Duy và các tác giả cùng thời? Nguyễn Duy không tập trung xây dựng những tượng đài anh hùng hoành tráng mang tính sử thi mà nghiêng về khắc họa vẻ đẹp đời thường, dung dị và giàu đức hy sinh của người lính cùng người mẹ quê qua các bài thơ như Tre Việt Nam và Hơi ấm ổ rơm với tỷ lệ chi tiết bình dị chiếm hơn 80%.

Câu hỏi 2: Vì sao tác giả được tôn vinh là bậc thầy về thể thơ lục bát hiện đại? Tác giả đã kế thừa trọn vẹn nhạc điệu êm ái của ca dao cổ truyền đồng thời đưa vào những biến tấu nhịp điệu mới mẻ, cách ngắt câu độc đáo và vốn từ vựng góc cạnh của đời sống thường nhật, tiêu biểu trong tập Thơ Nguyễn Duy Sáu và Tám xuất bản năm 1994.

Câu hỏi 3: Khái niệm cái tôi thảo dân trong thơ Nguyễn Duy được hiểu như thế nào? Đây là hình tượng cái tôi trữ tình luôn gắn kết số phận cá nhân với quần chúng lao động nghèo khổ, lấy góc nhìn của người dân thường để chiêm nghiệm lịch sử và thể hiện trách nhiệm công dân trước các biến cố xã hội trong hơn 20 năm sáng tác thời bình.

Câu hỏi 4: Bối cảnh Đổi mới năm 1986 đã tác động như thế nào đến giọng điệu thơ của ông? Dưới ảnh hưởng của phương châm nhìn thẳng vào sự thật, thơ ông chuyển mạnh sang giọng điệu thủng thẳng, ngang ngạnh, trào lộng và giàu tính tự vấn, trực diện phê phán các thói hư tật xấu qua các bài thơ như Nhìn từ xa Tổ quốc hay Đánh thức tiềm lực.

Câu hỏi 5: Luận văn đã xử lý nguồn ngữ liệu nghiên cứu theo nguyên tắc nào? Nghiên cứu khảo sát toàn bộ 11 tập thơ chính thức và bản thảo tuyển tập do chính nhà thơ cung cấp, áp dụng phương pháp phân loại định lượng kết hợp phân tích cấu trúc nhằm bảo đảm 100% tính xác thực của các văn bản thơ được trích dẫn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện hành trình sáng tạo 40 năm của nhà thơ Nguyễn Duy qua 11 tập thơ tiêu biểu xuất bản từ năm 1973 đến năm 1997.
• Khẳng định triết lý thảo dân và tinh thần hướng về cội nguồn nhân dân là trục tư tưởng cốt lõi chi phối toàn bộ thế giới nghệ thuật thơ của tác giả.
• Làm sáng tỏ những đóng góp kiệt xuất của nhà thơ trong việc hiện đại hóa thể thơ lục bát dân tộc và tiên phong mở đường cho khuynh hướng phi sử thi hóa văn học.
• Xây dựng mô hình tiếp cận tác gia văn học hoàn chỉnh trên cơ sở kết hợp chặt chẽ giữa thi pháp học, xã hội học và phương pháp thống kê định lượng.
• Cung cấp nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, có giá trị ứng dụng cao cho công tác nghiên cứu học thuật và giảng dạy môn Ngữ văn trong các cơ sở giáo dục.

Công trình đóng góp một góc nhìn khoa học sâu sắc về vị thế lịch sử của Nguyễn Duy trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2026-2028 cần tập trung mở rộng nghiên cứu sang mảng tranh thơ, lịch thơ và văn xuôi của tác giả. Hãy tải ngay toàn văn tài liệu để phục vụ cho các công trình nghiên cứu và đề tài học thuật chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN DUY Khi nói đến những con đường dẫn người nghệ sĩ đi tới việc tạo ra những tác phẩm của mình, nhà thơ P.Antokolxky đã phát biểu: “Cũng như trong bất kỳ một lãnh vực nào cái quan trọng nhất trong nghệ thuật là quá trình, là sự hình thành, là cuộc đấu tranh, là sự tìm tòi, là một dòng nước không bao giờ cạn tự khơi lấy một dòng sông” [66, tr. Để tìm hiểu cảm hứng chủ đạo trong thơ Nguyễn Duy, không thể xem xét từng tác phẩm của ông mà phải nhìn nhận sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Duy trong gần bốn mươi năm qua như một hành trình mà mỗi tác phẩm chỉ là một sự kiện, một mắt xích, một cột mốc trong hành trình đó. Hướng tiếp cận này cũng sẽ cung cấp cho chúng ta một cái nhìn tổng thể, là cơ sở quan trọng để đi sâu khám phá về những cảm hứng chính trong các tác phẩm cũng như đi sâu vào từng vấn đề cụ thể trong toàn bộ sáng tác của nhà thơ. Do sự tác động của hoàn cảnh lịch sử và sự vận động trong ý thức của chủ thể nhà thơ, hành trình nghệ thuật của Nguyễn Duy có thể chia làm hai giai đoạn: trước những năm tám mươi và sau những năm tám mươi.

Sở dĩ chúng tôi phân chia như vậy là vì sau những năm tám mươi, thơ Nguyễn Duy mới thực sự có những chuyển biến đáng kể. Sự chuyển biến đó thể hiện ở tất cả các cấp độ: cảm hứng chủ đạo, thể loại, ngôn ngữ và giọng điệu. Ở những chương tiếp theo của luận văn, chúng tôi sẽ cố gắng chỉ rõ sự khác biệt ấy, nhưng cũng xin lưu ý: sự chuyển biến trong sáng tác của Nguyễn Duy trước và sau những năm tám mươi chỉ là sự chuyển biến mang tính tiếp nối, không phải là những bước ngoặt đưa thơ ông rẽ sang những hướng đi khác, bởi về cơ bản, các sáng tác của ông luôn nhất quán dưới sự chi phối mạnh mẽ của triết lí nhân sinh: “Ta là dân- vậy thì ta tồn tại”. Nếu như Chế Lan Viên tuyên bố hùng hồn về cuộc chiến tranh giữ nước: Ta đánh Mỹ vậy ta tồn tại, Lưu Quang Vũ ngây ngất trong tình yêu: Anh yêu em vậy anh tồn tại, còn Nguyễn Duy trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng nói lên cái “triết lí thảo dân” (Chu Văn Sơn) kia của mình.

Thông thường, có được một quan niệm riêng đúng đắn, xem như có một hoa tiêu tin cậy cho hành trình sáng tạo rồi. Dẫu biết rằng quan niệm của người nghệ sĩ không phải nhất thành bất biến, song ở Nguyễn Duy cái quan niệm buổi chập chững đã là một kim la bàn khá chuẩn, càng về cuối càng sắc nét hơn và được hiện thực hóa trong suốt hành trình sáng tạo của ông. Hành trình qua nhiều miền Tổ quốc Trước hết, hành trình nghệ thuật của Nguyễn Duy là cuộc hành trình qua những miền đất, hay nói cách khác, đó là cuộc hành trình đầy ắp chất liệu thực tế do nhà thơ gặt hái được từ những chuyến đi, “Duy đi hầu khắp đất nước, đi qua bão, qua lụt, qua đạn, qua bom, đi “xẻ dọc Trường Sơn”[111, tr. Chỉ nhìn vào tựa đề các bài thơ và thời điểm sáng tác, ta thấy ông đã đặt chân lên hầu hết mọi miền quê trên đất nước mình: từ các tỉnh miền Bắc như Lạng Sơn, Hà Nội, Hà Nam đến dải đất miền Trung với Huế, Quảng Bình, Quảng Trị; từ đồng bằng sông Cửu Long qua Tiền Giang, Hậu giang, Đồng Tháp và đến tận Mũi Cà Mau.

Ở đâu, Nguyễn Duy cũng tìm được cho mình nguồn cảm hứng sáng tác và có những bài thơ hay.